(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Diccionario Hispano-Tagalo : aklat ng pangungusap na kastila at tacalog"

.-^•' 



3^TY Ojs 



\^^ .<~.<'^r^"''J 



V- ,.-r=;:---.. -A 






-^. f --'T-^ 



) -• 



Dieeionapio Hispano-Tagalo 



o 



"AKLAT NG M6A PAII6ll1l6t)SAP U KASTIIA AT TAGAL06" 



Tomado de yarios Dieeionarios de 

la Leng:ua Gastellana, espe- 

eialmente del de la Real 

i^eademia Espanola. 

POR 

ROSENDO IGNAeiO 



^ 



Primera Edieidn 



;^' 







§ 



HAYNIU ' 



-^^ 



TEL. 3099. 
Rosario 8M, Binondo. 



MANILA, ENERO, 1922 

* »V :; ■• ■ ■> . • ■ ^ 

. ■•* ■ *1 " 



v\ 









i 



i :< 



PROLOGO 



El objeto primordial que me ha impulsado al es- 
erihir este DICCIONARIO HISPANO-TAGALO O 
AKLAT NG MGA PANGUNGUSAPNA KASTILA 
AT TAGALOG, era el proposito de servir una vez 
mas y ayudar en eierto modo a muehos de los jovenes 
que en aetualidad estudian en las aulas donde predomina 
la ensenama del eastellano, porque de el pueden eon- 
sultar sus dudas aeerea del verdadero y aeertado sig- 
niJiGado de un termino eastellano en equivalencia del 
de nuestro propio idioma. 

Este Dieeionario puede eonsiderarse el me]or aon 
respeeto a los otros ya publieados hasta ahora, porque 
Gonsta de numerosos y abundantes terminos, eon indusion 
de muohas loeueiones latinas usuales tanto en las oou' 
versaciones eomo en algunos libros de texto. 

Creo que estd por demas deeir tantas palabras para 
convencer a los leetores de la distineion que ojrece est^ 
libro; solo les aconsejaria que lo tengan a la vista 
para su eomprobaeion. Y eomo no hay obra humana 
perjecta, sobre iodo en materia lexicografica, espero que 
mis leetores, si observaren deficiencias en este Dieeionario 
HispanO'Tagalo^ sabrdn disimularlas en eonsideraeion 
al extremado eelo que se ha puesto en mejorarlo y 
poder oJrecerles un libro tan util e interesante. 

Malabon, Rizal, 30 de Enero^ 1922. 



Es propiedad de la Imprenta 
y Libreria de P, Sayo Vda, 
de Soriano, 



ABREYlATUt^AS USADAS EN ESTE DICCIONARIO 

MGA DAGLING PANGUNGUSAP NA GINAGAMIT SA 
DieeiONARIONG ITO. 



a. activo. 

Aead- Aeademia. 

aeep. aeepeion. 

adj. adjetivo. 

Adm. Admiaistraei^D. 

adv. adverbio, adverbial. 

adv. af. adverbio de afirmaci6n. 

adv. c. adverbio de eantidad. 

adv. eomp. adverbio de eompara- 

ci6n. 
adv. d. adverbio de duda 
adv. 1. adverbio de lugar, 
adv, m. adverbio de modo. 
adv. n. adverbio de negaci6n. 
adv. ord adverbio de orden. 
adv. t. adverbio de tiempo. 
Agrie- Agrieultura. 
Agrim. Agrimensura. 
Alb. Albanilleria. 
A/g. Algebra. 
amb. ambiguo. 
Amer. Ameriea. 
Anat- Anatomia. 
ant. antieuado. 



ar, arabe. 

are. areaismo. 

Aritnh Aritmetiea, 

Arq, Arquitectura. 

art. artieulo. 

Art. Arte. 

Artill. Artilleria. 

Astroiu Astronomia.' 

Astrol' Astrologia. 

aum. aumentativo. 

aux. auxiliar. 

AV' Aviaci6n. 

B. A. Bellas Artes. 

barb. barbarismo. 

Bot' Botaniea. 

Cant, Canterfa. 

Carp. Carpinterfa, 

Cir- Girugla. 

eol. colectivo. 

Com, Gomereio. 

eom. eomun. 

conj. adver. conjunci6n adver- 

sativa. 
conj. eaus. eonjuDei6n eausal. 



6 — 



c?oiij. eomp. conjunci6n eomparati- 

va. 
conj. eond, conjunci6D eondleional. 
conj. eont, conjunci6n eontinua- 

tiva. 
conj, eop conjunci6n copulativa. 
conj. dist. conjuiici6n distributiya. 
eon). disy. conjunci6n disyuntiva. 
conj. fin. conjunci6n final. 
conj. il. conjunci6n ilativa» 
defec. defectivo. 
deriv* derivado. 
despeet, despectivo, 
Dib. Dibujo. 
dim, diminutivo, 
Droi Dereeho. 
Edes^ Eelesiastiea. 
Elee. Eleetrieidad, 
elipt. eliptiea, 
Ese^ Eseultura. 
f. femenino. 
fam. familiar. 
Farm. Earmaeia. 
fig. Sgurado. 
Filos. Filosof{a, 
Fisioh Pisiologia, 
For, Foro. 
Fot> Fotograf|a. 
frs. fra8e. 
genit. genitivo. 
Geog. Geografia. 
Geol. Geologia. 
Gedm Geometria. 
gr. griego. 
Gram. Gramitiea, 
hebr* hebreo . 
Hig, Higiene. 
impers. impersonal. 
Impr, Imprenta. 
ifidef. indeAnido. 



indet. indeterminado. 

inter j . inter 3ecci6n. 

interrog. interrogativo. 

irreg. irregular. 

lat. latfn. 

Jurisp> Jurisprudencia. 

Liter. Literatura. 

loe. loeueidn. 

Log* L6gica. 

m. maseulino. 

m. y f, maseulino y femenino. 

m. adv. modo adverbial, 

Mar. Marina 

Mat Matematieas. 

Meean. Meedniea, 

Med> Medieina. 

Metah Metalurgia. 

MiL Milieia. 

Miner, M i ner al ogf a , 

Mit Mitologia. 

MuS' Mu3ica, 

n. neutro. 

negat. negativo 6 negativa. 

n. pr. nombre propio. 

num. numeral. 

p. a, partieipio activo. 

pers. personal. 

Pint. Pintura. 

pl. plural. 

Poet^ Poetiea. 

PoUt Polftica. 

poses. po8esivo. 

p, p. partieipio pasivo. 

pref. prefi3o. 

prep. preposici6n. 

pronri pronombre. 

Qttim. Qufmica. 

r. reflexivo. 

ree. recfproco. 

rel. relativo. 



— 7 



Rel Religi6n. 
Ret. Ret6rica. 
8. sustantivo. 
sanse. sdnc3crito. 
sing. singuiar. 
suf. suf«jo, 
superl. Buperlativo. 
Teol Teologfa. 
V, Yease, 
V. a. verbo activo. 
V. n. verbo neutro. 
V. r. verbo reflexivo. 
ZooL Zoologfa. 



;^ 



ADVERTENCIA 

Las diversas aeepeiooea de uaa 
palabra van separadas por dos ra* 
yas verticale8 ( II ) 

patalastAs 



4ng mga ib&^t ibdng kahulugan 
ng pangungusap ay pinaghihiwalay 
ng palatandaang dalaw£ng guhit na 
patayd na katulad nit6 ( w ) 



^)^^^^HMI^^HM^M)^^^^M)^^)^^)^ 



A. (sa s^nae. dkara: sa gr. alpha\ 
sa hebr. aleph' f. Unang titik ng 
abakaddng kastil^ at siydng ka- 
unaunahan sa kaniydng mga vocaL 
11 Gmagamit sa pagyari ng mara- 
ming pangungusap, naro6n ang 
gawing nangungunang titik, gaya 
ng: Abajart Aminorar\ naro6n 
ang magturd ng pinagbuhatan, ga- 
ya ng Afilar, Aleeeionar, 

A. (buhab sa lat. ad- 6 ab.) prep. 
Nagbabadyd ng kinauuwidn ng 
gawain ng verbo, gaya ng: Amo 
a Dios II Nagpapakilala ng tu- 
nguhing tagl^y 6 kah^ogganang 
tinutungo ng isdng tao 6 bagay, 
gaya ng: Voy A easa; la earta 
viene dirigida A ti II Tumutukoy 
ng po6k 6 panah6ng pinangya- 
yariban ng isdng bagay, gaya ng: 
Me detuve A la p'^erta) saldre 
A la tarde^ II Tumutukoy gayun 
din ng katayuan ng mga tao 6 
mga bagay, gaya ng; A mi de- 
reeha: A la orilla del rio II Nag- 
papakilala ng agwdt 6 panahdng 



humahat! sa mga bagaybagay, ga- 
ya ng; De bakon A baleon; de 
mes A mes* II Nagpapakilala ng 
ayos ng gawS, gaya ng: Paso A < 
Pa8o\ A palos, II Nangunguna sa 
pagpapakilala ng halag^ ng mga 
bagay, gaya ng: A eineo pesos el 
metro. 11 Nagtuturd ng pamama- 
hagi ng kapakinabangdn, gaya ng: 
Dos A dos; A seis por eiento- II 
NagbabadyA ng pagkakapnib o 
pagkakahiwaldy ng mga bagay- 
bagay, gaya ng; A semejanza de, 
A diferencia de esto. H Nagbabad- 
yd gayun din ng pagkakaparis 6 
pagkakasalungdt ng dalawdng tao 
6 ng dalaw^ng paglih'ning, gaya 
ng: Va mueho de este A aquel; 
de deeirlo A haeerlo, II Kap^g na- 
ngunguoa sa mga tiempo ng in- 
{initiYo sa mga pananalitAng may 
pasubaling kahulugdn, ay nagiging 
kaisd ng conj. SI, gaya ng: A 
deeir verdad; A saher de an^ 
temano lo que habia de oeu^ 
rrir. ii Nagagamit sa halip ng 

2 



— 10 



ABA 
CON, l^ aeep.; gaya ng: La- 
hrado A eineel; dorado A jue- 
go, II Sa halip ng HACIA, gaya 
ng: V%no A mi eomo una ^le- 
eha. \\ Sa halip ng HASTA, l^ 
aeep., gaya ng: Oaminaba eon 
el lodo A la rodilla. ii Sa halip 
Dg JUNTO A, gaya ng: A la 0- 
rrilla del mar, \\ Sa halip ng 
PARA, l^ aeep., gaya ng: A 
henejicio del publieo. ii Sa halip 
ng POR, l^ aeep , gaya ng: A 
petieion suya. \\ Sa hallp ng SE. 
GUN, l^ aeep., gaya ng: A estil^ 
del pais; A lo que pareee- 
il Nangunguna sa maraming ''mo- 
do 6 frase adverbial'\ gaya 
ng: A eontrapelo; A hur- 
tadillas; A pie juntillas. 
II Ipinangungusap sa mga salitang 
pinagsama 6 vocablos eompuestos, 
na may sarisaring pangangahulu- 
g^n, gaya ng: Aeoger, Avenir. 
11 Ikinakab{t sa unah^a ng pa- 
ngungusap updng magbadya ng 
alit na ka.hulug4n, gaya ng: 
Aeromatieo; AnormaL 

ABA. (sa lat. abba; sa hebr. ab- 
amd). m. Pangalang itinatawag 
ng unang panah6n ng mga tagd 
Alejandrfa sa kanildag pintakasi 
6 patriarea. \l Tawag ng mga ka- 
patid na bat^ sa kapatid na na- 
katatand^ sa kanila, biiang pag- 
pipitagan, at kahalimbaw^ ng ku' 
ya sa tagalog. 

iAbAi interj. Buk^ngbibig na ka- 



ABAC 

raniwan sa iUng lahing piiipino, 

na nagbabadya ng dusa, pang- 

gigilalds at ibp. 
AB ABRUPTO. 1oc. lat. na ginagamit 

upang ipakilala na ang isdng ba- 

gay ay ginagawa 6 sinasabi ng 

daglian 6 ng hindf nahahanda. 
ABAGA. m. Bot' Abakd 
ABAGANTO. m. ZooL Isddng wa- 

lang tinik. 
ABAGERIA. f. Tindahan ng mga 

sarisaring kinakain. II Ti^da- 

han ng mga isd^ 6 ng mga la- 

mdng kati. 
ABAGERO, RA. m. y f. Nagtitinda 

ng mga sansaii. 
ABAD. m. Ang matads na namu- 

muno sa monasteryo 6 simba- 

han. 
ABADESA. f. Kakapatid na naka- 

tataas sa isdng kapisanan o kum- 

bento ng mga mongha. 
AB iETERNO. loe. lat: Mul& sa 

waldng hanggd II Pagkaraka na. 
ABAJO. adv. l. Sa ibab&. ii Sa hu- 

lihda 11 Dar a,bajo. Manaog. 11 Ve- 

nirse abajo. Mahulog; malagpak, 
lABAJO! interj. Nagsasaysay ng 

paguutos at nangangahulugdn ng 

bumaba ka 6 bumaba kayo. (ba 

ja, baje usted 6 baj^d) li Sigaw 

na nagpapakilala ng di pagsang- 

ayon. 
ABALANZAMIENTO. m. Pagtim- 

bang. II Pagdaluhong. 
ABALANZAR. V, a Timbangin. H 

Iab6y. II v. r. Dumaluhong;sumubd 

sa panganib. 
AB ALIO SPEGTES ALTERl QUOD 
fIiceris. Ioc. lat, Sinomang gu. 



— 1 

ABAN 
magaw4 ng masam^ sa kaniydng 
kapuw4 ay uoiasang gagawan din 
naman ng kasaman ng ibd. 

ABALORIO. m. Manik. 

ABANDOISTABLE. adj. Karapatda- 
pat pabayiaan; mapababayaan, 

ABANDONADO, DA. p. p. ng Aban- 
donar. ll adj. Tamid; pabayS,; wa- 
lang wastd. II Nakalimutan; wa- 
Ung magkupkop; tapon. 

ABAT^DONAE. V. a. Ipaubaya; ta- 
likdan; pakalatka'atin. || Iwalay, 
iwang magisd 6 sa kahirapan ang 
isang tao. II Huwag tumupid sa 
ising tungkulin. II v. r. Magpaba» 
y^ sa s^riliag kapakanan, sa mga 
tungkulin 6 sa pagaalag^ sa sa- 
riling katawan. II Suoauk^. II Dama- 
luhong. 

ABANDONATIYO, VA. adj. Ma- 

pagpabaya.. 
ABANDONO. m. Pagpapabaylt; ka- 

pabayaan. II Kawaldn ng pagku- 

kupkop. II Di pagtupdd sa isdng 

tungkulin. 
ABANIGAMIENTO. m. Pagpapay- 

ABANieAIl. V. a. Pumaypay; pay- 
paydn. II v. r. Magpaypay. ii fig y 
fam. Damagok; magparusa. 

ABANICAZ0. m. Malaking pamay- 
pay. 11 Hampas ng pamaypay 6 
abaniko. 

ABANieo. m. Pamaypay. 

ABANILLO. m, Maliit na pamay- 

pay. 

ABANIQUE0. m. Pagpapaypay. 

ABANIQUERIA. t- Pagawaan ng 
mga pamaypay. II Tindahan 6 
kumpunihan ng mga pamaypay. 



1 — 

ABAR 

ABANIQUER0, RA. m. y f. Guma- 

gaw& 6 nagbibili ng mga pamay- 

pay. II m. Pook na pinagtataguan 

ng mga pamaypay. 

ABARATABLE. adj. Mamumura. 

ABARATADOR, RA, adj. Nagpapa- 

mura. 
ABARATADURi. f Pagkamura; ka- 

murahan. 
ABARATAMIENTO. m. Pagkamura; 

kamurahan. 
ABARATAR. V. a. Imura; baba- 
an ang halaga ng isdng bagay. 
II Bumiii 6 magbili ng mura. II 
n. y r. Mamura; mawalan ng 
halaga. 
ABARGADOR, RA. adj. Lumalang- 

kom; yuraayakap. 
ABARGADURA. f . Pa g 1 a n g k om ; 

pagsakmal. 
ABARGAMIENTO. m. Paglangkom; 

pagsakmdl . 
ABARGAR. V. a. Yakapin. II fig. y 
fam. Lumangk6m; sumakmdh ii 
Entre cazadores; BumatinR. 
ABARRAGANADO, DA. p. p. ng 

Abarraganarse. il ad^. Kaluny^. 
ABARRAGANAMIENTO. m. Pa- 

ngangaluny^. 
ABARRAGANARSE. V. r. Magsa- 
ma ng labdg sa batds ang isdng 
lalaki at isang babae. II Magka- 
lunyaan. 
ABARRANCADURA, f. PagkabarA; 
pagkasadsdd ng alinmdng easak^ 
ydngdagat. 
ABARRANGAMIENTO. m. Pagka- 
sadsad ng alinmang sasakydng- 
dagat; pagkabard. 
I ABARRANOAR. V, a. Gumawa ng 



r 



12 



ABAS 

mga libis; ilibis. ii v. n. Mar. Ma- 

bard, masadsdd ang isdog daong. 

II V. r. Masild. 
ABAEREDERA. f. Pangwa'is; walis. 
ABASTEOEDOR, RA. ad j . Tagapag- 

laan. Il Tagapagimbak; tagapagbi- 

li; mangangaUkal. 
ABASTEOER. V. a- Ipagtaan; ipag- 

hand^ ng mga kailangan. ll Hu- 

mlngt ng mga bagay na kinakain, 

iniin6m at ibang kagamiting ki- 

nakailangan. || v. r. Maglaan. 
ABASTEGIMIENTO. m. Paglalaan ; 

pagtitinggdl ng mga bagay na ka- 

ilangan. 
ABASTO. m. Laang mga pagkabu* 

hay sa isang bayan 6 kapisanan. 
}j m. pl. Baon. 
lABATE! interj. Magingat ka sa 

bagay na iyan. li Lumayas ka ri- 

y&n. II iKaiingat! 
ABATE. m. Paring may hawak na 

is^ 6 ildng mababang orden at 

nakasuot ng damit klerigong ta- 

bas romano. || Paring tagaibdng- 

lup&. 
ABATIDO, DA. p. p. ng Abatir. || 

adj. Alipust^; mababa; hamak. 
ABATIDOR, RA. adj. Dumadagan; 

umiinis. 
ABATIMIENTO. m. Pagkahapay. II 

Pagpapakumbabd; kapakumbab&. 

&n. II Panghihin^; panglulumo. 
ABATIR. V. a. Maghapay. II Uma- 

yop; umalimura. II v. r. Maha- 

pay; mawasak. II v. n. Mar. Ma- 

lihis ang isdng sasakyangdagat sa 

gawing patutunguhan. 
ABDICAGI(5n. f . Kusanglo6b na pag- 

tanggi sa is^ng katungkulan. II 



ABDI 

Pagtiwalag sa isdng pangkating 
pulitiko. 

ABDIGAR. V. a. Tanggihdn ang 
isang katungkulan. il Isalin ang 
kurona 6 kaharidn sa iba- il Ta- 
miwalag sa pangkating kinaaa- 
niban 

ABDITIYO, VA. adj. Makapagku- 
kubli; makapagtatagd. 

ABDITORIO. m. Pagpapahingd;pag- 
iisd.llPook na laang pagtaguan 
ng isang bagay. 

ABDOMEIS^. m. Pusoa; tiydn 

ABDOMINAL. adj. Nauukol sa pu- 
s6n 6 tiyan 

ABDOMINIA. f. Malabis na kaya- 
miian. 

ABDueeiON. f. Paglalabds. II Pa- 
ngangatuwiran. II Paghihiwaldy ng 
isdng bahaging bumubu6 sa pi- 
nakakatawan. || Pagagaw sa pa- 
mamagitan ng paghimok 6 ng 
dahds. 

ABDUeiR. V. a. Pangatuwiranan. II 
Salansangin ang isdng palagay. 

ABEGI:. m. AbakadA. II fig. Mga 
pasimulS ng isdns karunungan. 

ABEGEDARIO. m. Abakadl II Pag. 
kaka8un6dsun6d ng mga titik ng 
isdng wik^. II Kartel 6 maliit na 
akldt na kinatatal&an ng mga 
titik ng abakadd na ginagamit 
sa pagtuturd ng pagbasa. 

ABEJA. f Zool Pukyutan; kamu- 
mx W Astrol' Lipon ng apat na 
bituin ng panglimdng laki. 

ABEJAR. m Po6k na kinadoroonan 
ng mga bahaypukyutaa. 

ABEJAR6n. m. Zool Higad. 

ABEJARUCO. m. Ibong humahagad 



13 



ABER 

ng mga pukyutaa. 11 fig. Tao na 

ang pakikiharao ay nakagagalit. 
ABETON. m. Zool. Pukyutang la- 

lak'. 
ABEJORRO. m. Zooh Bubuyog 
ABERTURi. f Pagbubukdis; pagka- 

bukas. II Bitak; butas; siwang H 

fig. K'itapatang loob; kakiaisan 

sa pakikihardp. 
ABestiado, da. adj. Parang ha- 

yop. 
ABESTIARSE, V. r. Magpakaha- 

yop; maeasal hayop. 
AB HOd ET AB HAC. loC. lat. wa- 

lang ayo3; gulunggalo. 
ABIERTO, TA. p. p irreg. ng Abrir. 

.11 aclj. Bukas. |1 Walaag bakod; 

tiwangwang, || fig. Matapat na 

kalooban. 
ABIGOTADO, DA. adj May bigote 

6 may balbds sa nguso. 
AB IMO PEGTORE. L c lftt. Sa ka- 

ibuturan ng pus6 
AB INITIO. Loe. lat. Sa muld't 

mulS, pa; sa kaunaunahan. 
AB INTESTATO. loc. lat. Wa'dng 

testamento 6 kasulatan. 
ABISMADO, I)A. p p. ng Abismar, 
II adj. Lupaypay; lugami; lub6«. 
II Natilihan; nawalda ng loob. || 

Waldng imlk. * 
ABISMAR. V. a. Ibulusok; ilubeg. || 

Lituhln; ihapay. || v. r. fig. Mag- 

nilay. || Mahapay. 
ABISMO. m. Kailaliman; bulusok. || 

Geol, Bingln. |1 fig. Impiyerno. 
AB.JLTRABLE. adj. Matatalikdan 6 

dapat taiikdan ang kamaliang 

kinahulugan. || Mali; risy^. 
abjuraci6n. f. Pnanumpaang 



ABJU 

paatalikod sa kamaliang kinahu- 
lugan. 

ABJLTRAR. V. a. TumaHkodna raay 
panunumpa sa kamaliang 'kina* 
huiugan. \\ Tumakwfl sa mga lu- 
mang pagpapalagdy. 

ABLANDABLE. ad]. Mapalalam- 
bot. 

ABLANDADOR, RA. adj. Nagpa- 
palamb6t. 

ABLANDAMIENTO. m. Pagpapa- 
lambot; pangialambot 

aBLANDAR. V. a. Magpalamb6t; 
palambutin. || fig. Magpahupa ng 
kagalitan. I! V. n. Lumangb6t; 
magbawas ang bapsik ng panah6n. 

ABLANDATIYO, YA. adj, Nagpa- 
palamb6t. 

ABLEPSIA. f. Med Pagkabulag II 
fig. Pagkasir^ ng iaip. 

ABLUeiON. f^ Paghuhugas. 1| Pag- 
lilinis sa pamamagit^n ng tubig 
ayon sa isdng alituntunin ng mga 
pari. 11 Ang kaugaliang gioagawA 
ng pari sa loob ng pagmimisa, na 
paglilinia ng kalis at paghuhugas 
ng mga da iri matapos na maubos 
ang iaman. 

ABNEGAdON. f. Pagpapakahirap 
sa paglilingk6d sa Diyos 6 sa 
kabutihan ng kapuw^. 1| Pakiki- 
sangayon. 

ABNEGAR. V. a. Tumalikod ng 
kusangloob sa mga nasS,, dam- 
damin, katuw§,an 6 mga kapaki- 
nabangan. H Pawal^nghalagd; aU- 
pustain. 

ABOBADO, DA. p. p. ng Abobar. 
II adj. Parang tangd; anyd 6 ki- 



— 14 - 



ABOB 

los tanga. || May pagkamapagpa- 

taw^. 
A BOBAMIENTO, m. KataDgahan ; 

kahangalan; pagkahaogaU 
ABOBAK. V. a. 'Gawing tanga. 11 

Ungasin; hangalin; paglibdtlibatin 

ang isip. i| v. n. Mahibdng; ma- 

baliw; malib^t ang isip. 
ABOGAMTENTO. m. Pagtaban sa 

bibig. II Paglalapit; paglapit. 
ABOGAR. V. a. Tabanan ng biblg. 
II Ilapit. 11 Magbukas ng dasn. || 

V. r. Magkakita; magsalitaan. 
A BOeiiORN aBLE. a d ] Mangya- 

yaring umaiinsangan. 
ABOeHORNADO, Da. p. p. ng A- 

boehornar. |1 adj. Maalinsangan; 

alinsangan. 
ABOGHORNAR. V. a. Magpaalin- 

sangan || Bot. Magkat-akit ang 

mga halaman sa init. I! fig. Hu- 

miyd. 
ABOFETEABLE. adj. Karapatdapat 

tampalin; matatampal. 
ABOEETEADOR, RA. adj. Tumfi- 

tampal . 
ABOEETEADURA. f. Tampal. 
ABOEETEAMIENTO. m. Pagtam- 

pal. 
ABOEETEAR. V. &. Manampal; 

tampalia. 
ABOGACfA. f. Hanapbuhay sa pa- 

nanangBoI; pagtatangg6l. 
ABOGADA. f. Asawa ng mana- 

nanggol. 11 Manananggol na ba- 

bai. 11 TaBapamagitang babai. 
aBOGadillo. m. Manananggdl na 

kakaunt! ang usapla. 
ABOGADO. m. Mananangiol na 

lalski. 



ABOG 

ABOGAR. V. n. Magtanggol. |1 fig. 

Mamagitan. || Tumulong; kumali- 

ng^; mangatawaa. 
ABOLENGO m. Ninun6; kanunu- 

nunuan [j Kayamanang minana sa 

kanunununuan- 
ABOLIBLE. ad]. Mapawawalang- 

bis^; m^ikakatkat. 
ABOLIGION f. PagpapawaUng. 

bis^; pagkatkat; pagpawi 
ABOLieiONISMO. m. Doktrlna 

6 aral ng mga kumakatig sa pag- 

papawalangbisa sa isang batas 6 

kinaugaliao. 
ABOLIGIONISTA. m. y f Kapa- 

nalig 6 kakampi sa ikawawaiang 

bisa ng isang batds 6 kinauga- 

lian. 
ABOLIDOR, RA adj. Nagpapa- 

waldngbisS, sa isang batds 6 ki- 

nauBa^ian. 
ABOLIR. V. a. Pawal^ngbis^ ang 

isang batds 6 kinaugalian 1| Iha- 

pay; lipulin; sirain; katkatin; ali- 

sin; ipagbawal; pawiin. 
ABOLSADO, DA. adj. Hugis 6 

ayos buls^. 
ABOLLADDRA. f. Pagyupi; pag- 

kayupi; || Pagkapiing. 
ABOLLAR V. a. Gawfng hugis 

bola ang is^ng bagay. || Yupiin; 

piingia; || Pamintugin sa hampds. 
11 Magkintdl 8a isd^ng bakal sa 
pamamagitan n| sinsil 6 mar- 

tilyo 11 V. r. Mayupi; mapiing. 
ABOMBAR. V. a. Magpalukong; 

palukungin, || Tuligin; manglito. 
ABOMINABLE. adj. Karapdtda- 

pat sumpain; katakwiltakwil. 
ABOMINAdON. f. PagtatakwiL 



15 



ABOM 

ABOMINAR. V. a Hatulan at 
sumoaia ang mga tao 6 mga ba- 
gay; kapootdn, \\ Itakwil 

ABONABLE. adj. Nararapat 6 
mangyayaring pagbayaran 6 pag- 
palwalan. 

ABONADO, DA. p. p ng Abonar. || 
adj. Pinagpalwalan; pinagkati 
walaan || m. y f. Ang taong ku- 
muha ng isang likmuan sa du- 
iaan 6 aUnmang tanghalan ng 
panooria. 

ABONADOR, R^. 8dj. Nagpapal- 
wal. II Nagbabayad. 

ABONANZAR. v. n. Luminaw ang 
panahon; hu[nup& ang un6s 6 
bagy6 

ABONAR. V. a. Pagkatiwalaan. |) 
Pagpalwalan. |1 Manag6t sa pag- 
kakautang ng iba HPabutihin ang 
kalagayan ng isane; bagay || Pa- 
tabaan ang lup^. |1 v. n. Lumi- 
naw ang panab6n. 

ABONARS. m. Com* Katibayang 
kinasusulatan ng kapangakuan sa 
pagbabayad 6 pagpapalwal. 

ABONO. m. Pagpapalwal; palwal. 
II Agrie- Patabd sa luplt. 

ABORD'^BLE. adj. Mar. Mapag- 
sasadsaran ng mga sasakyaa. 

ABORDAJE. m. Mar. Pagsadsad 
ng sasakyan. || Mar. Pagkaka- 
banggd ng dalawang sasakyang- 
dagat. 

ABORDAR. V. a. Mar. Ibangg& 
ang isdog sasakyangdagat sa kap- 
wa sasakyangdagat; ilapit ang i- 
saog sasakyangdagat sa isa. Il 
Ipundo; isadsad. || v. n. Sumad- 
sad; pumund6 sa baybayie. 



ABOR 
AB ORE AD AUREM. ioe. lat. 

Ibulong sa tainga. 
ABORRASGADO, DA p. p. ng 

Aborrasear. j| a d J . Mapanganib ; 

nabagyo. 
ABORRASGARSE. v. r. Bumagy6; 

umunos |1 fig. Magbago; maba- 

lisa. II fig. Maglango; malango. 
ABORREGER. v. a. Kapootan; i- 

ragtanlm; kayamutan. i Iwan; i- 

paubay^. 
ABORREGIBLE. adj Kapo6tpo6t; 

dapat ipagtanlm. 
ABORREdDO, DA. p. p. ng A- 

borreeer. 1] adj Napo6t; yamot. 
ABORREGIMIENTO. m. Pagtata- 

nim; pagkapoot: kayamutan. 
ABORTAMIENTO. m. Pagkaagas; 

panganganak ng wai^ sa pana- 

h6n. 
ABORTAR. V. a. Manganak ng 

wal& sa panahoa; makunan; ma 

agas. 11 V. n. Bot. Maunsiyami; 

malagas ang bulaklak at di mag- 

tuloy na maging bunga. H fig. Ma 

bigd. 
ABORTIVO, VA. adj, Sumilang ng 

wa'& sa panah6n. 11 Pangpaagas; 

pangtunaw. 
ABORTO. m. Panganganak ng 

wal& ea panahon, pagkaagas. || 

Bot. Pagkaunsiyami ng mga ha- 

laman. 1| fig. Ang alinmang pang- 

bihirang likhg. ng kttlikasan. 
ABOTAGAMIENTO. m. Pamama 

nas; pamamaga ng katawan. 
ABOTAGARSE. v. r. Mamanas; 

mamag& ang katawan. |! Mamag4 

ang mukb4 6 ang mga mata* II 

fig. Maungas. 



— 16 
ABOT 

ABOTONADOR. m. Panglagay ng 
bitonis. 

ABOTONAR. v. a, Bitonesan; ibi- 
tonis. II r. Magbitoais. [| v. n. 
Bot Mamuko ang halaman. 

ABRAGUO. m. Yakap; kipkip. 

ABRASADOR, RA. ad). Nakasu- 
sunog; nakapapaso. 

ABRASAMIENTO m. Paaununog; 
pagkasuneg; pagkapasd 

ABRASANTE. P- a. »6 Abrasar, 
Nakasusunog; nakapapa?6. 

ABRASAR. V. a. Pagbagahin: su 
nugin; pasuin. H v. r. Masunog; 
mapas6. 11 fig. Lugsakin ang ka- 
yamanan. II fig. Humiyd sa pa- 
mamagitan ng mga kilos at ma- 
bibigat na salita. || v. r. fig. Ma- 
balisa sa pagibig 6 sa galit. 

ABRAZADERA. f. Kasinggdy; 
pangyakap. 

ABRAZADOR, RA. adj Yum%ya- 
kap. 11 m. Unang bil6g at maha- 
b^ na ikinakatang sa mga bisig 

6 paa. 
ABRAZAMIENT0. m. Pagyakap; 

pagyapos. 
ABRAZANTE- p. a. ng Abrazar. 

Yumayakap; yumayapos. 
ABRAZAR. V. a. Yakapin; yuma 

kap; yumapos. || Tanggapin; sang- 

ayunan. H fifit. Sumaklaw; suma- 

kop. II f^g. Akuin. H v. r. Magya- 

kap^n; magyapusan. 
ABRAZO. m. Yakap; yap6g II Pag- 

yakap; pa«yap6s. 
^BREYADERO. m. Pook na pai- 

numan ng mga alagang hayop. 
ABREYADOR. RA. adj. Tagapag- 

pain6m ng alagang hayop. 



ABRE 

ABREYAR. V. a Magpain6m ng 
alagang hayop. II Magdilig 6 mag- 
bai-d ng isdng bagay. 

ABREVIACI6N. f. Pagpapaikli; 
pa§paptdali. 

ABREYIADOR, RA. adj. Nagpa- 
paikli; nagpapadali. 

ABREYIAR. V. a. Ikltin; pada- 
lim; paliitfn. || DagUia. 

ABREYIATURA. f. Dagling pa- 
ngungusap. || Para^n ng pagsulat 
ng isdng pangungusap sa pama- 
magitan ng isd 6 ilang titik na 
bumubuo. 

ABRIGANO. m. Po6k na kanloog \ 
sa hangin. 

ABRIGAR. V. a. Kumutan: bala- 
balan |) Magkaro6n ng mga diwa, 
damdamin, alinlangan, at ibp. || 
fig. Ampuain; tulungan; kupku- 
pin. II Mar- Ikanl6ng ang sasak- 
yaogdagat sa hangin. || v. r. Mag- 
kumot; magbalabal; kumanl6ng. 

ABRIGO. m. Pagkakanlong; pag- 
babalabal. 1| ^Kumot; balabal. || 
Po^k na kubli sa hangin. || Mar. 
Po6k na pinagkakanlungan sa 
hangin ng mga sasakyaugdagat. 
II f'g. Pagkupkop: pagtulong; pag- 
bmpon. 

ABRIL; m, Ikaapat na buwan ng 

ta6n. II pl. fig. Gulang na taglay 

sa kabataan. 
ABRILLANTADOR. m. Tagapagpa- 

kinang ng mga mahalag^ng bat6, 
II Pangpakinang; pangpakislap ng 

mga mahalagang bat6. 
ABRILLANTAR. v. a. Magpaki- 

nang; pskislaplo. i| fig. Bigydn iig 

hisit na halaga 6 ningning ang 

isang bagay. 



17 — 



ABRI 

ABRIMIENTO, m. Pagbubukds. 
ABRIR,- V. a. Ibukds; buksdn II 
Ibakadkad. || Basbusin || Biyakln; 
punitin; hatiin. ||v. n Bumukad- 
kdd II V. r, Bumukas; bumuka. 
11 f ig. Maghayag; magkatiwala, 
ng isdog lihim. 
ABROGHADOR. m. Tagapagbiton^s. 
ABROGHAMIElsrTO. m. Pagbibito- 

nis. 
ABROGHAR. V. a. Ibitonis; mag- 

bitonis. 
ABROGAdON. f. Pagpapawaldng 

bis4; pagpapawaldng halasra. 
ABROGAR. V. a. Pawaldag bis^; 

pawaldng halagd. 
ABRUMADO, DA. p p. ng Abrumar. 

II adi. H rap. 
ABRUMADOR, RA. adi. Nagpapa- 

hirap; sumisill. 
ABRUMAR. V. a S illn; pahirapan 
II fig. Gambalain. || Pagdilimin; 
panglabuin. || v. r. Magdilim- 
ABRUTADO, DA. p. p. ng Abrutar 

II adj. Piraog hayop. 
ABSOLueidN. f. Paapapalay^; pag- 
kalag sa sala. || Kapatawardn. || 
For. PA«papawaldng sala sa isang 
nasasakddl. 
ABS0LUTI8M0. m. Ayos ng pama- 
halaan aa a ig gaoap na kapang- 
yarihan ay nasa isdng tao la- 
mang. 
ABSOLUTISTA. adj. Kapanalig 6 ka- 
sangayon sa pamahalaan na ang 
gandp na kapangyarihan ay nasa 
isdng tao lamang. 
ABSOLUTO, TA. adj. Gandp; lub6s. 
11 8. Makapangyarihan. 



ABSO 

ABSOLYENTE. p. a. ng Absolver. 
II ad]. Nagpapatawad; nagpapa- 
waldng sala; kumakaldg sa tali 
ng kasalanan. 
ABSOLYER. V. a. Patawarin; pala 
y^in. II Kalagan ng pari sa tali 
Qg kasalanan ang isang naogu- 
ngumpisdl. || For. Pawalang eala. 
ABSORBENGIA. f. Pagsipsip; pag- 

hitit. 
absorbente. p. a. ng Absorber. 

Sumisipsip; humihitit. 
ABSORBER. V. a. Sipsipin; higu- 
pin; hititln. II fig. Ubusin; las- 
tayln ang kayamanan. II flg. Hi- 
mukin; lamuyutin. 
ABSORBIBLE. adj. Masisipsip; 

mahihitit. 
ABSORGldN. f. Pagsipsip; paghi- 

tlt. 
ABSORTO, TA. p. p. ng Absorber. 
II adj. Napatak^; namangb^; na- 
tilihan; napagilalds. 

ABSTEMIO, MIA. adj. Hindl umi- 
in6m ng aUk. 

ABSTENGldN. f . Pangingilin. 

aBSTENERSE. V. r. Mangilin; 

magpisil ng kagultuhan. 
ABSTmEl«^CIA. Pangingilin. || Pag- 

pipigil ng pagkain ng lamdng 

kati sa pagtupdd sa ipinaguutos 

ng pananampalataya. 
ABSTINENTE. p. a. ng Abstener- 

se. Nangingilin. II adj, Katam. 

taman sa pagkain at pagi- 

n6m. 

ABSTRAGGldN. f. Pagtataimtim. 

llPagilag sa pakikihardp sa 
tao. 

3 



18 



ABST 
ABSTRAGTO, TA. p. p. irreg. ng 

Abstraer. II ad j . Nauukol sa mga 

karunungaii 6 pagaaral na nasa 

pagkukurd lamang at wal& sa 

gaw^ng hayagan 
ABSTRAER. V. a. Paghiwalayin 

sa isip. II Y. n. Magpabay^; huwag 

pansinia. II y. r. Taimtimin. 
ABSTRaIDO, DA. p. p. ng Abs- 

traer. ii adj. Ilag sa pakikihardp 

sa mga tao. il Libdng. 
ABSUELTO, TA. p. p. irreg. ng 

Absolver. ll adj. Pinalaya; pina- 

waldng sala; pinatawad. 
ABSURDO, DA. adj. AUt sa katu- 

wiran; tiwall. II m. Sabi 6 ga- 

w^ng alft sa katuwiran. 
ABUELA. f. ln& ng amd 6 ng 

ind; nuQO% babae. ii fig. Matan- 

dang babae. 
ABUELASTRA. f. Ina ng amd 6 ng 

i n d s a pakinabang. II Asawang 

kauli ng nunong lalaki. 
ABUELASTRO. m. Ama ng amd 

6 ng ina sa pakinabang. li Asa- 

wang kauli ng nunong babae. 
ABUELO. m. Ama ng ama 6 ng 

in^; nunong lalaki. ll Ninund II 

fig. Matandang lalaki. 
ABULTADO, DA. p. p. ng Abul- 

tar, II adj. Matambok; makapdl; 

malaki. 
ABULTAMIENTO, m. Pagtambok; 

paglak{; katambukan; kalakibdn. 
ABULTAR. V. a. Patambukin. ii Pa- 

takihin; palaparin. || fig. Palabi- 

sin. II V. n. Tumamb6k; umum- 

b6k. 
ABUNDAHGIA. f. Kasaginaan; ka- 

ramihan; pagpapasas^t. 



ABUN 

ABUNDANTE. P- a. ng Abundar. 
II Sagan^; pasaslt. || Marami; ma- 

sagan^. 
ABUNDAR. V. n. Sumagan^; mag- 

pasas^. II Dumami. 
ABUKAR. V. a. Pasuin; sunugin. 
ABURRIDO, DA. p. p. ng Aburrir. 
II adj. Nayayam6t; namumuhi; 

napopo6t . 
ABURRIDOR, RA. adj. Nangyaya- 

m6t; nagpapagalit. 
aBURRIMIENTO. m. Pagkaya. 

m6t; pagkagalit, 
ABURRIR. V. a. Mamagod; mang. 

yam6t; mangmuhi; mangabala; 

magpagalit. || v. r Mapagod; ma- 

yam6t; mamuhi 
ABUSADOR, RA. adj. Lumalabis; 

sumasagw& 
ABUSAR. V. n. Lumabis; sumag- 

w&; lumampds. || Magpakalabig 

sa paggamit ng anomdng bagay. 
ABUSI6n. f. Pamahiin; abubot. 
ABUSO. m. Kalabiaan; kasagwaan. 
II Kalabisan sa paggamit ng a- 

nomang bagay. || Paglald; pag- 

lampds; pagpapakalabis; pagpa- 

pakasagwA. 
ABYECCi6n. f. Kababaan; pag- 

kahamak; kawaldng halagd. 
ABYEGTO, TA. adj. Hamak; wa- 

Idng halagd. || Alipustd 
ACA. adv. 1. Dito; dini; sa ga- 

wing it6. II adv. t. (Pinanguogu. 

nahan ng itdng preposieidn at ng 

ibdng adverbio, na nagbabadya 

ng kasalukuyang pangyafari). 8a 

araw na it6; ngay6n. 
agabable. adj. Matatapos; ma- 

yayari; mauubos. 



— 19 — 



ACAB 

AGABADO, DA. p. p. ng Aeabar. 
II adj. Tap6s; yari; ub6s. ll Sir&; 
lum^. 

AGABADOR, RA. adj. Tumatapos; 
yumayari. 

AGABAMIENTO. m. Pagtapos; pag- 
yarj; pagkatapos; pagkaubos. II 
Wakds; hangga. II fig. Kamatayan. 

ACABAR. V. a. Tapusin; yariin; 
wakasdn. || Obusin. |1 Sirain; lipu- 
lin. II V. r. Maubos; matapos; ma- 
yari; malipol. || v. n. Mamatdy. 

AGADEMIA. f. Kaakitakit na po6k 
sa isdng nayon ng Ateaas, na 
pioagtuturuan ni Plat6n at ng 
ibdng mga pahdm ng fUosofia, 
II Paaraldn ng filosofia na itina- 
t^g ni Plat6a. || Kapisanan ng 
mga taong bihasa sa wika. || Ba 
hay Paaraldn. 

AGAD^MIGO, CA. ad]. Nauukol sa 
paaraUn ng filosofia ni Plat6n. 
II Nauukol sa akademya. || m. y 
f. Kagawad sa is&ng akademya 

AOADEMISTA. m. Nagtuture 6 
nagaaral sa isaog akademya. 

aGAEGER. V. n. Magkata6n; mang- 
yari; sumapit. 

ACaECIMIENTO. m. Pagkakata6n; 
pangyayaring dl sinasady&. 

AeALENTURADO, DA. p. p. ng 
Aealenturarse II adj. May sinat; 
sinisinat. 

ACALENTURARSE. V. r. Magka- 
sinat; sinatin. 

AOALORADO, DA. p. p. ng Aca- 
lorar || adj. Nagaaiab; nagnini- 
Dgas; nagaap6y. || fig. Nagnga- 
ngalit; nagaapoy ang kalooban. 



ACAL 

acaloramiento. m. Init; pagi- 
init; pagniningas. H fig. Pagnga- 
ngalit; pagaapoy ng kalooban. 

AOALORAR. V. a. Painitin. || Pa- 
gurin sa pamamagitan ng malabis 
^^ paggaw^. II fig. Pasiglahin da 
paggaw&. II V. r. Maginit. || v. r. 
fig. Magap6y ang kalooban ea 
pakikipagusap. 1| Sumigld; uminit 
aog usapan. 

AOALLAR. V. a. Patahanla. |t fig. 
Patahimikin; patiwasayin; awa- 
tia. 

AOAMALEONARSE. V. r. Magaa- 
hunyaog6. 

AOANALADO, DA. p. p. ng Aca~ 
nalar. || adj. May kandl; naka- 
kanaldn . 

AOANALADOR, Ra. adj. Nagka- 
kandl, II m. Oarp. Katdm na 
pangkandl. 

aOANaLAR. V a. Kanaldn. 

aoaSoneamiei^to. m. PagtudlA; 
pagkany6n. 

AeASONEAR. V. a. Tudl&fn; kan- 
yunin ang mga kaaway, |( Dumig- 
m& sa pamamagitan ng mga kan- 
y6n. 

AOAPARADOR, RA. adj. guma- 

sakmdl ; Iumalangk6m . 
AGAPARAMIENTO. m. Pagsakm^I 

ng mga kaiakal; paglangk6m. H 

Pagiimbdk. 

AGAPARAR. V. a. Sumakmdl ng 
mga kalakal; lumangk6m. || Mag- 
imbdk. II Eumamkdm. 

AOARDENALADO, DA. p. p. ng 

Aeardenalar. ii adj. NamamasA; 
nangingiti m. 



— 20 — 
ACAR 
AOARDElsrALAR. V. a. Pagpasain; 
pagiatayin ang katawdn. II v. r. 
Magpasd; maglatay. 
AGAREAR. V. a. Ipamukb&; sabi- 

hin sa harap. 
AGABieiADOR, RA. adj. Umaa- 

md; nagaamdamd. 
AGARieiAR. V. a. Amtiamuia; pag- 
pakitaang giliw. li fig. Pakibara- 
p&n ang sinoman ng buong g liw. 
II fig. Sumagi; humampds ng da- 
handahan (nauukol lagi na sa 
hangin). [| y. r. Magpakitaang gi 
liw; magmahalan. ll fig. Magaldk 
sa paggtinitd ng isdng bagay, da. 
hil sa hangad 6 pagasang ma- 
kamtdn. 
lCARO. m. ZooL Maliit na hayop 
na kahawig ng gagambd, waldng 
mga matd, may mga pangang 
hugis sipit at dt nakikita kungdt 
sa pamamagitan n| mikroskopio. 
II Kagaw (kung sa galfs.) 
ACARRBADOR, RA. adj. Humaha 

kot. 11 m. Tagapaghakot. 
AGARREAR. V. a. Hakutin sa pa. 
mamagitan ng karo. II Ilipat li 
fig. Pagbuhatan 6 maglng sanht 
ng anom&ng bagay. 
ACARREO.ni. Paghakot II Paglilipat; 

pagdadald sa isdng dako. 
ACASO. m. Pagkakata6n; pangya- 
yaring dt sinasadyd. II adv. m. 
Sa isdng pagkakata6a. ii adv. d. 
Marahil; bakA. || interrog- dDl- 
yati? ^bd? 
AGATABLE. adj. Kagalanggalang; 

marapat pagpitaganan. 
ACiTAMiENTO. m. Paggalang, || Ka- 
sunuran; pitagan. 



ACAT 

AOATAR. V. a. Igalang; pagpita- 

ganan. 
AOATARRARSE. V. r. Sipunin; ma- 

8ip6n. 
AGAUDALADO, DA. p. p. ng Aca- 

udalar. || adj. Masalapi; maya 

man. 
ACi.UDALAR. V. a. Magpayaman; 

magtipon ng salapl. II Tumuklds 

ng higlt ng kabanalan 6 karunu- 

ngan. 
AGAUDILLAMIENTO. m. Paguutos 

6 pamamahal^ ng mga kawal sa 

digmd. 
AGAUDILLAR. V. a. Magutos 6 

mamahaia sa mga kawal sa dig- 

m&. II f g. Mangulo sa alinmdng 

lapian 6 pangkatin. 
ACCEDENTE. p. a. ng Aeeeder. ii 

adj, Pumapayag. 
ACCEPER. V. n. Pum^yag sa hi- 

nihingi 6 ninanas^; sumangayon, 
II Sumun6d sa dmk ng ibd. II Pa- 

hintulutan; ayunan. 

ACCESIBILIDAD. f. Paglapit; pag- 
daiti. 

ACCESIBLE. adj. Malalapitan; ma- 
papasok; madadaitihan. II fig. Na- 
uukoi sa taong may magiliw na 
pakikihardp. II NahahandA 6 may 
hilig oa gumaw&, umisip 6 du- 
mamddm ng anomang bagay. 

aCCESi6n. f. Pagpayag; pagsang- 
ayon. II Paglapit, pagdaiti. II For, 
M sa mga kaparaanan ng pag- 
tatam6 ng kapangyarihan 6 pag 
mamay-ari ng. mga bagay. 

ACCl:siT. m Gantingpalang ma- 
bab&. 



— 21 
ACCE 

ACCESO. m. Paglapit; paasaplt || 
PaG;sisiping ng is^Dg lalaki atis^ng 
bahae, ; pagaapulo. || Landds; pa- 
sukdn, II fig. Pakikipaghardp ea 
kapuwS, II Med Sump6ng ng ka- 
ramdaman, 

ACCES0RIA. f. Tahanang maliit na 
malapit 6 karatig ng malaki. 

ACCES0RI0, RIA. ad], Karatig; ka* 
sama. n Kakabit sa malaki. 

AeeiDENTADO, DA. p. p. ng Acci- 
dentar. II ad j . Nasaktan; napa- 
nganyaya. 

AeeiDENTAL. adj. Hindl dakili. II 
Nagkata6n. 

AeeiDENTAR. V. a. Lumikh^ ng 
pagkakata6n 6 pangyayari; mag- 
panganyay^; magpahamak. II v. r. 
Masaktag; mapanganyayS,; ma- 
pahamak. 

AGGIDENTE. m. Isdng bagay na 
hindt dakil^. nPagkakataon; 
pangyayaring dt sinasadya. II Sa- 
kund; kapahamakan II Med, Big- 
lang paglubh^ ng karamdaman, 
na dt inaantay na mangyayari. 

ACCI6k. f Gawd. II Paggaldw ng 
anomdng kasangkapan ng kata- 
wdn II K'Ios; any6. II Kumpds; ga- 
Idw; hikas. II Gom Bawa t baha- 
ging bumubud sa puhtinan ng 
isdng samahdn sa pangangalakal. 
For> Karapatdng tinataglay sa 
paahingt ng isdng bagay sa pag- 
Ulitis. MiU Paglalaban. II de gra- 
eia. Pagpapasalamat. 
AeeiONAR. V. n. Kumumpds u- 
pang maipaaninaw ang isdng ba 
gay; lakipan ng mga kilos at 
kump^s ang pagsasalaysay upang 



ACCI 

magkaroon ng lalong bi^^ at la- 

kds. II Magmimika sa pagsasalitS.. 
ACCIONISTA. eom. Gom. Kasamd 

sa is^ng samahan sa panganga- 

lakdl. 
ACECmADOR, RA. adj. Pumipin- 

daog. II s. Tagapagpindang. 
ACBCmADURA. f. Pagpipindar g; 

pagtutuy6 ng karne. 
ACECmAR. V. a. Pindangln 
ACECHADERA. f. Pdnubukan. 
ACECHADOR, RA. adj» Nanunu- 

bok. II s. Tagapanubok. 
ACECHANZA. f. Panunubok; pa- 

niniktik. 
ACECHAR. V. a. Subukan; tikti- 

kdn; manmandn. 
ACECHO. m. Panunabok; paninik- 

tik; pagmamanmdn. 
AOEDABLE. adj. Mangyayaring 

umasim. 
AOEDAR. V. a. Paasimin. II fig Pa 

sam&ln anglo6b. II v. r. Umasim. |1 

fig. Siimam& ang loob. II Bot 

Manilaw^at magkasaklt ang mga 

halaman. 
ACEDfA. f. Kaasiman. II Panganga" 

slm ng sikmur^. II fig. Kasungi. 

tdn ng asal sa pakikihardp. 
ACEDO, DA. adj. Maasim. || tise. 

parang sukS, 
ACfiFALO, LA. ad]. Waldng ulo. 
It fig. y fam. Kap6s sa isip; a- 

lisagsdg. 
ACEGUERO m. Mangangahoy 6 

namumulot ng mga kahoy na 

panggatong. 
ACEITAR. V. a, Langisdn; pahi- 
ran ng langls. 



— 22 
ACEI 
ACEITE. m Lang{s. 
ACEITERA. f. Babaing naglalakd 

ng langls. |i Lalagyda n| langls 
ACEITERfA. f. Paggawa ng la- 

ngfs. II Tindshan ng langis. 
ACEITER0. m. Lalaking nagla 

k6 ng langls. 
AGEITOSO, SA. adj. Naplalangls. 
AGEITUNA. f. Bunga ng olibo; 

asetunas. 
ACELERACI6n. f. Pagtulin.ll 

pagsulong; paguna; pagdall. 
ACELERADOR, RA. adj. fNagpa- 

patulin, 
AOELERAR. v. a. Patulinin; pa- 

daliin. || v. r. Tumulin; magtulin; 

magmadall 
AOENDRADO, DA, p. p. ng A^en 

drar j|adj. fig. Dalisay; waldng 

bahid dungis 
ACENDRAMIENTO. m. Pagda 

Hsay; paglilindng. 
ACENDRAR. v. a. Dumalisay ng 

gintd, pilak, tans6 at iba pa 

sa pamdmagitan ng ap6y. |1 fig. 

Linangln; linisia. 
AGENTO. m. Gram Diin ng pag- 

bibigkds. || Kudlit na pahiwas, na 

ipinaiibabaw sa isang vocal ng 

sllaba 6 panti» na binibigU kung 

bigkasln. || Punt6 6 tun6g ng pag- 

sasalitfing gawi sa bawa'tbayan 
II Wik^; awit; tinig, |1 agudo 

Bigl&. II circunflejo. Sinalak6t. || 

grave. Banayad. 
ACENTUABLE. adj Malalagydn ng 

kudllt 6 difn. 
ACENTUACI6N. f. Paglalagay ng 

kudlit 6 diln. 
ACENTUADO, DA. p. p. ng Aeen- 



ACEN 

tuar. 1! ad]. May kudlit. li adj. fig. 

MasagwA; nakausl!; matamb6k. 
AOENTUAR. v. a Lagydn ng diin 

sa pagbibigkas ang mga pangu- 

ngusap. II (^^ram. Lagydng ang iba- 

baw ng vocal ng nauukol na kud- 

llt 6 aeento. II fig. Malakas na 

bigkasin ang isang pangungusap 

6 salit^ upang tumawag ng dam- 

damin. 
ACEPAR, V. n, Magugd^t, 
ACEPCI6N f. Gram. Kahulugang 

ibinibigdy sa isang pangungusap; 

katutura". 
AOEPILLADOR, RA. adj. Kuina- 

katdm; sumusupilyo. 1| s. Tagaka- 

tana; tagasupiiyo. 
AOEPILLADURA. f. Pagkakatam; 

pagsusupilyo 
AOEPILLAR. V. a. Katamin. || Su- 

pilyuhin. 
AOEPTABLE. adj. Matatanggdp; 

masasangayunan. 
ACEPTACI6n. f. Pagtanggap; 

pagsangayon. |1 Pagpuri. 
AOEPTAR. V. a. TanKgapin; ma- 

galingin; sangayunan. |1 Gom* Ma- 

ngakd sa pagbabayad. (nauukol 

sa letra de eambio, pagare, libran- 

za at ibp.) 
ACEQUIA. f . Sangkdng padaluyan 

ng tubig; bangbdng. 
ACEQUIAR. V. a. Gumaw^ ng 

sangkdng padaluyan ng tubig, 
ACERA. f. Tabl ng daan; bang- 

keta. II Handy ng mga bahsy sa 

magkabildng tabf ng daan. 
AOERABLE. adj. Magagawdng a- 

sero 6 patalim. 
ACERACI6N. f. PaggawA ng a- 

sero 6 patalim. 



23 - 



ACER 
AGERADO, DA. p p. ng Aeerar. 

II adj. Yaring asero 6 patallm. 

II fig. Matigds; matibay. || Aata* 

lim. 
AGERAR V. a. Gawlng asero. || 

fig. Palakasfn. |1 v. r. Magpala- 

kds. 
AGERBIDAD. f. Kasaklapan; ka 

lupit^n; kabagsik^n. 
AGERBO, BA. ad^. Masaklap. || 

Malupit; mabagsik. 
ACERCA. adv. y prep. Sa mala- 

pit. II m. adv, HinggH sa; tung- 

kol sa; bagay sa. 
ACERCAMIENTO. m. Kalapitan; 

pagkakadulot. || Paglalapit 6 pag- 

lapit, 
ACERCAR. V. a. Ilapit; idulot. 11 

V. r. Lumapit; dumulot. 
ACERNADAR. v, a. Tabunan ng 

ab6. 
ACERO. m. Asero; bakal na di- 

nalisay. || fig. Patalim. || fig. La- 

kas; lapang. 
ACfeRRIMO, MA. adj. Napakala. 

kds. ' 
ACERTABLE. adj. Mangyayaring 

tiyakin; matatamaan. 
ACERTADO, DA p. p. ng Aeer- 

tar. II adj. Tiydk; tam^. || Naba- 

bagay; gandp; tumpak. 
AGERTAMIENTO. m. P a g k a t i. 

ydk; pagkatami; pagkatumpak* 
ACERTAR. V. a. Itumpdk; itama; 

matamaan; matampakan. || Ma- 

tagpuan; masumpungan. || v. n. 

MatiySk: mapalaran. 
ACERTIJ0. m. Palaisipan; bug- 

t6ng. 
ACESCENCIA. f. Pagasim; pama- 



ACES 

manis. 
ACESCENTE. adj. Umaasim; na- 

papanis. 
ACETRE. m. T a b 6. 11 Bebendita 

hang muntt; lalagydn ng iwini- 

wisik na bendita. 
ACEZAR. V. n, Huminial. 
ACEZO. m. Paghingai, 
ACEZOSO, SA. adj. Humihingal; 

naghihigpit ang paghingd. 
AeiAGO, GA. adj. Kulangpalad; 

sinasam4. 
ACfBAR. m. Aksibal; isdng bagay 

na mapaft. II fig Kapaitan 
AdBARADOR, RA. adj, Nagpa- 

papait, 
AeiBARAMIENTO, m. Pagpapa 

pait, 
AdBARAR, V, a. Lagydn ng ak- 

sibal aog isdng bagay; papaitin, 

||fij), Pasukalin ang kalooban, 
ACIBERAR, V. a, Pulbusio; duru- 

ging pin^ngpino, 
ACICALADO, DA, p, p, ng Aei- 

ealar, II adj. Malinis; makintab, 
ACICALaD0R, RA. adj. Lumili- 

niF; nagpapakintab, || m, Pangli- 

nis; pangbuli. 
ACICALAMIENT0. m. Paglilinis ; 

pagpapakintdb. 
ACICALAR. V. a. Bulihin; linisn; 

pakintabin II fig. Palamutihan. 
AdDEZ f Kaasiman; asim. 
ACIDlOSO, SA. adj. Tamdd; pa- 

taypatay. 
AeiDO. D\. adj. Maasim. 
AeiDULADO, DA. p. p. ng Aei- 

dular. II adj. Maasim ng bahagy&; 

maasimaslm. 



ACID 

AdDULAR. V. a. Lagyan ng ma- 
asim ang pagka'O 6 inlin6n.|| 
V. r. Utnasim. 

AGIERTO. m. Pagkatiydk; pag- 
katumpdk; pagt^m^ || f)g. Kabi- 
hasnan; katalinuhan; paikatuto, 

AGLAMABLE. adj. Karapatdapat 
ipagDuri 6 itangbal. 

ACLAMACI6N. f. Paghahalal ng 
karamihan, sa ilailm ng pagka* 
kaisd, sa isang tao upaog huma 
wak ng tuagk6l. || Sigaw ng ka- 
ramihan sa pagpupuri s*i ildng 
tao. II Pagmamakaamd II PaRtawag 
sa mga hayop na may pakpak. 

AGLAMADOR, RA. adj Nagpu- 
puri; oagdidiwang. 

AGLAMAR. V. a. Maghalal ang 
kar^mihan sa ilalim ng pagkaka 
isd.. II Magdiwang aag karam han 
sa kapurihaa ng ildng tao. || Mag 
makaamd |i Tumawas ng mga ha- 
yop na may pakpak. 

ACLARABLE adj. Mangyayaring 
iumiwanag. 

ACLARACI6N. f. Pdgpapaliwanag; 
pagpapaanioaw; pagliwanag; pag- 
linaw. 

AGLARADO, DA. p p. ng Aelarar. 
II adj. Naipaliwanag; naipaani- 
naw. II Naliwanagan. 

AGLARADOR, RA. adj. y s. Nag- 
papalinaw; tagapagpaliwanag. 

ACLARAR V. a. Hawanan || B n- 
lawdn ang damit. ||fig- Ipaliwa- 
nag; ipaaninaw, |j v. n. Mahawi 
ang diifm; magliwanag ang pana- 
h6n. II V. r. Lumiwanag; umali- 
wa'aa. 

AGLARATORIO, RIA. adj, Nag- 



24 — 

ACLI 

papaliwanag; nagpapaaninaw. 
ACLIMATABLE, adj. Mangyaya- 

ring mahirati sa slngdw ng lup^ 

6 kUma. 
ACLIMATACi6N. f. Paghirati 6 

kah ratihan sa singaw ng lup^ 6 

klima, 
AOLIMATAR, V, a, Hiratihin sa 

singdw ng lup^ 6 klima, || v. r, 

mahirati sa singdw ng iupa 6 

klima. 
ACLOCAMIENTO. m, Paghalimhim 

ng man6k, 
ACLOCARSE, v, r, Humalimhim; 

lumimilm ang man6k 6 ibon, 

II fig, Magpakabutibuti sa kina- 

uupdn, 
AeOBARDADOR, RA, adj. Nag- 

papaduwag; nagpapahin^ ng loob, 
AeOBARDAMIENTO. m, Pana- 

nakot. II Kaduwagdn, 
AeOBARDAR, v. a, Takutin; pa- 

hinain ang loob; gulatin, || v. r, 

Maduw^p; matakot, 
AeOGEADOR, RA. adj, Nanini- 

kad. 

ACOCEAMIENTO. m. Paninikad 
ACOCEAR. V. a. Manikad; mani- 

P^ II fjg» y fani, Yumurak; uma- 

lipustS; umalimura. 
ACOCOTAR. V, a. Mangot^; 

mangbatok. 
ACOCHARSE, v. r, .Yumuk6, 
ACOCHINADO, DA. p, p, ng A- 

eoehinar. || adj, Marumi; nakari- 

rimarim, 

AC0CHINAMIENT0. m.Pagpatiy. 
ng kapuwlt na ginagapos na ka- 
tulad ng baboy, 



ACOD 

ACOCHmAR. V. a. Pumatay ng 
kapuwa na ^ina^apos na katalad 
ng baboy. 11 f ig, Hiyaln; l i- 
tuhin. 

ACODAE. V. a. Itukod ang siko 
upang maikatang ang ulo sa ka- 
mdy. II Agrie Magpasupling. 

ACODICIAR. V. a.. loabutia || v. 
r. Magimb6t. 

ACODO. m. Agrie* Supliag sa lu- 
pa, 

ACOGEDIZO, ZA. adj M a d a 1 ing 
malikom at waldng piii. 

AOOGEDOR, RA. adj, Umaamp6n 
sa kapuwlt; tumatangkilik. 

AOOGER. V. a. Magpatuloy s a 
tahanan. II fig. Umamp6n; tu- 
mangkilik. 11 fig. Mabutihin ang 
isang palagay 6 panukala. II v. r. 
Paamp6o; patangkilik; sumiloog. 
II fig. Sumangayon sa kalooban 
6 pagk^ikurd ng kapuwa, 

AOOGETA. f. Po6k na matutulu- 
yan sa pagilag sa anomdng ka- 
panganiban. 

ACOGlBLE. adi. Mangyayari 6 
karapatdapat patuluyin 6 ampu- 
nln. 

aOOGIDA. f. Pagpapatuloy sa ta- 
h a n a n; pagamp6n. ii Pagsilong; 
pagpapaampon. II Po6k na pinag- 
pipisanan ng iUng mga bagay, 
lalunglalu nanga ng mga tu- 
big. 

AOOGIDO, da. p. p. ng Aeoger. 
II m. y f. Maralitang inaamp6n 
s a isdng bahay ampunan. || m. 
Palut6ng ng mga kabayong pi- 
napanginginain sa panginainan 
ng iba sa pamamagitan ng nau- 



25 ^ 

ACOG 

ukol na kaupahan. 
AGOGOLLAR. V. a. Agrie Takpdn 

ang mga halamam upang huwag 

matunaw sa ulda ii v. n. Mag- 

usb6ag ang mga balaman. 
AOOGOMBRADOR, RA. adj. Nag- 

tatai^on ng lup^ sa pund ng mga 

balaman. 
AeOGOMBRADURA. f. Agrie. Pag- 

tatabon ng luplt sa pund ng mga 

haiaman. 
AeOGOMBRAR. V. a. Tabunan ng 

I u p ^ sa pund ang mga hala- 

man. 
AC6lito. m. Ministro ng simba- 

ban na may mababang orden. u 

Sakristan. II Astroh Ang bituing 

pinakamabinlt ang ningning. 
AOOLLONAR. V. a. fam. Mana- 

kot. 
AOOMETEDOR, ^A adj. Nangba- 

bangsS.; dumadaluhong* 
AOOMETER. V. a. BumanggA; du- 

maluhong; lumaban. 
AGOMETIBLE . a d j Malalabanan ; 

mababanggS.. 
AGOMETiDA. f Pagbanggd; pag- 

daluhong. 
AGOMODABLE. adj. Maibabagay; 

maiaayos. 
acomodaci6n. f. Pagbabagay;pag- 

aayos; pagaakm&. 

ACOMODADizo, ZA. adj Madallng 
maibagay; wal^ng di binabaga- 
yan. 

AGOMODADO, DA. p. p. ng AcO- 

modar. || ad]. Bagay; ayos. || Ma- 
yaman. || Maibigin s a kaginha- 
wahan, || Katamtaman sa hala- 



26 



ACOM 

AOOMODADOR, RA. adj. Nagba- 
bagay; nagaayos. i| Nagpapaka- 
sundd II m. y f. Ang pinagkati- 
walaan sa mga dulaan 6 pook 
na haydg na magturd sa bawa't 
naa^sisipanood ng gawfng dapat 
na likmudn. 
aOOMODAMIENTO. m. Pagbaba- 
gay; pagaayos. || Kasunduan; ka- 
ayusan. 
A(X)MODAR. V. a. Ibagay; iakra&. 
II Ayusin. || Ilagdy ang isdng tao 
6 bagay sa po6k na karampatan 
II Pagkasunduin a^g nagkakaga- 
lit. II Bigydn ang i^ana tao ng 
hanapbuhay. II v. n. Matamlt sa 
loob ng isdng tao apg anomdng 
bagay.llY. r, Makipagkasund6. 
ACOMOr)ATIVO, VA. adj. Mada- 
Kng maibagay; waldng dt bina- 
bagayan. 
AGOMODO, m. Pagkakabagay; ka 

tungkulan ; hanapbuhay . 
AOOMPaRabLE. adj. Mangyayari 

6 nararapat samahan. 
AOOMP aS AM lENTO m . Pagak- 
bAy; pagsama. i! Mias. Akbay sa 
tugtog. 
ACX)MPaSar. V. a. Umabay; su- 
mama. || fig. Isama 6 idagdag ang 
isang bagay sa iea. || v. r. Mag- 
samasama an« kapuwd maalam 
upang tumalds jg isang bagay. 
AOOMUNARSE. V. r. Magsapisap! 
para sa iedng tunguhing hayag. 
A0OKGOJAR. V. a. Pagdusahin; 
pagdalamhatiin: duhagihin. || v. r. 
magdusa; magdalamhatl; madu- 
hagi. 
AC0NBE.jablb]. adj. Mapagpapa- 



ACON 
yuhan. 
ACX)NSEJAMIENT0. ra. Pagpa- 

pa^o. 
ACONSEJAR. V. a. Magpayo; hu- 

matol. II V. r. Tumangg^p ng ha- 
tol 6 pavo ng iba. 
ACONTECER. V. n. Mangyari; 

magkatHon 
aCOKTECIM1ENTO. m. Pangya- 

yari; pagkakataon. 
ACOPIAR. V. a. Magbunton; mag- 

tipon 
ACOPIO. m. Pdgbubunt6n; pag- 

titipon. 
ACOQUlNAMiENTO. m. Pananakot. 

II Kaduwagan. '' 

ACOQUmAii. V. a. Takutin; pahi- 

I ^in ang loob. 
ACORAZADO, DA. p. p. ng Acorazar. 

II ftdj Nababalot ng matitibay 

na bakal. II m Sasakyangdagat 

na malaki na nababalot ang la- 

bds ng bakal, 
AC:)ORAZAMIENTO. m. Paapapa- 

tibay ng sasak>angdagat. 
ACORAZAR. V a. Mar. Pagtiba- 

yin ang mga sasakyangdagat sa 

pamamagitan ng mga balot na 

bakal 6 asero. 
AOORDADA. f. For Kautu-ang 

iagdd. ng isang hukuman upang 

ipatupad sa mababang hukuman 

ang is^ng bagay« 
AeORDADO, DA. p. p. Dg Aeordar 
II adj. Gawdng pinagkayarian, || 

Mus Pinagtuma ang tun6g. 
AOORDAR. V. a. Pagkaisahdn ng 

marami. II Ipa^^laa'a; ipagunit^. n 

layos; iakm& || v, r. Maalaala; ma- 

gun'tA. II Magkaayos; raagkaakmH, 



— 27 
ACOR 
AGORDE. adj. Kasangayon sa i- 
sdng bagay; kai«d. || rn, Mus. 
Pagkakatugm& ng mga tun6g. 
AGORDEON. m. Mus Istrumen- 
tong kiiala sa tawag na kurdiyon 
sa tagalog. 
AGORNEAR. V. a. Manuwag. 

AeORRALAMIEKTO. m. Pagkuku- 

16ng Stt kural. 
AeORRALAR V. a. Ikuloag ang mga 

alagang iaayop sa kurdi. |j fig. 

Pabin^in ang Io6b; takuein. II 

Magbakod II fig. Kuiungln. 
AGORTABLE. adj. MAUgyayaring 

umiKil. 
AeORTAMlENTO. m. Pagpapaikll; 

pagikii. 
AGORTAR. V. a. Iklian. H v. r. U- 

miRli. H V. r. fig, Madung6; ma- 

umid. 
ACORVAR. V. a Hubugin; hutu- 

kin. 
AGOSADO, DA. p. p. ng Aeosar. 

II aclj. Pinaguusig. 
AGOSADOR, RA. adj Umuusig. I! 

m. y f. Trtgdusig. 
AeOSAMlElsrTO. m. Paguaig. 
AGOSAR. V. a. Usigin; umusig; tu- 

gisin; habulin, 
AGOSTADO, DA. p. p. ng Aeostar. 
Iladj. ant. Kamaganak; hmI6g. 
II ant. Niiilingap. 
. AGOSTAMIENTO. m. Paghihigfi; 

paghigd. 
AGOSTAR. V. a. Ihig4. II Mar- Ipad- 

pad sa tabi ang anomdog 

sasakydngdagat. 1| v. r. Humigg.; 

humilig. 
AGOSTUMBRADO, Da. p. p. n g 

Aeostumbrar. |{ adj N a m i h a s a; 



ACOS 

nahirati. 
AGOSTUMBRAR. V. a. Pamihasa- 

hin; hiratihin. |1 n, y r. Manaiha- 

sa; mahirati, 
ACOTACI(5n. f. Paglalagdy ng ko- 

to 6 hanggd. || Tandang inilaiagay 

sa panig ng isang kasulatan. 
AGOTADO, DA. p. p. ng Aeotar. || 

adj. May mga koto 6 hanggd.. 
11 May mga tandang nagpapali- 

wanag. 
AGOTADOR, RA. adj. Nagbibigdy 

koto 6 h a n g g d.. II Nagsisilbing 

magbigd.y ng mga tandang nag- 

papaliwanag. 
ACOTAR. V. a. Lagydn ng mga 

tanda ang isang kasulatan. || Lag- 

ydn ng hanggd 6 koto; kotohan. 
AGOYUNDAR. V. a. Lagydn ng 

suga 6 tali ang mga baka. 
AeOYUNTAR, V. a. Magbalan- 

sdng. 
AGOYUlsTERO. m. Tagapagbalan- 

sdng. 
ACRANEO, A. adj. Waldng bu- 

ng6. 
ACRE. adj, MasakUp sa pangla- 

sa at pangam6y; maasim. || fig. 

Magaspang sa paguugali 6 sa 

pagsa8alit&. 
ACRECENCIA. f. Pagdaragdag. 
ACRECEOTADOR, RA. adj. Nag- 

papalakl; nagdaragdag. 
ACRECENTAMIENTO. m. Pagds- 

ragdag; pagpapalaki. 
ACRECENTAR. V. a. Dagdagdn; 

palakihln. || Itaa3 ang isdng tao 

sa tungk6i 6 kapangyarihan. || 

V. r. Magdagdag; dumami. 



28 



ACRE 

AGREOER. V. a. Paramihin; dag- 
dagdn II V. n. Dumaml; magdag 
dag. 

ACRECIMlENTO. m. Pagdaragdag; 
pagpaparami. 

AGREDITABO, DA. p. p. ng Aere- 
ditar. || adj. May k:abantugan; 
balitl^. II Nauukol sa sug6 ng i- 
s'ang bansA na may tagiay na 
kapahintulutan sa panunupad ng 
kaniydng tungk6l. 

ACREDITAR. V. a. Patunayan ang 
is^ng bagay. li Ibuny!; ibantog. || 
Patutohanan na ang isang tao 
6 bagay ang siydng kumakata- 
wdn. |j Com Pagpalwa^^n. li v. r. 
Mabantdg; mabunyi. 

ACREDITATlVO, VA. adj. Nagpa 
patutoo. 

ACREEDOR, RA. adj y s May 
karapatdng sumingil; pinagkaka- 
utangan. !j fig. Karapatdapat mag- 
kamit ng anomang bagay. 

ACRIBADOR, RA. adj. y s. Bumi- 
bithiy. 

ACRIBADURA. f. Pagbithay. 

ACRIBAR. V. a. Bithayin. II f i g. 
Lagy^n ng maraming butas ang 
isdng bagay. 

ACRIBILLADOR, RA. adj. y s. 
GumagawA ng mga butas; taga- 
butas. 

ACRIBILLAR. V. a. Lagy^n ng 
maraming butas ang isang ba- 
gay. II Tadtarin ng maraming su 
gat 6 kagdt ang isang tao 6 
hayop. 

ACRIDOPAGIA. f. Pagkain ng ba- 
lang. 

acrid6fago, ga. adi. y s. Ku 



ACRI 

makain ng balang. 
AeRIMlKABLE. adj. Karapatda- 

pat paratangan. 
aCRIMINaCi6k. f. Pagpapara- 

tang. 
AGRIMINADOR, RA. adj. y 8. Nag- 

paparatang. 
AGRIMINAR. V. a. Paratangan; bu- 

hatan, II Bigyang sala. 
AGRlMONrA. f. Kasaklapdn. Il fig. ' 

Kasaspangan sa paguugaii 6 sa 

pagsasalitS,. 
ACRIMOKIAL. adj. Nauukol sa 

kasaklapan. 
AORIMONIOSO, SA. adj. Labis n^ 

sakldp. 
acrisolaci6n. f Pagdalisay. 
AORISOLADOR, RA. adj. y s. Du- 

madalisay. 
AORISOLAR. V. a. Dalisayin sa 

pamamagitan ng ao6y ang mga 

metal. II fig. Liwanagan; subukin 

ang isdng bagay. 

ACRISTlANADO, DA. p p.ngAeris- 
tianar. li adj. ant. Nagpakakristi- 
yano; nagaasal binyagan. 

ACRISTIANAR. V, a fam. Ga- 
wlng kristiyano; binyagan. 

ACRITUD. f Kasaklapd,n. 

ACR(5baTA. eam. Ang sumasaydw 
6 tumutuld<y ea lubid 6 kawad. 

ACTA. f. Kasulataag kinatatalaan 
ng pinagusapan 6 pinagkayaridn 
sa is^ng puiong. li Kasulatang ki- 
natatalda» ng naglog wakds sa 
paghahaldl ng is^ng taong haha- 
wak Dg alinmang tungkol. ii 
pl. Kasaysayan ng btihay ng 
isang martir. 



29 



ACTI 

AeTITUD. f. Astfi; any6 ng ka- 
tawdn; pagkalagdy. 

AeTlYAR. V. a. Padallln; buhayin 
ang lo6b; pagalawin. 

ACTIVIDAT). f . Paggawd H K«si 
pagan; kaliksihdn sa pagsaw&. 

ACTIVO, VA. adj. Guinagawa 1| 
Masipag; mablslt. 1| Maliksing gu- 
maw& II Oram, Nagbabadya ng 
anydng gumagaw& 1| m. GoM' 
Kabuuan ng lah^t ng mga ku- 
walta, pautang at katibayan iig 
isdng tao. 

ACTO. m. K'los; gawg. II Pdgdiri- 
wang sa i^aag bagay. || Bawii't 
isa sa mga bahagi na humahat! 
sa isang duld; yugt6. II Log. Ga 
'wdng haydg. |1 de atrici6n. Teol 
Pags'sisi sa pagkakasala sa D»yos, 
sa takot sa nalalaang kaparusa- 
hdn, II de contrici6n, Teol- Pag- 
sisisi sa pagkakasal^ sa Diyos, 
ai^ng-alang lamang sa Kaniyd. H 
de poses'6a, Panunungk6l, || Aeto 
eontinuo 6 seguido. loe. adv. Ka- 
rakaraka. || En aeto. m. adv, Sa 
ayos ng paagawi. |1 En el aeto. 
m. adv. No6a din 

ACTOK. m. Lalaking Iumaiabd,g sa 
dula.an. II For, Ang naghahabia. 

ACTRIZ. f. Babaiag lumalab^s sa 
dui^au. 

ACTUACI(3k. f. Paggawi.llpi. For, 

Kasulatan sa kinalabasdn ng ka- 

hatuUn ng hukumang pinagsak- 

dal^n. 

AGTUAL. adj. Ka^alukuyan. ii Gu- 

magaw^; gumaganap. 
ACTUALIDAT), f , Panahong kasa 
lukuyaa.llMabuting pagkakataon. 



ACTU 

AGTITALMENTE. adv t. Panahong 
karalukuyan; sa mga sandaltag 
ipinagl^abady^. 

xiCTUAR, V. n. Tumupdd ang isanf2 
tao 6 bagay ng kaniyang mga 
tuogkulin. II Gumawa. || v. a. Isa- 
gaw4. 

AeUARIO. m, Lalagyan na kara- 
niwa'y bubog o kristal, na pun6 
ng tubig at pinagamit sa pagti- 
tinggdi ng mga isd&ng buhay. 

ACUATICO. CA. adj. Nabubuhay 
sa tubig. II m pl. Aag mga nag- 
papalagdy na ang muado ay bi 
nubuo iamang ng tubig. 

ACUCLILLARSE. V r, Maningka 
yad 

ACUCHILLaDOR, RA. adj. y s 
naaanau&llPalaaway; nangaaway 

AeUGHlLLAR. V. a. Managd; ma- 
mook; mang iwd,. H Patayin sa 
tag& 

ACUDIMIEN"T0. ni . P^igdaio. 

leUDlR. V. n. Dumoon; «umibik 
II Sumakiolo; umabuloy.llDumal6 
j{ Paamp6a. 

AOUEDueTO. m. Pddaluyangtubig; 
alulod. 

AOUERDAMIENTO. m. Pagpipisi. 

AGUERDAK. V. a. Magpiai. 

AGUERDO. m. Pinagkayarian 8f^ 
isdng pulong, II Pasiya. H Hatol 
palagay. II A'aala H Pint, Pagka 
kaakma ng mga kulay ng isdnu 
kuwadro, II De aeuerdo, ra, ad^ 
Sangayon. 

AeULEBKAR. V, a. Lumakad ni 
paligoyligoy. 

AGULLA. adv, 1, Sa kabildng da 
ko; sa gawi ro6n. 



30 - 



ACUM 
AOUMULABLE. adj. Mapagsamma 

sama; mapagtitipontipon, 
acumulaci6n. f. Pagbubuatoo, 

pagtitipon. 
AGOMULADO, DA adj p. p. ng 

Aeumular. II adj. Buntonbunton; 

pisdnpisdo. 
AGUMULADOR, RA. adj Nag- 

bubuatdn; t imitipon II m. Apa 

ratong tumitipan ng elektrisidad. 
ACUMUtAR V. a. Magbunion; 

magtipon II Magparatang. 
ACUNACI6N. f. Pagkikintal sa 

pamamagitan ng matulis La ba- 

kal; paggaw^ ng salapi- 
AGUNAR. V. a. Magkintai sa ba 

kal. 1! Gumaw& ng salapt. 11 Mag- 

pasak. 
ACUOSO, SA. adj Matubig. || 

Makat^s. 
ACURRUCADO. DA. p. p. ng A- 

eurruearse. || *idj. Nakaulungkot. 
ACURRUCARSE. v. r. Mangu- 

lungkdt updng mAgkubll 6 umi- 

lag sa lamlg 6 sa hangin. 
AeUSABLE adj. Maipag8U3umb6ng 
ACUSACi6N. f. Paratang; Sum- 

b6ng; pag^asakdal. 
AeuSADO. DA. p. p. ng Aeusar. 

II m. y f AnK uasasakdal sa 

isdng kasalanan. || Aag nahahabla. 
AeuSADOR, RA. adj. y s. Ang 

nagsasakddl; ang naghababla 
AGUSAR. V, a. Pa'-atangan.lllpag' 

sumb6ng; ipagsakd^l; ihabla || 

Magb gay a^aoa sa pagtanggap ng 

anomdng bagay.llMagbigayngresi. 

bo 6 katunayan ng paukatangg^p 
AGUSE. m. Pagbibig^y ng resibo 

6 katunayan ng pagkataogg^p. 



ACHA 

AGHAGAR. v. a. lukol; dahllanin; 

ipnratanK. 
ACHACOSO, SA. ad^. Maydam- 

dam II May bahagyaog sakit. 
ACHAQUE. m. Karamdamang ma- 

gaan |j fam. Panah6n ng babai. 

fig. Dahil^n; pinagkamihasahan, 
AGHAROLAR. v. a. Barnisan ng 

makmtab. 
AOHETA. f. Kuliglig 
ACHICADOR, RA. adj, Nagpapa- 

liit. II m. Mar. Panglimds ng 

tubia sa s'i^akydngdHgat. 
AGHIGADURA f. Pagoapaliit; 

paglilt. 
ACHICAMlENTO.m. Pagpapaliit; 

pagliit. 
ACHICAR. V. a. Paliitin. |1 Mur. 

Limasin ang tubig ng isdng sa- 

sakydngdagat II v, r. Lumiit. II 

V. r. fig Madung6. 
ACHICHARRADERO. m. Po6k 

na naoakainit, 
ACHICHARRADOR, RA. adj. y 

s. TumBtayanatang; sumusunog. 
ACHICHARRADURA. f. Pagta- 

yangtang; pagkatayangtang, 
ACHICHARRAR. v. a. Tayangta- 

ngin; tigangin. II v, r. Matayang- 

tang II fig. V. r. Madarang ng 

labis sa init-. 
ACHINELADO, DA. p. p. ng 

Aehinelar 1| ad]. Hugis sinelas. 
ACHINELAR v. a. Gawin ang 

sapatos na hugis sioelas. 
ACHIOTE. m. Bot Atsuete. 
ACHIQUE. m. Pagpapaliit. II Mar. 

Paglilimdd ng tubig, 
ACHISPAR. V. a, Languhin, n v. 

r, Malang6; maibay. 



31 



AGHO 
ACHOCAR. V. a, lumpop; iuntog, 
li fig. y fanai, Magtagd ng naa- 
raming salapi. 
ACHOCAZO. m. Uat6g. 
ACHORIZaDO, Da. adj. Naha- 
hawig sa surisr» sa^lasA at hu- 

ACH[JBASCARSE. V. r, Mar. U- 

mun68. 
AGHUeHADOR, RA aij Nag 

papahiya; nagsusulsol, 
ACHUCHAR. V. a, fam. Ip^hiya; 

sulsuld,n ang isaig tao upang 

makioagaway, 
ADAGIO. m. Salawikain; kasabi 

hdn. 
ADALID. m. Pinund, II fig/ Pa 

ngulo ng isang lapian, kapisanan 

6 paaralan, 
ADAMADO, DA. p. p ng Ada- 

marse. II adj. May pagkababae || 

Babaing pangkaraniwang nagaa- 

sal mahdl. 
ADAMARSE. v. r, Magasal ba- 

bae ang isang lalaki. 
AD APERTURUM LIBRI. loe. lat. 

Mahirap matandaan ang binaba- 

sa 6 p^nagaaraian. 
ADAPTABLE, adj. Kapit; bagay. 
ADAPTAeiON. f. Pagkakapit; 

pagbabagay; pagkabagay, 
ADAPTAR. V, a. Ikapit ang i^dng 

bagay sa isd; ibagay. n v. r. Ma 

kapit; maakm&; mabagay, 
AD ARAS. loe. lat H^ngg^ng sa 

katapus^n. 
ADARGA. f. Kalasag. 
ADARGAR. v. a. Maglaaay ng 
kalasag. II fig. Ipagtanenol; ipaa 
sanggalang. !| v. r. Mag^anggol; 



ADEC 

magsangaaldng. 

ADECUAC16n. f. Pagbabagay; 
pagkabagay. 

ADEeUADO, DA. p. p. ng Ade 
euar. II ad]. Bagay; kapit. 

ADEeUAR. V. a. Iparis; ibagay; 
iakm&. 

ADELANTADO, DA. p. p. ng A. 
delantar. 1| adj. Maaga; una sa 
panahon |i Pingahas; waiang pi- 
tagao. II m. PAngaiai g itinatawag 
ng unang dako sa punong lala- 
wi^an. 

ADELANTAMIENTO. m. Pagsu 
lonp; paaunlad. 

ADELANTAR. v. a. Ipagoauna. 
II Pddaliln. II Maguna ng baysd, 
11 V. r. Magpauna. II v. r, fig. 
Makahigit. II v. n. Lumabis ang 
taki 6 ng oras ng i dng rel6s sa 
talagang kinakai angan. || Masu- 
long sa pagaarai. 

ADELANTE. aiv. 1. Sa dako roon.ll 
Sa kabi ang banda. II adv. t. En 
adelante', mds adelante; de hoy 
en adelante', para mds adelante. 
Sa haharapin || iADELANTE! Ma- 
ikling pananalitd,rfg ginagamit u- 
pang magutos 6 magpahintulot 
sa s)nomd,n na pumasok sa isaog 
dako 6 magpatuloy sa paglakad, 
sa paKsasalit^ at ibp. 

ADELANTO. m, Paunang bayad. 
II Pagkasuiong; pagunUd, 

ADELG4ZAD0R, RA, adj, Nag- 
papapayat; nagpapanipfs, 

ADELGAZAMIENTO. m, Pagpa- 
panipis; pagpapapayat; pagaipi?; 
pangangayayat. 



ADEL 

ADELGAZAR, v, a, Pangayaya- 
tin ang isdng tao; panipisln ang 
isdog baRay. || fig, Pataiimin. i| 
Dalisayin ang isang bagay; pa 
liitin; ligisln. || v. r, M.ngayayat; 
numipis. 

ADEMA, f. Tukod na ginagamit 
sa paligidligid n| lo6^ ng hukay 
na kinukunan ng mina upang 
huwag gumuhd. 

ADEMAN, m. Galaw 6 kilos ng 
katawan. 

ADEMAS, adv. c. Bukod sa; 
tangi sa. 

ADENTRO. adv, K S* lo6b. || 
m. p1. Sarilina kalooban. || 
iADBNTRo! Maikling pananalitang 
ginagamit upang magutos 6 mag- 
anyayang pumasok sa isang pook 
6 bakuran, 

ADEPTO, TA. adj, y s. Kaanib 
sa isdng sekta 6 kapisanan, |1 
Kapanalig sa isaag adhik&. 

ADEREZADOR RA, adj, y s. Nag- 
papainam; nagpapalamuti; naga- 
ayos, 

ADEREZAMIENTO, m. Pagpapa- 
inam; pagaayos. 

ADEREZAR, v, a, Avusin; pala- 
mutihan; painamin, || Pasarapln 
ang mga pagkain. )| Ihand&. II Tag- 
plan; ayusin ang isdng baaay. 

ADEREZO. m. Pagaayos; pagpa- 
palamuti; pagpapainam. II Pala- 
muti sa katawan II Kapanaugan 
ng hiyds. na binubu6 ng pang- 
liig, hikaw, singsing at pulserag. 

ADESTRAR. v. a. Turuan; aka- 
yin; sanayin. H v, r, Masanay, 
matuto. 



32 — 

ADEU 
ADEUDADO. DA. p p. ng Adeu- 

dar II adj Mav mga utang. 
ADEUDAMIENTO. m. Pangungu- 

tauR, 
ADEUDAR. V. a. Mangutang. |j 

V. n. Magkdkamaganak. || v. r. 

Magkautang. 
ADEUDO. m. Utang; kautan^an. 
AD PINEM. loe. lat. Sa wakas. 
ADHERENGIA, f. Pagkakadikit; 

pagkakalakip || f i g. Pagkakasa- 

ma; pagkakataii; pagkakamaga- 

nak. 
ADHERIR. V. a. Ilakip; idikit. || 

V. D. Dumikit; lumakip. II v, r. 

Makii^a sa isdng panukala 6 

isdng diw^; makianib sa isang 

pinagkayarian. 
ADHESION. f. Pagkakadikit; pag- 

kakalakip, II Pakikianib sa isang 

pinagkayarian. 
AD HOG. loe. lat. Sa natatala- 

gdng kahanggandn. 
ADieiON, f, Pagdaragdag. || Dag- 

daK II Mat Pagsasamasama. 
ADieiONAL. adj. Dagdag; pang- 

da^dag. 
ADieiONAR. V. a. Dagdagan;pu- 

ndn. II Mat. Pagsamahin. 
AUIGTO, TA. adj. y s, Nahihilig. 

II Kapanalig. 
ADIESTRAR. v. a. Sanayin. || 

TuriiaD. II Patnugutan. || v. r. Ma- 

sanay; matuto. 
ADIETAR. V. a Med. Papanglinin 

sa pagkain. || v. r. Manglin sa 

pagkain, 
ADINERADO, DA. p. p. ng Adi- 

nerar. || :.dj. Masalapl, |1 Maya- 

man. 



— 33 
ADIN 

ADINERAR. V. a. Salapiin ang 
mga bagay 6 pautang. || v. r. 
fdm. Magpa^aman, 
ADmFiNlTlJM. loe. lat. Hang- 

gang sa waidng hangga. 
ADlds. interj Sa Diyos. || m. Pag- 
papaalam. 

m. Karagdagan. 
adj. Mahuhulaan. 
f. Panghuhul^; 



ADITAMENTO. 
ADIVmABLE. 
ADIYINAGIO]^ 

pagturing. 
ADIYmADOK, RA. adj. y s. Hu- 

muhul^; manghuhiil^. 
ADIVmANZA. f Paaghuhuia. || 

Bugtong, 
ADIvmAR. V. a. Manghul^. |j Tu- 

muring. 
ADIYINO, NA. m. y f. Manghu. 

hula. 
ADJETIVO, VA. adj y s. Pangu- 

ngusap na isinasama sa ngalan 

ng isdng bagay upang ipakilala 

ang kalagayan. 
adjudicaci6n. f Pagbibigay ng 

isang bagay; pagkakalo6b. 
AI)JUDICAR. V. a. Ibigay sa ki- 

nauukulan; ipagkaloob. il v, r. A- 

riin, 
AI)JUNTO, TA. 8dj. Kalakip; ka- 

sama. 
AD LITEM. loe. lat. Sa usapfn. 
AD MAJOREM DEI GLORIaM. Ioc. 

lat. Sa dakilang kaluwaihatian 

ng Diy6s, 
ADMlIilSTRAeiON. f. Panganga- 

siw^; patoamahal^, || Pangasiwltan. 
ADMINISTRADOR, RA. adj. Na- 
' mapaahalli. U m, y f. Tagapama 

hal^; tagapangasiwlt. 



ADMI 
ADMINISTRAR. v. a. Mamahalli; 

mangasiwa. I! Magbigdy. 
ADMINISTRATiyO, VA. adj. Na- 

uukol sa pangaogasiwa 6 pama- 

mahala. 
ADMIRABLE. adj. Katakdtakd; 

kahangahang£fc. 
ADMlRAdON. f. Panggigilalds; 

pagtataka; paghang^. 
ADMIRADOR, RA. adi y s. Hu- 

mahangil,; nanggigilalas. 
ADMIRAR. V. a. Magtakd; mang- 

gilalas. II Humanggt. li v. r. Mata- 

ka; magilalas; mahang^. 
ADMIRATIYO, VA. adj. Naka- 

pagtatakd; nakahabanga; naka» 

panggigilalas. 
ADMISIBLE. adj. Matatanggdp; 

matutulutan. 
ADMISION, f. Pagtanggdp; pag- 

tutulot. 
ADMITIDO, DA. p. p. ng Admi- 

tir. |}adj. Tnanggdp; tinulutan. 
ADMITIR. V. a. Tanggapln. || Tu- 

lutan. 

ADOBAR. 

hin, 

ADOBO. m. Paggigisa; pagaadobo. 

il Pagaayos ng isdng bagay. H Sa- 

bdw na ipinanghahald sa iedng 

pf gkain. ii Pangultl ng mga baldt, 

ADOLEGER. v. n. Magkaramddm; 
magkasakit. || v. r. Maaw4 

AD0LESCENCIA. f. Pagbaba- 

g6ngta6 6 pagdadalaga. 
ADONDE. adv. 1. Sadng daleo; sa. 

&ng bandd,. || Sadn. 
ADONDEQDIERA, adv. 1. Kahit 

saao. II Sadnman, 



V. a. Gisahin; adobo- 



— 34 
ADOP 
ADOPGION. f. Pagkupkep sa i- 

sang bat^ na parang an^k na 

tunay; pagaring anak. 
ADOPTABLE, adj. Makukupkop 

na parang anak; mangyayaring 

parahing anak. 
ADOPTANTE. p. a. ng Adoptar. 

Kumukupkop na parang magu- 

lang sa isang bat^. 
ADOPTAR. Aning andk; kupku- 

pln. ang isdng bata na parang 

anak m tunay. || Tanggapin o 

ayunan ang isang palagdy, pa- 

nukal^ 6 aral. || Pagpasyahan, ma- 

karaana maeiyasat 6 mapagtalu- 

nan ang i^dng panukala. 
Al)OPTlVO, VA. adj. Nauukolsa 

taong kinukupkop at nagku- 

kupkop. 
ADORABLE. adj . Karapatdapat 

sambahln. 
ADORACI()N. f. Pag«ambd; pag- 

dalangin. 
ADORaR. V. a. Sambahln. || Puri- 

hin ang Diyds. j| fig. Umibig ng 

labis II V. n. Dumalangin. 
ADORMECEDOR, RA. adj. Nag- 

papatulog. 
ADORMECER. V. a. Patulugin i! 

fig. Patahanln ll fig. Patigilin; 

payap^in. il v. r. Makatuiog; ma- 

idlip II f ig. Masir^ ang galdw ng 

anomang bahagi ng katawan. || 

Maungds; mataraad. 
A DORMEeiMIENTO. m . Pagpapa. 

tulog; pagkakatulog. li Katamaran 
ADORMITARSE. V. r. Umidlip. 
ADORNABLE. adj. Magagayakan; 

mapapalamutihan. 
ADORNADOR, RA. adj. y s. Rag- 



ADOR 

gigaydk; tagapaggayd,k. 
ADORNAMTENTO. m. Paggaga- 

ya!^; pagpapalamuti. 
ADORNAR. V. a Gayakan; pala- 

mutihan. II Hiya-aa. 1| v. r. Mag- 

gaydk; magpagandd sa pamama- 

gitan ng mga palamuti. 
ADORNISTA. m. Tag^pagg%yc4k; 

tagapagpalamuti. 
ADORNO. m. Palamuti; gayak. 
ADQUIRIR. V. a. Kamtan; ta- 

muhin, 
ADQUISICi6n. f. Pagkakamit; 

pagtatamo. 
ADREDE. adv. m. Sadyd; ku8&;,, 

tikls. ^* 

ADSGRIBIR. V. a. Idagdag; isa- 

ma II V. r. Madagdas; ra^isaraa. 
ADSCRIPCi6N. f. Pagkakadag^ 

dag; pagkakasama. 
ADUANA. f. Kawanihang pinag- 

tatalaan ng mga kalakal na pu- 

mapasok at lumalabds, at sumi- 

singil ng nauukol na hunos. |j 

fig. y fam. Ang tahanan c poob: 

na pinagtitipunan ng maraming 

tao. 

ADUANERO, RA. adj Nauukol 
sa aduana || m. Kaw^ani sa adua- 
na II Ang katiwalang tagapagban- 
tiy at tagausig sa mga nagpa- 
pasok ng bawal na kalakal. 

ADUANISTA. m. K a w a n i sa 
aduana II Ang katiwalang taga- 
pagbantay at tagausig sa mga 
nagpapasok ng bawal na kala- 
kal. 

ADUeiR. V. a. Maghayag og mga 
katunayan 6 katuwiran. 



> 



— 35 
ADUE 

ADUENARSS. v, r, Uenari n^ 

isa^i? bagay; magmay ari. 
ADUL^eiON Paghibo; paglalangls; 

hbo 
ADULADOR, RA. adj. y s. Hu- 

mihib6; mapa^ighibd: mapangla- 

ADULAR. V. a. Hamibo; mag- 

langis 
ADULTERABLE. adj. Malalagyan 

Dg ha'6 
ADULTERAdON. f. Paglalagay 

ng halo. 
ADULTERAR. v. n. M^kiapld sa 

a;*awa ng ib^. || v. a. fig. Lagyan 

ng ha!d ang idang bagay. !l v. r. 

Magkahalo. 
ADULTERIO, m. Pakikiapfd sa 

asawa ng iba. 11 ror- Kasalanang 

ginagaw^ ng babaiog may-asawa 

na pakikiagulo sa lalaking hindt 

niva asawa. 
ADULTERO, RA. adj y s. Ang 

nakikiapid sa asawa ng iba. II 

fig. May ha*6. 
ADULTO, TA. adj. Kasibulan; 

nasa katatagang gulang. 
ADUNAR. V. a. Isama; ilakip. || 

Papagisahin. II v. r. Makisalamu- 
r ha; mak.isa- 

ADUNGO, CA. adj. Balukt6t. 
AD UNUM, ioe lat. Hanggdng sa 

kahulihulihan. 
ADVENEDIZO, ZA. ad]. y s. Ta- 

gaibang-lup^; dayuhan. 
ADYENIMIENTO. m. Pagdating 

jl Pai'litdw. 
ADYENIR. V. n. Dumating. 
ADYENTteiO, CIA. adj Naiibd; 

di kinukusS,. 



ADVE 
ADVERBI0. m. Gram. Bahaging 

di nagbabago ng kawikaan na 

isinasama sa verbo updng uma- 

yos ng kaniydng kahulugdn. 
ADVERSARIO, RIA. m. y f. Ka- 

away; kaalit. 
ADVERSIDAD f . Kasaliwaang 

palad. 11 Katiwaltan sa buhay. 
ADVERSO. SA adj, Kalaban; ka- 

away. II AHt; laban; salungdt. 
ADVERTENC1A. f. Panpapauaa- 

wa; pagpapatalastas. II BabalA; 

patalastds. ll Payo. || Ingat. 
ADVERTIDO, DA. p. p. ng Ad- 

vertir.||idj Pinagpaunaw^an; may 

kaya; sanay. 
ADVERTFR. v. n. Uaawain. II v. a. 

Babalaan; pansinin; matyag^n, II 

Pagsabihan II Payuhan; pagpau- 

naw^an; turuan. 
ADVIENTO. m. Panah6ng ipinag- 

sasaya ng Simbahan saptil sa una 

ng apat na lingg6ng nangunguna 

sa Pask6 ng pangangandk sa 

Mananak^p, hanggang sa kahu- 

lihulihan bago] sumapitjang araw 

ng kapistahan, 
AD YITAM .ETERISIAM. loe. lat. 

Magpasawaldng hanggdn. 
ADYACENCIA. f. Kalapitan. 
ADYAOENTE. adj. Malapit, 
AECHADURA. f. Pinagbithayan; 

pinagtahipan, 
AEOHAR. V. a. Bithayin; itahlp. 
AECHO, m. Pagbibithay; pagta- 

tahip. 
A^REO. A. adj. Sa hangin. ii 

Nauukol sa hangin. II fig. Malik- 

mat^. 



AERI 
AErIpERO, RA. adj, May daUng 

hangin, 
AERIFICAR. V. a, Gawfng parang 

hangin ang isdng bagay. 
AERONAUTA. eom. Ang nagla- 

^ayag sa hangin sa pamamagitan 

ng globo. 
AEROPLANO. m. Av, Sasakydng 

lumilip^d sa himpapawid. 
AEABILeDAD. f. Eatamisan ng 

ugali sa pakikipagusap at paki- 

kiharap sa kapuwa 
AEABLE. adj. Magiliw; maluraa- 

nay sa pakikipagusap at pakiki- 

hardp sa kapuwA, 
AEAMADO, DA. p. p. ng Afamar 

II adj. Bantog. 
APAMAR. V. a. Ibant6g; ibuny!. 

II V. r. Mabant6g. 
AFAN. m. Malabis na paggaw^. 
il Mabig^t na gaw^ing kioaka- 

tawd,n. li Pagsusumakit, 
AEANARSE. v. n, Magsumakit 

ng paggaw&. li Magpakasipag sa 

malaking nais na magkamft ng 

anomang .bagay. HKatawaran ang 

paggawa, 
AEANOSO, SA. adj. Mabigat na 

gawfn. II Nagsusumakit ng pag- 

gaw&. 
AEEABLE adj, Man«yayari 6 na- 

rarapat papangitiD,||Kapuiapund; 

kapul4pul^. 
AFEADOR, RA. adj, y s. Nagpa- 

papangit. 
AFEAMIENTO. m. Pagpapapangit. 
AFEAR. V. a Papangitin. I! v. r. 

Pumangit. || fig .Punahin; pul^an. 
AFECCI6N. f. Pagmamahdl; pag 

kahilig ng loob ng isang tao sa 



36 



AFEC 
kapuwa dahil sa pagmamahal. \\ 
Med' Karamdamang matagal na. 

AFECTAR. V. a. Tumawag ng dam- 
damin ang isang bagay sa isdng 
tao; balisahin ang kalooban. li 
V. r. Matawag ang damdamin; 
mabalisa ang kalooban. 

AEEGTO, TA. adj. Nahihilig sa 
isdng tao 6 bagay. || m. Ang a- 
liaman sa mga damdamin ng ka- 
luluwa, gaya ng pagibig 6 pag- 
mamahal. 

AFECTUOSO, SA. adj. Masinta- 
hin; mapagmahal; magiliw. 

AEEITADURA. f. Pagahit. 

APEITAR. V. a. Ahitan; umahit, 
II Palamutihan; pagandahla. li v. 
r. Magah^t; magpaganda. 

AEEITE, m, P^gpapag^nda || Mga 
kagamitan sa pagpapagandd, 

AEERRADOR, RA. adj. y s. Tu- 

mataban. 
AEERRAMIENTO. m. Pagtaban. 
AFERRAR. V, a. Tabanan; hawa 
kang mahigpit || v. n. Tumaban; 
humawftk ng mahigpit. ll Jf ar. 
Tumikl6p ng layag, bandil^ 6 
alinmdna kayo, at talian matapos 
na matikl6D, || v. r, Magtabang 
mahigpit, 11 fig. Manatili sa isang 
palagay 6 papkukurd. 
AFERRUZADO. DA, adj. Magaga- 

litin. 
AFIANZAMIENTO. m, Pagbibi- 

gdy katibayan. 
AFIANZAR. V. a. Patibayan. 1| 
Pagtibayin sa pamamagitan ng 
pakd, tali at ibp. II Hawakan; ta» 
banan. 11 v. r. Tumibay; magta- 
bang mahigpit, 
AEieiON. Hilig H Pagsusumakit. 



37 



AFIC 
AEieiONADO, DA, p. p. i^g Afi- 

eionar. II adj. Mahilig; mawiiihin. 
4FICIONARf V, a, Itiilig ang loob; 

pawilihiD. II V. r, Mahilig ang 

l(6^>*. maw:li. 
AFILADERA f. BatonK hasaaa 
APILADO. DA, p. p. nj Afilar 1| 

adj, Matah'm; maha^-ap; matu 

lis. II fig. Maiining (kung gina- 

gamit sa bose ). 
AFILAD0R. RA. adj, Nagpapa 

talim, II ni. Man^haha?^^. 
AFILADURA, f, Pagpapatalim, 
AFILAR. V. a. Ihas^ || Patahmfn 

[1 V. r fig. Mangayayat ang 

mukhfi. ang il6ag 6 aog mga 

daliri 
AFILIACI6n. f. Pag^anib; pag- 

anib. || Pag a^ing anak, 
APILIADO, DA. p. p. Lg Afiliar.|l 

adj. Naaanib 6 nasasapi sa isaog 

lapian 6 samahan. 
APILIAR. V. a lanib; isapi || v, 

r. Umanib; sum^pi. |1 A r i i a g 

arak. 
APIN. adj Malapit. || eom. Ka- 

maganak sa asawa. 
AFINACi6n. f. Pagaayos; pag. 

ayos,l|Pagdalisay ng bakai, tanR6 
afc ibd pa 
AFINAD0R, RA. adj. Umaayos.l! 

ra. Ang pagtatam^tam^ ng tun6g 

ng mga kasangkapan sa pagtug- 

t6g. 
APiNAMIENTO. m, Pagaayos; 

pagtatamatama ng roga tunog |] 

Kapinuhan. 
AFINAR. V. a. Ayusing magaling 

ang isang bagay. || Turuang gu- 

malang 6 magpakahusay ang i-ang 



AFIN 

tao II Dalisayin ang mga bakal at 
ibp. II Pagtaro&tama n ang mga 
turiog ng mga kasangkapan sa 
p gtugtog, II v^. r, Umayos; ma- 
daisay 

AFINIDAD, f. Pagkakawangkt ng 
isdng bagay sa isa, || Pagkakamaet- 
anak na likhd ng pagaasawa. \[ 
Quim, Lakas na taglay ng mga 
maliUit na bahagi ng dalawa 6 
higit sa dalawang katawc4n, upang 
gawiog ibang katawan. 

AFIRMAC10N. f. Pagpapatutoo; 
pagsaagayon. 

AFIR!VIAR. V. a. Ilagay ng ma- 
tataa^. || Patutohaoan, |1 v. r. Pu- 
migil upd,ng tamatc4g !| Magpatu- 
to6 6 pingatawauda ang sind- 
salita. 

AFIRMATIVO VA. adj. Nagpa- 
patuioo; sumasauKayon. 

AFLICCI6N. f. Hinagpis; sdkit; 
dalamhati. 

AFLIGIR. V, 9. Paghinagpisin; pa- 
sakitan; pagdalamhatiin. II v. r. 
Maahinagpis; magdalamhttti. 

AFLOJaDOK. RA. adj. Nagpa- 
paiuag. II m, Kasangkapan ng 
manghahabi. 

AFLOJAMIENTO. m. PagpapaUi- 
ag; paghiag. 

AFL0JAR. V. a. Paluagin; luba- 
ydn, II V. r. Lumuaor; lumuhay. jl 
V. n. fig. Manghina. 

AFLUENCIA, f Pagdagsd. || Ka- 
saaao^an. \\ Kadahdn sa pagsasa- 
lita. 

AFLUENTE, p. p. ng Afiuir ||Duma- 
dags&; sumasagan^.|ladj. sagana sa 
mga pangungusap, 11 m, Sara, 



— 38 — 



AFLU 

AFLU1R. V. n. Damagsa; sunaa- 
gan^. li Tumakb6 ang mga tubig 
ng isang ilog sa malaking ilog 
6 sa dagat na kanugno:?. 

AFORlSMO. m. Salawikain. 

AFORRAl)OE, RA. adj. y s. Nag- 
laagay ng suson. 

AFORRAR. V. a. Sisundn II v. r. 
Magbihis ng eusiinsus6ng daonlt 
pangbob. II fig, y fdm. Kumain 
at uminom na mabuti. 

AF()RRO. m. Suson sa kaba'igta- 
rati, 

ATORTUNADO, I)A p. p. ng Afor- 
tunar. l|Hdj. Mapalari; maligaya 

AFORTUNAR. V. a Gawiag ma- 
palad 6 maligaya ang isdng tao. 

AFRECiIO. m. Barak. 

AFRENTA. f. Kahihiy^n at kasi- 
rkkng puring likhd ng isang sa- 
litll 6 gawA II Saiit^ 6 gawang 
humahalay 6 pumapalibhas^, 

AFRENTAR. [v. a. Palibhas^m; 
halayia; hiy^in. 11 v. r. Mapahi- 
ya. 

AERONTAR. V, a. Hagay sa ha- 
rdp li Ipamukh^. II Iharao sa kaa- 
way II V. n. Humarap; m^ikipag- 
laban rig hariipharapiin. 

AFUERA. adv, i. Sa labas |l Sa 
haydg na pa6k 6 sa gawtng la- 
Ms. I! f. pl. Sa paligidligid ng 
isdng bayan. II Fort. Lupang pa- 
lanas sa paligidligid ng isang 
Uwasan na natitibayan upang 
huwdg makadaiti ang mga kaa- 
way.ll iA^uera! interj Labas kay6 

A€iACHAR. V. a. fam lyukd; 
ikiling. 11 v. r, fam, Yumuk6; 
kumiling. ti fig. fam. Umilag sa 



AGAL 

pakikiharap sa kapwd sa loob ng 

ilang panab6Q 
AGALLA. f . Hasang. || pl. Sakit 

sa ialamunan 6 anghina. 
AGAPE. m. Handdan; piging, 
AGARRADERO. m, Bitbitan; ha 

wakan. 
aGARRADO, DA. p. p. ng Agarrar. 
II adj. fam. Maramot; matipid 

na tutoo. 
AGARRAR, V. a. Tabananse ma- 

higpit, II Hulihin; dakipln. || v. r. 

Tumabang mahigpit; pumigil, jl 

V. ree. fam, Maghawakan; mag- 

tabandn, 
AGARROTAR. V. a. Bidbirang ma- 

higpit ng lubid ang paldo 6 bas- 

ta. II Hampasin ng isang putol na 

kahoy. 
AGASx\JAR. V. a. Pigpakitaang 

giliw; II fig. Alayan ng mga ba> 

gay 6 pakitang ioob ang is^ng 

tao. 
AGASAJO. m Pagpapakitang gi- 

liw. II Alay; handog. 
AGAYILLAR. V. a. J^w. Magbig 

kis ng mga uhay ng palHy at 

ibp. II V. r. fig Magsasama ang 

maraming taong mababa, ang ka- 

palaran. 
AGAZAPADA. f. Pook na pinag- 

litipunan ng mga hayop sa bun- 

d6k. 
aGAZAPAR. V. a. fig. y fam. Hu- 

lihin; dakipin. || v. n. fig. y fam. 

Magkubli; magtagd. 
AGENGIA. f. Tungkuling pagkaa- 

hente II Po6k na pinagtatangga- 

pdn ng mga kalakal ng ahente. 



adj M^aal6g 
f. Pagalog. II Kagulu- 



y s. Unaa- 



AGEN 
AGENeiAR. V. a. Pagsumakitan 

ang paraang ikapagtatamo ng 

anomang hinahangad 
AGENDA. f Talaang akldt. 
AGIBLE. adj. Magagaw&. 
AGIL. adj. Matulin; ma'iksi. 
AGILIDAI). f. Katulinan; kaliksi 

ban; liksi. 
AGITABLE. 
AGTTACT()N. 

hao. 
AGITADOR, RA. adj. 

alo^; rianggugul6. 
AGITaTL V. a. Alugin. II fig. Ba- 

inahin; guluhin. li v. r. Maalog. 
II V. r. fia:. Mabalisa; magul6. 
AGLOMERx\Cl()N. f. Pagtitipon; 

p^gkakatipon. 
AGLOMERADO, DA. p. p. ng A- 

glomerar. ii adj. Tip6n; sama- 

sama. 
AGLOMERAR. V. a. Ibunton; pag- 

samahin,' tipunin. 11 v. r, Magtiti- 

pon; magsasama. 
AGLOSO. SA. adj. Walang dil^. 
AGOIUAR. V. a. Ihilig; itungo. || 

fig. Inisin; pagurin II v. r. Ma- 

hirapan; mabi«atdn. 
AGOLI^AMIENTO. m . Pagbubun- 

t6n; pagkakabunt6n. 
AGOLPAR. V. a Ibunton; paaha- 

iuin ng walang wasto ang raga 

bagay || v. r Magbuntunbuntong 

bigl^ ang maramina: tao 6 mga 

hayoD sa isang pook. 
aGONEO, FA. adj. Naalis^n ng 

ngipin. 
AGONIA. f. Paghihingalo; paghi- 

hirap || Tugtog ng kampanang 

nagbabadyd sa madlA na naghihi- 



39 — 

AGON 

ngal6 ang i^ang maymkit. ll fig. 

Masidhing nas^. |j Pighati 6 ma- 

labis na damdamm. 
AGONTZANTE. p. a. ng Agonizar. 
ii Nighihingalo; naghihirapj|adj. 

y s. Tumutulong ea naghihingal6. 
AGONIZAR. V. a. Tumulong sa 

nagaihiiigalo ii f«g. y fam. Aba» 

lahin; yamutin, It v, n, Maghi- 

ngal6; maghirap. 
AGORAR. V. a, Hula**n ang mang- 

yayari sa haharapin sa pama- 

magitan ng mga pamahiin. 
AGORERO, RA. adj y s. Humu- 

hul^ aa paoiaaiagitan ng mga 

pamahiin. 
AGOSTAR. V. a. Patuyuin; ibiUd 

sa iuit ng araw.ilUbusin; lipulin. 

II V. r. Matuy6; raaiipol. 
AGOSTO. Ikawal6ag buwan ng taoa 

II Panah6n ng pagaaai. 
AGOTABLE. adj. Mauubos. 
AGOTAMIENTO. m. Pdgubos; pag- 

kaubos. 
AGOTaR. V. a. Ubusin. II v. r. 

Maubos. 
AGraOTADO, 1>a. p. p. ng Agra- 

ciar.||adj. Kinalulugdan; kioatutu- 

w^an.llMay biyaya 6 katalasan ng 

isip na ikinalului^dd ng kabarap 
AGRACTAR. v- a Magbigdy sa 

isduii; tao 6 bagay ng biyay^ 6 ma- 

buting pagkukurd . I| Magkaloob 

ng biyay^ 6 gantin.pala. 
AGRADABLE. adj Kalug6dlug6d ; 

masarap. 
AGRADAR. V. n. Kalugdan; ika- 

siyaogloob; masarapin. || v. r. Ma- 

lug6d; masiyahdnglodb. 



AGRA 

AGRADEGER. V. a. Gumantl ng 

utang na Io6b; magpasalamat. 
AGRADEeiDO. DA, p. p. Dg Agra- 

deeer. i| adj. y s. Gutnaginti ng 

utani? na loob; nagpapasalarnat. 
AGRADECIMIENT(). m. Pai^ganti 

ng utaag na Io6b; pagpapa- 

salamat. 
AGRADO. ni. Katam'sang ugal! sa 

pakikibardp sa kapuw^ 
AGRAKDABLE. adj. Mapalalaki 
AGRANDAMIENTO. m Pigpapa- 

lal^i; pagpapalapad. 
AGRANDAR, V. a. Pa^akihin; pa- 

laparia. || v. r Luraaki; luma- 

pad. 
AGRARIO, RL\. adj, Nanukol sa 

parang. 
AGRAY AGTON. f ^ Pagpapabiyc4t ; 

p^Kbigd,t; peglal^. 
AGRAYANTE. p. a. ng Agravar || 

Nagpapabigdt; nagpapalal^, 
AGRAYAR. V. a, Pabigatin; oa- 

lalain. II v. r. Bumigdt; lnmal&. 
AGRAYIADO, DA. p. P« ng Agra 

viar, lladj. ant, Api; inapi; 

sah6l. 
AGRATIAR. V. a Apihin II v. r 

Magalit; magdamda-n dahil sa 

isaog bagay na ipinalalagay na 

oaeapi. 
AGRAYIO. Pagapi 11 Pagalimura 
AGREDIR. V. a Sugatan; sumakit; 

paawikaan ng masakit na salit4. 
AGREGABLE. adj. Madadagdagdn; 

mapupunan. 
AGREGAdON. f Paedaragddg. || 

Paghahald, paglalahdk. 
AGREGAR. V. a, Isama; ilakip; 

idagd^g. II V. r, Makilah6k; ma- 



40 - 

AGRE 

kisama. 
AGRESION. f. Pagsakit; pagsugat 

8a kapuw^. 
AGRESOR, RA. adj, y s Sumasa- 

kit sa kapuwS«f nakasugat; naka- 

matay. 

AGRESTE. adj. Tagabukid. i| fig. 
Walang pinagaralan; magaspang 
na ugali, 

AGRIAR. V. a. Paasimin. li f ig. 

Pasukabn ang kalooban ng ka- 

puwa 11 V. r. Umasim. || v. r. fig, 

Sumukal ang kalooban. 
iVGRICOLA. adj. Nauukol sa pag- 

sasaka at sa magsasaka. [| eom, 

Magsasak^. 

AGRieULTOR, RA. m. y f. Maesa- 
eakd; magbubukid; manananiiB 
sa lup£t. 

AGRieULTURA. f Paesasaka; pag- 
tatanim sa lup^ ii Karanungan 
sa pagsasaka. 

AGRIDULGE. ad j . Nagaagaw ang 
tamis at asim. 

AGRJDULZURA. f. Pagaagaw ng 
taoLa'5 at «sim. 

AGRlETAMlENTO. m. Pagbitdk. 
AGRIETAR. V, a. Pagbitakio; pag- 

lahangm. || v. r. Magbitak; mag- 

lahang. 

AGRIHENSOR m, ^grim. Ang san^y 
^a panunukat ng lupa. 

AGRIO, GRIA. adj, Maasim, || fig, 
^ Masakldp, || m, Katds na maasim 

Dg iMog bungangkahoy, 
AGRO. m, Lupang taniman» 

agrupaci6n. f. PagtitipontipoD; 
pagsasamasama || Eapisanan. 



41 



AGRU 

AGRUPAR, V. a. Tipunin; pagsa- 
masamahin if v. r. Magtitipoti; 
magpisanpisan. 

AGRURA. f. Kaasiman. 

AGUA. f. Tubig. II Agua de eepas* 
fam. Alak, [| Agua de pie Bukdl. 
II Agua de soeorro- Tubig na ipi- 
nagbibinydg sa abutdili. II Agua 
herrada' Tubig na sinubbdn ng 
hokhl^W Agua lliwia- Tubig sa 
ulaa. II Agua regia. Panunaw ng 
gintd. II Agua termah Bukdl ng 
mainit na tubig. II A ^^«a viva' 
Tubig sa bukal. il Agua dulee- 
Tubig na matabang. II Agua sa- 
lohre, Tubig na mat-ihsio. II Agua 
tibia Tubig na malabinin^a. || 
Aguas mayores, Dumi ng tao. |j 
Aguas menores Ihi ng tao. (| A- 
guas vertientes- Tubig na uma- 
agos sa itads ng bund6k. 

AGUAGERO. m. U'ang bigl&, ma- 
lakas at madali iamang. 

AGUADO, DA. p. p. ng Aguar 6 
aguarse 11 ad j. Matubig. || Hindt 
umiinom ng alak. 

AGUADOR, RA. m y f. Mana- 
nangad; mangiigib. 

AGUAMANIL. m. Tubig na hina- 
wan ng kamay. 

AGUAMANOS. m. Tubig na hi- 
nawan ng kamdy. 

AGUAMELAR. v. a. Matamielin 
ang tubig. 

AGUAMIEL. f. Tubig na may ha- 
long pul6t. 

AGUANOSO, SA. adj Matubi». 

AGUANTABLE. adj. Mababat^,; 
matitiis; maaatim. 

AGUANTAR. v. a. BataWn; tiisin. 



AGUA 

IIAtimin; pigilin aa loob. || v. r. 

Tumahimik; magpigil;* magtiis. 
AGUANTE. m. Pagbabatd; pagpi- 

pigil ng lo6b. ||fig. Tag^l sa pa- 

nah6n, 
AGUAR. V. a. Tubigan. (| v. r. 

Matubigan. || fig. Mabig6. 
AGUARDAR. v. a. Magantay ng 

isdng bagay || Antabayanan ang 

pagdating ng isang tao. 
AGUDEZA. s. Katalimdn ng mga 

sandata 6 alinmdng kasangka- 

pang bakaL || fig, Katalasan 6 ka. 

talinuhan ng isip || fig. Kaliksi- 

han. ' 
AGUDO, DA. adi. Matulis; ma- 

talim II fig. Matalas ang isip. || 

fig. Buhay na loob. || Maiiksi; 

matuiin. || fig. Nauukol sa sakit 

na mabigdt at madalt, 
AGUERRIR. V. a. defec. Sanayin 

ang mga bagong kawal sa paki- 

kidigmi, II v. r. Masanay sa pa- 

kikidigmA. 
AGUUADA. f. Kahoy na maha- 

b^ na may matulis na bakal sa 

dulo na ipinanunund6t sa mga 

baka. || Tungk6d na may bakal 

sa dulo na ginagamit ng mga 

nagaararo. 
AGUUAR. V. a. Sundutfn ang 

hayop upang tumakb6 ng matu- 

liu. II y. n, Lumakad ng matulin, 
AGUUON. m. ZooL Tibd 4Qa ipi- 
^ nanunund6t ng mga pukyutan, 
AguILA, f. Zool Limb^s. 
AGUlLEfJO, NA. adj. Nauukol 

sa mukhang mahablt at manipis 
A6UINALD0. m. Kalodb sa Pas- 

k6. 

6 



— 42 



AGUJ 
AOIUA. *f. Karayom. 
AGUJEREABLE. adj. Mabubuta- 

san. 
AGUIEREADOR, RA, adj. y p. 

Bumubutas, 
AGUJEREAMIENTO. m. Pagbu- 

tas. 
AGUJEREAR. v, a Bumutas; bu- 

tasan. || v. r. Mabutas. 
AGUJERO. m. Butas; siwang. || 

Manggagawlt ng mga karayom.|| 

Nagtitinda ng mga karayom. 
AGUJETA. f, Karayom na maliit. 
II Piraso ng metdl na nasa dulo 

na tali. na nagpapadall sa pag- 

susuot. 
i AGUR ! interj, Paalam . 
AGUSANAR. v. s. Gumawfi ng 

kilikid na hibld na ginagamit sa 

pagbuburda. || v. r Magkauod; 

uurin, 
AGUZADO, DA. p. p. ng Aguzar. 
il adj, fig. Matalim; matulis; 

mahayap. 
AGUZADURA. f. Pagpapatalim; 

pagpapatulis. 
AGUZAMIENTO, m. Pagpapatah'm; 

pagpapatulis. 
AGUZAR. V. a. Patulisio; paha- 

yapin ang dulo ng isang sandata. 

II fig. Pasiglabin. 
AHELEAR. V. a. Painumin ng 

apiJ6. II V. n. Pumait na parang 

apdo ang isdng bagay. 
AHI. adv. 1. Diyan. 
AHUADO, DA. p. p ng Ahijar i| 

m. y f, Inaanak. 
AHIJAR. V. a, Anakin; parahing 
anak. ll Agrie- Magusboog ang 
mga balaman. 



AHIN 
/ AHINGO. m, Pagsusumakit; pag- 

sisikap ng labis. 
AHITAR. V, a. Pasukalin ang sik- 

mura. |! v, r. Humin^ ang sik- 

mura; sumukal ang sikmura. 
AHITO. TA. adj. Mahin^ ang 

sikmurlt. || fig. Sawfi, 
AHOGADO, DA. p. p. ng Ahogar 

6 ahogarse. |i adj. Mankip. II m. 

y f. Nalunod. 
AHOGAMIENTO. m. Paginis; 

pagkainis; pagkalunod. 
AHOGAR. V. a. Inisin; lunurin,|t 

V. r. Maini.s; malunod. 
AHONDABLE. v. adj. Malalali- 

raan; m ipalalalim. 
AHONDADO, DA. p. p. ng Ahon- 

dar. II adj. Malalim. 
AHONDADOR, RA. adj. Nagpa- 

palalim. 
AHONDAMIENTO. m. Pagpapa- 

lalim; paglalim. 
AHORA. adv. t. Ngay6n;sa 

sandaling ito; sa kasalukuyan. 
AHORCADIZO, ZA. adj. Kara- 

patdapat bitayin. 
AHORGADO, DA. p. p. ng Ahor- 

ear II m. y f Biaitay. 
AHORGAMIENTO. m. Pagbitay. 
AHORGAR. V. a. Bitayin; bigti- 

hin II V. r. Magbigti; magpati- 

wakdl. 
AHORQUILLAR. v. a Tukuran 

ang isang bagay upang huwdg 

bumags^k. 
AHORRABLE. adj, Matitipld. 
AHORRADO, DA. p. p. ng Aho- 

rrar.. j|adj. Natipid; natipon. 
AHORRAR. V. a. Tipirin; impukin. 
II V. r. Magtipid; magimp6k. 



— 43 — 



AHOR 

AHORRO. m. Pagtitipid; pagiim- 
p6k. II Ang natitipld; ang nai- 
imp6k. 

AHOYAMIENTO, m. Paghukay, 

AHOYAR. V. a. Humukay. 

AHUEGABLE. adj. Mapahuhung- 
kag. 

AHUEGAMIENTO. m. Paghung- 
kdg; pagkahungkig. 

AHUECAR. V. a. Hungkagin; 
palukungiD. ll Pahagungin ang 
tinig. II V. r. Mahungkdg; lumu 
kong. I! V. r. fig. y fim. Mag- 
hambo?. 

AHUMAR. V. a. Paasuhdn. I! Pu- 

y nuin ng as6. il v. r. Maglasang 

as6 ang pagkaia; umitlm sa as^ 

ang anomdag bagay. II fam. Mag- 

laslng 

AHUYENTADOR, RA. adj. y 8. 
Nagpapalayas; bumubugaw. 

AHOYENTAMIENTO. m, Pagpa. 
palayas; pagbugaw. 

AHUYENTAR. v. a. Palayasin; 
bugawia, |1 fig. Iwaksl ang ano- 
maug damdaming gumugul6 sa 
sarili. || v. r. Lumayas; tuma- 
ka9. 

AUADA. f. Pangalls ng lup^ sa 
■ rehas ng araro. 
' AIRADO, DA. p, p. ng Airar. i| 
adj. Gallt. 

AIRAR. V. a, Pagalitin; magpaga- 
lit. II V. r. Magalit. 

A!RE, m. Hangin. || fig. Hugis ng 
mga tao 6 mga bagay. 11 fig, Ka- 
hangiean. || KaKalingan sa pagya- 
ri ng mga bagaybai^ay. H fig. Ki 
sig; gar^ ng mga kitos. 

AIREADO, DA. p, p, ng Airear. 



AIRE 

11 adj. Nahahanginan. 
AIREAR. V a. lUntiid sa hangin; 

pahanginan. || v. r. Magpahangfn. 
II V. r. fig« y fam. Magpala- 

mfg. 
AIREO, m. Paglalantad sa bangin; 

pagpapahangin. 
AIROSO, SA. adj, Mahangin. ti 

fig. Makisig; magarA ang mga 

kilos. 
AISLADO, DA p. p. ng Aislar. ii 

adj, Napagisd; nakabuk6d, 
AISLAMIENTO. m, Pagbubuk6^l; 

pagkalayd. 
AISLAR, V. a. Ibuk6d H Ipauba- 

yang magi^d ang isdng bagay; 

iwalay sa mga kasamahaa. li v. r, 

Bumuk6d; magisd. 
AJADO, DA. p. p. ng Ajar, H adj. 

Tuy6; lantd. 
AJAR. m. Agrie- Lupang tinatam- 

nan ng mga bawang. 
AJAR. V, a. Palibhas^in; lantahin. 
II fig Aliraurahin ang kapuw^, 
II V. r. Malanta; mawalan ng 

ningning ang isdng bagay. 
AJEDREZ. m, Lar6ng binubuS ng 

tatlungpu*t dalawang piraso, na 

may tigiisang kulay na magka- ' 

\h& ang bawa't kalahati. 
AJEDREZADO. DA. p. p. ng A- 

jedrezar. n adj. Kahugis ng mga 

guhit ng tabli ng aj€drez. 
AJEDREZAR. v. a. Pagsaglitln 

ang maraming kulay. 
AJENGIBRE. m. Luya. 
AJENOr NA. adj. Sa ibd. || Sir^ng 

isip. II Waldng kamslayan sa isdng 

bagsy. II Kakaiba. II fig. Malayd. 
II fig. Hind! nauukol. 



— 44 — 



AJET 
AJETREAR. v. a, fam. Pagurin 

ng labis ang kapuw^. |t v. r. Ma- 

pagod na tutoo. 
AjETREO. m. fam. Ma'abis na 

kapaguran. 
AJ0. m. Bot. Bawang. 
AJOFAlNA. f. Pas6; hinawfin 6 

hilamusdn. 
AJO]srJOLI. m. Bot. Ling^. 
AJtTAR. m. Mga kasangkapan sa 

loob ng bahay. |{ Mga kasangka- 

pan, hiyds at damit na tagiay 

ng babae sa pagaasawa. 
AJIJICIAI)0, BA. p. p, Dg Ajuieiar. 

II adj. May isip, 
A.flJlCiAR. V. n. Magkaisip. 
A.ruSTAR. V. a. Ayusin; ilagay sa 

katuwiran. || Pagkasundula a n g 

nagkakagaiit. II V. r. Magkasun- 

d6; magkaisa. 
A.ruSTE. m. Pagaayos; pagkaka- 

sundl6 II Kasunduan. 
AJUSTICIADO, DA. p. p. Dg Ajus. 

tieiar. || m. y f Binitay. 
AJUSTICIAMIE]S[TO, m. Paghitay. 
AJUSTICIAR. V. a. Parusahan ang 

salarin ng parusang kamatayan. 
- ALA. f. Pakp^k. II Ibaba' ng sum- 

brerong lumiiigid sa pinakaulo. 
II Ambl ng bubung4n. 
ALaBABLE. adj, Kapuripuri. 
ALABANZA. f. Pagpuri; pagpupu- 

ri. 11 Papuri, 
ALABAR. r. a. Magpuri; purihin 
II V. r. Purihin ang sarili; mag- 

bansdg. 
aLABARDERO. m. Kawal na may 

daldng sibdt. II fig. y fam. Aug 

tagapalakpak na upah^n sa mga 

dul&an. 



ALAB 

ALABASTRO. m. Batong maput! 

at makinang. 
ALACRAIsr. m Zool. Alakddn. 
ALAMBieAR. V. a. Magalak. 
ALAMBIQUE. m. Alakdn. 
ALAMBRADO, DA. p. p. ng Alam- 

brar. || adj. Nababakod ng ka- 

wad. 
ALAMBRAR. V. a. Bakuran.ng 

kawad. 
ALAMBRE. m. Kawad 
ALANGEAR. v. a. Sibatin; tula- 

§in 
ALaRDE. m. Talaan ng mga pa- 

ngplan ng mga kawal. II Pagpapa- 

rangalan; pagmamalakl; pagma- 

magar^. 
ALARGADO, DA. p. p. ng Alargar 
lladj. Malawak; malapad || fig. 

Mttlayd 
ALARGAMIENTO. m. Pappapa- 

hab^; paghab^. 
ALARGAR. v. a. Pahab^in |i Pa- 

luatin llPalawakin; palaparin. || 

Ihugos; itustos || Iab6t ||v. r. Lu- 

may6; lumayas; mdligd.w. ii v r. 

Lumuat; tumaad,!; humab^. 
ALARIDAR. V. n. Humiyaw ng 

panangis. 
ALARIDO, m, Sigaw ng panangis; 

tas:h6y; hagulh6!. 
ALARIPE. m. Gur6 sa paggawi 

ng babay. 
ALARMA. f, Hudydi. || Paggibik, 

II fig. Sinddk || Sip 6l na pangpa- 

gibik. 
ALARMADOR, RA. adj. y s. Na- 

kasisinddk; gumigibik, 
ALARMANTE. p. a. ng Alarmar || 

Nakasisinddk; nakagigibik. 



- 45 
ALAR 

ALARMAR. V. a. Magpagiblk. || 

f 1«. Suminddk. H v. r. Masinddk. 
ALAYAlsreo. m. Patong gubat. 
ALBA. f. Liwayway. || Kasuutang 

putt ng mga pari kung nagmi. 

misa. 
ALBAGEA. com. Tagatupdd ng 

bullng bilin ng n-imata^. 
ALBAHAGA. f. Bot Sulasi. 
ALBASaL. m. Padaluyan ng raga 

dumL I! Lalagydn ng mga dumi. 
ALBANIL. m. Manggagawa sa ba- 

t6. 
ALBAR. adj. Maputl, 
ALBAR. V. a. Paputiin ang ku. 

walta. 
ALBARGA. f. Saptn sa paa; bal- 

ALBARRANA. f. Bot- Bakong. 
aLBx\.YALDE. m. Quim. Pulbos 

na puting ginagamit sa pagpi. 

pinta. 
ALBEAR. V. n. Pumutt. 
ALBEDRIO. m. Lay^ ng sarili. 
ALBEITAR. in- Manggagamot ng 

mga hayop. 
ALBERGA. L Tangi<e. 
ALBERGAR. V, a. Magpatuloy sa 

kapuwg,. II V. r. Manuluyan. 
ALBERGUE. m. Pook na tinutu- 

•uyai. II Siluugai ng mga hayop. 
ALBieiE. f. Kaputtan. 
ALBO, BA. adj.. MaputL 
ALBONDIGA. f. Bolabolang karne 

6 isd&ng tinadtdd, 
ALBOR, m. Kaput!d.ng ganap. n 

Liwaywdy. II de la vida. fig. Ka- 

bat^an. 
ALBOREAR. V. n. Magbukangh'- 

waywdy; umumaga. 



ALBO 

ALBOROTADOR, RA. a d] . y ?. 

Nanggugulo; nagiingdy. 
ALBOROTAR. V. a. Manggulo; 

magingdy. II v, r. Magul6; mali- 

»alig. 

Ka 



Kaingayan 
Katuwaan; kali 



ALBOROTO. m. 

guluhao; gulo. 
AL'bOROZO. m. 

gayahan. 
ALBRieiAS. f. pl. Pabuya; para^ 

gala. II Bati. 
ALBLM. m, Aklat na pinagtata- 

l^an ng maiikllog kasaysayan, 

mga tugtugin, at ibp II Akldt na 

pintglalagyan ng mga larawan. 
ALBITR. m. Ang dalawang unanK 

baraha sa sugal na monte, na 

hinuhugot ng nagpapatay^ 6 nag- 

babangk&. 
ALBURi. 1. Kapu'tAng gandp. II 

Puti ng itlog, II BoL Banakal. 

ALOABALA. f. Buw{s. 
ALGABALERO. m. Ang nanga- 

ngasiwa 6 sumiaingH ng buwi^ 
ALGAnLTETE, TA. m. y f. Parali^-; 

tagapagtaklp n^ anomdng kaga 

gawdo. II fig. y fam. Tagapagha 

t(d dumapit; dalahir^. 
ALCAIIUETEAR. V. a. Magparalis. 
II fig. y fam, Magtaklp ng ano- 

mang kagagawan. I! fig. y fam. 

Maghatid duraapit; magdala 

hir&. 
ALGAHUETERtA, f. Pagpaparalis. 
II fig. y fam. Pagtatakip ng ano- 

mang kagagawdn. II fig. y fam. 

Paghahatid dumapit; pagdadala- 

hird. 
ALOAlDE. ra. Tanodmu6g. || Pa 

ngulo ng bilaagguan. 



ACAL 

ALOALDE. m. Pangalo ng Hunta 

Munisipal. j| Hukom. 
ALGALDIA. f. TuDgkul'ng pa^ka- 

alkalde. |f Ang nasasakupan ng 

alkalde 1} Tanggapan ng alkalde. 
ALGANGE. m. Pagab6t. || Ab6t || fig. 

Kaya; kaalamdn,- katalmuhao. 
ALCANC1A. f. Tipunan ng ku- 

walta. 
ALCANTAEJLLA. f A 1 u 1 6 d 8a 

ilalim ng lup^. 
ALCANTARTLLAR. V. a GamawA6 

raag'agay ng alul6d sa iialim ng 

lupa. 
aLCANZAR. V a. Abut^n. II Abu- 

tfn. }{ Umab6t; sumapit. |j fig. Ma- 

kamtan; matamo II fig. Mawatas; 

maunawa. 
algaparra. f. Bot^ Alkaparas 
alcaparr6n. m. Bot Bunga ng 

alkaparas. 
alcatraz. m. Kandanaok 
aloaYATA. m. Sabitdng bakal. 
ALCiVZAR. m. Kuta. II Palasyo. 
ALCE. m. Alsa ng baraha. 
ALCOBA. f. Silid na tutuiugan. 
ALeOHOL. m. Alak na mata^3 

ana url. 
ALeiTRNlA. f. Kamaganakan; lahL 
ALCUZA. f. Lalagyaa ng langis 

na ginagamit sa arawaraw. 
ALDABA. f. Bakal na kinakatdg 

sa pint6. 
ALDEA. f. Nayon, 
ALDEANO, Na. adj. y 9. Tagd- 

nayon. ll fig. Mangmdng; walang 

pinagaralan. 
ALDERRRDOR. adv. l. Sa paligid- 

ligid, 
ALEAeiON. f. Quim- Paghahald 



46 — 

ALEA 

ng raga metdl. 
ALEAR. V, n* Pumaspas ang m|a 

pakpdk. ||fig. PagsauUn eg hi- 

ninga at lak^s. 
ALECCIONAR. V. a. Turi^an. if Sa- 

nayin. 
ALEGACTON. f: Pangangatuwiran . 
ALEGAR, V. a. Maghay^g ng ka- 

tuwiran ; mangatu wiran. 
ALEGATO. m. For. Kasulatang 

inihahardp ng mananangg61 na 

kinatatalaan ng mga panganga- 

tuwiran. 
ALEGORIA. f. Ret Talinghag^, 
ALEGRaR. V, a. Magbigay liga- 

ya. II fig. Pasiglahin; pagandahin. 
II fig. Paliwanagin; paalabin. ii v. 

r. Maligayahan; magaldk. 
ALEGRE. adj, Maligaya. !l fig. Ma- 

sayd. 
ALEGRIA. f K^ligayahan; kasaya- 

han. II Bot Linga. 
ALEGRON. m. fam. Kaligayabang 

dagli at madalt. 1| fig, y fam. Sik- 

lab na bigld ng apoy. 
ALEJADO, DA. p, p. ng Al'ejar, ii 

adj. Malayo, 

ALEJAMJENTO. m. Paglalayd; psg- 
Iay6. 

ALEJAR. V, a, I'ayo; iwalay. || v. 

r. Lumay6 
ALELUYA. f . Pangungusnp na gi- 

nagamit ng simbahan na nagpa- 

pakilala ng katuwaan. 
ALENTADO, DA. p. p. nf Alentar. 

II adji Masigla; malakds; raata- 

pang . 
ALENTADOR, RA. adj. y s. Nag- 

papasigld; nagpapatapang. 



47 - 



ALEN 
ALENTAR. v. d. Hamingd.|iv. 

a. Pasiglahin; palakasin aug loob; 

patapangin. II V. r. Samigia; tu- 

niapang, 
ALERO. m. Balisbisan. 
ALERTA^ adv. m. Handa sa ano- 

mdn. II interj. Kaiingat. 
ALERTaR. V. a. Papaashandain 

sa anomang sakund; papaginga- 

tin. II V, r. Magingat. 
ALERTO, TA . adi . M a i n g a t ; 

handa. 
ALETA. f- (dim, de A'a) Pa- 

likpi<. 
ALETAZO. m. H*mpa3 ng pak- 

pak 6 palikpik, 
ALETEAR. V. n. Pumagasp^s ang 

mga pakpak 6 palikpik. 
ALEVE. adj. Taksil; sukab. 
ALEV03IA. f. Kataksilan; kasu- 

kaban. 
ALEVOSO, SA. adj, Nauukol sa 

gaw&ng kataksilan. 

ALFAB£TIC0, CA. adj. Nauukol 

sa abikad^. 

ALEABETO. m. Abakada; kabu- 
uan ng lahdt ng titik ng isdng 
wika. 

ALFANJE. m. Tibak na baliko- 
kaw. 

ALFARERfA. f. Pagawaan ng 

m'>a sisidlang yarmg lup^.|| Tin- i 
dahan ng mga kasaagkapang ya- 
ring iupa. 

ALFARERO. ra. Manggagaw^ og 
mga si'idlang yaring lupa. 

ALFERIQUE. m. Matamts na 
balikutsa. II fig. y fam. Taong 
may mahina'^g pangangata^an. 



ALFE 
ALFERECLA, f. S^kit ng mga 

bat^, 
ALF£REZ. m. Ang may dala ng 

bandila at nangunguna sa mga 

kawal. 
ALFICO. CA. adj. Napakapuii. 
ALFILER. m, Ispih'. 
ALFILERAR. V, a. Ispilihdn, 
ALFILERAZ0 m, Dar6 ng ispw 

ii. 
ALEILETERO. ra, Lalagyaa n 2 

m^a karayom at ispili, 
ALFOMBRA. f. Latag sa sahi^e 

ng bahay . 
ALF0RJA. f. Supot na mahaban,z 

8a aitna ang bukas. 
ALFORZA. f. Kiplt; pileges. 
ALFORZAR. v. a. Migkipit; mag- 

pileees. 
ALGALIA, f. eir. Pangsenda sa 

pantog. 
ALGARABIA. f. Salitang drabe. 
II fig. y fAm. Magulong sant& 6 

sulat. II fig. y fam. Kaingayan. 
ALGARADA. f. Malakiog kainga 

yan. || Malaking ingay na gawll 

ng lakad ng maraming tao. 
ALGAZARA. f. Hiyawan sa pag 

lusob sa m^a kaaway .|!fig. Ingay 

ng mga sabdysab^y na tinig. 
ALGEBRA. f. Karunungan sa pa^- 

bilang. 
ALGO. pron. indet. Nagbabadya 

ng is^ng bagay na di ibig 6 hin 

dt masabi. || Haag b igay na hind! 

matiyak. || adv. c. Bahagy&; ka 

unti . 
ALGODON. m. Bot- Bulak. 
ALGODONAL. adj. Lup^ ig ta- 

niman ng mga bulak. 



ALGO 
ALGUAdL. m. Agusil. 
ALGUIEN. pron. indet. Sioomdn. 
ALGUNO, NA. adj. I'an.li pron. 

indet. Sinomdn.^ 
ALHAJA. f. Hiyds. 
ALHAJAR. V. a. Palamutihan 

ng mga hiyds. 
aLIANZA. f. Pagaanib ng dala- 

wdng tao. |{ Pagkakamaganak na 

likhH ng pasaasawa. 
ALIARSE, V. r. Maganib sa pa- 

mamagitan ng kasunduan. 
ALIAS. adv. Sa ibang ayos; sa 

ibdng pangalan; pamagdt; pala- 

yaw- 
ALIGAiDO, DA. adj. Laylay ang 

raga pakpak. i| fia. fam.|Mahin^ 

dahil sa katandSan. 
ALIGATES. m. pl. Sipit; boke- 

pato. 
ALieiENTE, m. Pangakit; pang. 

halina. 
ALieUOTA. adj. Nauukol sa ba- 

hagi ng is^ng kabufian 
ALIENABLE. ad]. Maipagkaka- 

lo6b sa iba. 
ALIENTO. m. Paghingd. || fig. La- 

k^s ng loob; tapaog. 
ALIGAdON. f. Pagpipisan; pag- 

lalakip. 
ALIGAR, V. a. Talian, !| v. r. U- 

manib; pumisan. 
ALIGERAMIENTO. m. Pagpapa- 

gadn; paggadn. 
ALIGERAR. V. a. Pagaaniti. || fig, 

Padaltin; dagitin. || fig. Gaanan. 

II V. r. Guma^n. 

ALIJAR. V. a. lahon ang lamdn 
ng h&ng sasakydn. || Alisan ang 
^ulak ng hut6. || Oarp. Lihahin. 



48 - 

ALIM 

ALIMENTACI6n. f. Pagpapaka- 

in; pagkain || Kinakain. 
ALIMENTADOR, RA. adj. Nag- 

papakain, 
ALIMENTANTE. p, a. ng Ali- 

mentar. Nagpapakain. 
ALIMENTAR. v. a, Magpakain. 

li Magbigay ng mga kakanin sa 

isang tao. II V. r, Kumain. 
ALIMENTIOIO, CIA. adj. Nag- 

papakain. 
ALIMENTISTA. (om. Aog pina. 

kakain. 
ALIMENTO. m. Pagkain; pagka- 

biihay. 
ALIMENTOSO, SA' adj. Nagpa- 

palusog na tutoo 
ALINDAR V. a. Maglag^y ng 

hanggd, 

ALINDAR V. a. Pagandah!n.||v. 
r. Gumand^ 

ALINEAR. V. a. leuwid; ihanay. 

11 V. r. Tumuwid, 
ALl5fADO, DA. p. p, ng Alinar. II 

adj. Napapalamutihan; pinagya- 

man. 

ALINAR. V. a. Pagyamanin; pa- 
lamutihan; ayusin; pagandahin. 

ALI-^O. m. Pagaayos; pagpapa- 
gandd. 

ALISAR. V. a Kinisin; isisin; II 

V. r. Kuminis. 
ALISTAMIENTO. m, PagtataM; 

pagpapatal^. 
ALISTAR. V. a. Ital4. || Ihand4,|| 

V. r. Magpatal&; magpasulat, 1| 

V. r. Humand&. 
ALIYIADOR, RA. adj. ys. Nag- 

papagadn; nagpapaginhawa. 



ALIV 

ALIYIAR. V. a. Ibisan. i| fig. Pa- 

ginhawahin. II V. r. fig. Gumin- 

hawa. 

ALIYIO. m Pagiibis. II Ginhawa. 

ALJABA. f. Suksukan ng mga pa- 

las6. 
ALJIBE. m. Baf6ng tinggalan ng 

tubig na ulan. 
ALJOFAINA, f. Lalagyan ng tu- 

big na hinawan. 
ALMA. f. Kaluluwd. || fig. Tao H 

fig. Biihay. || fig, Lakas. 
ALMACfiN. m. Bahay 6 kamalig 
na pinagtitindahaa 6 pinagtata- 
guan ng anomang kalakal. 
ALMACENaJE. m. Kaupahdng 
nauukol sa pagtatagd sa kamalig 
ng mga kaiakal. 
ALMAGENAR. v. a. Itagd sa mga 
kamalig ang mga kalakaK {{ f ig. 
magtagd ng maraming bagay. 
ALMAGENISTA. eom. Ang may- 
ari ng tindahan 6 kamalig ng 
mga kalakal, 
ALMAdGA. f, Dagta ng kahoy 
na parang insiyenao. || Agrie^ 
Punglaan. 
ALMAGRE. m. Kalawang na ma- 
pula ng bakal na ginagamit sa 
pintura. 
ALM AN AQUE, m . Kalendaryo. 
ALMARIO. m, Tagudn ng mga 

sandata. 
ALMEJA. f. Zool. HalMn; ka- 
bibi. 

m. Pabiyayan ng mga 



— 49 — 

ALMI 
ALMIRfeZ. m. Lu36ng; bayuhan. 
ALMIZCLE. m. Isang bagay na 

mabang6 
ALMOEIA. f. Lalagydn ng tubig 

ne hinawan. 
ALMOHADA, f. Unan. ll Kalang 

na malamb6t sa uupan. li Punddng 

putt. 
ALMOHADILLA. f. Dnanunanang 

pinagtutusukan ng karayom sa 

pananahi. ii Pangsaping malambot. 
ALMOHADON. m. Kalang na 

malamb6t sa uupan 6 sandalan. 
ALMOHAZA; f. Almuwasa. 
ALMOHAZAR. v. a. Almuwasa- 

hin, 
ALMONEDA. f 

bili n g mga 

ibp. 
ALMORRANA. 

tas ng puwlt. 
ALMORZADA. 



ALMEJAR. 

hal&dn. 
ALMIBAR. 
ALMIDON. 



m. 
m. 



Arnibal. 
Almir61. 



ALMIDONAR. v. a. Magalmir61. 



Hayag na pagbi- 
kasangkapan at 

f. Sugat sa bu- 

f. Ang nalululan 
sa dalawang palad na magkada6p . 
ALMORZAR. v. n. Magagahan; 

magalmusal. 
ALMOTACfiN. m. Ang may tung- 
kuling mangasiwa sa mga taka- 
Idn. 
ALMUERZO. m. 

sdl. 
ALOGADO, DA. 

161; hibdng. 
ALOGUeiON. f Maikling talum- 
pating binibigkds ng isdng pund 
sa kaniyang pinamumuniian. 
ALOeUO. CUA. adj. Hindt nag- 

sasalitS,. 
ALOE, m, Halamang kinukunan 
ng akeibal. 

7 



Agaban; almu- 
ad 3 . Parang u- 



— 50 



ALOJ 
ALOJAMIENTO. m. Pagpapatu 

loy. II Pook Da tuluydn. 
ALOJAR. V. a. Patuluyin. || Mag- 

bigdy ng tutuluyan sa mga ka- 

wal. II n. y r. Tumuloy; manu- 

luyan. |1 v. r. Lumagdy ang mga 

kawal sa isd,og po6k 
ALON. m Pakpak na bu6 na ina 

lisdng ng balahibo. 
ALPARGATA. f. Saping malam- 

bot. 
ALQUILAR. V. a, Paupahan. n U- 

mnpa. 
ALQUILER. m. Pagpapaupa. || 

Upa. 
ALREDEDOR. adv. l Sa paligid. 

II m. pl. Ang mga nakaliligid, 
ALTANERIA. f. bnt. Taas; taluk- 

t6k. II fig, Kataasan ng ugali; ka- 

palaluan. 
ALTANERO, RA. adj. fig. Ma- 

pagmataas; mauagmalaki; palald' 
ALTAR. m. Damban^; altd. 
ALTEA. f Kastuli. 
ALTERABLE. adj. Mangyayaring 

magmaliw . 
ALTERACI6N. f, Pagbabago; pag 

mamaliw. 
ALTERAR, v. a. Baguhin; ibahin, 

II Guluhln. II Gumising n| damda- 

min. II V. r. Magmaliw, || v. r. 

Maiigalig. II V. r. Mabalisa. 
ALTERCACI6N. f. Pagtatalo; pag- 

tutunggalt. 
ALTERCADO. m. P a g t a t a I o; 

pagtutunggalt. 
ALTEROAR. V. n. Makipagtalo; 

makitunggalt. 
ALTERNABLE. adj. Mapagbaba- 

gobago. 



ALTE 
ALTERNACI6n. f. Pagiibaiba; 

pagbabagobago. || Pa g hahaiinbi- 

nan. 
ALTERNAR. V. a. Pagibdibahin; 

pagbagiibaguhia. H v. n. Magha- 

linhinan. || fam. Makipafflapit sa 

mga taong may kakaibang uri. 
ALTERNATIYO, VA. adj. Paba- 

gobago; halihalili. 
ALTERNO, NA. sd]. Hallhalili. 
ALTEZA. f Tads. || fig. Kataasan; 

kadakil^an. li Galang na iniuukol 

ea mga andk ng hari. 
ALTIBAJ0. m. Isdng klase ng tela 

noong unang dako na kahawig 

ng tersi^opelo. 1| pl. fam. Kaba- 

kilan ng isdng lup^. 
ALTISIMO, MA. akj. superl. ng 

Alto. Kataastaasan. n m. (El Al- 

tisimo) Aog Diyos. 
ALTISONO, NA. adj. Matagia- 

ting na tutoo; mataas ang tu- 

nog. 
ALTITUD. f. Ta£s, 
ALTIVEZ. f. Kasuwaildn; kapa- 

laluan. 
ALTIYO, VA. adj. Suwail; pala. 

16. 
ALTO, Ta. a d j . Matads. li M a 

tangkad, II fig. Mahirap tarukiu. 

II fig. Dakila, II fig Mahdl. || adv, 

I. Sa itaas. || m. Mil Pa>ihint6 

ng mga kawal na iumalakad. ii 

interj. Hint6. 
ALTRDISMO. m. Filos. Pagmama- 

sakit sa kagalingan gg kapuw^. 
ALTRUISTA. adj, i^i/os. Nauukol 

ga pagmamasakit sa kagalingan 

ng kapuw^, || s. Nagmamasa- 

kit. 



51 — 



ALTU 
ALTURA, f. Taas; Tayog. 11 Taluk- 

tok ng mga bundok, II fig. Kata- 

asan; kadakil^an II pl. Langit. 
ALUBIA. f. Patani. 
ALUeiNABLE. adj. Mangyayaring 

lituhln ang isip, 
ALUeiNAGlON. f, Panglilit6; pag- 

d'dilim ng isip. 
ALUeiNADOR, R A. ad]. y s. 

Nanglilit6; nangjiugul6 ng isip. 
ALUeiNAR. V. a. Guluhln ang 

isip; lituhin. 11 Pagdilimln ang isip, 

il V. r. Magulo ang isio; malit6. 

II V. r. Pagdiml^n ng isip. 
ALUDIR. V. n. Tumukoy; bu- 

manBgit. 
ALUDO, DA. adj. Malalakl ang 

pakpak, 
ALUMBRADO, DA. p. P. «g Alum- 

brar. il 8dj. May tawa-?. |1 m. Ka- 

tipunan ng mga ilaw na tuma- 

tanglaw sa isdng bayan 6 ka- 

patagan. 
ALUMBRx\MIENTO. m. Pagiilaw. 

II fig. Pangangaadk. 
ALUMBRxlNTE. p . p. ng Alumbrar 

Tumatanglaw. ll m. Ang nanga- 

ugasiw^ ng mga ilaw sa dul^an 
ALUMBRAR. V. a. Magilaw; mag- 

tanglaw. II Umilaw sa prusisi^n. H 

fig. Magtur6; magpaaninaw. ii 

fig. y fam. Sumakit ng kapuw^. 

11 Tawasan. H v. r. f.g. y fam. 

Maglaslng. 
ALUMBRE. m. Tawas. 
alUM:no, NA. m. y f. Tinuturuan; 

nagaaral. 
ALUSldN. f. Pagtukoy; pag. 

banggit . 



ALUS 

ALUSIYO. VA. adj. Tumutukoy; 

bumabangglt . 
ALUSTRAR. V. a. Pakintabin, 
ALUYION. m, Bah&; paglaki ng 

tubig. 
ALYEARIO. m. Butas ng tainga 

na pinagtitipunan ng tutuli. 
ALYEOLO. m. Hukay na kinata- 

taniman ng mga ngipin. 
ALZA. f. Pagtads ng halagd. 
ALZACUELLO. m , Kuwelyong gi- 

nagamit sa gayak no6og una ng 

mga babai. 
ALZAMlENTO. m. Pagangat ; pag- 

bubat. II Paghihimagsik, 
ALZAPRIMi\.. f . Pangangdt; pinggd. 
ALZAPRIMAR. V. a Angatin sa 

pamamagitan ng pinggd. 
ALZAR. V, a. Angatin; buhatin. || 

Itay6 11 Itads ang osiiya at kalis 

matapos mabulungd,Q. II Humati 

ng baraha matapos mabalasa II 

iig. Imabal ang halagd. || fig. 

Maghimagsik II V. r. Tumayd- 
ALLA. adv. 1, Do6n. H adv. t. No6n. 
ALLAMARAMIENTO. m. Pagaalab; 

pagniningas. 
ALLaMaRARSE. V. r. Magalab; 

magningas. 
ALLANADOR, RA. adj. y s. Pu- 

mapatag, 
ALLAlS[AMIENTO. m. Pagpatag 

II Pagpanhik sa bahay ng wald-ng 

pahintulot. 
ALLANAR. V. a. Patagin. II Igu- 

h5. II f g. Pumanhik sa bahay ng 

walang pahintulot ng may-ari. II 

V. r. Mahulog || v. r. fig. Ma- 

kipagkasundd. II v. r. fig. Maki- 

pantdy. 



ALLE 

ALLEGAJDO, DA. p. p. ng AUegar. 
Iladj. Malapit. II adj. y s. Ka- 

magaaak. 
ALLEGAR. V, a. Likumin; pagsa 

mahin; tipunin. Illlapit; itabi. |i 

V. n. Dumating, H v. r. Luma- 

pft. 

AI.LENI)E. adv. 1. Sa|gawt doon. 
ALLI. adv. L Do6n. II adv, t. 

Noon. 
AMA. f. Panginoong babai.||Nag- 

mamay.ari ng iadng bahay.llKa- 

tiwal^ng babai. || Sisiwa. 
AMABILIDAD. f. Pagkamasinta- 

hin; pagkamagiliw. 
AMABLE. adj. Kaibigibig, || Magi- 

liw; mairugin; malulugdin. 
AMADO, l)A. p. p. ng Amar. || 

adj, Iniibig; sinisintd; nililiyag. 
II m, y f. Kasintahan, 
AMADOR. RA. adj. y s. Umiibig; 

sumislnta. 
AMADRIGAR. v. a. fig. Ampu 

nin ang dl kaanoano.|lv. r. Mag- 

tagd. (I fig. Huwd.g pakita sa tao. 
AMAESTRAR. v. a. Turuan; sana- 

yin II V. r. Masanay. 
AMAGAR. V. a. Amb&dn || fig. 

MagtangkS,. II v. r. fam. Magku- 

bli 
AMaGO. m. Pagamb^; pagta- 

tangkd. 
AMAINAR. V. a. Mar. Maglul6n 

ng layag ng isang sasakyangda- 

gat. II V, n. Maglubdy. 
AMALGAMAR. v. a. Quim. Ihald 

ang merkuryo sa ibang metal. || 

fig, Paghaluin ang dalawang ba- 

gay na magkaibd, |[ v. r. Mag. 

kahalo. 



52 — 

AMAM 

AMAMANTAMIENTO. m. Pagpa- 
pasuso. 

AMAMANTAR. V. a. Magpasuso. 
AMANCEBADO, DA. p. p. ng A- 

maneebarse j| m. y f. Kaluny^. 
AMANGEBAMIEKTO. m. Panga- 

ngaluny&; pangbababai. 
aMANGEBARSE. V, r. Mangalua- 

yfi; mangbabai. 
AMa:^CILLAE. v. a Papangitin; 

pangiab(iin. II f i g. Dungisan ang 

kapurihan ng isang tao. 
AMANEGER. v. n. Umumaga; 

magbukdng- li way way . 
AMANOJAMIENTO. m, Pagbi- 

bigkis. 
AMANOJAR. V. a. Bigkisin. 
AMANSABLE, adj. Mapaaamd. 
AMAN3ADOR, RA. adj. y s. Nag 

papaamd. 
AMANSAMIENTO. m. Pagpapa- 

am6; pagamd. 
AMANSAR. V. a, Paamuin. li fig, 

Palambutin ang matigas na ugali 

ng isang tao. ii fig. Patahimikin; 

payapiiin. 

AMANTE. p a. ng Amar. Umii- 

big. II m. y f. Nangingibig. 
AMARAR. V. a. Sanayin; igawi.H 

V, r. Magawi; mamihasa, 
AMAR. V. a. Umibig. 11 Mahalin; 

sintahtn. 
AMARGAR. v. n. Pumait. ll v. a. 

fig. Paghinagpisi ; pagdalamha- 

tiin, II V, r. fig. Maghinagpls. 
AMARGO, GA. adj. Mapait.||fig, 

Nagbibigdy dalamhati. 
AMARGURA, f. Kapaitan. || fig. 

Dalamhati; hinagpfs. 



— 53 — 



AMAR 
AMARILLEAR. v. n. Dumildw, H 

Manildw. {| v. a. Pintahaa ng di- 

Idw. 
AMARILLENTO, TA. adj. Madi- 

Idwdil^w. 
AMARILLEZ. f. Kadilawaa. ilKa- 

putldaa. 
AMARILLO, LLA. adj, MadiUw; 

dilaw. 
AMARRA. f. Panali. 
AMARRADERO. m. Haliging pi- 

nagtataiian 'ng anemang bagay. 
AMARRADURA. f. Pagtataii; 

pagjragapos, 
AMARRAR. v. a. Talian; gapu- 

sin; itali- 
AMARTILLAR . v, a. Pukoukin 

ng martilyo. || Ikas^ ang baril. 
AMASADERA. f. Baty&ng pinag- 

laiamasan. 
AMASADOR, RA. adj. y s. Nag- 

lalamas. 
AMaSADURA, f. Paglamas. 
AMASAR. V. a, Lamasin; lamu- 

takin. 
AMASIJO. m. Nilamas na ha- 

rinang gagawlng tinapay. II Pag- 

lamas. 
AMATORIO, RIA. adj. Nauukol 

sa pagi II Pagpapaibig. 
AMBIGION. f. Pagiimb6t. ||fam. 

Katakawan. 
AMBieiONAR. v. a. Magirabot; 

magnaslL ng labis ng isang ba- 

gay. 
AMBieiOSO, SA. adj. y s. Mapag- 

imb6t.|jfam. Mapagnasa ng la- 

bia. I) fam. Matakaw. 
AMBIENTE. m, Hanging banayad 

at laganap. 



AMBI 
AMBIGU. m. Pagkain sa gabi. |1 

Pagkaing idinudulot sa mga sa- 

yawan kung gabi, W Pook na pi- 

naghahandltdn ng pagkain sa 

gabi. 
AMBIGUEDAD. f. Kahulugang 

marami; pagaalanganin. 
AMBIGUO, GUA adi. May ma- 

raming kahulugan; alanganin. 
AMBITO. m, Binilogbilog; niluang 

luang. 
AMBOS, BAS. adj. pl. Kapuwa 

ang dalaw^. 
AMBULANGIA. f. PaKamutang 

nalalaan sa mga kawal. II Katipu- 

nan ng mga kamilyang hakutda 

sa maysakit. {| Sasakyan ng pa- 

gamutan na ginagamit sa pa^ha- 

kot ng mga maysakffc. 
AMBULANTE. adj, Naglalakad; 

palibotlibot. 
AMBULAR. V. n. Gumal^gal^; lu- 

mibotlibot. 
AMEDRENTADOR, RA. adj. y s. 

Tumatakot; nananakot. 
AMEDRENTAMIENTO. m. Pana- 

nakot. 
AMEDRENTAR. v. a, Takutin. li 

V. r. Matakot. 
AMtN. m. Siya naw&. 
AMENAZA. f, Banti; bal^. 
AMENAZADOR, RA. adj. Nagba- 

banta; nagbabala. 
AMENAZAR- v. a. MagbantS; 

pagbant&dn. ll fig. Magbala, 
AMENIDAD. f. Kaalindugan; ka- 

ayahan. 
AMENIZAR. V, a, Paalindugln ang 

isang pook, || fig. Gawlng kaaya- 

aya ang isdng bagay. 



— 54 
AMEN 
AMENO, NA. adj Maalindog; ka- 

ayaaya. 
AMIGAR. V. a. Kaibiganin. 
AMIGDALA. f. Anat Bungad ng 

lalamunan. 
AMIGO, GA. adj. y s. Kaibigan; 

katoto, !! fig. Mawilihln; mahilig 

ea isang bagay. 
AMILANAR. v. a. Takutin. il v. r, 

Manglum6; maduwdg. 
AMILLARAMIENTO. m. Pagb». 

halaga sa mga pHgaari. 
AMILLARAR. v. a. Halagahan 

ang mga pagaari ng mga mama- 

mayan sa isang bayan upang hi- 

ngan ng karapatdng buwis. 
AMINORAR. V, a. Pauatlln; pa- 

liitin. 
AMISTAD. f. Pagkikilala, I! Pagi- 

ibigan, 
AMISTAR V a. Pagkaibiganin. 

II Pagkasunduia ang nagkakaga- 

lit. II V. r. Magibigan. II Magkasun- 

d6; magbati. 
AMISTOSO, SA adj, Nauukol sa 

pagkikilala 6 pagiibigan, 
AMITO. m. Isa sa kasuutan ng 

pari S8 pagmiujisa. 
AMNISTIA . f . Pagpapatawad sa 

kasalanan. 
AMO. m. Panginoong lalaki.ll 

Nagmamayari ng isang bagay. || 

Katiwallb. 
AMODORRAR. v, a. Papaghilikin. 

l|v. r. Humilik. 
AM0J0NAMIENT0. m.- Pagla- 

lagdy ng hanggd ng lup^. 
AMOJONAR. V. a. Maglag^y ng 

hanga ng Inpk. 
AMOLAR. V. a. Ihas^; patalimln. 
II ig* y fam. Pagalitin. 



AMOL 
AMOLDAR. V. a. Bub^in; hul- 

mahiQ. II fig. Ayusin; itumpdk.[| 

V. r. fig. Maayos; matumpak. 
AM0NESTACI6n. f. Pagpapayo, 
AMONESTADOR, RA. ad]. y s. 

Nagpapayo. 
AMONESTAR. v. a. Pagpayu- 

han; paapaunawaan. || Itawa^. 
AMONTONAMIENTO. m. Pag- 

bubunt6a. 
AMONTONAR. v. a. Ibunton: 

itumpoi. II V. r. Magbunt6abuQ- 

ton; maguumpoi. 
AMOR. m. Pagibig; pagiro^; 

pagsinta. 
AMOREO, FA. adj. Waldng hu- 

gis 6 anyo. 
AMORIU. m. fam. Pagligaw;pa- 

ngingibig. 
AMOROSO, SA, adj Masintahin; 

mairugia. 
AMORTEGER. v. a. Panglatain.|| 

V. r. Maeghima^ay. 
AMORTEGIMIENTO' m, Panghi- 

h'matdv. 
AMOTINAMIENTO. m. Panghihi- 

magsik. 
AMOTINAR V, a. Paghimagsikin. 
li fig. Bagabagin. 11 V. r, Maghi- 

maKsik. || v r, fia. Mabagabag, 
AMPARaR, V. a. Kupkupin; tang- 

kilikin; ampunin. || v. r, Pakup- 

k6p; patangkilik; paampon. 
AMPARO. m. Pagkupk6p; pag- 

ampon: pagpapakupk6p; pagpa- 

p a a m p 6 n. II Kanlungan; ampu- 

nan, 
AMPLIABLE. adj. Mapalalapad; 

mapalalaki. 
AMPLIACI6n. f. Pagpapalapad; 

pagpapalaki. 



AMPL 
AMPLIAR. V, a. Palaparin; pala- 

kihiD. 
AMPO. m, de la nieve Kaputiang 

parang busilak. 
AMPOLLA. f. Pintog; lintog. !l 

Lalagyang bubog na maliit ang 

magkabilang duio at malintog ang 

gitna. 
AMPOLLAR. V. a. Papintugin. |1 

V. r, Pumintog. 
AMPON, NA. adj. Mabul&. 

AMPUTAGION. f. Gir. PagDutol 

ng alinmdng bahagi ng katawan, 
AMPUTAR, V. a. Gir. Putulin ang 

alinmdng bahagi ng katawan, || 

fig Alisin; ihiwal^y, 
AMUEBLAR, v. a. Lagydn ng mga 

kasangkapang bahay ang isang 

tahanan. 
AMUJERADO, DA. adj. Kilos ba- 

bae; parang babae. 
AMULETO, m. Antlnganting. 
ANAGORETA, eom, Ang nagtitird 

sa ildng na di inaabot ng kala- 

kal ng mga tao, at walang gi- 

nagawft kungdt kabanalan at pag- 

papakabirap. 
ANADE. amb. Pato. 
ANADON. m. Inakay ng pato. 
ANAL. adj. Nauukol sa taon. II m. 

pl. Bak^s ng mga pangyayari. 
ANALEABETO, TA. adj. Hindt 

marunong bumasa at sumulat. li 

Mangmdng. 
ANAlISIS amb. Pagsusuri 
ANALIZABLE. adj. Masuauri. 
ANALIZAD0R, RA. adj. y s. Su 

musuri. 
ANALIZAR V, a, Suriin ang isdng 



55 — 

ANAL 

bagay. 

ANALOGIA. f. P^gkakawangki. !! 
Gram. Bahagi ng gramatika n* 
nagpapakilala ng mga pagbaba- 
gobago at pagkakabagay ng mga 
pangungusap. 

ANALOGO, GA. adj. Kawangk!; 
kahawig, 

ANARANJAD0, DA. »dj Kulay 
suh^ 

ANARQUIA. f. Kawaldn ng pa- 
mahalaan. II fig. Kapuluhan sa 
pRgkawald ng pamahalaan. 

ANARQUIC0, CA. adj. Nauukol 
sa kawaian Eg pamahal^an. 

ANARQUISTA eom, Ang nagna- 
nasa 6 nagmumunakal^ ng ka 
walan n^ pamahal^an. 

ANARQUIZAR v, a. Lumikh4 ng 
kawAildn ng pamshal^an, 

ANATA. f. Pakinabang na nata- 
tamo sa is^ng taon ng alinmang 
hanapbuhay . 

ANATEMA. amb. Sump&. 

ANATEMATIZACI6N. f. Pag. 
sump&. 

ANATEMATIZAR. V. a. Sumpa^n. 

ANATOMIA. f. Pagbusbos 6 pas- 
hihiwaldy ng mga bahagi ng ka- 
taw^n ng tao 6 hayop. II Karu- 
nungang nagtutur^ ng pagkil«ila 
ng bilang, pagkakayari, kinala- 
lagyan at pagkakakabit ng mga 
iba't ib^ng bahagi ng katawdn 
ng t^o, 

ANCA. f, Ang alinmdn sa dala- 
w^ng bahaging humahati sa da- 
kong puwitan ng isaag hayop. ii 
ant. Pigi. 



•ANCI 

ANGIANIDAD. f, Kat8D( 

ant. Kalumllaii, 

ANGIANO, NA. adj, y s Matan- 

d&. II ant. Luma. 
ANGLiY. f. Mar, Sinapete. 
ANGLADERO. m. Mar- Padparan 

ng sa^akyangdagat. 
ANCLAJE. m. Mar Pagpapadpdd 

ng sasaky^ngdagat. 
ANGLAR. V. n. Mar, Pumadpdd 

ang sasakyangdagttt sa pamama- 

gitan ng sinapete. 
ANGORA. f. Mar. Sinapete. 
ANGORADO, I)A. adj. Hugis sina- 

pete. 
ANCITVINA. f. Amer. Sa Ghile, 

libingan ng mga taong katutubo 

sa isd^ng bayan. 
ANCHICORTO, TA. adj. Malapad 

at maikli. 
ANCHO, eilA. adj, Malapad; ma- 

luang. II m, Kalaparan, 
ANeilOA. f. I^daog haluhebay. 
ANdlOR. m. Lapad; luang. 
aN(^IILtra. f. Kalaparan, 11 fig. La 

ya; luag. 
ANCIUJROSO, SA. adj. Napakalapad; 

napakaluang. 
ANDADERAS. f. pL Sanayan sa 

paglakad ng mga bat^ 
ANDADOR, RA. adj. y s. Mala. 

kds lumakad. 11 Palakadlakad. 
ANDADURA. f, Paglakad. 
ANDAMIO. f. Gabdy. 1| Palapala. 
ANDANTE. p. a. Dg Andar. Lu- 

malakad. II m. Mus. Isa sa mga 

kumpds ng musika. 
ANDAR. V. n. Lumakad, || Guma- 

liw ang mdkina. II m, Paglakad; 

lakad. 



56 — 

ANDA 

AISDARIEGO, GA. ad^ y s. Pa- 

lakadiakad. 
ANDAS. f. pl. Anda^. ll Langka- 

yan 
ANDRAIO. m. Gulanit na basa- 

han; pamunas. 
ANDRAJOSO, SA. adj. Gulagula- 

nit. 
ANECDOTA. f. Maikling kasaysa- 

yan ng isang mahaiagdng pang- 

yayari. 
ANEGABLE. adj. Inaapawan ng 

tubig. 
ANEGAetieiN. f. Pagaoaw ng tu- 

biy:; paglub6g. 
ANEGAR. V. a. Paapawin,- palu- 

bugin. II Lunurin. II V. r. Umapaw; 

lumub6g. 
ANEGO. m. Amer. Pagapaw. 
ANEJo, JA. adj. Naaanib. 
ANEMlA. f. PamumutlA; kakula- 

nedn sa dugd. 
Al^^Mieo, Ca. adj. Maputld; ku- 

iang sa dugd* 
ANESTESIA. f KawaUn ng pa- 

kiramdam; pamamanhfd. 
ANESTESIAR. V. a. Alisan ng pa- 

kiramddm; pamanhirin. 
ANENAR. V. a. lanib. 
ANENION. f, Pagaanib. 
ANEXO, XA. adj. Kaanib. 

ANEIBIO, BIA. adj. ZooL y Bot> 
Nauukol sa mga hayop at mga 
halamang nabubuhay sa tubig at 
sa katihan. 

ANFIBOLOGfA. f. Pangangahulu- 
sr^ng dalawd. 

ANEIBOLOGieo, CA. adj. May 
dalawang pangangahulugau. 



57 



ANFI 
ANFITE ATRO . m . Pa looran ng 

mga sarisaring palaro. II Dul^an. 
ANGARILL.\S. f. pl. Hakutdn ng 

mga ginagamit sa pagtatayo ng 

bahay at iba pang bagay. 
ANGEL. m. Sug6 ng Diyos; ang- 

hel. 
ANGELIGaL. adj. Nauukol. sa 

mga anghel. 
ANGINA. f. Pamamag& ng lala- 

munan. 
ANGOSTAR v. a Pakiputin. || v. 

r. KunniiDot, 
ANGOSTO, TA. adj. Makipot; 

masikip. 
ANGOSTaRA. f. Kakiputan. 
ABGUILA. f Zool. Palos. || Igat. 
ANGULAR. adj, Nauukol sa pa- 

nulukan. || Hugis panulukan. 
ANGULO. m. (7eom. Panulukan, 
ANGUSTIA. f. Pighati; hinagpis. 
ANGUSTIAR v. a, Pighatiin; pag- 

hinagpisln. 11 V. r. Mamighatt; 

maghinaepis. 
ANGUSTIOSO, SA. adj. Lip6s ng 

pighatt. II Nagpapahinagpis. II Na- 

mimighatl. 
ANHELAR v. n. Magsikip ang 

paghingd. II Magnais. 
ANHELO. m. Masidhtng nais. 
ANHELOSO, SA. ad]. Nagsisiklp 

ang paghinga. 11 Nagnanais ng ma- 

sidhl. 
ANIDAR. V. n. Magpugad, II fig. 

Mamahay; mamugad. 
ANIEBLAR. v. a. Pagulapin. || v, 

r, Magulap. 
ANILLAR. V. a. Hugising sing- 

sing, II Singsingdn. 
ANILLO. m. Singsing. II Bukl6d.|| 



ANIM 

Tagikliw. 
ANIMA. f. Kaluluw^. II KaluluwA 

sa purgatoryo. || fig. ArtilU Butas 

ng kanyon na nilalabasdn ng 

punlo. II pl. Tugtog ng kampan^, 

sa ganap na oras ng gabf na 

tumatawag sa mga tao up^ng 

ipanalangin ang mga kaluluw^ sa 

purgatoryo. ^ 

ANIMAGION. f. Pagpapasigld;pag- 

sigld. II Sigla; tapang. 
ANIMADO, DA. p. p. ng Animar. 
I!adj. Masigld; matapang. ||fig. 

Masayd. 
ANIMAL. m. Hayop. || adj . Na- 

pakamangmang. 
ANIMALIDAD. f. Kahayupan, 
ANIMAR. V. a. Buhayin ang lo- 

6b.||fig. Paaiglahin; patapangin, 
II fig. Bigyan ng biihay at la- 

kd,s. II V. r. Mabuhay ang lo6b.|| 

V. r. fig. Sumigld,; tumapang. 
AnIMO. Kaluluwa. || fig. Tapang; 

lakds.||fig. Akal^. || fig. Pagii- 

sip. II iAnimo! interj. Katata- 

pang. 
ANIMOSIDAD. f. Sigl^; tapang; 

lakds. II Matindlng galit. 
ANIMOSO, SA. adj. Ma8igld;ma- 

tapang 
ANIQUILABLE. adj. Malilipol. 
ANIQUILACi6N. f. Paglipol; pag- 

kalipol. 
ANIQUILADOR, RA. adj. y s. 

Lumilipol. 
ANIQUILAR. V. a. Lipulin.||Igi- 

bS.. II V. r. Malipol; magibft. || v. 

r. fig. Masir^. II V. r. Mauwt 

sa wal&. 

8 



— 58 
ANIV 
ANlYERSARlO, RlA. adj, Ta6n 

ta6a. II m, Das^l at bisang gi- 

nagawS, na patungk6l sa kalulu- 

wa ng naoaatay sa gandp na ikd 

sangtaong pagkamatdy. 
ANOe m. Anat. Butas ng pu- 

w!t. 
ANOGHE. adv. t. Kagabi; kaha- 

pon sa gabl. ^ 
ANOCHECER. v. n. Gumabi. || 

Gabihio. || v, r. Poet. Magdillm. 
ANODINO. NA. adj. y s. Nag- 

papahupA ng sakit. 
ANOMALIA. f. Alit sa kalaka 

ran. 
ANONADAR. v. a. Lipulin; gi- 

b&ln. II fig. Paunttin. || v. r. Ma- 

lipol; magiblL. II v. r, fig. Umun- 

tt. 
ANONIMO, MA. adj. WaUng 

lagdd, ng may gawd; waldng pa- 

ngalan || m. Sulat na waldng 

lagd^ ng sumulat. || Lihim ng ku- 

mathS na nagkukubii ng kani- 

ydng pangalan. 
ANORMAL, adj. Alit sa kara 

niwan. 
ANORMALIDAD. f. Pagkakaalit 

&a karaniwan, 
4N0TACI6N, f . Pagtatand^; pag- 

tatala. 
ANOTAR. V. a. Itand&. || Ital&. 
ANSIA. f. Balisa. li Masidhtng 

nais; pagiulunggatt 
ANSIADOR. RA. adj. y s. Nag- 

lulunggati. 
ANSIAR. V. a, Paglunggatian; na- 

ising labis. 

ANSIED AD, f . Paglulunggatl ; 
pagnanais ng labis. 



ANSI 
ANSIOSO, SA. adj. Naglulung- 

gatl; nagnanais ng labis. 
ANTAGONIGO, CA. adj. Alit. 
ANTAG0NISM6. m. Pagkakaa- 

lit, 
ANTAGONI8TA. eom. Kaalit. 
ANTANO. adv. t. Ng taong lu- 

mipas. II No6ag unang panahon. 
ANTAkTieO, CA. adj. Nauukoi 

sa gawlng timog. 
ANTE. prep. Sa harap. 
ANTEANOGHE. adv. t. Kamaka- 

lawa sa gabi. 
ANTEAYER, adv. t. Kamakalawa 
ANTEBRAZ0. m. Anat. Bisig. 
ANTEGAMARA. f. Tanggapan ng 

bahay. 
ANTEGEDENTE. d. a, ng Ante- 

eeder. Nan^unguna || m. Gawd; 

88lit& 6 pangyayaring nauna, || 
Gram Sinusundan. 
ANTECEDER. v, a. Ipagpauad,!! 

fig. Magpaund- 
ANTECESOR, RA. m. y f. Ang 

nauna sa karangalan 6 tungkulin. 
II pl, Ninuno 
ANTEDILUVIANO. NA. adj. Uoa 

8a paggunaw ng lup^ 
ANTELACI6N, f, Pagkauna, 
ANTEMANO (DE) m, adv. Ka- 

pagdaka. 
ANTEMURAL. m. Kut^; mu6ff. 
ANTENA^ f ZooL Sungay ng mga 

hayop na kapara og alupihan, 

gagambd at ibp. 
ANTENOGHE. adv, t. Kamaka- 

law^ sa gabi, 
ANTENOMBRE, m. Pangalung ipi. 

nagpapaund sa ngalan, [^aya ng 

don, san, at ibp. 



59 



ANTE 
ANTEOJO m. Pangtanaw sa ma- 
' layd. II Salamin sa mata. 
ANTEPASADO, DA. ad]. Nakara- 

ang panah6ii, 1| m, pl. Ninuno. 
ANTEPEGHO. m. Hadlangna 

umaab6t hanggd^ng sa dibdib u- 

pang huwdg mabulog; paldbaba- 

han. 
ANTEPENULTIMO, M A. adj. 

Una sa samuDod sa huli. 
ANTEPONER, v, a. Ipagpauna; 

ilagd,y sa uoahan. II v. r. Magpa- 

und; lumagay sa unahd.Q. 
ANTEPUESTO, TA. p p. irreg. 

pg Anteponer. II adj. Nasa una- 

han. 
ANTERIOR. adj. Nauuoa; sinu- 

8undd,n, 
ANTBRIORIDAD. f. Pagkauna sa 

pauahon. 
ANTES. adv, t. y 1. Una; bago. 
II adv. ord, Muna. || conj. adver, 

Bagktis. (Antea b^en). 
ANTESALA. f. Bahagi ng bahay 

na dinadaanan sa pagpasok sa 

tangcap«n. 
ANTEYISPERA f. Ang ikawalong 

araw rjg siydm, 
ANTICIPACI6N. f. Pagpapauna; 

pagkauna. 
ANTieiPADO, DA p. p. ng An- 

tieipar . || adj . Maaga. 
ANTieiPAR. V. a. Ipagpauna. II 

Magjna n? bayad; magpatinga, 
II V. r. Magpaund; mauna. 
A^TieiPO. m. Paunang bayad; 

patinga. 
ANTIGRISTO. m. Ang raagdara- 

yang eiaipdt sa lup^ bago mag- 

huling araw na magtatatag ng 



ANTI 

mga aral na laban sa itinurd ni 

Jesuoristo. 
ANTieUADO, DA. p, p. ng Anti- 

euar. II adj. Lum^; hindl na gi- 

nagamit. 
ANTieUAR. V. a. Lumain; lipa- 

sin. II V. r, Maluma; lumipas, 
ANTIDOTO. m. Panglaban sa la- 

son. 11 fig. Lunas.* 
ANTIEeONOMieO, CA. adj. La- 

ban sa pagtitipid. , 

ANTIFAZ. m. Takip sa mukhfi. 
ANTIPEBRIL adj. Kumakalaban 

sa lagndt. 
ANTIPONA. f. Maikling panala- 

nging dinarasdl ng una at huii 

sa isdng mahabang dasdl, 
ANTIEONAL. m. Akl^t ng mai- 

ikllng panalangin. 
ANTIPRASIS. f. Bet. Pagpapaltt 

sa isdng pangungusap ng ib^ng 

alft ang kahulugan. 
ANTIGUAMENTE. adv. t. Nang 

unang panah6n. 
'ANTIGUEDAD. f. Kalaunang pa- 

nah6n. 11 Ang nangyari nang u- 

nang dako. 

ANTIGUO, GUA. adj. Luma; Ia6n. 
II Matanda. II pl Mga tao nang 

unang panah6n. 
ANTIPARA. f. Panganlong; pang. 

haiang sa bahay. 
ANTIPARRAS. f. pl. Salamin sa 

matd, 

ANTlPATiA. f. Kawaldn ng giliw 
sa kapuw^; pagkamuhl. || fig. 
Pagkakaaiit. 

ANTIPATIGO, CA. adj. Hindl ka- 
giliwan; nakamumuht. 



ANTf 
ANTIPODA. m. adj. Geog* Ang 

nauukol sa mga tao sa kabiid>ng 

panig ng mund6. 
ANTIPUTRIDO, DA. adj. Laban 

sa pagkabulok. 
ANTITUBERGULOSO, Sa. adj. 

Laban sa saklt na pa^katuy6. 
ANTOJADIZO, ZA. adj. Mapag- 

pitang madalas. 
ANTOJARSE, v. r. Magnasang 

mahigpit ng mga bagay sa ud- 

yok ng sariling kagustuhan. 
ANTOJO. m. Kagustuhang walang 

tuto; pitang mahigpit ng sariling 

kagustuhan. 
ANTORGHA, f . Sul6. II fig. Hsw; 

tangl^w, 
ANTROPOEAGIA, f. Pagkain ng 

laman ng tao. 
ANTROPOEAGO, GA. adj. y s. 

Kumakain ng laman ng tao; ta- 

ong kumakaia ng kapuwa tao. 
ANTRUEJ0 . m . Ang tatlong araw 

bago sumapit ang miyerkoles ng 

ab6. 
ANUAL. adj. Ta6nta6n. 
ANUALIDAD. f. Halagang ibina- 

bayag sa ta6nta6n. 
ANUALMENTE. adv. t. Ta6nta- 

6n. 
ANUBLAR. V. a. Pagkuiimlimin. || 

f ig. Ikublf; ilingfd. II fig. Lanta- 

hfn. II V. r, Magkulimlim. || v, r. 

fig. Malantd. 
ANUDAMIENTO. m. Pagbubuhdl; 

pagkabuh6l. 

ANUDAR. V. a. Magbuh6l.|| Pag- 
buhuUn. II V. r. Mabuhol; mag- 
kabuh61. II V. r. Maudl6t ang 
paglaki; mabensot. 



60 — 

ANUE 
ANUENGIA. f. Kapahintulutdn. 
ANULABLE. adj. Mapawawalang 

bis^. 
ANULAGION. f. Pagpapawalang 

bisa; pagpapawalang saysay. 
ANULAR. V. a. Pawaldng bisa; 

pawaldng savs^y.lladj. Nauukol 

sa pingsina. 1| Hugis singslng. 
ANUNCIACi6n. f. Pagbabalit&.|| 

Pagbati. 
ANUNGIAR. V. a, Magbalita; 

ma&bal^. || ManBhul^. 
ANUNeiO. m. Pagbabalit^; pag- 

babala. || Balit^; babaia. II Hula, 
ANZUELO. m. Tag&; bingwlt., 
ANADIDURA, f. Dagdag. 
ANADIR. V. a. Dagdagan. li Pa 

lakihin. 
ANAGAZA. f , Pangati. ll fig. La- 

Idng. 
AIJEJAR, V. a. Lum^inang isang 

bagay. || v. r. Malum^. II v. r. 

Malipas. 
ANEJ0, JA. Lum^; la6n. || fig y 

fam. Lip^s. 
ASieOS m. pl, Pinagpilasan; pi- 

nagbasagan. 
ANIL. m, Tin^. 
AI^O. m AstTon, Ta6n. 
AORTA, f, AnaU Malaking ug^t 

na tinatakbuhdn ng dug6ng nag- 

bubuhat sa pus6. 
AOYADO. DA. p. p. ng Aovar. || 

adj Hugis itl6g, initl6g. 
AOVAR. V, n. Mangitl6g. 
APAGENTAR. v. a. Magpakain 

ng mga hayop. || v. r, Mangi- 

nain, 
APAdBILIDAD. f. Kaamiian; ka- 

bab^ang lo6b. 



— 61 
APAC 
APAdBLE, adj. Maamd; malu- 

manay. II Payapa 
APAGIGUAMIENTO, m. Pagpa- 

yap^; pa^^awat; pamamavap^. 
APAGIGUAR. V. a, Payapaio; a- 

watia. II V, r. Mamayap4; tuma- 

himik, 
APAGHE. m. Masaman^ tao, 
APADRINAMIENTO. mf Pagaa- 

ndk. 
APADRINTAR. v. a. Miganak. || 

fg. Majj[tangg6l; tumanKkilik. 
APAGABLE. aclj, Mapapatdy ang 

ilaw. 
APAGADIZ0. ZA. adj. Patayin; 

mataual magningas. 
APAGADO, DA. p. p. ng Apagar. 

I|adj. fig. May uga'iag napa- 

kalubdy, llfig. Mahin^; bahag- 

y^. (kuny; ginagamit da mga sa- 

lirang eolor, voz. at ibp.) 
APAGAMIENTO. m, Pagpatay 6 

pagkamitay ng ilaw, 
APAGAR V. a, Patayia ang ap6y 

6 ilaw. ||f.g. p^wiin; tighawin. 
II V. r, Mamaray ang apoy 6 

ilaw.llY. r. fig. Mapawi; ma- 

tigh^w. II Pint Pahinain ang ku- 

lay 6 liwanag. 
APALABRAR. v. a. KatipaniD.|| 

V. r. Makipagtipdn; makipagka- 

yart. 
APALANGAR. v, n. Pingg$hfn; 

pasanin sa pamamagitan ng ping- 

APALEAMIENTO. m. Pagpald; 
pagbampds. 

APALEAR. V. a. Pal^in; hampa- 
sfn. II Pagpagin ang mga damit, 
alpombra at ibp, sa pamamagitan 



APAL 

ng pald. 
APALMADA. adj. Nakabuk^ng 

palad. 
APANAR. V, a, Pulutin ang iaang 

bagay. Il Damput(n. ll Umitln llfam 

Tagpl^n 6 ayusin ang is&kg ba- 

gay na sirA. \ 

APARADOR. m. TagMn n| mga 

damit 6 ulam, 
APARAR. V. a, Sumalo ||Ihand4. 

gayakdn. || v. r. Maghand^; mag- 

gayak. 
APARATO, m. Kagayakan. 11 Ka- 

sangkapan, 
APAROERIA, f Kasunduan sa 

pakikipagsama, 
APARGERO, RA. m. y f. Ka- 

samd. 
APAREGER. V. n. Lumitaw; su- 

mip6t; pakita. 
APAREJAR. V. a, IhandS; iga- 

yi^k- II V. r. MaghandS; magga* 

ydk. 
APAREJO. m. Kagayakan. 
APaRENTAR. V. a, Magkua^ 

war!, 
APARENTE. adj. Kunwar!, || Ma- 

rapat. || Namamalas, 
APARieiON. f. Paglitdw; pagsi- 

p6t, 
APARIENdA. f An3 6 6 ayos ng 
isang tao 6 bagay sa biglang ti- 

ngin, 
APARROQUIAR. v, a. Magbigay 

ng mga suki sa nagsisipagtinda. 
APARTADO, DA. p. p. n| Apar- 

tar. II adj. Hiwaldy; nalalay6; na- 

bubuk6d. II Kaib^. II m. Silid na 

nabubukod sa bahay. Ii Lalagyan 

ng sulat. 



— 62 



APAR l 

APARTADOR, KA. adj. Naghihi 

waldy; nagbubukod 
APARTAMIENrO. m. Paghihi- 

walay; pagbiwaiay. HTahanan; ti- 

rahan. 
APARTAR, V. a, Ihiwalay; ibu- 

k6d| ilay6. 11 V. r. Humiwalay; 

buDOukod; iumayo. 
APARTE. adv, 1. Sa ibdng ban- 

da. II Sa agwat; mul& sa naalayd. 
I! adv. m. Hiwalay; may kaiba- 

hdn. 
APARYAR. V, a, Maa^hanay ng 

mga haya sa paggigiikda. 
APASIONADO, DA p. p. ng Apa- 

sionar 6 apasionarse. |j adj. Sak- 

bibi ng damdamin 6 paggiliw. 
APASIONAMIENTO. m. Pagda 

ramdam; paggdiw. 
APASIONAR. V. a. Pagdamdamln; 

pasakitan. II v. r, Magdamdam. || 

V. r Mahilig ng labia ang ka- 

looban sa isang tao 6 bagay. 
APATIA. f. Katigasan ng loob. II 

Kapabayaan; katamaran. 
APATieO, CA. adj Matigds ang 

lo6b; pabay^; tamaei. 
APATIISeO. m. G'iy^k; palamu- 

ti. 
APEAR. V. a. libis; ilunsad. II v. 

r. Umibis; lumunirad. |1 v. n. ant. 

Maglakad. 
A]PECHUGAR. v. n. Itulak Dg 

dibdib. II fig. y fam, Pumayag ng 

laban sa kalooban. 
APEDREAMIENTO. m. Pangba- 

bat6. 
APEDREAR. v. a. Bumato. || Pag- 

batuhanan; patayin sa puk6l ng 

bato. II V, impers. Umulan ng bu- 



APEC 

tibuuog ham6g. 1| v. r. Magbatu- 

han. 
APEGO. m. Hiiig; pagkabuhos ng 

lo6^^; hangdd; giiiw, 
APELaBLE. adj. Maipaghahabol 
APELAdON, f- For^ Paghahabol 

sa mataas na hukuman. 
APELADO, DA. p. p. ng Apelar. 

II adj. y s. Ang nanalo sa usa- 

plng pinaghahabol ng natalo sa 

mataas na hukuman. 
APELANTE. p. a. ng Apelar. 

Naghahab^l. 
APELAR. V. n. Fot. Maghabol sa 

mataas iia hukuman. || fig. Ma- 

kiusap sa isdng tao upang mag- 

karoon ng hanapbuhay 6 ng ki- 

nakaiiangan. 
APELMAZAR, v. a. Kuyumpisin; ti- 

piln. II V. r. Makumyupis; matipt 
APELLIDAR, v. a. Tumawag at 

magipon ng mga tao sa pakikl- 

digm&. II Tawagin ang sinoman 

sa kaniyaug apelyido 6 pangalan. 

II V, r. Magngaian; magpamagdt. 

APELLIDO. m. Pangalaw^ng nga- 

lao; pamagat; apelyido. 
APENAR V. a, Pasakitan; pag- 

dalamhatiin. ii v. r. Magdalamha- 

ti. 
APENAS. adv. m. BahagyS. II Ha. 

los hindi. 
AP£NDICE. m. Bapay na kalakip 

6 karagdagang inihahaboi sa mga 

akldt. 
APENUSCAR. V. a. Yamukusin. 
APEO. m. Pagibls; paglunsad, 
APERAR. V. a. Magayoa 6 gu- 

mawa ng mga karit6ng pangha* 

kot. 



— 63 
APER 

APEReiBlMlENTO. m. Paghahan- 

da; oaglalaaa. || Babal^. 
APERGIBIR. V. a. Ihaadd; ilaan; 

iKay^k. II Magbal^; inaKpahayag, 
II V. r. Humandgl; lamaaii. 
APERITIYO, VA. adj. y s, Nag- 

bibigdy gana ng pagkain. 
APERO. m. Katipunan ng mga 

kanangkapan at ibang bagay na 

Kinagamit sa alinmdno; eawain. 
APERSONARSE. V. r. Humarap; 

makipagkita. 
APERTITRA. f. Pagbubukds. l|Pag- 

sisimul^,. 
APES ADUM BR AMI ENTO. m . Pag- 

naois; pagkahapis. n Kabigatan ng 

katawan. 
APESADUMBRAR. V. a, Pasamain 

ang kalooban; hapisin n v. r. Su. 

raam^ ang kalooban; mahapis; 

magdalamhati. 
APESGAR. V. a. Da?anan; biga- 

tdr». II V, r. Bumigdt. 
APESTAMIENTO. m. Pagkakama- 

'dv; salot. 
APESTAR. V. a. Gumaw4 ne ipag- 

kakamatdy n^ tao. || fig. Bulukin. 
II fig. y fam. Yamutin. II v. r. 

Magkamatay ang mga tao. 
APESTOSO, SA. adj. Suma^alot. || 

Mabahd, II fig. y fam. Nakagaga- 

lit. 
APETALO, LA. adj, Bot. Nauukol 

sa mga bulaklak na waldng mga 

talulot. 
APETEGEDOR, RA. adj y s. Pu- 

mipita. 
APETEGER. V. a. Pumita; paka- 

naisin. 
APETEGIBLE. adj. Kapitapita; 



APET 

kanaisnais. 
APETEGIMIENTO, m. Pagpita; 

pagnanais. 
APETEKOIA. f. Pita ng pagkain. 

II Pagnanais, 
APETITO. m. Pita ng kalooban, 

II Pagkaibig sa pagkain. II fig.Pit- 

haya, 
APETITOSO, SA. ad], Turaatawae: 

ng pita ng pagkain. [[ Masarap.p 

M^ibigin sa maseselang na pag- 

kain. 
APIADAR. V. a. Kaaw&.dn. |i v r, 

Maawa. 
APIGE. m. Dulo. |j f!g. Bahaging 

kaliltliitan, 
APlStADO, DA. p. p. ng Apiriar.l! 

adj. Hugis pinya. 
APmAR. V. a. Pagtipuntipunin 

ng siksikdn ang mga tao o ba- 

gay, II V. r, Mapslksikao, 
APIO. m. Bot, Kinsay. 
APISONAR. V. a. Fisunfn ang lu- 

pa ng pamison. 
APLACABLE. adj. Mapahuhup&; 

mapalulubay. 
APLAGAMIEKTO, m. Pau^papahu 

p&; pagpapalubay; paglubay. 
APLAGAR. V. a. Pahupain; paiu- 

bayin; paUibagin. il v. r. Humu- 

p&; lumub^y. 

APLAIS^ADOR, RA. adj. y s. Pu- 
mapatag || m, Pamatag. 

apLaNAMIENTO. m. Pagpapatag 
pagpapantay. 

APLiiKAR. V. a. Patagin; panta- 
yfn II V, r. Lumagpdk; mahulog. 

APLANGHADO. m, Pa^pipirinsa, 
II Pinirinsa; pirinsahin. 



APLA 

APLAl^eHAR. V. a. iriDsahio; 

mamirinsa. 
APLASTAR, V. a Pipi-ia; pisAin. 

II V. r. Mapipls 
APLAUDIBLE. adj Kapuripuri. 
APLAUDIDOR, RA. adj. y s. Nag- 

pupuri . 
APLAUDIR. V. a. Palakpakan bi- 

lang pagoupuri. || Papurihan, 
APLAUSO. m. Pagpupjri; paj?pa- 

lakpdk. 
APLAYAR. V. n Burn^ha. 
APLAZAMIENTO. m. Pagtawag; 

pagaba. 
APLAZAR. V. a. Tawagia; abahln; 

taningan. (} Ipagpaiiban. 
APLieABLE. a d } . Maibabatay; 

maikakapit, 
aplioaci6n. f. Pagbabatay; pag- 

kakaplt. (| Gayak ^a. palabds na 

ipinaiibabaw sa mga kasuutan ng 

babai || f!g. Pagauaumikap. 
apligado, DA. p. p. ng Apliear. 

II adj. Masikap; masipag. 
aplioar. V, a. Itapal. II I kapit; 

ibatay. II fig. Ibagay; ilapat. || f g. 

lukol. I! fig. Ihintrgil aag isang tao 

sa hanapbuhay. tl v. r. Magdkap; 

magsumakit sa pagaaral. 
APOGADO, DA. p. P. ng Apoear. || 

adj. Mangmdng. || fig. Alipustfi; 

hunghdng. 
APOGALIPSIS. m. Akl^t na kinata- 

talaan ng mga pahayag na si 

nulat ni S, Juan E^ang^elista. 
APOOAR. V. a. Paunttio. i| fig. Lii- 

tdn, II V, r. fig. MagpakababA; 

magpakaliit. 
ap6crtfo, fa. adj. GawagawA la- 

mang; hindi tutoo. 



64 — 

APOD 

APODAK. V. a. Palayawan; nga- 
lanan ng kaiba sa tunay na pa- 
ngalan ang isaog tao. 

APODERADO, DA. p. p. ng Apoderar 
II adj. Mayiiapangyarihan. 

APODEKAR. V. a. ant. Magbig^y 
ng kapanayarihan sa isdng tao.!| 
V. r. Magmay-arl ng isang bagay. 

APODO. m. Palayaw. 

APOGEO. tn, Astron. GAWing ki- 
n^iialagydn ng isang bituing 
nasa sa malaydng agwat ng lup^. 

APOLILLAESE. V. r. Kanin ng 
tang^ ang mga damit, 

APOMAZAR. V. a. Pint^ Bagain, 

APOPLEJIA. f. Pagpipisan ng ma- 
ramiog dug6 sa utak na siyang 
ikinawawala ng pagiisip. 

AP0RCADURA. f. Pagtatabon ng 
iupa. 

APORGAR. V. a. Tabunan ng lup& 
sa puo5 ang mga halaman. 

APORRAR. V. n. fam. Maumld; 
hindl makahumd,, 

APORREADO, DA. p. p ng Apor- 
rear. 11 adj. y fam. Bugb6g; lam6g. 

APORREAR. V. a. Bugbugin; la- 
mugin. II V. r. Malam6g; mabug- 
b6i?. 

APORREO. m. Pagbugb6g; pagla- 
mog; pagkabugbog; pagkalam6g, 

APORTAR. V. n. Pumund6 sa dau- 
ngan; dumaong. 11 fig. Sumapit sa 
gawiog df sinasady&, pagkatapos 
na maliff^w ang sasaky^n. li Mag» 
bigdy dahilao. II For^ Dalhin ng 
bawa't is^ ang natutungk6l sa 
samahaDg kinaaaniban; taglayin 
ang kayamanan ng lalaki 6 og 
babae sa io6b ng pagsasama. 



65 - 



APOS 

APOSENTAR v, a. Patuluyin; 
patirablri, || v. r- Manirahan; 
tumuloy. 

APOSENTO. m, Silld. || Panulu- 
yanan; tirahan. 

APOSESIONAR. v. a. Papagmay- 
ariin. II v, r. Magmayari. 

APOSTAR, V. a. Mamustd; pu- 
musta. II Palagayin ang is^ 6 ma- 
raming tao 6 kabuhayan sa isdng 
handang pook. II v. r. Magban- 
tdy, II V. r. Magpustahan. 

APOSTASiA.r. Pagtalikod sa pag- 
kakristiyano. II Pagtalikoi sa pa- 
nanamoalatayang kinamulatan, 

AP6STATA, eom, Ang tumalikod 
sa pagkakristiyano, II Ang paring 
tumiwaiag sa ordeng kinaaani- 
ban. II Ang tumiwaMg sa lapiang 
kinaaaaiban upang lumipat sa ibd, 

APOSTATAR. v, a Tumalikod 
sa pagkakristiyano. II Tumiwaldg 
ang isdng pari sa ordeng kina- 
aaniban. II Tumiwalag sa lapiang 
kinaaaniban up^ng lumipat sa 

ibd. 
APOSTEMA, f. Bag&; pigsd. 
APOSTEMaRSE. V. r. Magka- 

ba«&; magkapigsd. 
AP6ST0L. m, Sugdng tagapa- 

ngaral ng Ebanghelyo; alagad ni 

Je3ucristo. 
APOSTOL ADO . m . Tungkuling 

pagkasug6og tagapangaral ng 

Ebanghelyo. H Kapisaoan ng mga 

alagad ni Jesucristo || Katipunan 

ng mga larawan ng labmgdalawang 

apostol. 
AP0ST6LIC0, CA. adj. Nauukol 

sa papa 6 sa kapangyarihan 



ap6s 



nit6. 
AP6STR0F0. m. Gram. Kudlit 

na kaparis nito (') na ginagamit 

sa ilHng salit& up^ng magbady^ 

ng pagbabawas ng isdng vocal 

sa hulf ng pangungusap, 
APOYAR. V. a. Itukod, II fig. 

Tangkilikin; tulungan. || fig. Pa- 

tutohanan; patunayan. || v. a. Tu- 

mukod. II V. r. Pumigil; mang- 

hawak; sumandlg. 
APOYO. m. Tukod; tungk6d. II 

fig. Tangkilik; tulong, 
APREGIABLE. adj. Karapatdapat 

halagahdn. li fig. Minamabal. 
APRECIACI6N . f . Paghahalagd ; 

pagpapahalaga. 
APREeiAR, V. a. Halagahan. 1! 

fig. Mahalin. 
APREeiO. m. Paghahalag^; pag- 

papahalagd || fig. Pagmamahal. 
APREHENDER, v. a. Hulihin; 

dakipin. || Filos. Gunigunihin. 
APREHENSIBLE. adj. Mahuhuli. 
APREHENSI6n. f. Paghuli; pag- 

daklp- II Guniguni. 
APREHENSIYO. VA. adj.Mapag- 

gunlgunf; matatakuiin. 
APREHENSOR; RA adj. y s, 

Humuhuli ; manghuhuli . 
APREMIAR. V. a. Higpitdn; pi- 

litin. II Inisln, 
APREMIO. m. Paghigpit; pagpi- 

lit. II Paginis, 
APRENDER. v. a. Mdgaral. II Mag. 

tandft. 
APRENDIZ, ZA. m. y f. Ang nag- 

aaral ng anomang gaw4 6 ha- 

napbuhay. 

9 



APRE 
APRENSAMIENTO.ro. Pagdada 

gdn; pag mpit. 
APRENSaR. V. a. Daganaa; im- 

piiin. II fia. loisin. 
APRENSION. f. Pagdakip; pag 

huli. II Guniguni. 
APRESaDOR, RA. adj. y s. Du- 

madagit; ra^inBdaragit. 
APRESAMIENTO. m Pangdara- 

pit. 
APRESAR. V. a. Dagitin; sagpa- 

ngia. II Dahasin ang isang sasak- 

yangdaeat. 
APRESTAR. V. a. Igaydk ang mga 

kinaka^laiigan; ihandS.. II v. r. Gu- 

mavdk. 
APRESTO. m Paggagaydk 6 pag 

hahandS, n| mgi kinakailangan, 
|jH*ndd. 
APRESURADO, D A. p. p. n g 

Apresurar. || adi.DAlidali; dalosda 

los. 
APRESDRAMIENTO. m. Pagpa- 

padall o pagdaialidali. 
APRESURaR. V. a, DpUdaliin, 

li V. r. Magdalidali; magbigli. 
APRETABLE adj. Mahihigpit. 
APRETADERA. f. T^ling pang- 

bigp't, 
APRETADERO, RA. adj. Humi-^ 

higoit. II m. Bah^g. 
APRETADO, DA. p, p. ng Apre- 

tar. II ad1 fig. Mahirap; mapa- 

nganib. || fig. y fan3. Maramot. 
II M^^iklp; mahigpit. 
APRETADOR, RA. adj. y s. Hu 

mia goit. II m Panghigpit. 
APRETADURA. f. Paghippit. 
APRETAR. V, a. Higpit^n; im- 

pitin; pisilin. H fig. Udigin. II fig. 



66 - 

APRI 

Paerpigbati/D. || f'g. S'gasigin, 
APRETOr»^. m. Pagpisii na ma- 

lakaa at bi^l^ H fig. Paghihika- 

h6s; kagipitan. 
APRIESA, adv. m. Madali. 
APRIETO. m. Kasikipan. || f i g. 

Paghihikahos; pagsasaUt; kagipi- 

tan. 
APRISA, adv, m. Madali. 
APRISGaR. V. a. Isilong ang mga 

hayop sa pang nainan. 
APRISIONAMIENTO, m, Pagpiit; 

pagbi alangyo. 
APRISIONAR. V. a. Piitin; ibi- 

iane^iio 11 fiK. Igapos. 
APROBAGION f. P^gpapatunay. 

II P-i^iiSu! ok. 
APROBADO, DA. p. p. ng Apro- 

bar II aij. Tiaanggap; sinangayu- 

non II Nakalampas sa pagsusulit. 
APROBAR. ^. a. Pdlampasin sa 

paksusulit. II MagalingiD. 
APRONTAR. V. a. Ihandang ma- 

dalt. II Ibiga/ ng walaag liwag ang 

eaiapi 6 ihang mga bagay. 
APROPlAdON. f- Pagari; pag- 

kaniya. 
APRUPIADO, DA. p p, ng Apro. 

piar. II adj. Bagay; kapit. 
APROPtAR. V. B. Ipssariii; ipa- 

ari II Ipagkalo6b ga bawa't bagay 

ang uauukol 1| f g. Ibagay 6 ika- 

pie aug nauuRol na pangyayari 

sa pinaguusapan. 11 V, r, Ariin; 

kaDiyahin. 
APROVECHABLE adj. Mapaki. 

kinBbangan. 
APROVECHADO, DA p. p. ng 

Aorovechar II adj. May pakina- 

bang; pin^kikinabaDgan. II Masi- 

kap; masipag. 



— 67 
APRO 
APROVECHAMIENTO. m. Kapa- 

kinabaDgan. || Pagkakasulong sa 

kamnuneao . 
APROYEOHAR v. n. Pakioaba- 

Dgan II V. a. Gamitin ng may 

pakinabang ang isaa<' bagay. II 
» V. r. Samantalahin. 
APROKIMAGION. f. Paglalapit; 

patflar>it , 
APROXlMADAMENTE. adv. c. 

Humiglt kiimulang. 
APROX[MADO, D A. p. p. ng 

Aproximar, II adj. Malapit. 
APR0XIMAR. V, a. llapit; ida- 

iti. II V. r. Lumapit; dumaiti. 
APTERO, RA. adj. ZooL Waldng 

pakpak. 
APTITUD. f. Kakayabdn 6 ka- 

rapbtdn sa paghawgk ng is^ng 

tungkol 11 Kaalaman 6 kasanayan 

sa paghawak ng isdng kalakal. 
APTO, TA. adj. May kaya; may 

karapatdn sa paggawS, ng i^dng 

baeay. 
APUESTA. f , Pagpusta. || Pusta- 

han. 
APUNTADO, DA. p, p ng Apun- 

tar, II adj. Tinulisan. || Nakatal^. 
APUNTADOR RA adj. y. s. Nag- 

tatald. II m. Ang tagdpagbul6og 

sa mga nagsi.-ilabas sa duiaan 

sa oras ng palabds. 
APUNTALAR. v. r, Maghusay; 

magtukod. 
APUNTAR. V, a- Tud!Ain.||Iturd 
llltal&; itanda || Tulisan. || Basa 

hing iparinig sa mga nagsisila- 

b^s sa dula^n ang kasaysayan 

ng palaba? updog huwag mali- 

mutan. 



APUN 
APUNTE. m. Pagtudl^. 1| 'pl. Lis- 

tahan; talaan. 
APUNALADO, DA. p, p. ng A- 

pun lar II idj. Hugis 8undang. 
APUNALaR. V. a. Saksakin ng 

sundang. 
APUNAR. V. a. Dakutin. 
APURADO, DA. p. p. ng Apurai 

II VIahirap; dukha. 
APUR^R. V. a. Dalisayin.llUbu- 

s'n 11^2;, Yamutia ane: isan.i tao 

hanggang sa magali' . || f ^. Pag- 

mada iin || v, /. Maghinagpis; 

mazdalamhat!. 
APURO. m. Kagipitan; paghihi- 

kahos sa kabuhayan, || Dalam- 

b«ti. 
AQUEJAR. V. a. fig. Pagdalam- 

hatiin; pasakitan; pahirapan. 
AQUEL, LLA, LLO. pron. Yaon; 

i\6n. 
AQUENDE. adv. 1. Sa dako rito. 
AQUESE, SA, SO. pron I\da, 
AQUESTE, TA, TO. pion, It6. 
AQUi. 8dv. I. Dito; dini || adv. 

t. Nga}6i*; sa panah6ng kasa- 

lukuvan. 

AQU1ETAR. V. a. Patahimikin; 
payar^m. || v. r. Tumahimik; 
pumayapa. 

AQUILATACI6N. f. Pagkilatis; 
paguri. 

AQUILATAR. V. a. Kilatisin; u- 
riin || fig. Suriin at pahalagahdn 
ang kagalingan ng isdng tao 6 
ng is^ng bagay. 

AQUIL6N. m. Hilaga.ll Hanging 
humihihip sa hilag^. 



68 



AQUO 
A QUO. loe. lat. Nauukol sa hu- 

k6tn na ang kahatulan ay pi- 

naghahabol sa mata^s oa hukn- 

man. 
ARA. f. Alta; dalangindn. || Ba- 

t6ng binasbasat^, na pioaspapa 

tungan ng pari sa oras Dg pag 

mimisa ng kalis, at ibd pang ka- 

gamit^n. 
ARADA. f. LupAng inararo. 
ARADO. m. Pagararo. 
ARADOR, RA adi. y s. Maga- 

raro || m. ZooL Kagaw. 
ARADURA. f. Pagaararo, 
ARaNGEL. m. Bayad na nata- 

takd&. 
ARANDELA. f. Pangalang sa mga 

gul6Dg up^Dg huw^g magasgds 

sa pagkakakiskisan . 
ARANERO, RA. adj. y s. Sinu- 

ngaling; magdaraya 
ARANZADA. f. Panukat ng lu- 

p^. 
ARANA. f. Zool G a g a m b ^ . II 

Ilawdng kumpulkumuol na ibin'- 

bitin. II Lambdt na panghuli ng 

m|a ibon. 
ARAl?AZO. m Kamot; galos. 
ARAl^O. m. Kamot. 
ARAR, V. a. Magararo; araruhin 
ARBITRADOR, RA. adj. y s. Hu- 

mabatol. 
ARBITRAJE. m. Paghatol.||Pasja 

ng tagahatol. 
ARBITRAR. v. a, Humatol ayon 

sa sariiing paglilining. 
ARBITRARIEDAD. f. Gawdng 

laban sa matuwid. 
ARBITRARIO, RIA. adj. Laban 

sa matuwld. 



ARBI 
ARBITRIO. m Kapanpyarihang 

makapagpasya sa sarili. || Pasyd 

ng tagahatol. II pl. Buwfs. 
ARBITRO, TRA. adj. y s. Ang 

humahatol sa kaniyang sarili. 
ARBOL, m. Punuogkaboy, 
ARBOLADO, DA. adj. Mapu- 

nungkahoy. II m. Kakahuydn. 
ARBOLAR, V. a Magtaas ng 

bandi'^; magladldd ng watawat. 
II Mar^ Maglagdy ng layag ang 

sasakyangdagat. 
ARBOLARIO, RIA adj y s. fig. 

y fam. Mangm^ng. || Ang maa- 

lam sa mga kahoy at dam6. 
ARBOLEDA. f. Kakahuyau. 
ARBOREGER. v. n. Lumaki ang 

punungkahoy. 
ARBOREO, REA. adj. Nauukol 

sa punungkahoy. 
ARBORESCENCIA, f. PagUki ng 

punungkahoy. 
ARBUSTO. m. Kah6ykah6y, 
ARCA. f. Kabdng malaking may 

susi na pinagtataguan ng sari- 

saring bagay. |i Area de No4. II 

Da6ng ni Noe. || Area del pan, 

fig, y fam. Tiyan. II fig. y fam. 

Slsidlan 
ARCABUZ. m. Baril. 
ARCADa. f. Hubog 6 arko ng 

mga simbahan 6 tuldy. II Alibad. 

bad ng sikmura. 
ARCADUZ. m. Padaluyangtubig; 

alul6d. 
ARCAISM0. m Papgamit ng mga 

pangungusap na lipds na 6 lu- 

mi. 
ARCAnGEL. m. S u g 6 n g 

Diyos. 



— 69 
ARGA. 
ARGANO, NA. adj. Lihim; tag6; 

kubli. |j m, DakiUng lihim; ba- 

gay na nakatagft; po6k na ku- 

blK II fig, Taong malihim 
ARGEDIANO, m. Pariog may ma- 

ta^s na katuogkulan sa s mba- 

han. 
AReiLLA. f. Lup4ng putiag gi- 

nagamit sa paggawa ng mga ka- 

sangkapang lupa. 
ARCO. m. Oeom» Bahagi ng ising 

biloK; hubog. H Bu^og. |1 Balantok, 

II Areo iris. Bahaghari. 
ARCHIPlfiLAGO. m. Sangkapu- 

luBn. 
ARCHIVAR. V, a. lagatan at 

itagd ang mga kasulatan at ka- 

tibayan. 
ARCHIVERO. m. Ang nagiingat 

ng pinagtataguan ng mga kasu- 

latan at katibayan 
ARCHIVO. m, Taguan ng mga 

katibayan at kasulatang maha- 

lag^. 
ARDER. V, n. Magalab; magni- 

Dgas. II fig. Magap6y ang kaloo- 

ban, 
ARDID. m. Lal^og; dayL 
ARDIENTE. p. a, ng Arder. Nag. 

aalab. || adj. Nagpapainit. II f g. 

Masigabo; maalab. 
ARDOR. m. Malaklng init. ii Ka- 

siglahan. || fig. Nais; haogdd. II 

Tapang; kapangahasan, 
ARDOROSO, SA. adj. Mainit || 

fig. Maalab; masigld; mabis^. 
ARDUO, DUA. adj. Napakahirap 

gawln, 
AREA. f, Sukat ng lup^ng kina 

tatayuan ng isdog bagay.HSukat 



AREN 

ng lupkng may isaogdaSng mer- 

trong parisukdt. 
ARENA. f. Buhangin. 
ARENAL. m. Buhangindn. 
ARENAR. V. a. Tabunan ng bu- 

hangin || Kuskusin ng buhangin. 
ARENGA. f, Talumpating pa- 

tungkei sa is^ng taoog kagalang% 

galang 6 sa isang k^pisanan ng 

roga tao. 
ARENOSO, SA ad]. Mabuhangin. 

I! Binuhangin. 
ARENOUE, m. ZooL Isddng la- 

pdd. 
ARETE, m. Hikaw. 
AREADA, f. Mar, Paggiwanggi» 

wang ng aasakydngdagat. 
ARPAR V. n. Mar, Gumiwang- 

giwang ang sasakyangdagat, 
ARGAMASA. f. Apog, buhangin 

at tubig na pinaghal6 na gina- 

gamit sa pagpapatongpatong ng 

mga bat6, 
ARGOLLA, f. Singsiog na bakal 

6 tans6ng makapdl. 
ARGUIR. V. n. Mangatuwiran; 

magbigay ng matuwid. H Maki- 

pajitalo. 
ARGUMENTAeiON. f. Pagraama- 

tuw{d. 11 Katuwirao, 
ARGUMENTAR. v. n. Mangatu- 

ran; magmatuwid. 
ARGUMENTO. m. Katuwiran; 

matuwid. 
ARIDECER. V. a. Patuyuin ang 

isang bagay. || v. r. Matuy6. 
ARIDEZ. f. Katuyudn; pagkaku- 

tdd. 
ARIDO, DA. Tuy6; kutdd. 
ARILLO. m. Hikaw. 



70 - 



ARIS 

ARTST4. f. Sungat ng palay. 

ARISTOCRACIA. f. Pamahala n 
na ang mga humahawak ng t ing- 
kulia ay pawaoj? rQ|a taQvag na 
tao aa bayan. f| Kataadang uii ng 
mga tao sa isdag bans4. 

ARIST6CRATA. eon. Tanyda? na 
tao. I Kapanalig sa pamamaha^i 
ng mga tanydg na tao. 

ARlSTOeRATIGO, CA adj. Nau- 
ukoi sa patnahalaan ng mga tao 
ya« Pa tao. 

ARlTMfiTICA. f. Mat, Karoou 
ngan «a pagbi^ang^ 

ARITMETieO, CA adj, Nautikol 
sa ktrunungao sa paghilang. || 
m. y f. Ang may tanging kaa- 
laman sa karuoungan sa paabi- 
lang. 

ARLEQUfN. m. A'ig mapagpata- 
wa aa dulaan. 

ARMA, f. Sandata. II tf6/aego Ba- 
ril, II p.l. Hdkbd ng isaug bae» 
s&. 

AHMADA. f. Hukhtiagdagat. 

ARMAOiJO, m. Bitag, sild lam- 
bat na panghuli ng mga hayop. 

ARMADURA f Kasuutang p a- 
nanggaiang ng nakikidigmS. 

ARMAMENTO. m. Kasao^kapan 
sa d gmd. 

ARMAR. y. a. Sandataban. li Pag 
buuin; pagkabltkabittn. ii f ig. y 
fara Ihaoda. 11 f g. y f^m Guma- 
wa ng gulo, usap at ibp. il v n. 
Maayos. |1 v. r. MaghandA sa pa- 
kik d'grn&. || V. r. Mag^andata. 

ARMAHIO. m. Tagu^n ng roga 
sandata. || Tagud^n ng mga aklat, 
damit at ibp. 



arma 

ARMAZ6n. f. Alma^oa. 
ARMERIA. f Bihay 6 po6k oa 

pinagtHteguaa ng lah^t ng uring 

s^ndata, ji Tindahan ng mga san- 

data. 
ARMERO. m. M^nergagaw^ ng 

sandat^ j| Manglalakd ng sanda- 

ta. 
ARMlSTieiO. m. Pagtitigil ng 

digtnaan sa pamamagitan ng ka- 

giindoiri ng dilawdiig ban-iang 

nay:lal*^ban. 
ARMONlA. f PagkakatuKma ng 

m^a tunng || PnuknkBayos ng mga 

b^ihagi ng i^aaa kabuuan. (| fis:. 

Paakaka-uodd; pagkakaagpang ng 

kalooban. 
ARMONieo, CA. adj. Naiiuk61 

sa pHigkakatugrog, ng tunoa; 6 

paskakasundo II m. Mus Masa- 

rap na tuf!6? ng istrumentong 

tinutug;'6g ng raga daliri. 
ARMONIOSO, SA. adj. Mitunog 

at masaran s\ pant/dini<, 
ARMON ZACI6N. f. Mus. Pag 

tutugmA (g mga tunog. 
ARM0NIZAD0, DA. p. p. ng 

Armonizar. l! adj. Mus. Magka- 

tugm^ ang tunog. 

ARM0NIZAR. v. a. Pagkasun- 
diil!; pagtugmain. II V. r. Maki- 
bftgay. 

ARO. m. Buklod, II Singsing' na 
malaklng bakal, 

AROMA. f. BulakMk ng aroma. 

II Samy6; bang6. 
AROMATieiDAD. f. Kabanguh^n. 
AROMATieO. CA. adj. Mabango; 

masamy6. 



— 71 



AROM 

AE0MATIZACI(5n. f, Pagpapaba- 

AROMATIZADOR, RA. adj, y s. 

i1>i^ )af)%na!ie;6. 
AROMATlZAR v. a. Pabanguhin; 

OHsarn ui > . 
ARPA. f. Mus- Alpa. 
ARPADURA. f. K^mot; galos„ 
ARPAMIENTO. m, P*gkaixiot; pag- 

y »los 
ARPAR. V, a. K^mutin; galusaa 

II P<igulastild^in. 
ARPAZ. adj Mangdaragit. 
ARPISTA. eom. ManuQUgt6^ ng 

al 'a 
ARP(3n. m K^lawit na bakal; 
ARQUEAR. V. a. Hubagin; hutu- 

kia. W Mar Sjkatin aoK lulan ng 

isa^g sa^akvaagdagat. II v. r. Ma- 

hihou: 
ARQ.UEO. m, Paghubog. || 31 ar. 

L ilaag kaya ng isang sasak^a'ig- 

dauTHt. 
ARQUERO, m. Manegagaw^ ng 

k^odri |j Manggagawa ng bukl6d, 
ARQUITECTO. m. Ang marunong 

si pdtggawA ng mga bahay na 

ba^6. 
ARQUITECTURA. f Karunungan 

ea paggawa 6 pagtatayd ng mga 

bahay na bat6 at ibp. 
ARRABAL. m. Nayon. II Alinmda 

sa mga po6^ na nadudulo sa isatig 

bayan. 
ARRAGADA. f. Hikaw. 
ARRAIGADAS. f. pb Mar. Mga 

iubid na pangpatibay sa mga 

palo ng sasakyangdagat. 
ARRAIGADO, DA. adj.Nagraamay. 

ari ng mga pagaarlng lup^. 



ARRA 

ARRAIGAR V. n. Magugat ||fg. 

Lumipaii^ II V. r. Man'rahaa sa 

isdng po6k at magkaro6n ng mga 

pagaaring lupa, 
ARRAIGO, m. Paguugdt. il Kaya- 

manang mga pagaaring lup^. 
ARRALAR. V. n. Dum&lang. 
ARRAl^GA. f, Pagpitas ng m|a 

t)unga. 

ARRxlNCADO, DA, p. P' ng A-- 
rranear || adj. fig. y faaa. Naghi- 

ran jj 8un6t. 
ARRANCADOR, RA. adj. y 8. Bu» 

m'iDunot. 
ARRANOAR. V, a. Bunutin. l|Hu- 

ttuui^|lfg Alising bigld.||v. n. 

Sumibad ng takb6 1| v. r. Mag. 

h ra.) |{ V. r. Mabuaot. 
AR.i|A.lS[QaE. m. Pagbunot. |i fig. 

Slgabo ng gabt |j fig. Kabiglaa- 

nan. 
ARRAS. f, pU S^agla. || Ang sa- 

Idpina ioiiabot ng lalaki sa babai 

sa oras ng pagkakasal. 
ARRASaB. V. a. Patagin, H G'^ 

bdio; iwasc4k. H Punuing punung- 

pun6 ug tubig aag isang lalag 

ydn II V. n. y r. Un'ibwilas ang 

langio. II V. r. f.g. Mamalisbis ang 

msa luh^ sa matd. 
ARRASTRADa. f. fam. Masamdng 

babai 
ARRA.STRADIZ0, ZA. adj. Maka* 

knladkad, 
aRRASTRado, Da. p. p. ng Arras* 

trar. 11 adj. fig. y fam. Dukh&;sa- 

ydd ang kabuhayan. || fig, y fam. 

Hampa^lup^. 



ARRA 

aRRASTBAR. V. a. KaladkarlD.tl 
fig. Hikayatin j[ v. r. Magisod; 
naagip6d. [| v. r. f g. Magpakum 
bab&og labis. 

ARRASTRE. m. Pagkaladkad. 

ARREAR. V. a. laboy aag mga 
hayop updog magpatuloy ng pag- 
lakad, 

ARREBAi?AR. V. a. Pulutia haog- 
ging kalildiitan. (i Simutia. 

ARREBATADO, DA. p. p. ng A- 
rrebatar |j adj. Biglabigl& i[ fig 
Wa'^ng hunusdill; nalalabuan ng 
isip. 

ARREBATAR. V. a. Agawin; di- 
gulin. II Saklutiag biglfi aog is^dng 
bagay. || v, r, Pataagdy sa udy6k 
ng damdamin; magdaldng ga- 
'it. 

ARREBATI:Sa, f. Pakikipangapaw 

ARREBATO. m. Pagagaw.||Pagka- 
bitflA, II fig. Galit. 

ARREBOL. m, Puld ng langit. f| 
Kuiay na mapul^ng inilalagdy 
ng mga babai sa mukbA. 

ARREBOTAR. V. a. Sunggab^n ng 
walang wast6 ang aaomaag ba- 
gay na natitiklop, gaya ng da- 
mit, basahan at ibp.; sambila- 
tia. ||v. r. Magbalot oa mabuti 
ng kumot sa hihigdn. 

ARREGIAMIENTO. m. Paglakds; 
pagtiodi. 

ARREGIAR. V, n. Lumakds; tu- 
mindi II v. r. Lumakas ang ka- 
tawdn. 

ARREGIEE. m. D a a n g hayag; 
landds na maluang at tinamba- 
kdn ng bat6. || Mga bat6ng ma 
l&lak{ sa dagat. 



72 — 

ARRE 
ARREDRAR. V, a Ilayd; ihiwalay. 
II fig Paurungin; paudlutfa.ii 

Takutin. II V. r. Lumayd- l( v, r. 

f g. Umurong; umudlot. [| v. r. 

Matakot. 
ARREGLADO, DA. P. p. ng Arreglar 

H adj Maayos. |j Husdy. 
ARREGLAR. V. a. Ayusin. tl Husa- 

yin. II V. r, Sumangayon; umayos; 

humusay. 
ARREGLO. m. Pagaayos; paghu- 

husay; pagayos. 
ARRELLANAMIENTO. m. Pagpa- 

pakabuti sa up6. 
ARRELLANARSE. V. r. Magpaka- 

Duti sa up6. II f 'g. Manabimik sa 

pinapasukang hanapbuhay 
ARREMANGADO, DA. p. p. n g 

Arremangar il adj. fig. Nakalilis. 
ARREMAIS^GAR. V. a. Ililis aog 

manggds II v. r. Lumilis ang 

manggds. 
ARREMAT^GO. m. Paglilills 6 pag- 

iiils ng manggds. 
ARREMETEDOR, RA. adj. y s. Du 

madaluhong. 
ARREMETER. V. a Daluhungin. 1| 

V. n Dumaluhong; lumusob, 
ARREMETIDA. f. Pagdaluhong; 

paglusob. 
ARRENDADOR, RA. m. y f. Nag- 

papabuwis 6 nagpapaupa sa ka- 

niydng lup^. 
ARRENDAMIENTO. m. Pagpapabu- 

wis. 
AERENDAR. V. a, Pabuwisan; pa- 

upahan.llBuwisdn; upahao. il Ren- 

dabdn ang kabayo. 
ARRENDATARIO, RIA. adj. Namumu- 

wisan 6 nangungupahan ng lup&. 



ARRE 

ARREPENTIMIENTO. m. Pagsisisi, 

ARREPENTIRSE. V. T. Magsisi, 

ARRESTAR. V. a. IbilanggS; piitia. 

II V. r. Sumubd sa isaog mabi- 

gat na gawMn. 
ARRESTO. m. Pagbibilangg6; 

pagpipiit. 
ARRIAR. V. a. Mar. Ibab& ang 

layag 6 bandil^. 
ARRIBA. adv. l. Sa itaas. || Sa 

dakoDg itads. 
ARRIBAR. V. n. Dutna^ng aag 

sasakyangdagat; pucnund6 sa ta- 

bl. II fig. y fam. Magpalakas ng 

katawao.ll fig. y fam. Sumapit 

sa wakds. 
ARRIBO. m. Pagda6ng ng sasak- 

yangdajzat II Pagdating 
ARRIESGADO, DA. p. p. ng A- 

rriesgar. || adj. Sapalard,n; panga- 

nib. II Pangahas. 
ARRIESGAR. v. a. Uagay sa pa 

ngAnib. || v. r. Magsap&laran; 

mangahas. 
ARRIMAR. V. a. Ilapit, || Idag- 

ddg, 11 V. r. Lumapit. || v. r. Ma- 

niln; sumandlg. || v. r. fig. Ma- 

kipisan; makisama. 
ARRIMO. m, Paglalaplt 6 pag- 

lapit. I! Tungkod. \\ fig. Lingap; 

kalingd;- 
ARRINGONAR. v. a. Ilag^y sa 

sulok; itabi. |1 v. r. fjg. y fam. 

Lumigpit sa pakikihard,p sa tao. 
ARROBA. f. Timbaog na dala- 

wampu't limang libra. 
ARROBADO, DA. p. p. ng Arro 

barse. || adj. Napatigagal; na- 

mangh& 
ARROBAMIENTO. m. Pagkati. 



73 --- 

ARRO 

gagal; pagkamanghS 
ARROBARSE. v. r. Mapatigagal; 

mamangha, 
ARRODILLAMIENTO. m, Pag- 

iuluhod; pagluh6d. 
ARRODILLAR, v. a. Iluhod, || v. 
n, y r. Lumubod; maniklu- 
h6d, 

ARROGANdA. f. KaDalaluan; 

kasuwailan; kataasan. 
ARROGANTE. p. a, n^ Arrogar, 

H adj Palal6; suwaiI.||Matapang; 

makisig. 
ARROGAR. V. a. For. Parahing 

andk ang batang waldng nagis- 

nang ama. || v. r. Umangkin; ku- 

mamkdm. 
ARR0JADIZ0, ZA. adj. Maga- 

ang ipuko'. 
ARR0JAD0, DA. p. p. ng Arrojar, 
II adj. Pangah^s; walang ta- 

kot. 
ARROJAR. V. a, Itab6y; itulak. 

II V. r. Magbigldbigld; magpati- 

hul6g. II V. r. fig. Sumugbd; du- 

maluhong. 
ARROJO. m. fig, Kapangahasan; 

katapangan. 
ARROLLABLE. adj. Mababa- 

lumb6n, 
ARROLLADOR, RA, adj. y s. Bu- 

mabalumb6n. 

ARRULLADURA. f. B a 1 u m- 

b6n, 

ARROLAR. V. a. Balumbunin, || 
fig. SiTh^n; Sagasaan. || Talunin 
ang kaaway. II v. r. Mabalumb6n. 

ARROPAR. V. a. Damitdn, || Magl 
lut6 ng tub&. 

ARROPE. m. Ginaok. 

10 



74 



ARRO 

ARROSTRAR. v. n. fig. Mahi- 
lig; kumiiing sa isang bapay. II 
V. a. fig, Sagasain ang mga ka- 
panganiban. li v. r. Mangabds; 
makipaghardoharapan. 

ARROYO. m. Batis; saluysoy. 

ARROZ. m. Bot. Bigds; palay, 

ARROZAL. m. Palayan. 

ARRUAR. V. n, Umangil ang ba- 
boy dam6. 

ARRUGA. f. Kulubot ng balat sa 
katandaan. || Kubot ng damit. 

ARRUGAdON. f. Pagkulubot. 

ARRUGAMIENTO. m. Pagkulu- 
b6t. 

ARRUGAR. V. a. Pakulubutin; 
pakubutin, || v, r. Kumulubot; 
makubot. 

ARRUINADOR, R A, a d j y s. 
Nagpapaguhd. 

ARRUINAR. V. a, Iguhd. Ii Papag- 
hirapin. !! fig. Sirain. || v. r. Ma 
guho. II Maghirap, i| v. r. fig. Ma- 

ARRULLAMIENTO. m. Pagal6; 
paghehele. 

ARRULLAR. v. a. Mangibig sa 
pamamagitan ng mga huni ang 
kalapating lalaki sa kalapating 
babae. || fig. Magpatulog ng batS, 
sa pamamagitan ng hele 6 al6, 
II fig. Mangibig sa pamamagitan 
ng matatamis at kaakitakit na 
salitA. II V. r. Magibigan ang mga 
kalapati, 

ARRULLO. m. Huni ng mga ka- 
lapati kung nangingibig. || fig. Al6; 
kantd sa pagpapatulog ng bat^ 

ARRUMBAR. v. a. Iligpit ang 
isdng bagay na hindt kailangan. 



ARRU 

i|v. r. Mar- Magtungo ang sasak- 

yangdagat sa gawlng paruruunan. 
ARRUNFLAR. v. a. Pagsamasa- 

mahtn ang mga barahang mag- 
' kakamukha. || v. r. Magkasama- 

sama ang mga barahang magka- 

kamukh&. 
ARSENAL. m. Po6k na malapit 

sa dagat na pinaggagawaan, pi- 

nagaayusan at pinagtataguan ng 

mga sasakyingdagat. 
ARTE amb. Kagalingan sa pag- 

yari ng isang bagay. II Butingting. 
II Katipunan ng roga alituntunin 

sa pagpapabuti ng isang bagay, 

liKasangkapang pangisda. 
ARTEPAGTO. m. Bagay na ya- 

riog butingting. 
ARTEJO. m, Buk6 ng daliri; ka- 

siikasuan. 
ARTERIA. f, Ugat na pinagda- 

daanan ng dug6ng nagbubuhat 

sa pus6 at sumasabog [sa buong 

katawdn. 
ARTERIA, f. Katalasang ginaga- 

mit sa ikapagtatamo ng isaag 

bagay . 
ARTERO, RA. adj. Mapaglaldng 
ARTESA. f. BatyAng kahoy. 
ARTESANO, Na. m, y f. Mang- 

gagaw^ sa mga butintingin 6 

raakina. 
ArTIGO, CA. adj. Nauukol sa 

dakorg hilagaan ng lup^. 
ARTieULAdON. f- Pagbibigkds 

ng mga pangungusap ||^nait. Ka- 

Ptikasuan. 
ARTieULAR. v. a. Isugp6ng.|| 

Bigkasin ng maliwanag ang mga 

pangungusap. 11 v. r. Magkasug- 

p6ng. 



ARTI 

ARTieULO. m, Isa sa mga ba- 
haging humahati sa mga kasu- 
latan.llAng bawa't isd sa mga 
hati ng isdng batds, kautus^n, 
alituntunin at ibp. 1| Pangkat. II 
Bigay na kinakalakal.ii^^ia^ Ka- 
sukasuan, II Gram. Ang bahagi ng 
kawikaang nangunguna sa pa- 
ngalan. 

ARTIPIGE. eom, Aag gumagaw^ 
ng mga butintingin. 

ARTIFICIAL. adj. Gaw^ sa ka- 

ARTIFICIO. m, Kagalingan ng 
pagkakayari ng is^ng bagay. !l 
fig, Katalasaa; laldng. 

ARTIFlCiOSO, SA, adj . Binuting- 
ting. II fig. Mapbglal^ng. 

ARTILLAR. v. a. Saodatahan ang 
mga tanggulan 6 sasakyangda- 
gat. 

ARTILLERiA. f. Paraaa ng pag- 
gaw^, pagiingdt at paggamit ng 
lahat ng kasiingkapang pangdig- 
m&. II Mga kanyoo, punglo at iba 
pang kagamitdn sa digmd.||Pang- 
kat ng mga kawal na nalalaang 
gumamit ng mga kany6n at ibd; 
pang kagamitdn sa digm^. 

ARTILLERO. m. Ang nagaaral 
ng paggaw^ ng mga sandata, ii 
Kawal na naghlingkod sa artii- 
yeria. 

ARTIMANA, f. Pakan& !j fam, 
Laldng. 

ARTISTA. adj Nauukol sa nag- 
aaral ng mga butintinging 6 arte. 
II eom. Ang gumagawS, ng ma- 
rikit na butintingin. 

ARTISTieO, C.i. adj. Nauukol 



75 — 

ARZO 

sa maririkit na butintingin. 
ARZOBISPADO, m. Tungkuling 

pagkaarsobispo. || Nasasakupan ng 

arsobispo. 
ARZ0BISP0. m. Pun6 ng mga 

pari sa isd-ng siyudad. 
AS. ra. Salaping tanso ng mga 

romano na nagkakahalaga ng hu- 

migit kumaiang sa p tiiag ^ei- 

timoB. II Alas. 
ASA. f. Bitbitan; hawakan ng ano- 

m^ng kasangkapan. II Diigt^ ng 

iidng halaman, 
ASADO, DA. p. p. ng Asar || m. 

Inihaw. 
ASADOR. m. Durudng pinagiiha- 

wsn. 

ASADURA. f. Mga lamdn Saloob. 

II Atay. 

ASAETEADOR, RA, adj. y s. Na- 
mamana. 

ASAETEAR. v. a. Maman^,. || Ma- 
nugat 6 pumatdy sa pamamagi- 
tan ng pan^. i| fig. Magpasam& 
ng loob. 

ASALARIADO, DA. p. p. ng Asa- 
lariar, II m. y f . Ang sumasahod 
ng upa sa kapagalan. 

ASALARIAR. y. s. Pasahurin; upa- 
han, 

ASALTADOR, RA. adj. y s. Nang- 
lolo6b. 

ASALTaR, V. a. Pasukin ang isd^ng 
tanggulan. II Looban; harangin. || 
fig. Salakayin; mangyari ang 
isdng bagay ng dagli. 
ASALTO, m. Pangloloob; pangha- 

harang ; pagsalakay , 
. ASAMBLEA. f. Kapulungan. 



— 76 — 



ASAM 
ASAMBLEiSTA. com. Kinatawdn 

sa isSng kapulungan. 
ASAR. V. a. Magihaw, ll v. r. fig. 

Magdamdd,m ng malabis na init. 
ASCENDENCIA. {. Pagakyat; pag- 

tad,s. (I Ninund. 
ASeElsTDEB. V. n, Umakyat; pu- 

mailanlang, || fig. Tumads sa ka- 

tungkulan. |{ Magkahalag^ 
ASeENDIElsrTE. m. Magulang 6 

ninund. 
ASCElsrci6N. f. Pagakyat; p a g- 

ildnglang. |{ Pagkatads sa kapang- 

yarihan, 
ASeENSO. m. Pagakydt. || Pagka- 

tads sa tungkol. 
ASCfiTICO, CA. adj. Nauukol sa 

taong nawiwili sa gawdng kaba- 

nalan. 
ASeo. m. Diri; sukldm. II fig. Ri- 

marim. |( fig, y fam, Takot. 
ASeUA. f. Baga. 
ASEADO, DA. p. p. ng Asear. II 

adj. Malinis'; maayos. 
ASEAR. V, a. Palamutihan; avu- 
sin ang isdng tao 6 bagay. ({ v. 

r. Magayos; magUnis. 
ASECHANZA. f. Day^; lalang. 
ASEOHAR. V. a. Umangan ng 

day^, 
ASEDIAR. V. a. Kubkubin ang 

muog up^ng huwdg makalabds 

ang nangasa Io6b. 
ASEDIO. m. Pagkubk6b. 
ASEGURAR. V. a. Tibayan. I! Ila- 

giy sa po6k na wald-ng tigatig 
|( fig, Patunayan ang isdng ba- 

gay. II fig. Iligt^s sa anomang 

kapahamakdn ang mia tao 6 ba- 

gay. II fig. Ipanag6t. |{ v. r, Tu 



ASEM 

niibay. [( v r. fig. Maligtas sa 
anomdng kapahamakan. 

ASEMEJAR. V. a. Iwangis; imuk- 
h&, II V. r. Mawangis; makawang- 
kt; makamukh^. 

ASENTADERAS. f. pl. fam. Mga 
Pigl 

asentadillas. (A) m. Sak^y 
babai sa pangangabayo. 

ASEISTTAR. V. a. Iup6. I! Hagdy 
ang isdng bagay ng panatag. II 
II Patagin 6 pakinisin sa pirinsa, 
dagdn at ibp, || Papinuhin ang 
ta'im ng labasa 6 ng alinm^ng 
kasangkapan. II lDalagd.y; magpa- 
lagay. II Patunayan; patutohanan 
ang isdng bagay. II Ital&; itand&. 
II V. r. Umup6; lumikm6. 

ASENTIMIEI^TO. m. Pagayon. II 
Kapahintulutan. 

ASISTIR. V. n. Sumangayon; ma- 
kiayon sa isdng pagkukurd. 

aSENTISTA. m. Ang nakikipag- 
kayart sa paghahand& ng mga 
pagkain at ib'd-ng bagay na kai- 
langan ng hukbo, mga bilanggd 
at iba pa. 

ASEO. m, Kalinisan; kaayusan. 

ASEQUIBLE. adj. Makakamtdn; 
matatamo. 

aserci6n. f. Pappapatunay; pag. 

pap^tutoo. 
ASERRADERO. m. Lagaridn 
ASERRADOR, RA. adj. Naglalagari. 

II m Mas^lalagan. 
ASERRADURA. f. Paglalagari. {( 

Dadn ng lagari, II pl. Kusot. 
ASERRAR. V, a. Lagariin. 
ASERRllST. m. Kusot; plnaglaga- 

rian, 
ASERTO. m. Pagpapatutoo, 



77 — 



ASER 
ASERTORIO, RIA. adi. Nauukol 

sa panunuriip^ sa pagpapatibay 

ng katotohanaa ng isang bagay 
ASESINAK V. a. Pumatay ng 

kapw& sa pamamagitan ng ka- 

taksildn. 
ASESINATO. m. Taksil na pag- 

patdy sa kapwi. 
ASESINO. eoTa^ Ans; pumatay sa 

pamamagitan ng kataksildn, 
ASESOR, RA. adj. y s. Ang hu- 

mahatol na kasama ng hukom. 

I Katulong ng hiikom sa pag 

hatol, 
ASESTADURA. f. Pa«tudia 
ASE8TAR. V. a. Tudl&fn. II Pata- 

m&dn ng putok 6 hwLmpds ng 

isang sandata 
ASEVERACI6n. f. Pagpapatu 

to6 sa sina-'abi 
ASEYERAR. V. a. Patutohanan 

ang siaasabi 
ASFIXIA. f. Pantigil ng hininga; 

pagkamatay na gawd ng pagka- 

inis sa tubig, sakdl 6 sa usok. 
ASFIXIANTE. p. a. ng Asfixiar, 

Lumulunod sa paghingd; puma- 

patdy. 
ASFIXIAR. V- a. Lunurin, [1 v. r. 

Maluaod; mawa'an ng hiningd 
ASL adv. m, Ganit6; ganiydn |i 

conj. eomp. Gaya; gaytin din; 

yayamang 
ASIDERO. m. Hawakdn; tatang- 

ndn. II fig, Pangvayari; dahil^n. 
ASIENTO. m, Likmuan; uouan. 
ij Puwit ng anomang lalagyan na 

itinatata?. il PagtatandA ng isdng 

bagay sa pamamagitan ng sulat. 
II Tining 



ASIG 

ASIGNAOION. f. Paglalaan. II He^ 
lag^ng laaa upang ipasahod 6 
sa ibd,ng bagay, 

ASIGNAR V. a, Haan: iukol. 

A3IGNATURA. f. Aklat na pinatr 
aaralan s^ io6b ng panahon ng; 
pagaaral, 

ASILO. m. Pook na pinagtata- 
guan 6 pinagpapahingahdn. 1] fiK. 
Ampunnn. 

ASIMILAG 6N, f. Pagwawangis; 
pai?Kawangi3. 

ASIMILAR. V. a, Iwangis; itulad 
|j V. n. y r. Mawang^s; matulad. 

ASIMISMO. adv. m. Gayiin din. 

ASIR. V. a. Hawakan; tabana^ 
II V, r Mangapit; tumangan. |{ 
V, r. fig. Magaway; magtalo. 

ASISTENGIA, f Pagdal6; pagha 
rdp. II Sakloio; tulong. 

ASISTENTA. f. Babaing gumaga 
ndp ng tungkuling tagaharao 6 
tagaayos. || Utusdng babae sa pa- 
lasyo 6 kumbento. 

ASISTENTE, p. a. ng Asistir. Hu 
mabskrap 6 nagaayos. || m. Ang 
alinma^ ea dalawdng obispoeiK 
tumutulong sa kumokonsagrd. sb 
ibdng nagoobispo, || Kawalna nag- 
lilinakod sa isdng opisydl. 

ASISTIR V. a. Samahan ang 
sinomdn sa isdng hay^<^ 
na pagtitipon, || Paglinpkurdn, || 
Saklolohan; tulungan, || Bantayd i 
ang maysakit. II V. n. Dumal6: 
humardp. 

ASMA. f Hika, 

ASmAtIGO, CA. adj. y s. Hi 
kain. 



78 



a. Isama. }| Ilaklp; 
Magsapisapi; mag- 

f. Pagsira; pagli- 



ASOe 
ASOeiAdON. f. Pagsasapi; pag- 

sasamahan. llSamahan; k a p i s a- 

nan. 
ASOeiAR. V. 

ianib. || V. r. 

samahdn. 
ASOLAdON. 

pol. 
ASOLAR. V. a. Sirain; igiibo; H 

piilin. II V. r. Tiiminiag. 
ASOLEAR. V, a. IbiMd; paarawan, 
j| V. r. Magpaaraw. 11 Umitim sa 

BraW. 

ASOLBO, m. Pagbibilad. 
aSOMADA. f. Pagdungaw; pag- 

sungaw. 
ASOMAR. V. n. y r. Dumungaw; 

^umungnw. II v. a. Idungaw; isu- 

ngaw. 

asombradizo, za. 

triilatln; magiklahin. 

asombrador, ra, 

lim, 11 Gamigikld. 
ASOMBRAR, V, a. 

Giglahin; gulatin. | 

mangh^. || v. r. fig 

gulat; mamangha. 
ASOMBRO. m. Gikl^; gulat.HPag- 

kamaagh&,. 
A30MBR0S0, SA- adj. Nakagi- 

gikld; nakaguguiat; nakamamang 

h&, 
ASOMO. m Palatandaan ngisang 

bagay. || Hinuh^; alinlangan. 
ASONANeiA. f. Pagkakatugma ng 

dalawdng tun6g. || fig. Pagkaka- 

wastd ng dalawd,Qg bagay. 
ASONANTB. p. a. ng Asonar. 

Nagkakasingtun6g. || fic- Magka- 

singtinig. . 



adj Magu- 

adj, Lumiii- 

Llliman. || fig. 

I fig. M a K a- 

Magikla; ma- 



ASON 
ASONAR V. n. Magkatugma aog 

dalaw^tig tu'j6g, 
ASORTADO, Da. ad|. Mapa- 

lad. 
ASPA. f Pagkak^ekis ng dala- 

wang putol na kahoy; kidkiran 

ng pisi. 
ASPAR. V. a, Magkidkid tg pisl 

sa pinagekis na dalawang putoi 

na kahoy, if Iparipa sa kriis ang 

isdng tao. jlfig. y fam. Pahira- 

pan; paaakitan. 
ASPEGTO. m. Aoiyo; ayos. 11 fig. 

mukha 
ASPEREZA. f. Kapalasan. II Ka- 

bakslan ng lup^. || Katigasan ng 

ugali; kabagsikdn, 
ASPERGES. m, Pagwiwi^ik ng 

bendita. 
ASPERO, RA adj. Magalas. |1 Ba- 

kilbakil. II fig, Masaklap sa pang- 

lasa 6 sa pangdinlg. (| fig. Mahi- 

rap gawiD. 
ASPID. m. Zool Maliit na ahas 

na tutoong makamand^g. 
ASPIRAGION. f . Pagsingh6t. II 

Hangad; nais. 
ASPIRANTE. p. a. ng Aspirar. 

Naghahangad. 
ASPIRAR. V. a. Singhutra ang 

h a n g i n . II Magaang^d; mag- 

nais. 
ASQUEAR. V. n. Mangdiri; ma- 

rimarim. 
ASQDEROSIDAD. f. Karumihang 

nakapangdidiri; kasalaulaan. 
ASQUEROSO, SA. adj. Naka- 

pangdidiri; nakaririmarim, 
ASTA. f. Sandata. j| Sib^t. ii 

Tagdaa. || Sungay. 



— 7 
ASTI 
ASTIL. m, Tapdan ng palak^S 

asarol at ibp 11 Pahalang na ki- 

nasasabitan ng mga bi^ao ng tim- 

bangan. 
ASTILLA f. Tatal. 
ASTILLAR. V. n. Tatalin. 
ASTILLAZO. m. Tama ng tatal 

na umiilanddag. 
ASTILLERO. m, Sabitan. jj P 6k 

na gaw^an 6 ayusan ng mga sa- 

sakyangdagat. ii ant, Luoas ng 

da6ng. 
ASTRO. m. Ang alinman sa di 

mabslaag na tanglaw ng langit, 

gaya ng araw, taU, mga bituin 

at ibp. 
ASTROLABIO. m. Astron. Ka 

sangkppaan ginagamit sa pagki- 

lala ng tias. kinalalagyan at ga- 

l^w ng tanglaw ng langit 
ASTROLOGIA. f. Karunungan 

sa mga tanglaw ng iangit, gaya 

ng araw, mga bituin st ibp. 
AST^lOLOGO. m. Ang marunong 

sa mga tan^Iaw^ ng langit. 
ASTRONOMIA, f. Karunungang 

nagtutur5 ng kalagayan at ga- 

law ^ng mga tanaldw ng langit 
ASTRONOMO m. Ang marunong 

ng kalagayan at gal^w ng mga 

tanglaw ng langit. 
ASTUeiA. f. Laldng; talas. 
ASTUTO, TA. adj. Mapaglal^ng; 

matalas sa paggaw^ ng anoman 
ASUMIR. V, a. Akuin; sarilinin. 
ASUNdON, f. Pagako; pagsa- 

riii. 11 Ang pagaakyat sa langit sa 

mahdl na Birhen. 
ASUNTO, TA. p. p. ng Asumir. 

II m, Bagay na pinaguusapan II 



9 — 

ASUR 

Kalakal. 
ASURGAR. V. a, Magtudling. 
ASUSTADIZO, ZA. adj. Magugu- 

Utin 
ASU3TAR. V. a, Gulatin. l! v. r 

Magiiiat 
ATABAL. m. Tambol 
ATAGAR. V. a. Ila^at ang damtt 

sa katawdn. II Tso6t at higpitff» 

ang tako ng iaang barfi. H Sala- 

kayin; lusubin. 11 v. r. Lumapat 

ang damit sa kataw^n. 
ATADERO. m. Panali; pang^a 

nos. i! Tatalian II Pagtatali 
ATADO DA. p, p. ng Atar. li Gb- 

p6c^. I! m. Tangk^^; bigkis. 
ATADOR, RA. adj. y s. Nas^tp- 

tali; giimagapos || m. Tagapag- 

bijzkis. 
ATADURA. f. Pagtatali, || Tali.|! 

fig. Pagkakaanib 6 pagkakatali 
ATAJAR. V. n. Bunngtds. || v. a. 

Sabatin; saguoain, || Tabingan. i| 

fig. Patulin; sangala,in; pigiiin 

ang takbo ng isdng bagay.||v. r. 

Masansal^ sa hiy4, pitagan 6 

takot. 
ATAJ0. m. BagtBsan.llPagsaba^; 

pagputol; pagsansalS, || ant, Ha 

iang; tabing. 
ATALAYA. f,|Bantayan; tanawan.l!. 

m, Tanod; bantay. 
ATALAYAR. v. a, Magbant^v 

sa is^ng pook na raataa,'?. II fiii. 

Manmandn; tiktikan. || v. r. Mag^ 

manmdn; maniktlk. 
ATALAYERO. m. Nagtitiktik 

mul^ sa kmalalagydng mataas. 
ATANER. V. n. Tamugtog; muj 

kol. 



— 80 



ATAQ 
ATAQUE. m. Pagsa^akay; pag- 

lusob, II fig. Pagaaway; pagtu 

tunggal!; pagtatalo. 1| fig. Sum- 

pong na bigM ng k»ramdaman. 
ATAR. V. a. Gapusin; tallan. | 

B^litiin. 11 V, r. fig. Magipit; ma- 

gapos. 
ATARANTAMIENTO. m. Paglito; 

pagtarantd. \\ Pagkalit6; pagka- 

'Hiantd, 
ATARANTAR. v. a. fig. y t^m. 

Lituhin; tarantahln. |j v. r. Ma 

lito; matarantd; maiulig. 
ATARDEGER. * v, n; Luenuat; lu- 

miwag. 
ATAREAR. v. a. Pagawin; big- 

yan ng magagawd. || v. r, Ma 

sikao sa paggawi. 
ATARRAJAR. v. a. Magroskas. 
ATARRAYA. f, Dala; lambat. 
ATASGAR V. a. Magsikdk; sik- 

si^an II V. r. Mabaiahd; maku- 

mun6y . 
ATAUD. na. Ataol; kab^ong. 
ATAYIAR. Palamutihan; hiyas^n; 

gayakan. || v. r. Maggay^k. 
ATAVfO. m. Palamuti; gaydk. 
ATEDIAR. V. a. Yamutia; mu 

hi(n, II V. r. Mayamot. 
ATEMORIZAR v, a. Takutin; ma- 

oakot II V, r. Matakot. 
ATEMPERAR. V. a. Ilag^y sa ka- 

tamtaman || Ibagay ang isdng ba- 
. gay sa i^a- !| v. r. Malagay sa 

katamtaman; mabagay; magka- 

bagay. 
ATENCi6N. {. Pagtaimtim. j| Ga- 

lan^. II Kalinga. || pt- Mga hanap- 

buhay; mga gBwe^in. \\ En aten- 

eion, m. adv. Sa pagkaling^ 



ATBN 
ATENDER v. a, y n. Taimtimin, 

\\ Kalinga'n. || Ipagmaeakft; iinga- 

pin; saklolohan. 
ATENTADO, DA. adj. Mabalt. il 

m. Kagagawau ng hukom 6 ng 

sinomang namumun6 na laban sa 

ipinaguutos ng bat^^. \l Paglabag 

6 malaking pagmamalabis. 
ATENTaR, V. a. GumawS ng 

anomang bagay ng laban sa ipi- 

naguutos ng bat^s. ll Magtangk^ 

6 gumawd ng anomdng paglab^g 

sa matuwld. 
ATENTO, TA. p. p. irreg. ng 

Atender. H adj, Taimtlm. II Maga- 

lang. 
ATENUAGION. f. pagpapagaan. 
ATENUANTE. p. a, ng Atenuar. 

Na papaaaao. 
ATENUAR. V. a. Pagaaiin. li fig. 

Bawasan. 
ATEO, A. adj. y s. Hind! nani- 

niwalang may Diy6^. 
ATERIMIENTO. m. Pangangalig- 

kig sa gindw. 
ATERIRSE. V, r. Mangaligkig sa 

ginaw 
ATERRAR. v, a. Ihag^s sa lup^. 
II Tabunan ng lupa. || Sindakln. 
11 V. n Tumunt6ng ng' lup^. (j 

V. r. Ma8indak.||v. r. Sumad- 

sdd sa pangpang. 
ATERRORIZAR. v. a. Sindakin; 

takutin ng labis. || v. r. Masin- 

ddk; matakot ng labis. 
ATESORAR. v. a, Tipunin at ita- 

g6 ang salapl 6 mga bagay na 

mahalagd. 
ATESTAR. V. a. Siksikfn.||Lam- 

ndn. II For. Saksihan. 



81 ~ 



ATES 
ATESTIGUAGldN. f. PAgsaksi. 
ATESTIGUAMIENTO. m, Pap;- 

saksi. 
ATESTIGUAR. V. a. Saksihdn; 

sumaksi. 
ATEZADO, DA. p. p. Bg Atezar |1 

adj. Maitim. 
ATEZAMIENTO. m. Pagpapaitim. 
ATEZAE.. V. tt. Paitimin. || V. r. 

Umitim. 
aTINAR. V. a. Matam^an; ma- 

tiyakan II fig. MabisS^an; mahu- 

l^an. 
ATISBAR. V. a. Matyagan; mas- 

ddng maigi. 
ATIZADERO. m. Pangpaalab ng 

ap6y 
ATIZADOIl. RA. adj y s. Nag- 

papaalab ng apoy. II m, Kasang- 

kapang ginagamit sa pagpapaa- 

lab ng ap6y. 
ATIZAR. V. a. Paalabin ang ap6y 
II Kahigan ang mit-a ng ilawan 

updng magliwanag na mabuti || 

fig. Pasiglahin ang mga dam- 

damin. || fig. y f«m. Hampasin. 
ATLAS. m. Katipunan ng lahd.t 

ng mapa sa buong muncl6. ||Ka 

tipunan ng mga larawang kala- 

kip ng isdng akd&, 
ATLETA. m. Mangbub')n6. 
ATL^TIGO, CA. adj. Nauukol sa 

lardng pangpalaka^. 
ATM6sfERa. Hanging banayad 

at laganap. 
ATOLONDRAMIElS[TO. m. Pag- 

lit6; paKkalit6. 
ATOLONDRAR- V. a. Lituhin. (| 

V. r. MaUt6. 



ATOL 

ATOLLADERO. la. Putikan; ba- 

iah6. 
ATOLLAR. V. n. y r. Maputik; 

mabaiahd 
Itomo. m. kng kaliitliitang ba- 
haai oa di mangyaring masukat 
AT6mto, Ta. adj, Lingavv;hin. 

rli magkamayaw. 
ATOOTaR. V. a. Lituhin; tuligln 

II V. r, Mftiit6 
ATORAR. V. n. y r. Mabalaho. H 

V. r. Mabilaukan; mahi|"inan 
ATORMENTADOR, RA. adj. y s. 

Nagpaoasd-kit, nagpapahirap 
aTOrMENTAR. V. a. Pasakitan. 

pahirapan. H fi«. Pasam&in ang 

loob; pagalitin. || v. r. Maghirap; 

magdusa. 
ATORNILLAR. V. a. Pakuan ng 

turni'yo; turnilyuhan. 
ATRABILIS. f. Med Sakit na 

pagtatapon. 
ATRAGAR. V. a. fam. Pakasan^ 

datla sa pagkain. II Ilapit. II Mar, 

Ipund6; ilapit ang isdng sasak- 

ydn ^a kapuw& sasakydn. || v. r. 

Maj?pakabus6g; magpakasanddt. 
ATRACCI(5n. f. Pagakit; paghali- 

n».. 
ATRAOTIYO, VA. adj. Nakaaakit; 

nakahahalma. II m. Pangakit. 
ATRAER. V. a. K a b i gi n. II fig. 

Akiiin; halioahin, 
ATRAGAl^TAMIEIsrTO. na. Pagka- 

kahirin; pagkasamid. 
ATRAGANTARSE. V. r, Mabilau- 

kan; mahirinan; masamid, H fig. 

y fam. Maputol 6 mabalam ang 

pagsasalitS. 

11 



ATRA 

ATRAIBLE. adj. Makakabig; ma- 

aaklt. 
ATRA1^CAR. V. a. TaranKkahan; 

ipinid. || v. r. Mataraaka; mapi- 

nid, li V, n. fam. Humakbdng ng 

maluluang. 
ATRAPAR. V. a, fam. Hulihin ang 

tumatakas 6 tumatakbo' 
ATRAS. adv. l, Sa dakong huli- 

Mn ng anomang begay. || Sa lu- 

mipas na panah6a. || iAtrds! in- 

terj. Urong. 
ATRASAR. V. a. Luat^n; paliwa 

gin. II Mahuli sa oras ang takb6 

ng rel6s. || v, r. Mdhu'l; lumi- 

wag, 
ATRASO. m. Pagliwag; pagkahu- 

li. 
ATRAYESADO, DA. p. p. ng Atra- 

yesar. ||adj. Sulipat i| fig. May 

masamang budh!. 
ATRAYESANO. m. Pahalang; ba 

rakilan. 
ATRAYESAR. v. a. Ihalang. II Pag- 

lagu3in; palampasin sa ka^awan 

ang anomang gaya ng gulok; 

pungld at ibp. || Maglag6s. |i M a- 

mustd sa sug^l, gaya ng sabong. 
II V. r. Pumagitnd; humamba- 

lang. II V. r. fig, Sumabdd; luma- 

h6k sa salitaan. 
ATREGUAR. V. a. Magbigay ng 

palugit. 
ATREYERSE. V. r. Mangahds; II 

Mawald-n ng pitagan. 
ATREYIDO, DA. p p ng Atrever- 

se.||adj. y s. Pangahas; waldng 

pitagan. 
ATREYIMIEHTO. m. Kapangaha- 

san; kawalan ng pitagan. 



82 — 



ATRI 

ATRIBUeidlsr. f. Pagbubuhat, II 
Ana; bawa't isa sa mga kapang- 
yarihang ipinagkakaloob sa isdng 
tao ng tungkuling hinahawakan. 

ATRIBUIR. V. a. Ibuhat; ipara- 
tang; ipaghinala. 

aTRIBUTO. m. Ang bawa't isa sa 
mga kagalingang bumubu6 sa 
isang bagay. || TeoL Alinmdn sa 
kadakilaang angkin ng pagkadi- 
y6s ng Diyos. 

aTRIGION. .f. Teol. Pagsisisi sa 
pagkakasala sa Diyos. 

ATRIL. m. Sanda an ng binaba- 
sang aklat 6 paoel ng miisika. 

ATRINGIIERAR. V. Bakunn n g 
mga kanlungan ang isdng pook 
updog maipassanggaldng sa kaa- 
way, II V. r. Lumag^y sa mga kan 
lungan up^ng huwdg makita ng 
kaaway . 

ATRIO. m; Liwasan ng bahay 6 
simbahan. 

ATRITO, TA. adj May pagsisi. 
sng lubos 

ATROGIDaD. f. Kalupitdng mala- 
ki, II fam. Kalabisan. || fam, Sali- 
td 6 gawang ungas 6 dalosda- 
los. 

ATRONADO, DA. p. p, ng Atro- 
nar. || adj. Nauukol sa gumagaw^ 
ng mga bagay ng pabiglabigla; 
waldng hunusdili at bait 

ATRONAR. V, a, Tuligin; binga- 
win ng tunog na parahg kulog. 
II Taraat»hlQ. II v. r, Matulig sa 
malakas na kul6g. 

ATROPELLADO, DA. p. p, ng A- 
tropellar. II adj. Nagsasaliia 6 gu- 
magawS ng waldng hunusdili. 



ATRO 
ATROPELLAR. v. a. Managas^. 
II Lakbaogan ane: batds. 11 fig. Ali- 

pustaia II v. r f i g. Magmadail 

ng labis sa mga gawain 6 sa pag- 

sasalit&. 
ATROPELLO. m, Paesagasa. II Pag 

lakbang sa batas. || Pdgalipust&. 
ATROZ. adj. Maluplt; mabangis, 
ATUFAR. V. a. fig. Pagalitiii || v, 

r. Magalit. 
ATUFO. m. Galit; po6t. 
ATURDTDO, DA. p. p. ng Atur- 

dir. II adj. Tulfg; lit6. 
ATURDIDOR, RA. adj. Nakatu- 

tulfff; iiakalilito. 
ATUJRDIMINTO, m. Katuligan; 

kalingawan. || fig. Kaungas^.n. 
ATURDIR. V. a. TuliKfn; lituhfn; 

lingawin. (| fig. Hangain ng labis. 
II V r, Matu'ig; malito; mali- 

ngaw. II V. r. fig, Mahang^ ng 

labis. 
ATURRULAR. v. a fam. GuluWn 

ang isang tao, sa paraang dt 
magkatuto ng pagsasabi 6 paggaw^ 

ne isang bagay. 
ATUSAR. V, a. Pantayin ng gun- 

ting ang buh6k. || Pantayin ang 

buh6k, sa pamamagitan ng ha- 

god ng basiing kamdy 6 suklay. 
II V. r. Mapantay ang hub6k. || 

fig. Magayos 6 maggayak na tu- 

to6. 
AUDAOIA, f. Kapangahasan; ka- 

waldn ng pitagan, 
AUDAZ. adj. Pangahds; walang 

pitagan. 
AUDieiON. f. Pagdinlg. 
AUDIENGIA. f . Pakikinig. || pa- 

kikinig ng mga hari, ng mga 



83 — 

AUDI 

kagawad nito sa naghahayag 6 

nagmumungkahi ng isdng bagay 
II Po6k na laang pagpakinigan, || 

Hukuman. 
AUDITIYO, VA. adj. Nakaririnig 
II Nauukol sa pangdinig. || m. 

Pangdirug, 
AUDITORIO m. Katipunan ng 

mga nagsisipakinig. 
AUGE. m Pigtaas sa tungkulin 

6 sa kayamanan. 
AUGURAGION. f. Panghuhuia 

sa pamamagitan Dg lipad 6 huni 

ng mga ibon. 
AUGURAR. V. a, ManghulS, sa 

pamamagitan ng pamahiin. 
AUGURIO. m. Pamahtin; abu- 

bot. 
ADGUSTO, TA. adj. Kapitapi- 

tayran ; kagaanggalang. 
AULA f. P'aarakn- 
AULLAR. V. n. Humarulhol; umu. 

Dgd ang; loho, aso at ibp, 
AULLIDO. m. Hagulhol; ungal 

ng lobo, oso at ibp. 
AUMENTABLE . adj . Madarag- 

dagan. 
AUMENTADOR, RA, adj, Nag. 

daragddg. 
AUMBNTAR. v. a. Dagdagdn; 

punan.li v, n. y r. Madagdagan; 

raapunan; dumami; lumaki. 
AUMENTATIYO, VA, ad]. Gram. 

Nagpapalaki ng kahulugan ng 

isdng pangungusap sa pamamag- 

itan ng pagbabago ng huling 

pantlg. 
AUMENTO. m. Dagddg; kapu- 

pundn. II Pagkakasulong sa isdng 

pinapasukang hanapbuhay. 



AUNA 
AUN. adv. t, y m. Pa. || Aun 

euando conj adver. Kahitnan; 

bagaman. 
AUNAR. V. a. Pagisahia. || Ha- 

kip; pagsamahin. || v. r. Magka- 

isa; magkalakip; magkasama. 
AUNQUE. coDJ adver. Kahi't; 

kahiman; b'agamdn. 
AUREO, A. adj. Ginint<ian.|| Na- 

hahawig sa gintd. 
AUREOLA. f. Sinag na inilala- 

gd-y sa ibabaw ng ulo ng mga 

larawan ng santo.|lfig. Luwal- 

hating kinakamtdn ng isdng tao 

dahil sa kaoiyang kagalingan 6 

kabanalan. || Med. Paligid na na- 

mumuU ng mga butlig. 
AURieuLA. f. Ang bawa^t isd sa 

dalawang hukay sa gawing itads 

ng lo6b ng pusd, . 
AURIFERO, RA. adj. May gintd 
AURIGA. m. Kutsero. 
AURORA. f. Liwayway; liwanag 

na nangunguna sa silanganan 

bago sumikat ang araw, 
AURRAGADO, DA. adj. Agrie. 

Lupang masamd ang pagkaka- 

bungk^L 
AUSeULTAGION, f. Med. Paki- 

kinig sa pamamagitan ng diit ng 

tainga 6 ng aparato ng tibok 

ng pu?d, at ibp. 
AUSeULTAR. v. a Med. Pa 

kinggan sa pamamagitan ng diit 

ng tainga 6 ng aparata ang tit)6k 

ng pus6 at ibp. 
AUSENGIA. f. Pagalls sa po6k 

na kinadoroonan. 
AUSENTARSE. v. r. Umalis sa 

po6k na kinadoroondn. 



84 — 

AUSE 
AUSENTE. adj, Umalis; walA. 
AUSPIGIO, m. Pamahlin. II Ka- 

ling^; lingap. 
AUSTERIDAD. f. Kasaklap^n. 
AUSTERO, RA. adj. Maasim; ma- 

sakldp sa panglasa. 
AUSTRAL. adj. Nauukol sa Ha- 

bagatan. 
AUSTRO. m, Hanging humihihip 

sa dakong tim6g. 
AUTO. m. For. Kapasyahdn ng 

hukuman. 
AUTOCRACIA. f. Pamahalaang 

gandp, na ang kalooban ng isa 

katao ang siyang makapangya- 

rihang batas. 
AUTOGRATA. eom. Ang guma- 

ganap sa kaniyang sarili ng lu- 

b6s na kapangyarihan sa isdng 

bans&. 
AUTOCRAriCO, CA. adj. Nau- 

ukol sa pamahalaang gandp, na 

ang kalooban ng isd katao ang 

s i y a n g makapangyarihang ba- 

tds, 
AUTOMOyiL. adj Gumagalaw 

sa sarili. || m. Sasakyang luma- 

lakad sa sarili, 
AUTONOMIA. f, Katayuan at 

kalagayan ng isang bayan na 

nagtatagldy ng lubos na pagsa- 

sarili at namamaha)^ sa pama- 

magitan ng sariling mga bat^s. 

II fig. Kalagayan ng tao na ma- 

lay^ sa kaniyang sarili, 
AUTOPSIA. f. Pagsisiyasat sa 

bangkay sa pamamagitan ng pag- 

biyak 6 pagbusb63. 
AUTOR, RA. m. y f. Mayakdd; 

may gaw^, 



85 



AUTO 

AUTORIDAD. f. Kapangyarihan. 
II Karapataa ng isdng tao dahil 

sa kaKalingan 6 kabantugan ng 

isfins: ginaw^. 
AUT0RiZACl6N. . f. Pagbibigdy 

Dg kapaogyarihan. 1 Kapangyari- 

han, 
AUTORIZAR. V. a, Bigyan ng ka- 

pHn^iyarihao iipang makagaw& ng 

isang bagay, |1 Papagti^ayin n g 

ehk^ibano 6 notario ang i?ang ka- 

sulatdn. il Patunayan ang isdng 

akdd. 
AUXILIAR. V. a. Tulungan. il adj, 

Tumutuiong. H ra. Katulong, 
AUXILIO, m. Tulong; saklolo; 

kupk6p, 
AYALORAR. V, a. Halagahdn ll 

fig Patapangin. 
AVALUACI6n. f. P»ghahalafid. 
AYALUAR. V a. Halagahan. 
AVALtJO. m. Paghahalagd. 
AVANCE, m. Paguna. i| Patinga. 
AVANZADO, DA, p. p. ng Avan- 

zft^r. II adj. Una; maagap. 
AVANZAR V. a. luna. i| Mil Lu- 

subin; salakayin. ii v. r Umuna; 

magpauna. 
AVARICIA, f, Kasakimda sa ya- 

man; karamutan. 
AVARIENT0, TA. adj. y s. Ma- 

sakfm sa yaman; maramot. 
AVARO, RA. ajj. y s. Maeaklm 

sa yaman; maramot. 
AVASALLAMIENT0. m. Panga. 

alipiD; pagpapaalipin, 
AVASALLAR. v. a. Alipinin. || v. 
r, Maglingkod sa hari 6 priusi- 

pe. ii Paalipin. 
AVE. f. Zool Ibon. i| de paso. I- 



AVEC 

boLg palipatlipat sa bayanbayHn 
sa bawaH pagbabago ng pana- 
h6n. il de rapiTia' Lawin; mang- 
daragit. || noeturna. Ibong kunK 
araw ay n^^gtatagd at lumilipad 
kung gabi.il silvestre. Ibong hin- 
dt nagtitira sa kabayanan at ma- 
hirap na paamuin. il tonta Ihong 
maam6. 

AVECINAR. V. a. Ilapit. 11 v. r, 
Lumapit. 

AVECINDAR. V. a. Ibilang na 
mamamayan sa isdng bayan. i! 
Ilapit. II V. r. Makipamayan. jj L;i- 
mapit. 

AVEJENTAR. v. a. Pagmukh&- 
fiiig matand&. II v. r. Magmuk- 
h^ng matandd. 

AVENENCIA, f. Pagkakasunid; 
Pagkakaayos 11 Pagkakaisd- 

AYENIDA. f. Pagapaw na bi«l4 
ng tubig sa ilog 6 sap^. II Lm- 
dds; dadn. II fig. Pagtitipon ug 
ilang bagay. 

AVENIR. V. a. Pagkasunduin; 
ayusin |i v. r. Magkasund6; mia- 
kaayos. i| v. r. Makipagalana; mi- 
kipagka?und6. 

AVENTAJAR. v. a. Pahigitdn; la. 
man|4n, II Ipagpaund; ilagdy sa 
mabuting katayuan, ii v. r. Ma- 
kahigl^ ; makalamdag. 

AVENTAR. V. a. Pahanginan. || 
Itahlp ang palay. || v. r, Mapuuo 
ng hangin II fig. y fam, Tumi- 
kas. 

AVENTURA. f. Pangyayaring it 
sinasadya. || Pagkakatadn. II Pa^- 
sasapalardn. 



86 ~ 



AVEN 
AVENTUR\R, v, a. Ipagsapala- 

laa. [| V r. Magsapalaran, 
AVENTURERO, RA, adj y s. Ha- 
mahaoap og inga pagkakataoii. 
II Nrtg^asapalaran. 
AVERGONZAR. v. a. Hamiy&; 

huraalay. I! v. r. Mahiy&. 
AV£RIA. f Po6k aa, alag§aa ng 
mga hayop na m-*y pakpdk. || 
Ka.'^iraan ng mga kaiakal Fa oag- 
lalakbav lupa 6 dagat || Mar 
KasiradDi? naogyayari sa alin 
mdng bahagi ng sasakyanRdagat 
AVERIARSE, v. r, Mnsir^ ang 

isdng bagay. 
AVERIGUACI6N. f. Pagsisiyasat 

ng katutohanan. 
AVERIGUAR. v. a. S yasatin ang 

katutohanaa; magusis^, 
AVERSI6n. f. Pagkakasalungdt. 

II Kawaldog giiiw, 
AVIACI6N. f. Pagpapalakad ng 

sasakydn sa hangin. 
AVIADOR, RA. adj. y s Ang 
naghahanda ng isang bagay, || ji. 
y f, Ang manglilipad, 
AVIAR. V. a. Maghandd 6 mag. 
gayak ng babaunin sa paglakad. 
II fam. Bigy^n ang isang tao ng 
kinakailangan sa isang pakay, 
gaya ng aalapt. || farn, Dalidailm 
ang ginagaw^. II v. r. ant. Tu 
mumpd sa is^ng dako. 
AVILANTEZ. f. Kapangahasan; 

katBmpalasanan. 
AVINAGRAR. v. a. Paasimin ang 
isang bagay, II v. r Umasim,; ma 
glng 8uka. 
AViO. m. Handd; baon. 
AVISADO, DA. p. p, ng Avi^ar. 



AVIS 

II adj Mabait; bihasaj matalino, 
AVISAR V. a. Ipagbigayalaoa; ipa- 

sab'. II Ipatalastds; magpayo, 
AVISO. m Balit^ il Patalastds; 

paunaw^. II Payo. 
AVISPA f. ZooL Putakti. 
AVISPERO, m, Bahay putaktl, II 
Kawan ng mga putakti. II fig. y 
fain. K^ilaiial na magul6 at nag- 
bibiedy ng mga samd ng loob. 
AVISTAR V. a. A^utin ng tingin 
ang isang bagay, || v. r. Makipag- 
kita ang isang tao sa kapuw& 
updng magusap sa isdng kalakal. 
AVITUALLAR v. a. Laanan ng 

mga pagkabuhay, 
AVlVAMIENrO m. Pagpapalakds 
ng lo6b; pagpaoasigla; pagsigld. 
AV1VAR. V. a. Pnsiglahin; pala- 
kdsia ang loob. ij fig. Pagningi- 
sin; papagiaitio || fig, Papagala- 
bin ang ap6y || v. n. y r. Ma- 
btihay; magsauing laka^- 
AXILA. f. Kilikili. 
AXIOMA m. Smula'n; palagay na 
napakaliwanag na dt nangangai- 
langan ng anomdng pagpapatutoo. 
lAY! interj. Bak^ag bibig dahil sa 
pighatt 6 8d,kit; ay. || ai. Buntung. 
hiningd; dalng. 
AYER. adv. t. Kahapon. || tarde. 

K^hapon ng hap^n 
AYO, YA. m, y f. Tagapagala§4 

6 tagapagtur5 sa i^ang bat^. 
AYUDA, f. Pagtulong || Pangtu- 
long; panaklolo, || Gam6t na ini- 
lalabat ba. || Labatiba. || m, Katu- 
lon« II de edmara. Utusd^n na ang 
tungkulin ay tagapagbihis sa ka 
niya ig panginoon. 



AYUD 

AYaDANTE, p. a. ng Ayudar. 
Tamutaloug; kataiong |i m Opis- 
ydi na mababa ang uri II Gur^ng 
imgtuturo sa ilalim ng pamama- 
ha'a ng mataas sa kaniya. 

Al^UDAR. V. a. Talun^an. II Kup- 
kupia; llng'ipin. saklolohan. 

A5fUNAR V. n. M'ingilin sa pag- 
ka*m. 

AYUNO. m. Pangingilin sa pag- 
kain 

AYUNQUE. rn. Palihaa. 

AYUIHTAMIENTO. Kapulungang 
bayan; bah^y na pinaadadausan 
ng pulong ng bamuoud ng ka- 
pu ungang biyan, II Pagnsiping ng 
isanp lal'iki at isa^is? babae. 

AYUSO. adv. L Sa ibab&. 

AYUSTAR. V. a. Ma7\ Pagdug- 

lUngiii. 

AY USTE m. 31 a r , Pagdudug 
^^- t6n2. II Dagton^. 
AZ^DA, f. Panghukay; asar6l. 
AZAD6n ra. Amr61. 
AZADO^AR. V a Hukayin ng 

assrol; asaruiia. 
AZADONERO. ra. Aug nagaa- 

sarol. 
AZaFRAN. m. Bot Luyang di- 

\iw; kambhS,. 
AZAFRANAR. V. a. Tin^in ng 

luyang dildw 6 ka-ubba. || Ha 

luan ng ddaw 6 ka«ubhft ang tu- 

big. 
AZAHAR. m. B'ilakUk ng suh^. 
AZAR. m. Pagkakataon; pan«ya- 

ydring dt siaasady& 1| Pagsasapa- 

laran. 
AZIM0. MA. adj. Waldng hal6ng 

galarong. 



87 



AZOC 
AZOCaR. V. a, Mar, Hlgpitaa 

ang mga tali. 
AZ0GAR. V. n. Lagydn ng asoge 

ang isang bagay. || Patayin ang 

apog sa pamamagitan ng tubig. 

II V. r. Magkasakit sa gaw& ng 

asoge, na nakikilala sa pamama- 

gitan ng paagingini^ ng katawdn 
AZOGUE. m. Lusaw na metal; 

asoge. 
AZOGUERO, m, Magaasope. 
AZOLaR. V, a. Garp. Tabtabin 

ang kahoy sa pamamagitan n| 

daras, 
AZORA.DO, DA. p. p. n% Azorar 

II adj. Takot; balisa. 
AZORA.R. V. a. fig. B^lisahin. |j 

V. r. Mabalisa; maligalig. 
AZORRARSE. v. r. Magparang 

tulog dahil sa matiading bigat 

ng ulo. 
AZ0TACALLE3. eom. fig, y fam. 

Ang tamad at pagalagala sa lan- 

sangan; hampdslupa. 
AZOTAR V, a, Pal^in; hagupi- 

tln; hanapasin. II v. r. Magham* 

pas; magpaluan. 
AZ0TAZ0. m. Hampas ng pa- 

mal5. II Dagok sa pi^i. 
AZOTE. m. amal6. II Hampas ng 

paoaald II Tampal sa pigi. 
AZOTEA. f. Pasyalan sa itaas ng 

bahay; sutea, 
AZtJCAR. amb. Asukal. 
AZaCARADO, DA. p. p. ng Azu- 

earar. || adj. Kalasa ng asukal. |l 

fig. y fam. Malambot; mahinahon. 
AZUCARAR. V. a. Lagyan ng asu- 

kal; asukaian. II fig. y fam..Pdlam- 

butin at patami^ln ang isdng bagay 



— 88 



AZirc 

AZUCARERO, RA. adj Nauukol 
ea asukal. \\ m. Gur6 sa psaaa- 
^ukal. \\ Lalagy^n ng asukal ga 
lamesa. 

AZUCARILLO. m. Karamelo. 

AZUELA. f. Dargis. 

AZ0FRE. m. Asupre. 

AZUL ad]. Bagh^w . \\ eeleste Bug 

haw \&ng\t. Wde uUramar. Tmh. 

II marino' Bughaw na kakulay 

Dg dagat, il turgui Bughaw aa 

napakatingkad. 

AZULADO, DA. p. p. ng Azular 
H adj' Kulay bugh^w 6 manga 



AZUL 

sulngasiSi. 
AZULAR, V, a. Tinaio n| bug- 

h^w. 
AZULEJO. m. Bildosang m a y 

ibd't ibang kulay na pinta na 

inilalata^ sa Io6b ng simbahaDy 

ku.^ina^n at ibp, 
AZUZADOR. RA. adj. y s. Nag- 

papahiy^. 
AZUZAMIENTO, m. Pagpapahiy^ 
AZUZAR. V. a. Magpabiya. Itfig. 

Paa;Hlitin; sulsuldn, 
AZUZ6n, NA. m. y f. fig. y fam. 

Mtipagdulsol. 



B 



B. f. Ang pangalawdng titik ng 

abakadang kastil^ at ang una sa 

kaniyang mga eonsonante- 
BAALITA. adj. y s, Sumasambd 

kay Baal. 
BAAZAS. f. Istrumentong ng mu- 

sikang kahawig ng gitara. May 

apat na kuwerdas at ginagamit 

ng mga taong gubat sa Amerika. 
BABA. f. Laway na tumutuld sa 

bibig. 
BABADA. f. Buto sa balakdng. 
BABADOR. m. Kapirasong damit 

6 uli na ibinababdt sa dibdib 

ng mga bata. 
BABEAR, V. n. Maglaw^y. 11 fig. 

y fam. Magpakita sa isdng ba- 

bae ng malabis na gilas. 
BABEO. m. Paglalaway. 1] Mala- 

bis na pagpapakitang gilas sa 

babae. 
BABERO. m. Kapirasong damlt 6 

uli na ibinabab^t sa dibdib ng 

mga bat^. 
BABOR. m. Mar. Tagilirang ka- 

liw& xxg sasakydngdagat. 



BABOSO, SA. adj. Naglalaway, 
BABUGHA. f. Isdng klaseng sine- 

las. 
BAGALAO. m, Zooh Isd^ng ba- 

kalSw. II fig. y fam. Taong paydt, 
BAGANAL. adj. Nauukol kay Ba- 

co. II m. pl. Kapistahan ni Baeo. 
BACIA. f. Sisidldng yaring luad 6 

metdl, na malanddy at malapad 

ang labi. II Lalagyan ng tubig na 

ipinagbabasd sa balbds. 
BAGILO. m. Hayop na maliit 

na pumapatay sa tao. 
BAGIN. m. Taian. || fig. y fam. 

Taong alipusta dahil sa kaniydng 

mga kilos. 
BAGINERO, RA. m. y f. Ang 

nanghihingt ng Iim6s sa simba- 

han. 
BAGO, m. Diyoa ng alak. 
BAGULO. m. Tungk6d ng mata- 

tandd, II fig. Kupkop; sigld; aUw.' 
BAGHE, m. Lub^k ng daang ga- 

w4 ng gulong ng mga sasakydn. 
BAGHEAR. v. a. Patagin ang 

mga lub^klub^k ng dadn. 

12 



BACH 
BAGHILLER, RA. m. y f Ang 

aakatapos ng pagaaral sa matads 

na paaralao. 
BAGHILLEREAR. v. n. Magsa- 

salita ng waldng kamunasaa. 
BAGHILLERIA. f. fam. Kadala- 

hir^ang wa^dng kamunasan. il fam. 

Pagsab^d na walang katuturan. 
BADAJEAR. v. n. fig. y fam. Du- 

maldal ng panay na kaungasan 
BADAJO. m. Panugtog ng kam* 

panlt. II fig. y fam. Taong imbi 

at daldal . 
BADIL, m. Pangahig ng baga 
BADULAQUE. m. fig. y fam.Ta- 

ong kap6s sa isip, 
BaGAJE. m Mga dalddalahang 

taglay ng mga kawal sa pag- 

lakad. II Hayop na tagapagpasan 

ug mga dal^dalahan ng mga ka- 

wal, ng mga tao ng hukbo 6 

ng kaoiiang mga kamaganakan 
B^GASA. f, IBabaing nanganga- 

lakal ng lama"; puta. 
BaGATELA. f. Bagay na walang 

gHanong kabuluhan at halagd. 
BAGAZ0. m. Pinagbalat4n; ipa. 

II Sapal. 
BAGUIO. m. Malak^s na hangin 

sa kapuluang Piiipinas. 
BAHIA. f. Bungad ng dagat. 
BAILABLE adj, Masasayawdn 
BAILADOR, RA. m y f, Mana- 

nayaw. 
BAILAR V. n. Ssmaydw; umin- 

ddk. II V. a. Isaydw. 
BAILARIN, NA. adj. Sumasayaw 

II m. y f. Mananayaw. 
BaILE. m. Saydw. II Sayawan. 
BAJA. f. Pagbabawasnghalaga.il 



90 — 

BAJA 

Pagkabawas ng isang kawal da- 

hil ea pagkamatdy 6 pagkakaau- 

gat sa digm&an, 
BAJAPA. f. Pagbaba; pagpanaog 

II Landas na pabab^. 
BAJAMAR. f, Hangpd. ng pagkati 

ng dagat. 
BAJAMIENTO. m. Pagbab&; pag- 

babab^. 
BAJAR. V. n. Bumab&; manaog. 
II Magbawas ang isdng bagay. || 

V. a. Ibab&; ipanaog, II v. a. Ba- 

b&,an 6 bawasan ang halagd. || 

Iyuk6; itungo. || v. r. M^gpa- 

kumbabll; yumuk6. 
BAJEL m Sa3Pkyangdagat; da- 

6ng. 
BAJELERO. m. May arl ng isang 

sasakyaogdagat 6 daong. 

BAJEZA. f. Gawang d! marapat; 
kiios hamak. 

BAJIO. m, P o 6 k na mababa; 
puntod, 

BAJO, JA. ad]. Mababa; panddk 
j|Tung6. II Mabab^ng lo6b; ha- 
mak II m. Po6k na malalim Ii 
Mus. Istrumentong pinakamau- 
gong ang tun6g. || pl. Ibabd ng 
damit; silong ng bahay. || J5a; 
akv l Sa ibabS || adv. m. Ma- 
rahan. || prep. Sa ilalim. 

BAJ6N. m. Malaking pagbabd. || 
fig. y fam. Bigl^ng pagbabawas 
ng isip, kaga'ingan ng katawdn 
6 ng kayamanan. 

BAJURA. f. Kababaan. ll Pook na 
mababa. 

BALA. f. Pungld; bala. 



91 



BALA 
BALADI. adj. Wal^ag gaanong 

kasaystiyan at halag^, 
BALADRO. m. Sigdw; hagulh61. 

BALADRON, NA. adj. Hamb6g; 
masalita at duwdg na nagbaban- 
sag na matapang. 

BALADRONADA. f. Gaw& 6 sa- 
litdng kahambug^Oi. 

BALADRONEAR, v. n, Magham- 
bog; magbansag na matapang 
bago^y duwdg, 

BALAGO. m. Dayami; giniikan. || 
Bul^ ng sabon. 

BALANGE. m. Gald,w na pagiwang- 
giwang ng isang bagay. 11 Gom, 
Akldt na pinagtatalaan ng ma- 
ngangalakal ng kaniydng mga 
utang at pautang. |1 (7om. Pagtu 
tuus na ginagaw& ng manganga- 
lakal upang malaman ang kata- 
yuan ng puhunan kung nagtu- 
tub6 6 nangungulugi, 

BALANGEAR, v, n. Magtu6s.|| 
V. r. Gumiwanggiwang ang isang 
sasaky^ngdagat. |{ fig. Magalinla- 
ngan sa paggaw^ ng isd-ng ba- 
gay. II V a« Pagtimbangin. 

BALANGEO. m, Pagtimbang; pag- 
tutu6s. II Paggiwang. 

BALANO m. Dulo ng pagaari ng 
lalaki; turdt. 

BALANZA. f. Timbangan. 

BALAR. V. n. Umiydk ang tupa. 

BALAU3TRE. m. Halang; baran- 
dilya. 

BALAZO. m, Tama ng pungld. 
II Sugat na likh& ng pung!6. 

BALBUGEAR. v. n. Umutalutal. 

BALBOCENCIA, f. Pagutdl. 

BALBUeEO. m. Pagutdl. 



BALB 
BALBUeiENTE. p. a. ng Balbu- 

eir. Umuut^l; utd-l. 
BALBUeiR. V. n. Umutalutal. 
BALC6N. m. Palababahdn. 
BALDAQUIN. m. Laagitlangit. 
BALDAR. V. a, Salantain ng ka- 

ramdaman ang mga bahagi ng 

katawan. H v. r, Masalant^; Ma- 

baldd. 
BALDE. m. Timba; ta6ng. 1| de 

halde> m. adv, Wal^ng upa; wa- 

lang anomd,ng halagd, || en balde, 

Waldng kabuluhdn. 
BALDEAR. v. a. Mar. Baldihdn 

ang mga sasakydngdagat. II Salu- 

kin ang tubig sa lubdk sa pa- 

mamagitan ng timbgi 6 ta6ng, 
BALDIO, DIA. adj. Lupang hindt 

pinagaanihan, 11 Hampdsluplt, 
BALDON. m. Alimtira; siphaya. 
BALDONADOR, RA, adj. Umaa- 

limura; sumisiphay6. 
BALDONAR. v. a, Alimurahin; 

siphayuin. 
BALDOSA. i. Ladrilyong parisu- 

kdt na ginagamit sa sahig, 
BALOTA. f, Maliit na bolang gi- 

nagamlt ng ildng kapisanan sa 

paghahaldl. 
BALSA, f. Lubak. || Lamd; balsd. 
BaLSAMERITA. f. Sisidldn ng 

pabang6. 
bALSAMO. m. Dagtang maba- 

ng6 na kumakatds sa ibd't ibdng 

punungkahoy. 
BALSEAR. V. a. Maglamo; mag- 

balsd. 
BALUARTE, m. Kut^. || fig. Tang- 

gulan. 
BALLENA. f. ZooL Dambuhaia. 



92 — 



BALL 

BALLENATO. m. Andk ng dam- 
buhal^. 

BaLLESTA, f. Kasangkapang «i- 
nagamit ng unang dako sa dlg- 
m& upang maghagis ng mga ba- 
to 6 ng mga busog» || Sandatang 
tumutudlA ng mga busog. 

BAMBOGHE. m, fam. Taong na- 
pakatab^ at panddk na ang muk- 
bft ay matambok ftt mapula. 

BAMBOLEAR v. n. y r. Sumu- 
raysuray; pumalingpaling. 

BAMBOLEO. m. Pagsuraysuray; 
pagpalingpaling. 

BANANO. ra. Saging. 

BANASTA. f. Batulaiig; kaing. 

BANGA. f. Upuang kahoy na wa- 
Idag sandalan. |1 Sugal sa baraha. 
II BauKka U Gom. Baogko. 

B\NCARIO, RIA. adj. Nauukol 
sa bangko. 

BANGARROTA, f . Pagkalugi ; 
na^kahapay ng kalakal. 

BANCO. m. Upuang kahoy na 
may sandalan.HBihay na pinag- 
lalagakan at pinagpapalitan ng 
sa apl ng madl^. 
BANDA. f. Taling malapad na 
isinasakbdt magmul^ sa balikat 
n^ kanan hanggang sa tagilirang 
kaliwa. II Sakbdt. || Pulut6ng ng 
raga taong sandatahan. || Katipu- 
nan ng mga taong 8umusun6d sa 
lauian. II Kawan ng mga ibon. li 
Dako. II Mar* Tagiliran ng da- 
ontr. II Banda ng musiko. 

BANDADA. f, Kawan ng mga 
ihon. 

BANDEJA. f. Pingg^ng malanddy 
na pinagdudulutan ng matamfs 



BAND 

at ibp; bandeha. 
BANDERA. f. Bandila; watawat 
BANDERILLA. f. Pangulos sa 

batok ng mga baka. H fig, Pala- 

tandaan. 
BANDEROLA. f. Bandil^ng ma- 

liit. 
BANDIDO, DA, p. p. ng Bnndir. 

II adj. Tumakas sa kapangya- 

rihang tumatawag. 1| m. Mang- 

haharang. 
BANDO. m. Utos ng maykapang- 

yarihang ipinahahayd.g sa madl^ 

II Tawag. II Lapian. 
BaNDOLA. f, Instrumento ng 

mugikang may tatlong kuwerdas 
BANDOLERISMO. m. Pangha- 

harang. 
BANDOLERO. m. Manghaharang, 
BANDOLIN. m. Malilt na gitara. 
BANDOLON. m. Malaking gi- 

.tara. 
BANDUJO. m. Bitukang malaki 

ng baboy, baka 6 tupa na may 

palamdng tinadtad 6 ginisding 

karne. 
BANDULLO. m. fam. Tiyan 6 

bituka. 
BANDURRIA. f. Instrumento ng 

musika na may labingdalawang 

kuwerdas. 11 Lamb^t na pangisdS. 
BANQUERO. m. Mayari 6 ka- 

sapi sa baogko.llAng mamumu- 

hunan sa sugdl; ang nagbabanKk& 

sa palar6. 
BANQUETA. f. Uupang malift na 

walang sandalan. || Bangkong ma- 

bablk. na patungan ng mga pad. 

II Tabf ng lansangang dinadaan^n 

ng mga nagsisipaglakdd. 



BANQ 
BANQUETE. m, Hand^aD; pi 

ging- 
BANQUETEAR. v. a. Ipagpiging 

II V. n. Ma«hand^; magpiging. 
BANQUILLO. m. Bank6ng inuu- 

pdn Dg nililitis sa hardp ng hu- 

k6m. 
BANADERO. m. Lub^k na pi- 

naglulubluban nu mga hayop. 
BANAR. V. a. Magpalic6; pali- 

guan, II Bas&in. I! fig. Paapawan, 

punuln 6 libirin ng tubig \\Pint. 

Paraanang minaan ng pinta- || 

V. r. Malig6* 
BANISTA. eom Ang naliligo. 
BAS^O. m. Pa2paDftlic6; palilig6. 
llPaliguan || de Maria* Tubig na 

kumukuldng ginagamit sa pag- 

iulutd ng anomdng bagay na nasa 

is^ng sisidlao. 
BAPTISTERIO. m. Pook na pi- 

nagbibinyapan. 
BAQUETA. f. Paniksik sa tako 

ng baril || pl. Panugt6g ng tam- 

b61. 
BAQUETEADO, DA. p. p. ng Ba 

quetear. II adj. Hirati sa panga- 

ngalakal at paggawd. 
>BAQUETEAR. v. a. Parusahan ng 

hampds sa lik6d. |jfig. Pagaliting 

mabuti. 
BARAJA. f. Baraha, 
BARAJAR. V, a. Bumalasa ng ba- 

raha. llfig. Paghaluin ang mga 

tao 6 bagay sa kapuwd nild. II v. 

r. Magkahal6hal6. 
BARANDA. f. Paldbabahan.l|Gilid 

6 sangga sa tabi ng mga mesa 

ng bilydr. 
BARANDILLA. f. Pdl^babahaa. 



93 



BARA 
BARANGAY. m. Bangk&ng gau- 

rdn, 
BARATERO. m. Mapangba» 

lato. 
BARATILLO. m. Mga bagay na 

mura. 11 Tiodahan ng mga bagay 

na mura. 
BARATO, TA. adj. Mura |jm. Pag- 

bibili ng mga bagay na mabab^ 

ang halagd. || Balato. 
BARATRO. m. Poet. Impiyerno. 
BARATURA. f. Kamurahan ng 

mga bagay na i p i n a g b i - 

bili. 
BARAUNDA. f. Malaking kai- 

ngayan. 
BARBA. f. Baba. II Balbas. 
BARBADa. f. Bab^ ng kabayo. 
II Tanikal^ng bakal na nakasal6 

sa baba ng kabayo. 
BARBADO, DA. p. p. ng Barbar. 

II May balbas. II m, Paugdt. 
BARBAQUEJO. m. TanikaMng 

nakasalumbab^ sa baba, ng ka- 

bayo. 
BARBAR. V. n. Magkabalb^s. II 

Agrie. Magugdt ang mga hala- 

man. 
BARBARIDAD. f. Kalupitdn; ka- 

bangisan. II fig. Salit^ 6 gawdng 

hindt tuto. 
BARBARISMO. m. Paggamit ng 

mga salit&ng hindt nauukol sa 

isdng wika II Salita 6 gawdng 

hindi tuto. 
BARBARIZAR, V. a. Gawing ma» 

lupit ang isdng bagay 6 ang is^ng 

tap. II V, n. fig. Magsalita ng 

hindi tuto. 



— 94 



BARB 
BARBARO. RA. adj. Nauukol sa 

tao n^ mga bayan ng siglo V. na 

sumira ng kaharl^n ng mga ro- 

mano at kumalat sa booag E 

uropa,llfig. Malupit; mabangi^. 

f| fig. Walang hunusdiii; walang 

pinag-aralan; magaspang na ka 

ugalian. 
BARBEAR. v. n. Masayad ang 

bab^. II fig» Pumantay. 
BARBEGHAR. v, a. Araruhin; 

linangin ang lupa. 
BARBEGHO. m. Lup^ns? inararo 

6 nilindng, 
BARBERO^ ra. Mangaabit ng 

balbds. 
BARBIGANO, NA. adj. May u- 

ban ang balbas. 
BARBILAMPINO, NA. adj. Ma 

dalang ang baibd^. 
BARBILLA. f. TuUs 6 duio ng 

babii. 
BARBO. m. Zool, Isdatig ilog, 
BARBON. m. Laiakiug balbasin 
BARB0QUEJ0. m Salumbab& 

ng sumbrero. 
BARBOTAR. v. n. Magsaiitd ng 

mahinlt at magul6. ll v, a. Pag- 

salitain ng mahina. 
BARBUDO, Da. adj. Mabalbas. 
BARCA. f. Bangkdng maliit na 

pangisdaan. 
BARGADa. f. Lulang ilinatawid 

ng isang bangka. II Bawa't tawid 

ng isdng bangka. 
BaRCAJE. m. Upa sa tawid ng 

bangk^. 
BARCO. m. Sasakyangdagat, 
BARDaR. V, a. Lagy^n ng mga 

8iit ang bakod, 



barg 

BARGA f. Bangin. 
BARLOYENTO m. Gawlng pi- 

nagmumuldn ng hangin. 
BARNIZ. m. Pangpakindng. 
BARNiZADO, Da. p- p. ng Bar- 

nizar. nm. Pangpakinang. 
BARNIZAD0R, Ra. adj. y s, Nag- 

papakind^ng. 
BARNIZAR. V, a. Pakinangin. 
BAROMETRO. m. Kasangkapang 

kinakikiianlan ng lakas ng ha- 

ngin. 
BARON, m. Katibayan ng pag- 

kamahdi na tao. 
BARONESA. f. Asaws ng may 

k^tibavan ng pagkamahdl na tao. 
BAROnIA. f. Karapatdng pagka- 

baron. 
BARQUEAR. v, n. Mamangk^. 
BARQUERO. RA m. y f. Ma- 

mamangka. 
BARQUILLA. f. Hulmahang hu- 

g s bangk4 na Kioagamit sa pag. 

gawa ng tinapay. 1! ifar. Kasang- 

kapang paaukat ng takb6 ng da- 

1«, 

BARQUILLERO, RA. m, y f. Ang 
gumagawa 6 nagtitindd ng b i n a- 
lumbong tinapay, li m. Hulmahan 
sa paggaw^ ng binalumboDg na 
t'napay. 

BARQUILL0, m, Tinapdy na bi- 
naluDOibon na kasamang kinakain 
sa sorbetes. 

BARQUfN. m. Panghihip na ma- 
lakl na giuagamit sa pandayan, 
bakaldn at ibp. 

BARRA. f. Pirapo ng bakal na 
bilog a t mahaba, II Pangsikuw^t 
na bakal. il Balumbon ng gint6 6 



95 



BARR 

pilak na ginagaw^ng salapi. II Pu- 

16ng buhangin. 
BARRAGA. f. Dampa; kubd. li Ta 

hanan sa bukid, 
BARRAGANA. f. Babaing kalun 

BARRANGA. f. Libis; bangin. 
BARRANOO. m. Libis; baDgia. 
BARRANGOSO, SA. adj. Maba- 

ngin. 
BARREAR. v. a, Sarban 6 tiba- 

yan ang i-ang pook || Guhitan 

ang ibabaw ng sulat bilang tan 

dd '^ng patikatkat, 
BARREDERA. f, Pangwalia ng 

daan. £ 
BARREDOR, RA. ad]. y s. Nag- 

wawalis, 
BARREDURA. f. Pagwawalis. II 

pl. Mga dumfng sumasama sa 

walis sa pat^wawalis. 
BARRENA, f. Pangbutas na ba- 

kal. 
BARRENAV[IBNTO. m. Pagbaba- 

rena, 
BARRENAR. v. a. Barenahin. !| 

Butasin ang sasakyangdadat u- 

pd-np! Iumuh6g. 
BARRENDERO, RA. m. y f . Mang- 

wawalis. 
BARRENO. m. Pangbutas. || Bu- 

tas ng barena. 
BARRENO. m. Pas6. 
BARRER. V. a, Magwalis, || f ig. 

Tangaying lahat ang nasa is^ng 

pook. 
BARRERA. Po6k na kinukunan 

ng luad na ginagawang mga pa- 

Iay6k at ibp. ii Halang, ii fig. Sag- 

wil. 



BART 
BARRERO. m. Manggagawlt n 

mga kasangkapang lup^, 
BARRETA, f. Tiras na baldt na 

ipinangs8sapin sa lo6b ng sapa-- 

tos. 
BARRIGA. f. Tiy^n. ||fig, Baha- 

ging matambok ng is^.ng sisid- 

ian. 
BARRIGUDO, DA. adj, Malaki 

ang tiyan; 
BARRIL m. Ts^ng; bariles. 
BARRILLA. f * Bot Halamang ang 

ab6 ay kiaukunan ng lihiyd, 
BARRIO m. Nayon. 
BARRIZaL. m. Putikan. 
BARRO. m. Putik; luad. II Sisid- 

lang lupang may iba't ibang hu- 

gis at laki. 
BARROSO, SA. adj. Maputik; ma^ 

luad II Kulay putik 6 luad. 
BARROTE, m. Putol na bakal na 

pAngpatibay sa isd-ng bagay. || 

Garp, Pahald-ng na kahoy na pi 

nauipapakuan ng mga tabld. 
BARRUNTAR. v, a. Sapantahain: 

huhan. II Halatain. 
BARTOLINA. Amer. Bilangguan. 
BARTULOS. m, pl. fig, Mga ka- 

sangkapang pinamamahalaan. 
BARULLO. m. Kaingayan; kagu- 

iuhnn. 
BASA f. Arq. Bato na kinatata- 

nimdn ng haiigi 6 larawang bat6. 
II fig. Batayan ng isdng ba- 

gay- 

BASaMENTO. m. Pund ng ha- 
Uging may pinakapad. 

BASAR. V. a. Itanim sa pinaka- 
pund. Ilfig. Ibatay; isalig. || v. r, 
Pagbatayan; pagsaligan. 



BASe 

BASeA fi. Sama ng sikmur^; 

alibadbad, 
BASeULA. f. Timbaugan ng ma- 

lalaking bagay. 
BASE. f. Bat6 na kinatatanim^n 

ng haligi. II f ig. Saligan; bataydn 
BASILTOA. f. Palasyo 6 tahanan 

ng hari. II Simbahang bantog da- 

hil sa katagaldn, 
BASILieON. m Farm. PanapaL 
BASILISeO m. Hayop sa pa(?. 

hahaka, lamans: na pioaguukulan 

ng kapangyarihang makamatay 

sa pamamagitan ng tingln. 
BASgUINA f. Sayano: itfm 
BASTA. f. Tutos sa damit bago 

tahiin; hilbana. 
BASTAGO. m Supling 
BASTANTE p. p. ng Bastar Nag- 

kakasya; sapat H adv. c. Hindt 

marami hindt kauntt; katataedn 
BASTANTEAR. v. n. For. Ku- 

milala ang is^na^ manananggol «a 

kapangyarihang iniatas sa is^ng 

tao at lagd&dn sa ilalim ng pag. 

sasabing sapat na sb bagay na 

pinaghahabol. 
BASTAR. V, D, Maging sapat at 

kasiya sa isang bagay; maka; 

sapdt, 
BASTARDO, DA. adj Kaiba sa 

pinagmuMn 6 lika^, || Hijo bas- 

tardo^ Ao^k sa ligaw, || Ulu- 

p6nflf. 
BASTIDOR. m, Kabitan ng mga 

kayo 6 damit na binuburdahdn 

6 pinipintah^n 
BASTILLA. f. Lupl sa dulo ng 

damlt na tinatahl upang huwdg 

mangalds. 



96 — 

BAST 
BASTIMENTO, m. Laang pag- 

kabuhay sa is^ag siyudad 6 huk- 

b6. at ibp, || Sasakyangdagat, 
BASTION, m. Kata; tangaulan, 
BASTO, TA. adj Magaspaog. || 

m, Ang alinman sa barahang 

bast6g. 
BASTON. m. Tangkod. || S^gisag 

ng kapangyarihang tinataglay ng 

is^ng pund, 
BASTONAZO. m. Hampds ng 

tungk6d. 
BASTONEAR. v. a. Hampasin ng 

tun^k6d. I! Haluin ng isaag putol 

na k^hoy ang alak pa baso u- 

pHnsL mawa^^ ang pamumu6. 
BASTONERA f Sabitaa 6 la- 

lagya^ ng tungkod. 
BASTONERIA f. Tindahan ng 

mga tungk6d. 
BASTONERO, m. Manggagaw^ 

iig tungk6d. II Naglalako ng tung- 

k6d. II Ana: nangangasiwa sa mga 

sayawan. |] Katulong ng pund sa 

bilangguan. 
BASURA. f. Sukal, 
BASURERO. m. Tagahakot ng mga 

sukai sa lansangan. 11 Fo6k na 

pinagtit'punan ng mga sukal, 
BATA f. Damit na pangbahay. 
BATACAZO. m. Kilabog ng isdng 

lumalagpa^. II fig, Pagkabigo. 
BATALLA. f. Paglalaban; pagba- 

baka. 
BATALLADOR. RA. ad3 ys.Bu- 

mabaka. ||m. Kabantuganng 

isdng nagdaan sa maraming pa- 

kikibaka. 
BATALLAR. v.n. Bumaka;dumigmA 

||fig, Makipagtalo; makipagtungalt, 



97 — 



BATA 

BATxVLl6i^. m, MiL Bahagi ng 
hukb6. 

BATEx\. f Batiyd. || Bandeha.il 
Da6ng na mal it. 

BATEL. m. Mar> Bangkdng ta 
wiran. 

BATELERO, RA. m j f. Taga 
paatawid sa bangkg, 

BATERIa. f. Hanav ng mga ka- 
sangkapang pangdigma, || fig. Ang 
aiinmanjc bagay na buLnabalisa 
s* k»looban. 

BATIDERA. f. Panghalo ng apog 
at buhaoging tinob^gan. 

BATIDOR, RA. adj Pumupukpok; 
gumigibd i|m. Tagapagsiyasat ng 
parang 6 landds upang alamin 
kung walang kaaway II Ang ba- 
wa't kawal na naogunguna sa 
Hari, mga heneral at ibp. 

BATIR. V, r. Pukpukin.ll Igiba; 
ilugs6. II Galawln ng malakas'ang 
isang bagay. || Suklayin ang bu- 
h6k. II Ihapay ang kaaway.H Ihu- 
log ang isang bagay mula sa 
itads. II V. r. Makipagaway; ma- 
kipaglaban. 

BATISTa. f. Damit na manipis 
at pino, 

BaTUTA. f. Bast6ng maikling 
ginagamit sa paakumpds ng na- 
nangangasiwa ng isang orkesta. 

BaCl. m. Kabdn; sisidlangkahoy 
||fig. y fam. Tiyan. 

BAUSAI!^, NA. m. y f. Panakot; 
pamaoy. 

BAUTISMO. m. Pagbibinyag. 

BAUTISTA. m. Ang nagbibinyag. 

BAUTISTERIO. m. Po6k na pi- 
nagbibinyagan. 



BADT 
BAUTIZANTE. p. a. ng Bautizar. 

Nagbibinydg. 
B AUTIZAR. V, a. Buminydg; 

magbiny^g. || fig. y fam. Palaya- 

wan. II fig, y fam, Maghald ng 

tubig sa alak. 
BAUTIZO. m. Pagbibinyag. 
bAyaro, ra. adj. y s. Tubd sa 

Baviera. 
BAYETA. f. Damit na lanang ma- 

nipis. 
BAYETON. m. Damit na lanang 

mabalahibo. 
BAYO, YA. ad]. Kulay na mani- 

Idwnilaw. 
BAYOKETA. f. Sandatang matu- 

lis na kahugis ng punydl na iki- 

nakablt sa dulo ng baril. 
BxlYONETAZO. m. Hamp^s ng 

bayoneta. II Sugat na gawd ng 

bayoneta. 
BAZA. f. Bilang ng barahang ni- 

liiikom ng nananalo sa sugdl, 
BAZx\R. m. Tindahan ng mga ibd't 

ibdng uring kalakai, 
BAZO, ZA. adj. Kulay kayumang- 

ging madildwdilaw. II m. Anat- 

Lap^y. 
BAZOFfA. f. Pinagpispisdn; simi. 
BE. m. Tinig ng tupa. 
BEATA. f. Babaing nakadbito. il 

Babaing may lo6b sa Diy6s. 
BEATERIO. m. Bahay na tinitir- 

han ng mga babaing nakadbito, 
BEATIFICACi6n. f. Paghahaydg 

ng papa na ang isdng tao ay 

banal . 
BEATIFICAR. V. a. Ipahayag ng 

papa na ang isang tao ay ba* 

nai. 

13 



— 98 
BEAT 
BEATITUD. f. Kaluwalhatiang wa- 

lang hanggd. 
BEATO, Ta. adj. Maligaya; ma- 

palad 
BEBEDERO, RA. adj. Mabuting 

inumia. || m. Sisidld-n n g tubig 

na ipiaaiinom sa mga hayop" 
BEBEDIZO, ZA. adj. Maiin6m. 11 

m. Inumlng gamot, || lauming may 

lason. 
BEBEDOR, RA. adj. y s, Mangi- 

ngiaom. II Umiinom ng labis ng 

alak. 
BEBEB. m. Paginom. 
BEBER. V. a. laumia; tunggdtn. 
Ilfig, Higupia; hititin. II f a m. 

Umia6m na madalas ng aiak. j| 

V. r. Gumawd ng isaag bagay 

ng buuag liksi. 
P>EBIDA. f. Ang alinmdng iniinom. 

II Gam6t na painom. 
BEGA. f. Tandaag ginagamit ng 

mga nagsisipagaral sa kanildng 

damit. 
BECADA. f Isdng klaseng ibon. 
BEGERRA. f . Babaing b u 1 6 n g 

baka. 
BEGERRO. m. Lalaking bu]6 ng 
baka. |1 BaUt na kioulti ng bul6 
BEEA. f, Libdk; uyam. 
BEFx\DURA. f. Paglibdk; paguy^m. 
CEFAR. V. a. Libakio; uyamin. 
BEJUCAL. m, Pook na mayan 

t6k. 
BEJUCO. m, Yaatok; uwdy; pa 

lasan. 
BEJUQUILLO. m. Tanikaldag gin 

tong ginagawS sa China na ipi- 

napalamuti sa liig cg mga ba- 

bai^ 11 Pangpasuka. 



BELG 

BELCEBU. m. Si Lusuper na de- 

monyo. 
BELDAD. f, Karikitan; kaganda- 

han. I! Babaing tangi sa kagan- 

daban. 
BELEO, FA. adj. Makapdl ang 

nguso at labi. 
BELGA. adj. y 8, Tubo sa Bel- 

giea 
BfiLTCO, CA. adj. Nauukol sa 

digm&. 
BELieOSO, SA* adj. Mangdidigm&; 

paladigma 
BELlGERANeiA. f. Katuwiraag 

kinikilala sa kang bansg, updng 

magtads ng mga sandata at du- 

migm^ laban sa iba. 
BELIGERANTE. adj, y s, Nakiki- 

pagdigma. 
BELLAeO, CA. ^dy y s. Masama; 

tampalasaa. 11 Matalas aog isip. 
BELLAQUEAR. V. n. Gumawa ng 

katampalasanan; manampalasan. 
BELLAQUERfA.. f. Katampalasa- 

nan. 
BELLEZA. f, Karikitan; kagan- 

dahan. 
BELLO, LLA. adj. Marikit; ma- 

ganda, 
BENDEeiR. V. a. Purihin; pada 

kiain. 11 Pagpalain ng MaykapaLii 

Basbasan; gawaran ng krus. 
BET^DICI(5n. f. Pagbasbds; pag- 

gagawad ng krus. II Pagpapallt. || 

pL Panalangiog ginagawa sa 

pagkakasai. 
BENDITO, TA. adj. Mapalad. II 

Maligaya. 
BENEFICENCIA. f. Gaw^ng ma- 

galing sa kapuw^, 



— 99 



BENE 
BENEPieiADO, DA. p. p. Dg Be- 

neficiar. || m. y f. Ang taong nag- 

papalabas ng dula sa kapakina- 

bang^n niya. 
BENEFICIAE. V. a, Gumaw^ ng 

magaling. || Gawdn ang is^ng ba- 

gay ng kapakinabangan. || Tam 

nAn ang isdng lup^ npang paki- 

nabangan. 
BENEEieiARIO. m. For, Ang nag- 

tatamo ng kapakinabaagau ng 

is^ne baaray. 
BENEEieiO. m. Kagalingang gi- 

nagaw^ 6 tinatanggap. Il Kapa- 

kinabangdn. || Palab^g sa dul^an 

sa kapakiaabangan ng ilang tao 

6 kapisanan. || Pakinabang na ti- 

nutub6 ng nagpalabas ng dula. 
BENEEieiOSO, Sa. ad]. Mapaki- 

nabang; may kapakinabangan. 
BENPlEieO, CA. adj. Gumagaw^ 

ng mabuti 6 magaling. 
BENEMERITO, TA. adj. Karapat- 

dapat. 
BENEPLACITO> m. Pagbibigay 

buti; oahintulot. 
BENEVOLENCIA. f. Kabutliiang 

loeb ^a kapuwa. 
BENEYOLENTPl adj. Mabuting 

lo6b sa kapuwa. 
BEN6yOLO, LA. adj. May mabu- 

ting kalooban sa kapuw&. 
BENIGNIDAI). f. Kababaan ng 

lo6b; kabutihan ng damdamin. 
BENIGI^O, NA. adj. Mababang 

io6b; mabuting kalooban. II f i g. 

Katamtaman; banayad, 
BENJUI. m. Katas na mabangong 

nakukuha sa baldt ng isang pu- 

nongkahoy na nagtataglay ng 



BEOD 

ganyaog pangalan. 
BEODEZ. f. Kalanguhan. 
BEODO, DA. adi. Lango; lasing. 
BERBIQUI. m. Kasangkapang 

pangbutas. 
BERENJENA. f. Bot. Tal6ng. 
BERENJENAL, m, Po6k na ta- 

nimaa ng tal6nt; talungan. 
BERGANTE. m. Tampalaaang wa- 

langhiyd. 
BERGANTIN. m. Mar. Sasakyang- 

dagat na may dalawang palo at 

p*irisukat na layag. 
BERLINA. f. Sasakyang kul6ng 

na may dalawang upuan. 
BERMEJO, JA. adj, Mamulamu- 

la, 
BERMELLON. m. Pulbos na ma- 

pula. 
BERREAR. v. n. Umiyak ang 

mga bul6 6 ibang mga hayop. 

II Sumigaw; dumaiog. 1| v. r. Mag- 

tapdt; maghaydg ng is^ng bagay. 
BERRENGHIN. m. Masamang a- 

m6y na sumisingaw sa baboy- 

damong nagagalft, II Galit at iyak 

ng mga bata. 
BERRINOHE. m. fam. Matinding 

galit Dg mga bat^. 
BESAMANOS. m Paghallk ng 

kamdy. II Bati sa ngaian ng hari 

ni tinatanggdp ng mga mayka- 

pangyarihan k u n g dumarating 

ang kasayaban sa kaharian 
BESAPlfiS. m. Paghalik sa pad. 

II Pagbibigay galang sa mga ba- 

bai. 
BESAR. V. a. Halikan; hagkdn.|| 

V. ree. fig. y fam. Magkabung- 

g6 sa mukh^ 6 sa ulo. 



— 100 — 



BESO 
BESO. m. Paghalik. II Hallk.ll fig. 

Pagkakabungguan ng mukh^ 6 

ulo ng dalawdDg taong nagka- 

sagupa. II de Judas, Halik sukdb 

II de paz. Halik sa pagmama- 

hdl. 
BESTIA. f. Hayop. II fig. Taong 

mangmdog, 
BESTIALIDAD. f. Kahayupan; 

pagkahayop. 
BESTIALIZARSE. v. r. Magpa- 

kahayop; magasal hayop; mag- 

buhay hayop. 
BESUGADOR, RA. adj. y s, fam. 

Mamumupog ng halik. 
BE3UCAR. V. a. fam. Pupugin 

ng hallk. 
BESUGO. ZooL Isd&ng bisugo. 
BETA. f. Ngalan ng be sa aba- 

kaddng g r i y e g o, HKaputol na 

tall. 
BETEL. m. Bot Ikm6 
BfiTlCO, CA. adi. Tubd sa ba- 

yan ng Betiea. 
BETUN. m. Galagala; biton. 
BEZAR. m. Bat6ng nakukuha sa 

sikmura ng kambing sa India at 

nagsisilbing gam6t. 
BEZO. m. Labing makapdl. 
BEZUD0, DA. adj. Labian; ma- 

kapdl ang mga labl. 
BIBLIA. f Ang santong kasula- 

tan. 
BIBLI0TECA. f. Aklatan, 
3IBLI0TECARI0. m. Ang nag- 

iingat ng is^ng aklatan. 
BieENAL. adj. May dalawamptlng 

ta6Q. 
BIC0CA. f. Bahaybahayan sa 

mga dadngbakal na sinisilungan 



BieO 

ng mga kawanf. H fig. y fam. 

Bagay na walang gaanong ka- 

buluhan. 
BieOLOR. adj. May dalawdng 

kulay. 
BIC6NCAV0, VA. ad]. Geora. 

Hungkds magkabila. 
BICONVEXO, XA. adj. Geom. 

Maluk6ng magkabil&. 
BIGHO. m. Ang alinmdng hayop 

na maliit. llfig. Taong may pa- 

ngit na pagbibikas. 
BIELDO. m. Pangalahig, 
BIEN. m. Buti; kagalingan. |lKa- 

pakinaban|d,Q. || adv. m. -Mabuti; 

maayos.llGinagamit kung minsan 

na conjunci6n disyuntiva 6 dis- 

tributiva gaya halimbaw^: Hemos 

de llegar, bien por la dereehat 

bien por la izquierda. Darating 

kami, kiengdi sa gawing kanan, 

sa gawing kaliwa^ \\ pl. Kayama- 

nan; puhuaan. 
BIENAL. adj. . Tumatagal ng da- 

law^ng ta6n, 
BIENAMADO, DA. adj. Pinaka- 

iibig. 
BIENANDANTE. adj. Maligaya; 

maoalad, 
BIENANDANZA. f, Kaligayahan; 

kapaiaran, 
BIENAVENTURADO. DA. p. p, 

ng Bienaventurar. || adj. y s. Ang 

naKtatam6 sa langit ng katuwaan 

sa Diy68. II Maligaya; mapalad, 
BIENAVENT0RANZA. f. Pagka- 

kita sa Diy6s sa langit. II Kapa- 

laran; kaligayahan. 
BIENESTAR. m. Kagalingan ng 

sarili; kalagayang mabuti. 



— 101 



BIEN 
BIENGRANADA, f. Bot. Is^ng 

klaseng halaman. 
BIENHABLADO, DA. adj. Ma- 

galang magsaiit&. 
BIENHEGHO, CHA, adj. Mabu- 

ting pagkakaayos ng katawan* 
BIENHEGHOR, RA. adj y s. Gu- 

magawa ng magaling sa kapuwg, 
BIENIO. m. Panahoa 6 sa lo6b 

ng dalawang ta6n. 
BIENMANDADO, DA. ad], Ma 

sunurin sa mga nakatatads sa 

kaniya. 
BIENQUERENCIA. f. Mabuting 

kalooban. 
BIENQUERER. m. Mabuting 

kalooban; paggiliw. 
BIENQUERER, v. a. Ibiging ma- 

buti; mahalln 
BIENQUIST0, TA. adj. Mina- 

mahal na maButi. 
BIENYENIDA. f. Maligayang 

pagdatintr. || Bati na isinasalubong 

sa h&ng taong dumating ng wa- 

Idng sakunS. 
BIETEG. m. Bistlk 
BIGAMIA. f, For. Kalagayan ng 

isdng ialaking nakakasal sa da- 

iawang babai 6 dalawang baba- 

ino: nakakas^l sa dalawang la- 

laki, II Pagaasawa sa dalawd. 
BIGAMO, MA. adj. y s. Kasdl 

sa dalawd,; may dalawang asawa 
BIGARDEAR, v. n. fam. Magla- 

BIGORNIA. f. Palihdn. 
BIGOTE. m. Balb^s sa ngu?6. 
BIGOTUDO, DA. adj. Malag6 

ang balbas sa ngus6. 
BILBAINO, NA. adj. y s. Tag^ 



BILI 

Bilbao, 
BILINGtlE. adj, Dalawdng wik^. 
BILLAR. m. L»r6ng bilyar. 
BILLETE. m. Maikling s u 1 a t . II 

Bilyete. 
BILLON, m. Isdng libong angaw; 

angawangaw, 
BIMANO, NA. adi. May dala- 

wdng kaoaay. 
BIMESTRE, adj. Sa dalawdng 

buwan, II m. Dalawdng buwdn. 
BINARIO, RIA. adj. Binubu6 ng 

dalawdng bagay na magkalakip. 
BIOGRAEIA. f. Kasaysayan ng 

buhay ng isd.ng tao. 
BIOGRAEIAR. v. a. Gumaw& ng 

kasaysayan ng buhay ngisangtao. 
BIOGRAEieO, CA. adj.* Nauukol 

sa kasaysayan ng buhay ng isaag 

tao. 
BIOLOGIA. f . Karunungan sa pag- 

siyasat ng mga a'ituntunin ng 

buhay. 
BI0L6GIC0, CA. adj. Nauukol sa 

pagsisiyasat ng mga alituntunin 

ng buhay, 
BIOMBO. m. Halang; panabing 

sa loob ng bahay. 
BIPARTIDO, DA. adj. Lapiang 

nahahati sa dalawd; hatl sa da- 

law^nng piraso. 
BfPEDE ad]. May dalaw&ng pa^. 
BiPEDO, DA. adj. May dalawdng 

pad. 
BIRICtJ, m. Pamigkis sa baywang 

na pinagsasabitan ng sab!e 
BIRLAR. V. a. fig. y fam. Pata- 

yin ang kapuw^ sa pamamagitan 

ng sandata. |! Kunin sa pamamagi- 

tan ng lalang ang oauukol sa \hi. 



BIRL 
BIRLOGHO m. Sasakyang rasKa- 
^n oa wal^ng takip, na naay 
apat na gulonp^ at apat na upuan. 
BIKRETE. m Banete ng par!. 
BI8ABUEL0, LA, m. y f, Ama 
6 in^ ng nunons; lalaki 6 babae. 
BISAGRA. f. Kasangkapang ba- 
kal na nagpapaikit sa pint6 II 
Kasangkapang kahoy na ginaga- 
mit ng sapatero upang bulihin 
ang mga sapatos. 

m. Taoog may tat- 
at anim napu'fc anim 



y f. Anak na 
ftp6^ig. ialaki 

Su'ipat ang 

Pringad it. 
adj y s Taga 



BISIESTO, 

lungdaan 

na araw. 
BISNIETO, TA. m 

lalaki 6 babae ng 

6 babae. 
BIS0JO, JA adj. 

mata; duling. 
BISTURI. m. Gir 
BlZANTlNO, NA. 

eonstantinopla. 
BIZARREAR. v. n. Magpakitang 

tapang. II Magmagaadaog loob; 

raasmaKilas. 
BIZARRIA. f. Gilas; tapang;!! 

Kagandahanr. loob. 
BlZARRO, RA. adj. Matapang; 

magilas; magaodang loob. 
BrzCO, CA. adj. Diillng; sulipat 

ang ma a. 
BIZCOCHAR. V. a. P.Aiutungia 

ang tinapay. 
B1ZC0CH0. m. Tmapay na ma- 

lutong. 
BIZMA. i. Tapai na pangpala- 

kda ng katawan. 
BIZNIET0, TA. m. y f. Anak ng 

ap6; ap6 sa tuhod, 
BIZQUEAR. V. n. Tamingln ng 



102 — 

BLrAN 

paduUng; magduling. 

BLANGA. f . Salapl ng unang pa- 
nah6n. 

BLANGO, CA. adj. Maputi; putt 
l}fig. y fam. Duwag. II m. Kulay 
na puti. I! Pagitan ng guhit na 
wald,ng sulat. || Pagitan ng ba- 
wa't yugt6 ng palabds. ||^;z Uaneo, 
loe. adv. W i a »g suUt. 

BLANeOR. m. KaputMn; putt. 

BLANGURA. f. Kaputlan; puti. 

BLANDEADOR, RA. adj Nagpa- 
palambot. 

BLANDEAR, v. n. y r. Mang- 
luag; sumunod. || v. a. Pagbagu- 
hin ng akala 6 palagay. 

BLANDIR. V. a. Iwasiwas ang san- 
dat8. II V. r. Kuminigkinig. 

BLANDO, DA. adi. Malambot; 
maiat^. II fig. M^lnmanay; bana- 
yad. II fig. y i^m, Duwag. 

BLANDON. m. T.rikaog malaki 
ng kandila 

BLANDURA. f, Kalambutdn; ka- 
lataan. || Tapal na pangpalambot 
II fig. K ^tamisan; kalambutdn ng 
lo6b sa pakikih»irap. ||fig, Kahin- 
bio^n ng ugali.llfig. Pangungu- 
sap na nakahahalina, 

BLANQUEADOR, RA> adj. y s. 
Nagpapaputt. 



BLANQUEAR. v. a. Magpaputl 
II Pahiran ng puti. II v. n, Pu- 

muti, 
BLANQUECER. v. a. Pakinangin 

ang ginto, pilak at ibd pang me- 

tal. II Paputlin 
BLANQUECINO, NA, adj, Ma- 

mutimutl. 
BLANQUEO. m. Pagpapaputl. 



— 103 — 



BLAN 
BLANQTJERIA. f. Paputian. 
BLANQUETE. m. Pangpaputt sa 

mukha; pulb6s na .ipinapahid ng 

mga babai sa kanilan^i mnkha. 
BLANQU1ZC0, C\. adj. Mamu- 

timuti. 
BLASEEMADOR, RA. adj. y s. 

Pttlatungaydw, 
BLASEEMAR. v. n. Magtungydw 

sa Diy6s.||fg. L"mait; sumum- 

H^a ng kapwa. 
BLASEEMIA. f. Tungayaw sa 

Diyos 11 fig. Salitdng luenalait sa 

kapuw^. 
BLASPEMO, MA. adj. Tungayaw 

sa Diy6s. || s. Nanunangayaw sa 

Diy6s. 6 sa kaowa- tao. 
BLASONAR. v, a. Ihandg. ang 

kttlasag ng isang siyudad sang- 

ayon sa mga alituntunin ng arte 
II V. n. fig. Magparangalan ng 

isaug bagay na piaupuri sa sa- 

rih', 
BLINDA. f. Kanlungan. 
BLINDAJE. m. Panganlong; kan- 

iungan. 
BLINDAR. V. a. Kanlungan. 
BLONDA. f. Inkaheng sutiang gi- 

nagawang kasuutan ng babai. 
BLOQUEAR. v. a. Kubkubin ang 

kaaway. ll Mar. Sarhan ang la- 

hat ng pahatirang baUta sa mga 

daungan ng kaaway. 
BLOQUEO. m. Pagkubkob sa 

kaaway, 
BLUSA. f. Damit na panggawa. 

II Demit na isinusuot ng mga 

bat^,. 
BOA. f. Zool Sawa. H m. Bala- 

bai na mahabS,ng ginagaDait ng 



BOBA 

mga b a b a i na ibinibilibid ss 

liig. 
BOBADA. f. Kaungasan; kaha- 

ngalan. 
BOBEAR. V. n, Gumawg, 6 mag- 

sa ita ng kauugasan. || fig, y fam. 

Magaksaya ng panahon sa mga 

bagay na waUng kabuluhan. 
BOBERIA, f. Kaungasao; kaha- 

ngal4n. 
BOBO, BA. ad]. y s. Ungas; ha- 

ngal, 
BOCA. f. Bibig; bunganglt. |! fig, 

Bungad. fig. Pasukan 6 labasan 
BOGADILLO. m. Ang pagkain Eg 

mga raagsasaka sa pagitan ng 

agahan at tanghalian. 
BOGADO, m. Subd. !l Kaunting 

pagkain. 11 Kagdt 6 sugat na gawa 

ng mga ngioin, I! Bakal na Ipina- 

pasok sa bibig ng kabayo na ki- 

nakabitan ng renda upang ma 

pigil sa pagtakb6. 
BOCALLAVE. f. Sulutan ng susi 

sa kandado. 
BOGAMANGA. f. Dulo ng mang- 

gas; puny6s. 
BOeANADA. f: Dami ng tubig na 

m nsanang naglululan sa bibig 6 

nauluwg,. II Dami ng as6ng lu- 

ma'abds sa bibig kung naniniga- 

rilyo. 
B0CEAR. V. n, Pagalawgalawia 

ang nguso t labi ng kabayo. II 

ant. Maghikab. 
BOeERA. f. Ang naiiwan sa bi- 

big matapos makakain at maka- 

in6m; mumo. 
BOeiNA. f. Tambuli. 
BOeiNAR. V. n. Tumambuli. 



— 104 — 



BOeO 
BOeON, NA. adj. fatn. Malaki 

ang bJbfg 
BOeHORNO. m. Aiiasangan ilnit 

ea pagkadar^ng. II fig. Pamumul^ 

ng niukh& dahil ea kahihiydn. 
BOGHORNOSO, SA. adj. Maalin 

sangan . 
BODA. f. Pagkakasdl; pa^iisdng 

dibdib. }| Kasalan. 
BODEGA. f. Taguaa pg mga ba- 

gaybagay; tiaggalan.j|Kaiaganaan 

sa alak sa isdng po6k. 
BODEGON. m. Karihan; tiridahan 

ng sarisaring makakain. I! Tinda- 

han ng alak. 
BODEGUERO, RA m. y f. Ang 

nagiingat sa taguan 6 tinggalan 

ng mga bagaybagay. 
BODIGO. m. Tinapay na raaliit. 
BODOQUE. m Barokis. li fig. y 

fam. Taong maikling isip 
BODOQUERA. f. Hulmahan ng 

barokis. 
BOFE. m, Bag^. 
BOPETADA. f. Timpal; sampi 

long 
BOEETON. m. Tamp^l^na mariln. 
BOGA. f. Paggaod; pagsagw^a. 
BOGADOR, R.4. m, y f. Maog 

gagaod; mananaguwan. 
BOGADURA. f. Paggaod; pag^ag 

wdn. 
BOGAR. V. n. Mar^ Gumaod; 

sumagwdn. 
BOHtMieO, CA. adj. Nauukol 

sa kaharian ng Bohemia. 
BOIGOTEAR. v. a. Pagkais^isa- 

hdng huwdg bilhan ng anomdng 

kalakal ang isdng tindahan. 
BOIGOTEO. m. Pagkakaisatsa sa 



BOIN 

di pagbili sa isdng tindahan. 

BOINA, f. Gorang bil6g at ma- 
baba na ginagamit aa mga lala- 
wigan ng Y^seongada at Nava- 
rra. 

BOJAR V. a. Mar. Sukatin ang 
binilogbilog ng isdng pu'6. 

BOLA. f. Ang lahdt ng bagay 
na maoilog. 1| fig. Kabulaanan; 
kasinungalingan. 

BOLAZO- m. Pal6 ng bola, 

BOLEAR V. n, Maglar6 ^4 bola 
II Magpalayuaa ng hagis ng bo- 
ia. II Magsinungaiiag. 

BOLERO, RA. m. y f. Aag ma 
nanayaw ng libad.||fig, y fam. 
Mapagsalitd ng kasinungalin^an, 

BOLETIN. m. Papeleta sa pani- 
ningil 6 sa pagpasok sa dul^an, 

BOLIGHADA. f. Bawa't kapala- 
ran sa lar6ng bo\a \\De una bolr 
eliada* m. adv. fig. y fam. S* 
minsanminsan. 

BOLILLO. m. Putol ng kahoy na 
hinugisan na ginasamit sa pag- 
gaw^ ng ingkahe. II Ang itinatay6 
pa gitna ng mesa ng bilyar na 
pinaglalaruan. 

BOLO. m. Piraso ng kahoy na 
bil6g at mataki ang puod na 
nakatay^6 sa sahfg. II Isdng bagay 
na mabilog; b)la. II Urulok. II Uti^n- 
una'^iang j inagamit sa paggaw^ 
ng ingkahe. II Farm. Pildord,8 na 
malaki. II fig, y fam. T*ong mang- 
mang at hangal. II pl. Lardng bil- 
yar. 

BOLSA. f. Siipot na lalagyan ng 
isang bagay; bulsd, II fig. Kaya- 
manaa 6 salap!. 



— 105 — 



BOLS 

BOLSILLO. m. Bulsd. 

BOLSO. m. Supot na tagudn ng 
isdng bagay. 

BOLLAR. V. a. Lagydn ng tandsl 
ang isang bagay upaog makilala 
kung sadn gawa. 

BOLLO. m TiDapay na malilt na 
minasahan Dg ibd'i ib^ng bagay, 
gaya ng itlo^, gatas at ibp. II 
Pamumukol ng uio i-a pagkauu- 
' t6g. 

BOMBA. f. Makinang pangpaak- 
ydt ng tubig. II Pungl6ng inilia- 
hagis mul& sa itaao, 

BOMBARDA. f. Makinang gina- 
gamit ng unang dako na pamu- 
k6i ng mga bato. II Sasakydn ng 
unang panabong ginagamit sa 
paghahagis ng mga bomba. 

BOMBARDEAR. v. a. Hulugan 
ng mga bomba. 11 Tudiain ang 
loob ng bayan sa pamamagitan 
ng malalakds na kan}6n. 

BOMBARDEO. m, paghuhulog ng 
mga bomba; pagtudiA sa pama- 
magitan ng mga kany6n. 

BOMBAZO. m. Put6k ng bom- 
bdng bumabagsak. II Kapiii^ala 
ang niiilikh^ ng puaQuput6k na 
bomba. 

BOMBEAR. V. a. Maghulog ng 
mga bombang pumuput6k. 

BOMBO, BA. adj. Lingdw; tulig 
dahil sa isdng pangyayaring dl 
pangkaraniwan 6 matinding sa« 
k 1 1. II m, Tamb61 n a malakfng 
tinutugt6g sa banda ng musika. 
II Ang tumutugt6g. 

B0NACH6N, NA. adj. y s. fam. 
Mabuti; masunurin; mapaniwailt; 



BONA 

at magiliw, II fig. y fam. Pinani- 

niwal^an ang lahat nang waia 

nang siyasat. 
BONANdBLE. adj. Matahimik; 

mapayapang dagat 6 panah6n. 
B0NANZA. f. Panah6ng matahi- 

mik 6 mapayapa sa dagat. || fig. 

Ka(=iaganaan. 
BONDAD. f. Kabutihan. 1| Kaga- 

lingan. II Kalambutan ng ugali 
BONDADOSO, SA. adj. Tigib ng 

kabutihan; butihfng ugali. 
BONETE. m. Sumbrero ng pari. 
11 Sisididog bubog ng matamis. 
BONITO, TA, adj, Marikit; ma- 

gandd. 
BONIGA. f. Tae ng hayop. 
BOQUEADA. f . Pagbukd ng bibig; 

pagnganga. 
BOgUEAR. V. n. Bumukd ang bi. 

big; ngumangd. || Maghingal6. || 

V. a. Bigkasio ang isdng bagay. 
BOgUERON. m. Butas na ma- 

iaki. 
BOQUETE. m. Pasukang makipot 

sa isdng pook 6 bund6k. 
B0QUIABIERT0, TA. adi. Naka- 

Dganga. II f.g, Nakatungang^, 
B0QUIANCH0, CHA. adj. Ma- 

ludng ang bibig. 
BOQUIANGOSTO, TA. adj. Ma- 

kipot ang bibig, 
BOQUICONEJUNO, NA. adj. Bi- 

big koneho, 
B0QUIDUR0, RA. adj. Nauuknl 

sa kabayong matigas ang ngu- 

BOQUIFRESCO, CA. ad^. Nauukol 
sa kabayong malamb6t ang ngu- 
ed. 

14 



106 — 



BOQU 
BOQUILLA. f. Bukd ng salawal. 
II Butas na kinukunan ng tubig 

SB mga patubig. || Hinihipan s a 

mga kasaogkapan ng musika. || 

Hititan ng sigarilyo 6 tabako. 
BOQUIMUELLE. adj. Nauukol sa 

kabayong malambot ang ngusd. 
II fig. Nauukol sa taong mada- 

ling dayain, 
B0QUINATURAL. adj. Nauukol 

sa kabayoog hindi raatigas ni 

malamb6t ang ngu^d* 
BOQUINEGRO, GRA. adj. Nau 

ukol sa hayop na may ma.tim 

na bibig. II . I^'aag klaseng su 6 
BOQUIRRASGADO, DA. adj. Ma- 

luang na biblg. 
B0QUIROTO, TA. adj. fig. y fam. 

Paiaging nakasabad. 
B0QUIRRUBI0, BIA, a d j . fig. 

Nagsasabi ng lahat ng nalalaman 

kahit di kailaogan. 
BOQUISECO, CA. adj. Bibi^ na 

tuy6. II Nauukol sa bibig ng ka- 

bayong hiodi bumubui^. 
BOQUlTUERTO, TA. adj. Ngi 

wtng bibig, 
BORBOLLaR. V, n. Bumulabok 

ang tubig. 
B0RB0LL6N. m. Biilab6k ng 

tubig. 
BORBOTAR. v. n. Kumul6 6 su 

muMk ang tubig. 
BORBOTON. m. KuI6; sul^k. 
BORGEGUI. m. Sapatos na abot 

hanggdng bukongbukoag. 
BORDA, f . Dampl II Mar. Layag 

na malaki. 
BORBADA. f. Mar. Lakad ng 

sasakyangdagat sa dalawang pi- 



BORP 



hit. 



BORDADO, DA. p. p. ng Bordar. 

II m, Burdd, 
BORDaDOR, RA. m- y f. M^ng- 

buburdd. 
BORDADURA. f . Pagbuburda. 11 

Burdd,. 
BORDAR. V. a. Magburdd; bur- 

dahdn. 
BORDE. m. Tabi 6 gilid sa la~ 

bds ng da6Dg, |j A bordo. m. adv. 

Sa sasakyangdagat. 
BORDON. m. Tungk6d na ma- 

tads kay sa tao. || Ang malaking 

kuwerdas Dg instrun eutong may 

kuwerdaa. II Pangungusap na na- 

uulit nang hindi smasady^. 
BOREAL. adj. Nauukol sa hila- 

g^an. 
BOREAS. m, Hangin sa hilag^, 
BORGOfJ6N, NA. adj. Tag^ Bor- 

gona, 
BORLA, f, Lamb6; borlas.||Taa- 

d& ng mga nagtap6s sa pagka 

doktor sa matata^s na paaralan 
BORNEAR, V. a. Pihitin; itagi- 

lid. II V. n. Mar^ Urhikit ang 

sasakyangdftgat sa ibabaw ng si~ 

napeteng naKalubog sa tubig, sa 

tulak ng hangin 6 ng agos. 
BORR ABLE . a d i . Makakatkdt ; 

mabuburd,. 
BORRAGHADA, f, Gawdng katu- 

tubd sa mga Iang6. 
BORRAGHEAR. v, n. Magiang6ng 

madalds. 
BORRAGHERA f. Paglalango; 

paglalaaing. || fig. y fam. Kabal- 

ba!dag malaki. 



107 — 



BOeO 
BORRAGHO, CHA adj y s. La 

Dgo; las{nj3r. 
BORRADOR. m, Paogsamanta- 

lang salat na kinokopyahda ng 

malinis. 1| Akl^t na pangsamanta- 

la ng m^a mangangalakdl. 
BORRADURA f. Pagkatkat; pag- 

burd. 
BORRAJEAR. V a. S 'mulat ng 

waldng kamunasan, || Magsuldt 

ng kahit an6 bilang pagsasanay 

lamang sa pagsulat, 
BORRAR. V, a. Katkatin; bura- 

hin. II fig. Pawiln ang isdng ba- 

gay. II V. r. Mapawi; makatkat. 
BORRASGA. f. Un6s; bagyo. || 

fig. Kasakunaang dinaranas ng 

isdng kalakal. 
BORRASeOSO SA. adj. Maunds; 

mabttgy6 llfg. Maugong; magu- 

16. 
BORRON. m. Dungis ug tintd sa 

papei- II Pangsamantalang sulat. || 

fig. Masamdng gawd,ng nakapu 

pusyaw sa puri 6 kabantugan. 
BOSQUE. m. Gubat; kagubatan. 
BOSQUEJAR. V a. Gumuhit ng 

mga unang bak^? ng isaag aiiy6. 
II i\g. G'imawa ng unang guhit 

ng isdng dmh, 
BOSQUEJO. m, Pagguhit ng mga 

unang bak^s ng isdng any6 II fig. 

Dlwang pangsamantala sa is^ng 

bagay. 
BOSTEZAR. V. n. Maghikd<b 
BOSTEZO. m, Paghihik^b; hikdb. 
BOTA f. Sisldldn ng alak na ini- 

in6m II Sapatos na hanggdng tu- 
hod. 
BOTABALA. f, Pangsuso ng kan- 



BOIN 



von. 



BOTADOR. RA. adj. Nagtutulak; 

nagbubiins6d.|| m. Tikin, || Oarp. 

Pangbimot ng pak6. II Oir^ Pang- 

butd. 
BOTADURA. f. Pagbubuns6d sa 

tubig ng sa^akydogdagat, 
BOTAFUEGO m. Pangsuso ng 

kanyou. || fig. y fam. Taong ma- 

gafi:alitin. 
BOTANA. f. Panagpt sa butas ng 

Bisidldn n§ alak upang huwag 

tumag^s. II fig. y fam. Panapal 

sa sugat. II fig. y fam, Pikldt. 
BOtANIGA f. Karunungan sa 

mga halaman. 
BOTAnIGO, CA. adj, Nauuko! sa 

karunungan sa mga halaman. || 

m. y f. Ang marunong sa mga 

halaman. 
BOTAR, V. a. Itapon. || Mar. Ipi- 

hit ang ugit ng isdng sasakydng- 

dagat updng gumawt sa dakong 

patutunguhan. || Mar. Ibune6d sa 

tubig a n g isang sasakydngda-^ 

gat. 
BOTABATE. m. fam, Taong ka- 

p6s sa isip. 
BOTE m. Tamlt ng sibd,t 6 pa- 

la86- II Luk86 ng kabayo, || TaI6n 

ng bola sa sahlg. || Boteng sisid- 

Idn ng tubig. II Sasakydng muntt 

sa tubig. 
BOTELLA f Sisidlang bubog; 

bote. 
BOTIGA. f. Tindahan ng mga ga- 

m6t. II Pagkakasamasama ng mga 

gam6t. 
BOTIGARIO. m. Ang naghahandd 
at nagbibili ng mga gaai6t. 



— 108 



BIEN 
BOTUA. Sisidldng Inpk na kata 

tagan ang laki, naabilog, maikl! 

at makiDot ang liig. 
BOTIN. m. Sapatos na baldt na 

umaabot hangg^ng s a gawt n g 

bint. II Mga pagaari ng knaway 

na nasamsdm ng nanalo sa pag- 

babaka. , 

BOTigUIN. m. Kahong maliit na 

pinagtataguan ng mga gam6t na 

dinadald kahit sa^n. 
BOTO, TA. adj. Pangod; pulp6I. 

II fig, Masagal; mapurol ang ulo, 
B0T6N. m. Bot, Usbong. || Buko. 

II Bitonis. 
B6VEDA. f. Arq. Bubungdng hu- 

b6g ng simbahan. || Libingan. || 

Boveda eeleste. Langit. 
BOYA. f. Palutang; pataw. 
BOYANTE. p. a. ng Boyar. Na- 

kalutang. II adj. fig. Maligaya; 

mapalad; masagana,. || Mar. Lu 

tdng. 
BOYAR. V. n. Mar Lumutang 

ang sasakydngdagat. 
BOZAL adj. Nauukol sa itang 

bagong kuha sa kaniydng bayan 
l|fig. y fam. Baguhan sa isang 

pagsasanay. II fig. y fam. Mang 

mdng; ulian. || m. Busdl. 
BOZO. m. BalahibouK bagong tu- 

mutubd sa ngusii || Busai, 
BRAGEADA. f. Imb^y; galaw ng 

mga bisig. 
BRACEAR. V. n. Umimbdy; gu- 

malSw ang mga bisig. || Lumang6y 

na kumakampdy ang mga bisig 

sa labas ng tukid. 
BRAGAS f. pK SalawSI. 
BRAGADURA. f, Pagitan ng hit^. 



BILI 

BRAGUERO. m. Pangbahdg sa 
niluluslusdn. 

BRaGUETA. f. Bukd ng salawal 
sa hardp. || Barageta. 

BRAGUETERO a d j. y s. f a m. 
Malibog. 

BRAGUILLAS. m. fig. Batang la- 
laking bago pa lamang nagaasa- 
lawal II Batang pay^t 

BRAMA. f, Paglaiandl ng mga 
mga hayop. 

BRAMAR. V. n. Umunga; sumi- 
gdw ang mga b^ka at ibdng ha- 
yop na mailap. || fig. Sumigdw sa 
galit ang is^ng tao. ||fig. Huma- 
ginit ang hangin; umugong ang 
dagat ng katakottakot. 

BRAMIDO. m. Unga ng baka. || 
fig, Sigdw na malakds at di mag- 
kamayaw ng is^ng taong naga- 
galit. II fig, Ugong ng malakds na 
hangin 6 dagat na maalon. 

BRAMIL. m, Kasangkapan ng an- 
luagi na paagguhit sa kahoy. 

BRANGADA. f. Lamb^t na pang. 
huli ng isdd. 

BRASA. f. Baga. 

BRASERO. m. Bibingang nilalag- 
\dn ng mga baga na ginagamit 
na painitan, II Po6k na pinagsu- 
sunugan sa m^ga salarin. 

BRASIL. m. Kahoy na sapdng. 

BRASILENO, NA, adj. y s. Tag^ 
Brasil. 

BRAYATA f . Bantdng pananakot 
sa kapuw^. |1 Yabang. 

BRAYEAR. V, n. Magyab^ng. 

BRAVEZA. f. Kabangisdn ng mga 
hayop. II Katapanganng mga tao. 
Karahasgn ng hangin at ibp. 



— 109 — 



> 



BRAV 
BRWO, VA. Matapaosr; marahdLS. 
II Mabuti; magaling, || Mabangls. 
II Marabas na dagat. || Magas- 

pang; waMng pinARaralan. II fam. 

Mapagmatapdng. II fig, y fam. 

Masamang asal. || iig. y fam. Da- 

kWh; katangitangi 
BRAVURA. f, Kabangisan ng mga 

hayop. II Katapangan ng mga tao. 
BRAZA. f. Dip^. 
BRAZADA f. Irnbay ng mga bi- 

sig.{jDami ng gatong na mada- 

dala ng mga || Dipd. 

BRAZADO. m Daml ng gatong 

na madadaU ng mga bisig. 
BRAZAJE. m. Paggawd ng sala- 

pl. II Mar- Pagaukat ng lalim ng 

da«at. 
BRAZALETE m. Pulseras; buk- 

I6d sa bisig ng mga babai. 
BRAZO. m. Bisig; kamdy, || Pa- 

haldng ng timbangan. II Sang^ ng 

punongkahoy. ii fig. Tapang; la- 

kas; kapangyarihan. n pl. fig. Ta- 

gapagkupk6p; tagapagkahngi. 
BREA. f. Sahing. 
BREAR. V. a. fig. y fam. Suma 

kit; gumambala, II fig. y fam Bi- 

BREGHA, f. Skk 6 butas na pi- 
nagawA ng pungl6 sa mu6g 6 
bakod na bat6. II Butas na gina 
gaw& sa bakod 6 bahay na 
bat6, 

BREGA. f. Pakikilaban; pagba- 
babdg. H Away; babdg. II fig. Bir5; 
libdk. 

BREGAR. V. n. Makipaglaban; 
makipagaway. n Makipaglaban sa 
panganib || v, a. Masahin. 



BRER 

BRENA. f. Lupang mabat6 at 

masukal. 
BRETANA. f. Telang manipis na 

gaw& sa BretaAa. 
BRETON, NA- adj, y s. Taga 

Bretana. li m. Hilamang koies.| 

Supllng rg koles. 
BREVA. f Ang unang bung'^ ng 

igera. 
BREVAL. m, Pund ng igera. 
BREVE. adj. Madalt; maiklt; d^g- 

It. II En breve. m, adv. Sa ma- 

daiing panah6n, 
BREYEDAD f, Kadaltin; kadag 

iidn; kaikit^n. 
BREYIARIO. m. Aklat na kina 

ialamndn ng mga dasal sa Ij/u6ng 

9angta6n. 
BRIBA. f Paghahampaslup^ 
BRIBON, NA. adj. y s. Taraad; 

hampdslupSb. IITampalasan. 
BRIBONADA. f. P a n a n a m- 

palasan. 
BKIBONE-^R V. n. Magtamad; 

maghampdslupa. 
BRIGHO. m Hiniblang pilak 6 

gintdng ginagamit sa galdo. 
BRIDA. f. Kabisada ng kabayo. 

na ka=ama ang preao at'riyenda 
BRIDON. m. Ang nangangaba- 

yong may siyd at kabisadaag 

may preno at riyenda. 
BRIGADA. f. MiL Pagkakasama 

ng apat 6 anim na bataly6n, na 

pinangangaaiw^an ng isdng he* 

neral. II Katipunan ng mga taoni^ 

Dagsipagsamasama upang mana* 

tili sa paggawg. 
BRIGADIER. m. O p i s y a 1 ng 

hukb6 na matads sa kordnel ac 

mababa namao sa heneral. 



110 - 



BRIL 
BRILLANTE. p, a. ng Brillar. Nag- 

ninin«nfng, 1| adj. fig. Katakd- 

tak^; namamaibabaw. II m. Diya- 

manteog makiodng. 
BRILLANTEZ. f. Ningning.|| fig. 

Kisiap; kindng. 
BRILLANTINA. f. Pulbos na 

pan pakioang at pangpauingning 

ng mga metdl. II Pomadang pang- 

pakintdb ng bigote at bali'a<<. || 

isdng telang klaseng makint^b. 
BRILLAR. V. n Magningnfng.ll 

fig. Kumin^ng; kumislap; ma- 

maibabaw sa tinataglay na kai- 
,,,8iDan, pananamlt at ibp. 
BIULLO. m. Ningnfng; kisl^p, 
BRINGAR. V. n. Tumal6n; lu- 

mukso. II fig. y fam, Lumaktaw.|| 

fig. y fam. Magdamdam; mag- 

bago ng labis. 
BRINCO. m. Lukso; tal6n ||Lak- 

*^w| II fig. y fam. Saugda'l; ki- 

sdpmata. 
BRINDAR. V. n. Magukol ng ka- 

galangdn ng isdng tao 6 bagay 

sa pagin6ni ng alak.||Maganyaya; 

maghanddg ng isang bagay. || v. 

a. Anyayahan; aiayan. il v. r. 

Humand6g ng kusa sa paggawA 

ng isdng bagay. 
BRINDIS. m. Pagaanyaya; pag- 

in6m na iniuukol sa kagaiingan 

ng isdng tao, 
BRIO. m. Lak^s. H fig Sigld; ta- 

pang. II fig. Gilas. 
BRIOSO, SA. ad3, Magilas; ma- 

lakds; matapang. 
BRISA, f. Araihan. 
BRITANO, NA. ad]. y s. Taga 

Bretaiia; inggle^. 



BROG 
BROGADO, DA. adj. ant. Nau- 

ukoi sa damit na may sabog na 

hiloog gint6 6 pilak.H m. Da- 

mft na sutl&ng may sabog ns 

hilong gint6 6 pilak. 
BROGAL. m. Labi ng bal6n, |[ 

Kuloong. 
BROGHA. f. Pinsfl na matigds 

na ginagamit sa pagpipintd,. 
BROGHE. m. Panard ng damlt 

na gint6 6 ibdng meal. 
BROMA. f. Kaingayan; paglili- 

bdag. II Bird ||Lutos. 
BROMAR. V, a. L u t u s i n ang 

kahoy, 
BROMEAR, V, n. Magbir6. II v. 

r. Magbirudn. 
BRONGE. m. Ang magkahal6ng 

tans6 at tingg&. II TAns6ng dilaw 

fig. Foet- Ang kany6n; ang 

kampangi; aag pakakak 6 tam- 

buli. 
BRONGEADO, DA. adj. Kulay 

tan=6. II m. Pagkukuiay tans6. 
BRONGEADURA, f. Pagkukulay 

tans6. 
BRONGEAR. v. a. Kulayan ng 

kulay tans6. 
BRONGO, CA. adi. Magalds; ma- 

gaspang; bakllbaaih II fig. Magas- 

pang na kaugalian at pakikiha- 

rdp sa kapuwS.. 
BRONQUIO. m. Anat^ Ang ba~ 

wa't isd sa dinadaanan ng hini- 
ngd magmul& sa bagit. 
BROQUEL. m. Panangga. II f i g. 

Tanggulan. 
BROTAR. V. n. Tumubd; sumib6l. 
II Magusb6ng. || BuOoalong; luma- 

bas ang tubig sa mga bukdl. 



BROT 
BROTE m, Usboag; lanub6 
BROZA. f- Yagft; susah || Sapal 

ng aaomang bagay. || .'ig. Mga 

bapay na waldiiK kabulahdng si- 

nasalit& 6 isinusulat. 
BROGES. (A, 6 de) m. adv. 

Padapd; pataob . 
BRUJA. adj. Nauukol sa buha- 

nging pinoagnino. II f Babaing 

mangkukulam. || fi^. y fam. Pa. 

ngit at matandaog babae. 
BRUJEAR V. n. Mangulam. 
BRUiERIA. f Kulam. 
BRUJULA, f, Kasangkapan sa pag- 

lalay^g na nagtuturd ng gawlng 
)- hila»^. 

BRUJULEAR, V. a. Puminta ng 

barahm || fig. y fim. Huiaan; tu- 

ringan- 
BRUNTO, NA. adj\ Itim. 
BRUNIDO, DA p. p. ng Brunir. 

II m. Pagbuh. 
BRUtlDOR, RA. adj. y s. Bu- 

mubuH. 11 m. Pangbuli. 
BRUNIMIENTO. m. Pagbuli. 
BRUI?IR. V. a. Bulihin; pakinta- 

bln ang isd,ng bagay, gaya ng 

pilak, gint6, at ibp. 
BRUSeO, CA. adj. Magalas; ma> 

gaspang. 
BRUSgUEDAD. f. Kagalasan; ka- 

gaspangan. 
BRUTAL. adj. Parang hayop || 

fig. Magaspang; bigldbigld. ii m. 

Hayop, 
BRUTALIDAD. f. Kahayupan. Ij 

fig. Kakulangan ng bait. 
BRUTO, TA. adj. y s. Hunghang; 

waldng baf t. |j Magaspang. II m 

Hayop. 



11 — 

BRUZ 
BRUZA. f. Eskobang matigd^ na 

oanglinis sa kabayo. 
BUBA- f, Katf. 
BUBON m. Pigsang malaki na 

tumutub6 sa singlt. 
BUBOsO, SA. adj. y s. Katihin; 

bub'isin. 
BUGAL adj. Nauukol sa bihig. 
BUGEAMIENTO. m, Pagsisid. 
BUCEAR. V. a, Mar^ Siairin. 
BUCLE. m. Buh6k na pinus6d ng 

kulot, 
BUeOLIGA. f. Pagkain. 
BUGHE. m. Butsi ng manok at 

iba pang hay6p na may pakpak. 
II Dami ng tubig sa bibig. || fam. 

Sikmura^ 11 fig y fam. T' '; 

pook na piaagtataguan n^ -tnga 

hhim. 
BUENAYENTURA. f. Kabutihang 

palad. II Panghuhula sa pama- 

magitan ng guhit ng kamay at 

paamumukhe. 
BUENO, NA. adj. Mabuti. || Ma* 

kabuluban, II Wal^ng kar»aida 

m&n. II Walang malay; mataj:jiK 
II A buenas* m. adv. Sa kusanp- 

Irob. 
BUEY. m. Bakaag kap6n. 
BUPALO, LA. m. y f. Bakang 

bund6k; daraulah. 
BUEANDA, f. Pany6ng mahabc4 

na karaniwang gindgamit ng mi^a 

babai. 
BUFAR. V. n. Sumingastnse sa 

gabt ang bak^, kabayo at ibd 

pang hayop. 
BUPETE. m. Meaang susulatan. 

II fig. Araldn 6 tanggdpan ng 

manananggol. 



— 112 



BUFI 
BUFIDO. m. Tinig ng hayop na 

nagsisiogasiog sa galit. 
BUFO, FA, adj. Nauukol sa pa- 

labdg na katatawanan. li m. y f 

Ang gumaganap ng papel na ma- 

pagpataw^ sa dulaan. 
BUF6N. NA. m. y f. Mapagpa- 

tawa; mapagsisti sa dulaan 
BUHO. m. Zool- Kuwago, || fig 

y fam. Ang taong Iumalay6 sa 

kapuwS. 
BUJARR6N. adj. y s. Nakikia- 

pid sa kapuw4 nty^ lalaki 6 kapu- 

w4 babai. 
BUJIA. f. Kandilang puti. II Ti- 

rikSn ng kandila. II Likds ng It- 
^kf/XO^g ng isdng ilaw. 
BrDxA. f. Tandang parang medal- 

ya na isinasabit sa liig ng mga 

andk ng mabal na lahi sa Roma. 

II fig. Kipahintuiutan; biyayS. 
BUL.^RIO. m. Kitipunan ng mga 

bula. 
BULBO, m. Bot. Bahaging ma- 

katas ft mabiiog ng iiaog ha- 

laman. 
BULETO. m. Maikling sulat» ng 

Papa. 
BULGaRO. RA. adj. y s. Tagd 

Bulgaria. 
BULTO. m. Laki ng aliamdng 

bagay. il Larawan. || Paido; bastA. 

II PamamagS. 
BULLA. f. Sigawan 6 kaingayan 

ng mga tao. || Pagtitipon ng ma 

raming tao. 
BULLieiO. m, Alingasigds ng ma- 

raming tao, || Kaiagayan; kagu 

luhan. 
BULLIGIOSO, SA. adj. Maalingas- 



BULL 

Hgas; maingay; maguI6 || Walang 

k^tahimikan; hindt mapalagay» 
BULLIR. V. II. Kumul6 ang tubig. 
II Mabalisa; hindi mapalagdy. |i 

V. a« Kalugln. 
BUNUELO, ui. Tiaapay na nilu- 

td sa mantik^ 6 langis na isi- 

nasawdk sa pulot kung kanin. 
BUQUE m. Mar. Di6og. || Si.ak:- 
yangdtigat. || Lulan, 
iBURBUlA f. Bilabok ng tubig. 
BURBUJEAR. v. n. Bamulabek 

ang tubig. 
BURDO, DA. adj. Magalds; ma- 

gaspdng. 
BURIL m. Kasangkapang asero 

na ginagamit sa pagukit ng mga 

metal, 
BURLA. f. Aglahi; libdk. || Bird II 

Day^, II pl. Mga kasinungalingan. 
BURLADOR, RA. adj. y s. Mang- 

lilibak; mapagbird. 
BURLAR. V. a. Biruin. || Daya- 

in. II Biguin; alisdn ng pagasa. 

II LiDakln; aglahiin. || v. r. Mag- 

biro; umaglahi; manglibdk, 
BDRL6N, NA. m. y f. Palabi- 

ro; mapagbir6; mapanglibak, 
BURRA. f. Asnong babai. 
BURRO. p. Asnong lalakt. 
BUSGA. f. Paghanap. ll Asong pa- 

ngaso. II Katipudan ng manga- 

ngas6 sa bund6k. 
BUSGADA. f. Paghanap. 
BUSGADERO, RA. adj. Mada- 

ling hanapin; mangyayaring ha- 

napin. 
BUSGADOR, RA. adj. y s. Hu- 

mahanap; naghahandp. 



— 113 — 

Buse ^; " 

BUSCAR v.a. HanapiD; tagpuin; 

humanap; kumfta. 
BUSeAKKUIDOS. eom, fig. y fam. 

Taong mapaghandp ng basagulo; 

buskarido. 
BUSGAYIDAS. com. fig. y fam. 

Pakialamln sa buhay ng ibd. 

fl fig. y fam. Taong masikap sa 

kabuhayan. 
Busedisr, KA. adi, y s, Naghaha- 

ndp. II Man^duduwit. 
BUseoisrA. f. Babanig naglalakd 

ng lamdn. 
BUSILIS. m. fam. Sanht; dahilan, 
BUSTO. m. Lara^ang inukit na 

kakalahati ang katawan at wa- 

Idng mga kam^y. 
BUTAGA. f. Uupdng malaking 



BUTI 

may ganddlan at paniindn ng mga 

kamdy. li Likmuan sa dulaan. 
BUTIFARRA. f Lunganisang yar^ 

sa Catalufia. II fig. y fam. Med- 

yas na maluaeg 
BUYO. m. Itsd. 
Buz. m. Halik sa pagtan&w ng 

utang na loob at pagpipitagan . 
BUZO. m. Maninisid. 
BUZOlS[. m. Palusutan ng tubig 

n g m g a tangke. II Hulugdn ng 

mga sulat sa koreo. |l Panap6n 

sa alinmang butas. 
BUZONERA. f. Paagusan ng tu- 

big sa bakuran. 
BUZONERO. m. Tagakuha ng f^^* 

sulat sa bus6n. ^^<**L&J 



r*.^f.j^"^^fmxi* 



15 







C. f. Pangatlong titfk, at panga- 
•*^^.wa 8a mga eonsonanie ng a- 
''Sakadang kastillt. 

GABAL. adj. Ganap; hust6 || fig- 
Ba6; tap6s. 

GABALGaDA. f.a Eawal na ka- 
tiayuhang tumatakb6 sa parang. 

GABALGAE. V. D. Mangabayo 11 
Magpasydl ng nakakabayo. || v. a 
Ayamahin ng kabayong lalakl 
ang kabayong babai 6 ibdng ha- 

GaBAlGATA. f. Katipunan ng 

mga taong nagpapasyal ng na- 

ngakakabayo . 
OABALLA. f. Isdang dagat, na 

tutoong pangkaraniwan na ma 

pulS ang lamdn. 
GABAlLEEI A. f. Kabayo. || Huk- 

bong kabayuhan. 
CABALLEEIZA. f. Po6k na pf. 

nagsisilungan at pfnagpapakanan 

sa mga kabayp. 
GABALLEEO, EA. adj. Nanga- 

n|abayo.|| m. Maginoo. 



CABxALLEEOSlDAD, f. Pagkama" 

ginoo. 
OABALLETE. m. Palupo ng bu- 

bungdn. 

CABALLITO. m. K^bayong ma- 

llt. 
OABALLO. m. Kabayong Ialak{- 
CABAi;rA. f. DampA; kubo. 
CABECEAE. V. n. Kumilingkiling; 

tumang6taQg6 II UmiUng. |1 Mag- 

yukay6k. 

CABECEO. m. .Pagtang6; pagiling; 

pagyukayok. 
OABEeEE^.. f . Pinakaulo ng ildng 

bagay || Podk na nililikmuan 

ng nangungulo sa mesa ng 

handaan. II Uluoan. 
CABECILLA. com. fig. y fam. Ta- 

ong masamang bikas, masamang 

asal 6 kapos sa isip. || m. Pun6 

ng mga taong masam&. 
OABELLAE. V. n. y r. Tumubd 

ang buh6k; magkabuhdk. 
OABELLEEA. f. Buh6k ng ulong 

malagd at laylay hangg^ng Iik6d 



~ 1 

GABE 
GABELLO. m Buh6k. 
GABELLUDO, DA. ad]. Malagd 

ang buh6si. 
GABER. V. n. Magkasya; maglu 

lan. ii Magkaroon ng paglalagyan 

6 papasukan. 

GABESTRANTE. m. Kasangka- 
pang pangbubat sa mga bagay 
na mabibigdt. 

CABEZA. f. Ulo ng tao 6 ng 
mga hayop. li Ulo ng pak6.il 
Tukt6k ng kampan^. il Simuld ng 
anomdng bagay. ii Taluktok ng 
bundok. || fig, Talioo; kakaya- 
> han. II fig. Pangulo; pun6. 

CABEZaDA. f. Ump6g Dg ulo; 
untog. II Yukayok. II Yuk6 ng uio 
bilang tand& ng paggalang. H 
Kabisada ng kabayo. 

CaBEZAL. m. Undnunanan. 

CABEZUDO, DA. a d j, Uluhdn; 
malakl ang ulo. II fig. y fam. 
matigds ang ulo; maulit. 

OABIDA. f, Lulan ng isdng bagay. 

CABILDO. m. Kapieanan ng mga 

pinund ng simbahan. || Bahay na 

pinagkakatipiinan ng mga may 

katungkulan sa bayan. 

t( CABIZBAJARSE. V. r. Tumung6. 

CABlZBAJO, JA. adj. fam. Yuk6; 
tuDg6. II Malungkot at nagmu- 
muni 

CABIZCAIDO, DA. adj, Tuii|6; 
yuk6. II Malungk6t; hindl mag- 
kamayaw. 

CABLE. m, Mar. Lubid na na- 
kapigil sa sinapete og da6ng. 
II Lubid na malak! 

CABLEGRAFIAR. V, n. Magpaha- 



15 — 

cabl 

tidkawad. 
CABLEGRAMA. m. Pabatidkawad. 
CABO. m. Dulo. II Duluhan. ii 

Tangk^y, || Puluhan. II Wakis. || 

Al eaho. m. adv, Sa katapusdn; 

sa kahuUhulihan, 
CABOTAJE. f. Paglalaydg na gi- 

nagawA sa malapit sa baybayin 

ng dagat. 
CABRA. f, Kambing na babai. 
OABRERO. m. Tag^pagalagli ng 

mga kambing. 
C ABRESTANTE m . K a 8 a n gk a- 

pang pangbuhat ng mabibigat 

na bagay. 
OABRILLA. f. Isddng dagat.|| Ka- 

langdn ng kahoy ng mga ir*''-^ 

luwagi f| Ang pit6ng bituing iA^JJL^ 

kakalapie. 
CABRIOLA. f . Tal6ng ginagawA 

ng sumasaydw. 
OABRITO, m, Anik ng kambing. 
CaBR6n. m. Kambing na ialaki; 

barako. || fig. y fam. Ang lala' 

king pumapayag na kalunyain 

ng \h& ang kaniydng asawa. 
CACAO. m. Bot Kakaw, 
lcACAOTAL. m. Kakawan. 
CACAREAR. V. n, Pumutik ang 

maD6k. || v. n. fig. y fam. Pu- 

'rihing labis ang sariling kilos. 
CACAREO. m. Pagput^k; putkk. 

It f»g. Pagpuri sa sarili. 
CACERIA f. Pangangaso. 
CACERIlsrA. f. Supot na malaking 
sisidl^n ng mga kartutso at bala. 
CACEROLA. f. Gieahang may 

tangkdy; kasirola. 
CACIQUE. m, panginoon; hari- 

harian sa isdng bayan. 



116 — 



CACI 
CAClQUlSMO. m. fam Pama- 

halaan ng mga mspdgbariharian. 
CaCO. m. fig. Tekas; mangdudu 

wft. |j fam. Taong matatakutin, 

duw^g at mabagal. 
CACOFONfA, f. Masamang tun6g 

ng mga pangungupsap na mag- 

kakasama. 
CaCOF6nICO, CA. adi. Masa- 

mang tun6g. 
CACHAZA. f Kabagalan sa pag- 

sasalit&; kakuparan. 
CACHAZUDO, DA. ad]. Maba- 

gal; makupad. 
CACHEAR. V. a. Kapkapan ang 

isdng taong pinaghihinalaan u- 

pang alisan ng sandatang maa 

aring ikubll. 
Jl^.CHETE, m. TampdU || Pisngl. 
t;ACHICAN. m. Namumund sa 

pagsasaka. 11 fig. y fam. Matalas; 

san^y. 
CACHO. m. Piraso ng is^ng ba- 

gay; kaputo!. 
CACHORRO, RRA. m. y f. Tuta; 

kuw&. II Pistolang maliit. 
CACHUCHA. f. Daonp na maliit 

na naglalamdn lamang ng tatlo 

katao. II Gora. Il Sftyfiw na ha- 

ydg sa Andalueia. 
CADA. adj, Bawa't; balang, || 

Gada euah Bawa't is^, 
CADALSO. m. Bibitaydn. 
CADAvER. m. Bangkay, 
CADAVtRICO, CA. adj. Nauu- 

k61 sa bangkdy.ll fig. Maputld 

at payfit. na parang bangkdy. 
OADENA. f, Tanikaia. || Parusa 

sa bilangguan na nagdadald ng 

tanikala sa buong panahdii ng 



CADE 

pagkakabilangg6, II fig, Pagkaka- 

sun6d8unad ng mga pangyayari. 
CADENCIA. f. Pagkaka8un6dsu- 

n6d ng mga tun6g na magka. 

tugma. II Pagkakatama, ng tun6g 

ng salita. 
CADERA. f. Balakang. 
GADETE. m. Binatang nagaara^ 

sa paaralan ng pagsusundalo, 
CADUCAR. V. n. Magulian. || 

Mawaldn ng bisi; lumamp^s sa 

panah6n, || fig. Ma&ira sa ka- 

lumaan. 
CADUCO, CA. adj, U ian. H Hin- 

di magtatagdl. 
CAER. V. n. Mahulog; bumagsak; 

H Mabulld. II Malagpak; malagl^g; 

II Mapatib6ng. || fig. Mawal& ang 

kapalaran, hanapbubay at ibp. 

II fig. Mamalt; malis}^, || v. r. 

Malagldg; mabagsdk. 
GAFfi, m, Kape. 
CAFETAL. m. Kapihan; po6k 

na pinagtataniman ng maraming 

punung kape. | 

CAFETERA. f. Babaing may-ari 

ng tindahan og kape. jj Babaing 

magkakape || Sisidlan ng kape. 
CAFETERO. f. Lalaking may-ari 

ng tindahan ng kape. II Lalaking 

magkaknpe. 
CAFETO. m. BoL] Pund og ka- 

pe. 
CAFILA. f. fam. Kawan ng mga 

tao, hayop 6 mga bagaybagay, 
CAFRE. adj. y s. Taga b a y a n 

ng Africa. |1 fig, Malupit; maba- 

DgfS. 

CAGADERO. m. Po6k na pana- 
biban. 



CAGA 

CAGAJ6N. m, Taing kabayo. 
CAGALAR, m, Bitukang malakl 
GAGALERA. f fam. PanaDaM ng 

bulul6s; pagkukur?6. 
CAGAR. V, n, Dumumi; manabf. 

ll^^E' y fa°a. Sirain ang isdng 

bagay, 
GAGARRUTA. f. Taing kambing. 
CAG6n, NA. adi. y a, Taiin. || 

fig. y fam. Matatakuting tutoo. 
GAIDA. f. Pagkahulog; paglag- 

pak. U Palabi8bfsan; sibi. |j Hati 

ng bahay sa pagakydt ng hag 

danan. !1 fig. Pagkakasala ng 

unang tao at ng mga anghel na 

masamd.li A la eaida de la tar^ 

de- m. adv. Pagdadapit hapon. 

II A la eaida del soU m. adv. 

Paglubog ng araw. 
CAIDO, DA. p, p. ng Caer. || 

adj. fig. Lupaypay. 
GAImAN. m. Kahawig ng buwa- 

ya, II fig. Taong matalas at 

malihim. 
CAJA. f, Kabdn. |j Ata6I. || Tam- 

boL II Kahdn. 
CAJERA. f. Babaing nagiingat ng 

kaha sa bahaykalakal. 
CAJERO. m. Manggagaw^ ng ka- 

bin. I! Ang nagiingat ng kaha 

Dg bahaykalakal. 
CAJETILLA, f. Kaha ng siga- 

rilyo, 
CAJISTA, eom. Manggagawi sa 

limbagang nagaayos ng mga le- 

tra; tagapagkaha ng mga letra 

sa iimbagaii. 
CAJ6N. m. Kabang malakf; 

kah6n. 
CAJUELA, f. Kahaag munti. 



— 117 — 



CAL 
CAL. f Apog, 
CALA. f. Pagpiraso ng mil6n at 

ng ibang bungangkahoy. }] Kapi- 

rasong mil6n 6 ng ibdng bungang- 

kahoy. II Panganilya sa puwit. 

(I Lo6k na maliit na ginagaw& ng 

dagat. 
CALABACERA. f. Babaing mag- 

k&kaiabasa. || Bot^ Halamang ka» 

labasa. 
CALABACERO, m, Ang lalaking 

magkakaiabasd. 
CALABAZA. f. Bunga ng kala- 

basa. 
CALABAZAR, m. Kalabasahan; po. 

ck na taniman ng kalabasa. 
CALABAZaTE. m. Matamis na 

kalabasa. 
GALABOBOS. m. fam. Ul#^"^,^ 

katik, ViLa.^ 

CALABOZO, m. Piitan || Silid 

sa bilangguan na pinagkukulungan 

sa isdng salarin. 
CALABRfiS, SA. adj. y s, Tagd 

Calabria. 
CALABROTE. m. Mar- Lubid na 

panali sa sasakyang dagat kuog 

mahinli ang hangin, 
CALADO. m. Burda sa damit, sa 

kahoy 6 sa metSU 
GALaEATEAR. V. a. Magsiksik 

Dg bun6t at galagala sa mga bu- 

tas ng kask6 at ibd pang sa- 

sakydn. 
CALAFaTEO. m. Pagsisiksik ng 

bun6t at galagala. 
CALAMAR. m. Pusit. 
CALAMBRE. m. PuHkat; manhid, 
GALAMIDAD, f. Kapahamakan; 

sakun&. 



— 118 - 



CALA 

CALAM0. m. Istrumento sa mu- 
sikang nababawig sa plauta. I 
Poet. Panulat. 

CALAR. V. a, Patagnsin ang tu 
big. U Burdabdn ang mga damit, 
metal, kaboy at ibp. | Pumiraso 
ng kat.ting na milon 6 ng ibdng 
mga bungangkaboy up^ng tikmda. 
I I9u6t na mabuti sa ulo ang 
gumbrero. i Itu6n ang sandata; 
gaya ng sibat at ibp, na ban- 
ddng ipanugat. || fig. y fam. Ki- 
lalanin ang kalagayan ng isdog 
tao. II Tarukln ang dabilan, ka- 
tuwiran 6 libim ng isdng bagay. 
f| m. Pook na may maraming 

* batong inaapog. 

r^^yERA. f. Bung6. II m. fig 
_^.^j3ig maikl! ang isip. 

CALAVERADA. f. fam. Gawang 
sarili ng maiklt ang isip. 

CALCADOR, RA. m. y f. Taga- 
pagsalin ng dibubo. |i m. Kasang- 
kapang pangsalin ng dibubo. 

CALCAl5^AL, m. Sakong. 

CALCAftAR. m. Sakong. 

CALCAR, V. a. Isalia ang dibubo 
ea ibdng papel. 6 damlt na pag 
sasalinan. II Diin&n ng paa. Ii f.g. 
Gagarin; parlsan. 

CALCArEO, A. adj. May apog. 

CALCEDONIA. f, Bat6ng bugbaw 
na napakalinaw. 

CALCETA. f. Medyas na bang- 
* gang tuhod. 

CALCETiN. m. Medyas na bang 
gang kalabatidn ng bintt, 

CALCINABLE. adj. Maaapog. 

CALCINACI6N. f. Pagaapog. 

CALCINADOR, RA. adj.ys. Nag- 



CALC 

aapog, 
CALCINAR. V. a. Apugin; mag- 

apog. 
CALCOMANIA. f. Karkamunya 
C ALeULABLB. a d } . Matataya; 

matutuos. 
CALCULaR V. a. Tayabin; tu- 

usin. 
CALCUL0. m. Taya; tu6s. 
GALDEADO, DA, p. p. ng Oaldear. 

Iladj. M^init. 
CALDEAMIENTO. m. Pagpapai- 

nit; pagpapabaga. 
CALDEAR, V. a. Painieing ma- 

buei. II Pagbagabin t| v. r. Mag- 

init na mabuti. 
CALDERA. f. Kawa; kaldera. 
CALDERILLA. f Kalderang ma~ 

liit na pinagdadalban ng tubig 

na bendita. || Salaptng t a n s 6 ; 

bariyd. 
CALDERO. m. Timbft sa bal6n; 

kalderang munti. 
CALDER6N. m. Kalderang ma- 

Uki. II Tandd ng biiang ng is^ng 

libo. 
OALDILLO. m. S^lsa ng ildng 

lutdng ginisa. 
CALDO, m. Sabaw. 
CALDOSO, SA. adj. Masabdw. 
CALDUCHO, m. Sabdw na hindl 

masarap- 
CALENDA. f. Pagbasa ng akUt 

na kinatatal&dn ng mga panga- 

lan at ginaw& ng mga santo at 

ng mga pagpipistaog nauukol sa 

bawa't araw, || pl. Ang unang 

araw ng bawa't buwdn sa kalen- 

daryong romano. 



CALE 
CALENDARIO. m. AkUt ng mga 

araw sa buong sangtaon; kaliti- 

daryo, 
CALENDARtSTA. eom. Guma- 

gaw4 ng kalendaryo. 
CALENTADOR, R^. adj. Nagpa- 

painit. || Painitan. 
GALENTAMIENTO. m. Pagiinit. 
GALENTAR. v. a. Painitin {| fijr. 

Pasiglabln. |( v. r. Maginit; umi- 

nit. ii V. r. Maglandt ang mga 

hayop. li fig. Magap6y ang kalo- 

oban sa pakikipagtalo 
GALENTON. m. Pagiinit na ma. 

dali- 
GALENTURA. f. Lagndt. 
GALENTURIENTO, TA ad]- Ni- 

lalagndt; m%y lagndt. 
GALENTORILLA. f. Sinat; lag- 

nat na magaan. 
CALERA. f. Apui^dn. 
GALERO, RA. adj. Nauukol sa 

apoK. II m. Magaap6g. 
CALESA. f. Sasakydng may gu- 

16ng na hinihila ng kabayo. 
CALIBRE, m. Sukat ng lo6b ng 

kany6n 6 barfl. 
CALIDAD. f. Uri ng isAng tao 

6 bagay. H Kalagayan ng is^ag 

tao baao pumasok sa i^dng tung- 

kulin. I! Kamahalan at kataa^an 

ni dug6. II Kaugallan. || fig. Ka- 

halagahan ng isdng bagay. 
eALIDO, DA. adj. Nagbibigdy 

init.llMainit anff panab6o. 
GALIENTE. adj. Mainit.||fig. Ma- 

init na kalooban; mapusdk sa 

pakikipagtalo.il En ealiente. m. 

adv. £ i g . Pagkatapos; kapag- 

daka. 



19 _ 

CALI 

CALIFICACI6n. f. Pagpapaha- 
lagd sa isang bagay ayon sa ka- 
laeayan 6 mga pangyayari, 

CALIFICAR. V. a. Pahalagah^n 
ang mga kalagayan 6 katayuan 
ng isdng tao 6 bagay.|!fig. Ma- 
galingin. || v. r. fig. Magpatunay 
ang isdng tao ng kaniy&ng ka 
mahalan 

CALIGINOSO, SA. adj. Madillm; 
maulap. 

CALIGRAFiA. f. Pagsasanay ng 
pagsulat ng mabuting letra. 

CALiGRAFO. m. Sandy sa pag- 
sulat ng mabuting letra, 

CALIZ. m, Sarong ginagamit sa 
pagmimisa na pinaglalagy^"*"^** 



alak na binubulungdn.||Puatr*i% 

tangkay na kinakakabitdn ng 

mga talulot ng bulakldk. 
CALMA. f. Katahimikan ng pa- 

nahda. || fi«. Kapayap^^n; kapa 

natagdn,||fig. y fam. Katamaran; 

kakuparan, 
GALMANTE. p» a. ng Calmar. 

Nagpapatahimik || adj. y s, Med- 

Nagpapahimpll ng sump6ng. 
CALMAR. V. a, Patahimikin; pa- 

tulugin; pahimpilin. || v. n. Pu- 

manatag; tumahimik. 
CALOFRIARSE, v. r. Ngikihin. 
CALOFRfO m. Ngiki. 
CALOR. m. Init. || fig. Sigld. || 

fig. Pagibig; paggiliw. 
CALOSTRO m. Unang tiild ng 

gatas ng inahin matapos maka- 

pangandk. 
CALUMNIA. f, Paratang;bintdng; 

upasaU. 



— 120 — 



CALU 
CALDMNIAD0R, RA. adil y s. 

Nagbibiotdng. 
GALUMNIAR. v. a. PagbintSDgan; 

paratangan; pagupasal&an . 
GALUMNIOSO, SA. adj. Nagbi. 

bintdng; nagpaparatAng ; naguu- 

pasal^. 
CaHJROSO. SA. adj. Mainit aog 

panah6n. II fig MaslgM; maalab. 
CALVA, f. Babagi ng ulong wa- 

Idng bub6k* 
CaLVARIO. m. Bund6k ng Je- 

ruaaletn na pinagpakdan kay Je 

sueristo. il fig, Sunud^un6d na 

mSa kapahamakdn at sakun^. 
-^^%'g INISMO. m. Aral ni Cal- 

CALVINISTA. adj, Nauukol sa 
aral ni Calvino. 

CALVO, VA. adj. ys, Upawln;pa 
n6t; kalb6. || Nauukol sa lupang 
wal&ng dam6 6 sukaK 

CALZA. f. Salawd!. ||fam. Med- 
yas. 

CALZADA. f. Lansangang may 
latag na bat6. 

CALZADO, DA. p. p. ng Calzar. 
11 adj. Nauukol sa mga hayop 
na ang mga balahibo ng paa ay 
putl at kaibd sa kulay ng sa 
katawan. || Nauukol sa mga i- 
bong a"g «li* baiahibo*y sagdd 
hanggang pa^. II ai, Sapatos; 
sapln sa pa&* 

CALZaDOR. m* Pang8o6t sa sa- 
patos. 

CALZAR. V. a. Sapatusan; sapi- 
n&n ang palt. || Kalangan; kal- 
suhdn. tl V. r. Magsapatos. 

CALZO, m. Kalang; kals^. 



CALZ 
GALZ6N. m. Salaw^l na maikll. 
CALZONAZOS. m. fig. y fam. 

Lalaki na mabiman ang paguugali.. 
CALZONCILLOS. m. pl. Pangsu- 

son; salawdl na panglo6b. 
GaLLADO, DA. p. p. ng GaUar. 

\\ adj. Tahimik; wal^ng kib6. 
OALLAR. V. n. y r. Huwdg ku- 

mib6; tumahik. i Tumahdn sa 

pagiy^k 6 pagsigdw, B Magtimpi 

ng damdamin 6 ng nalalaman. 
GALLE. f. Daang hay^g; lan- 

sangan. 
CALLEJEAR. V. n. Maglakdd sa 

lansangan ng waldng kaparara* 

kan. 
CALLEJERO, RA. adj, Paldla- 

kdd sa mga lansangan. 
CALLEJ6N. m. Daang makipot 

at mahab^. 
CALLO. m. Lipik. 
GALLOSIDAD. f. Pamamat6 6 

lipAk ng mga pa4, kamdy, 

tuhod, at ibp., dahil sa waldng 

tigil na pagsagl sa is&ng bagay 

na matigds. 
eALLOSO, SA. adj Malip^k. tt 

Nauukol sa/ lipdk* 
GAMA. 1. Hihigdn. ii fig. Po6k 

na pinagpapahingahdn n g m g a 

hayop. 
OAMADA. f. Katipunan ng mga 

magkakasamang angk ng hayop, 

CAMAFE0. |m. Any6ng inilalara- 
wan ng lutdng sa mabalagang 
bat6. 

CAMaLE6n. m. Zool Hunya- 
ngd. 

CAMAMILA. f. Mansanilya. 



CAMA 
CAMANDULA. f Dasalang may 

samp^ 6 tatlungpaog butil 
.CAMARA. f, Kabaha5an,|| Bahay 

na .pinagpupulungan ng mga ki- 

natawdn. II Kapulungang bayan. 

11 Loteog ng mga magsa^aka na 
' pinagtataguan ng kaoilang inaani. 

II Tanggapan sa palasyo ng hari. 

II Dami ng tao. || pl. Kurso; 

pagbubulu!6s. 
CAMARADA. f. Kalaguy6; kasa- 

masama. 
CAMARERA. f. Ang babaing ki- 

naaalaogalanganan sa tandng nag- 

lilingk6d sa mga bahay ng mga 

mahdl na tao. 
CAMARERO. m. Punong katiwa- 

la sa tahanan ng papa. II Lalaking 

kinaaalangalanganan sa mga nag. 

lilingkod sa mga bahay ng mga 

mahal na tao. 
GAMARiN. m. Ang pinaglalagydn 

ng larawan ng Birhea e-a alt^ at 

pinagtataguan ng mga hiyas at 

kasuutan ng naturang larawan. 

lj Kamalig- 
CAMARISTA m. Kagawad ng 

konseho ng Kapulungan. il f. Da- 

mang nagUlingkod sa Reyna 6 
A^ primesa. 

CAMAR6N. dq. Zool- Hipon. 
CAMAROTE, m, Silid ng mga 

saaakyanodagat. 
CAMA8TR6N, NA. adj. y s. fam. 

Taong walang kib8 at madalds 

na nagaantdy ng mabuting pag. 

kakatadn upang gumaw& 6 mag- 

pabayang gumawA ng mga ba- 

gay na inaakalang marapat sa 

kaniy^. 



121 — 

GAMB 

CAMBALACHE. m. fam Pag- 
papalit ng isdng bagay sa isd. 

CAMBI ABLE . ad j . Mapapalitdn. 

CAMBIADIZO, ZA. adj. ant. Pa- 
lipatlioat; waldng kapanatagdn. 

CAMBIAR. V. a. Palitin; ipagpa- 
lit. II Baguhin; ibahin. II Lumi- 
pat Dg kinadoroonan. || v. n. y r. 
Magbago ng hihip ang hangin; 
lumipat ng kinatitirahan. 

GAMBIO. m. Pagpapalit; kapalit. 
II c o m . Halag^ ng salapt sa 
ib&'i ibdng bansa. || For. Pag- 
papalitan. II Libre eambio' Arai 
sa pagtitipid na nagtatangg61 sa 
malayang pangangalakal. || En 
eambio- m. adv. Sa halip. 

CAMBRAY. m. Kayong man^^^ 



na gaw4 i-a Gambray. 

CAMELL6N. m. Tudllng. 

CAMILLA. f. Hakutdn ng may- 
saklt 6 sugatau. 

CAMINANTE. p. a. ng Caininar. 
il adj. y s. Naglalakdd; nagla- 
lakbdy . 

OAMINAR, V. n. Maglakdd; mag- 
lakb^y. || Lumakad. || f!g. Magpa- 
tuloy sa tunguhin ang mga ba- 
gay. 11 V a. Saiiksikin. 

CAMINATA, f. fam. Pagpapas- 
yal ng mahaba. II fam, Landa- 
sing mahab^ na nilalakbay ng 
isang tao sa samlt ng lo6b. li 
fam. Paglalakbay na maikiing 
ginagawS. ng nagliliwaliw. 

CAMINO. m. Land^s ii Daan. || 
Paglalakbdy. II fig. Paraan ng 
paggaw^ ng isdng bagay, 

CAMI6N. m. Karong hakut^n ng 
mabibigat, 

16 



— 122 



CAMI 
GAMISA. f. Bar6. II Balokng mga 

bungangkahoy, II Pinaghunusan 

ng ahas. 
GAMISERIA. f. Tindahan ng mga 

bard. 
GAMISERO, RA. m. y f. Mang- 

gagawa. ng bard. || Nagtitinda 

ng mga bard. 
GAMISETA. f. Bar6ng panus6n. 
CAMISOLfN, m. Damit na iti- 

natakip sa dibdib ng bar6. 
GAMORRISTA. adj. fam. Pala- 

awfiy. 
GAMOTE, m. Kamote 
GAMPAMENTO. m. Pagpapahi- 

ngd ng kawdl. || Mil Hlmpi 

rAiPANA. f. Batingaw; kam- 

pan4. I 

GAMPANADA. f. Tugtdg ng 

kampanil. || Tun6g ng kampan^. 

II fig. Balitang maugong 
GAMPANARIO. m. Tore ng kam- 

pan^. 
GANPANEAR. v. n. Tumugtog ng 

kampanli,. 
GAMPANERO. m. Manggagaw^ 

ng kampan^ 6 batingdw. II Ma* 

nunugt6g ng kampan^. 
GAMPANILLA. f. Kuliling; ma- 

liit na kampan^. || Bulabok. 
CAMPANILLAZO, m. Tugt6g ng 

kuliling. 
CAMPANILLEAR. v. n. Kumu- 

liiing. 
CAMPANTE, adj. fam. Nasisiya- 

hdn; napapatag. 
CAMPANUDO, DA. adj. Naha 

hawlg sa hugis ng kampan^; 

makambdng ang laylayan. 



CAMP 
OAMPANA. f, Parang na patag. 

II Mil' Paglabas ng mga hukb6 

sa mga himpilan sa pagbaka sa 

kaniidng mga kaaway. 
OAMPAR. V. n. Makahigit sa ibd 

dahil sa kabihasndn 6 any6Dg 

tinataglay. II Mil- Magpahingd ang 

hukb6. 
GAMPEAR. V. n, Lumabds sa 

parang; mamarang. || Makalal6; 

makahigit. II MiL Makipagbaka. 
OAMPEGHE. m. Bot. Punong- 

kahoy na ginagamit sa pagtt- 

tin^. 
CAMPE6n. m, Bayang bant6g sa 

pakikibaka. || Mananalo. il f i g. 

Tagapagtanggol ng isdng mithiln 

6 aral. || Pamunudn sa digm&. 
CAMPESINO, NA. adj. Nauukol 

sa parang, 11 Lagi na sa pa- 

rang, 
OAMPII^A. f. Kapatagang pinag- 

sasakahdn. 
CAMPO. m. Parang. || Lupang 

Fakah^n, || Mga pananim, mga 

puDongkah6y at ibd pang bag^y 

sa parang. 1| fig. LaraDgan. II 

Mil Pook na kinadnroondn ng 

isdng hukb6. ^ 

CAN. m. Aso. 

CANA. f. Uban; puting buh6k, 

CANAL. amb. Padaluyang tubig; 
pans61. 11 Daan ng mga sasak- / 
yangdagat na nabubunganglt sa 
isdng daungan 1| Bahagi ng dagat 
na tinatakbuhdn ng agos ng tu- 
big na patungong bukana. 

CANALIZACI6N. f. Paggawd ng 
mga padaluyang tubig 6 pans6I. 



— 123 — 



CANA 

CANALIZAR. v. a. GumawA ng 

mga padaluyangtubig 6 pans61. 
CANAUZO. m. Kandl ea pagi- 

tan ng dalawang pul6. 
GANALLA. f. Taong hdmak st 

alipusta. 11 m. fig. y fam. Ma- 

samaDg tao. 
GANANA. f. Pamigkla sa bay- 

wang na pinaglalagydn ng pung- 

16 ng barll. 
CANAPfi. m. Upuang mahabit na 

may sandalan. 
CANARIO. m. Zool. Ibong ka- 

hawig ng pipit na madildw ang 

balahiho. 
^ CANASTA, f, Kalng. 
GANASTADA. f. Lamdn ng isang 

kalng. 
CANASTERO, RA. m. y f. Mang- 

gagaw^ 6 nagbibili ng mga ka- 

Ing. 
CANASTILLA. f. Kalo6b na ka- 

raniwang ibinibigdy sa mga dama 

sa palasyo kapdg dumadalo sa 

isdng kasayahang haydg. 
CANASTILLO . m. Pangn^n. 
CANASTO, m. Matong. 
CANCAN0. m. fam, Kuto. 
CANCEL. m, Tablng na kahoy. 
/ CANCELACI6N. f. Pagpapawaldng 
^ kabuluhdn sa isdng kasulatan. 
CANCELAR. V. a. Pawal^ng ka- 

buluhan ang isdng kasulatan. || 

fig. Katkatin sa alaala; pawa- 

Idng bis£t. 
CANCELARI0. m. Ang sa mata- 

tads na paaraldn ay nagka- 

kaIo6b ng katibayan ng pagka- 

tapos sa isdng pinagaralan. 
CANCEX. m, Bileol 6 siigit iia 



cacn 

mapanganlb na karaniwa*y puma- 

patd-y; kanser. 
CANCERARSE, V. r. Magkakan- 

ser. 
CANCILLER. m. Kalihim ng 

Hari. 
CANCI6N. f. Kantd; awit. 
CANCRO. m. Kdnkaro. 
CANDAD0. m. Panarangkd; kan- 

dado. 
OANDAR. V. a. Itarangkd; ikan- 

dado. 
GANDEDA. f. Bulakldk na wa- 

Idng bunga. 
CANDELA. f. Kandiia. 1| fam, 

Baga. 
CANDELABRO. m. Tirikdng |p^ 

laki ng kandil^. Cj.a j 

eANDELERO. m. Tirikdn ng 

kandilS. 
OANDELILLA. f. Kandilang munti. 

{{ Kasangkapang goma na gina- 

gamit ea pagsisiyasat sa dina- 

nadaanan ng ibi. 
CANDENTE. adj. Nagbabagang 

mabuti. 
CANDI. adi. Nauukol sa asukal 

na parang bubog na makapal at 

malinaw. 
CANDlDATO. m, Ang naghaha- 

ngdd sa isdng katungkulan. | 

Ang inilalagdy sa is^ng tungku- 

lia kahit di humihingt. 
CANDIDEZ. f. Kaputian. || fig, 

Kalinisan ng damdamin; katapa- 

tang lo6b. 

eANDIDO, DA. adj. Maputl. I 
fig. Malinis na damdamin; ma- 
tapat na lo6b. 



— 124 



CAND 
GANDIL. m. Tmgh6y; ilawang 

maliit. 
CANDILEJA. f. Basong iiawdn. 
CANDOR. m. Kaputiang lahis, || 

fig. Kalinidan ng damdamiD; ka- 

tapaogang lo6b. 
CAnDOROSO, SA. adj. Matapdt 

na loob; malinis na damdamin. 
CANGREJ0. m. ZooL Alimango; 

alimasag 
GANGRENA. f, Pagkabul6k ng 

su' at . 
CANGREN4RSE. v. r. Mahulok 

ang sugat; kaagrenahio. 
GANIBAL. adj, y s. Kumaka'm ng 

kapuwi tao, 
f ^'^NieULA, f. Panahon ng ma- 
^-labis na init. 
GANILLA. f. Biyas ng b ntl 6 

ng bisig. 
CANINA. f. Duml ng aso. 
CANlNO, NA. adj. Nauukol sa 

aso. 
OANO, NA. adj. May uban. || 

fig. Matand^ 6 Inm^. 
OANOA. f. Bangkang maliit na 

ginagamit ng mga indio, 
GANOERO, RA. m, y f, Mama- 

mangkd; bangkero. 
OANON. m. Ahtuntunin; Jcautu- 

sin^ II For* Buwis ng lupA. 
CAN6NIG0. m. Angparlng may 

matads na katungkuian sa sim~ 

bahan. 
CANONIZABLE. adj. MagagawAog 

santo. 
CAN0NIZACI6N. f. Paggawdng 

santo sa isdng alag^d ng Diyds 
na namat^y ng ban&l. 
CAN0NIZAR. V. a. Ipahaydg ng 



CANO 

papa na santo ang isang alagdd 
ng Diy6s na eamatdy ng bandi. 

CANONjiA. f. Karapat^n ng pa- 
ling may mata^s na katungku- 
lan sa simbahan. 

GANOSO, SA. adj. Ubanin; ma- 
uban. 

GANSABLE. adj. Mapapagurin. 

GANSaDO, DA. p. p. ng Gansar. 
II adj, Himagal; pag6d. 

GANSANOIO. m. Pagod; kapagalan. 

GANSaR. V, 8. PaRurin. II Pa- 
payatln ang luplt. || fig. Paga- 
litin; muh!fn. || v, r. Mapagod. || 
Pumay^t ang iup^, || v. r. fig. 
Magalit; mamuht 

CANTAR. V. n. Umawit; kuman- 
tA. II Humuni ang ildng hayop, 
II fig. y fam. Lumangitngit ang 
ehe ng gul6ng ng sasakydn da- 
hil sa paakakakiskisan. II fig. y 
fam. Maghayag ng lihim. || m. 
Awit; kanta. 

GANTARIN, NA adj. fam. PaM- 
awlt; palakant^ 

eANTARO. m. Banga; ^kalamba. 

CANTATRIZ. f Babaing palaawlt. 

CANTAZO. m. Pukol ng bat6. 

GANTERA. f . Po6k na kinukunan , 
ng batong pinapalas; tibagan. ii 
fig. Katalinuhan at kakayahdng 
hayaK ng isdng tao, 

GANTERIA. f. Kaparaanan ng 
pagtibdg ng bat6ng ginagamit sa 
mga bahay, II Gaw& na yaring 
batong tibdg. II Katipunan ng mga 
bat6ng tinibag. 
GANTERO, m. Maninibag ng 
mga bat6ng ginagamit sa pagta- 
tayo ng bahay. 



CANT 
CANTIC0. m, Awit sa p*j?papa- 

salanaat 6 pagpupuri sa Diy6s. 
eANTIDAD, f. Biian« 6 dami ng 

isan» bagay. II BahagiDg malaki 

m isd.ng hagay. 
CANTINA. f. Tagudn ng alak. W 

Tindahan ng alak at mga pag- 

kain, l! Kah^og lalagydn iig baon 

sa paglalakdd. 
CANTO, m. Pagawit; pflgkant&. 

II Awit; kantd. |i Dalo; oanulakan 

ng i?aQ« bagay. |1 Kapal ng isdng 

bagay. {j Bato. 
GANTON. m. Panulukan. il Bayan. 
GANTONEO. m, fam. Paggiray- 

giray 
GANTONERA. f. B^kal na inila- 

lagdy sa mga panulukan. 
GANTOR. RA. adj. y s. Mang- 

aawit; maogangantd. 
CAlf A. f. Bot. Kawayan. || Biyas 

ng bisig 6 bintt. || Utak ng mga 

buto. II Bihagi ng aapatos na tu 

matakip sa bintt. || Gana de azu- 

ear o dulee- Tub6, 
CANADA- f. Pagitan ng dalawdng 

pantukin, 
CANAMIEL. f. Tubo. 
CANAMO. m. Bot. Halamang ki- 

nukunan ng sinuiid na ginaga- 

wdng damit na matibay; kanya- 

mo. 
CAI^AVERAL. f Kawayandn. 
CANO. m. Pan^ol; alulod. 
CAN6n. m. Lantaka; kanyon. |j 

Bagwls. 
CANONAZ0. m . Fut6k ng lanta- 

ka 6 kany6n. || Kasiraang ibinu- 

bunga ng put6k ng laLtaka 6 

kany6n. 



— 125 — 

CAt0 

CAN"0NEAR. V. a, Paputuklin n| 
lantaka 6 kanygn; kanyunin, (I 
V. r. Magkanyunan. 

CAI?ONEO. m. Pagkany6n; pag- 
tud'& n| lantaka 

GaI^ONERA. f. Puang sa pagitan 
ng dalawdog lantaka 6 kany6u. 

CAtONERO, RA. adj. y s. Nau- 
ukol sa mga sasakyangdagat na 
may mga kany^n; sasakydngda'. 
gat na mangangany6n. 

CASUTILL0, m. Tubong maliit 
na maliit na bubog na ginaga- 
mit na paiamuti sa mga gaydk 
at sa ibdng kagamitdn. il Hilong 
gint6 6 pilak na ginagamit sa 
paabuburd^. 

GANUTO m Biy&g ng kaw^^ 
B.imb6ng. ^wi^ 

CaOBA. f. Bot. Punongkahoy sa 
Amerika na kahawig ng sinamu- 
mo sa Pilipinas. 

CAOS. m. Kawaldn ng kaayusan 
r| mga baatay nang hindt pa 
nilalaldng II fig. KawaUng h u* 
say. 

CAPA. f Balabal. II Balot; taklp sa 
lab&s. II Dahong malapad ng taba- 
kong ipinambabalot sa palamdn. 

CAPACETE. m Gora aa ulo ng 
unang panah6n. 

C\PACIDAD. f Puang na waMng 
lamang mapaglululanan ng isdng 
bagay. II Kalaparan 6 luangng 
isdng po6k. Hfig. Ka^alinuhan; 
kakayahdn, 

CAPADOR. m. 
balaman. 

capadura, f. 

laman. 



M.ngangap6n ng 
Pagkap6a ng ha* 



— 126 



GAPA 
CAPAR. V. a. Kapuafa ang ha- 

laman. II fig. y fam. BawaEan; pu- 

tulan. 
CAPARROSA. f. Isang bagay na 

ginagamit sa pagkukulay. 
CAPATAZ. m. Tagapangasiw^ sa 

mga maaggagawlt 
CAPAZ. adj May sapdt na luang 

na mapagluluianan ng isd,ng ba- 

gay. l! Malakl; maluang. II f i g. 

May kaya; may sapat na kata- 

linuhan. 
CAPCIOSIDAD, f. Kadayaan; 

lingldng. 
CAPCIOSO, SA. ^dj. Nakalilin. 

lang; magdarayS. 
CAPELO. m. Sumbrerong puldng 
^^Vig»°i^* ng mga kardenal. || fig, 
«^^«u^gkuiing kardenal. 

CAPELLAN, m. Ang paring nag- 

mimisa sa is^ngt paaraldn 6 ba 

hay na pagaari ng ibd. 
GAPELLANIA. f. Simbahang ta. 

td,g ng il^ng tao, sa kapakina 

bangdn ng isdng paritg laging 

magkakaIo6b ng misa 6 ibang 

bagay. 
GAPILLA. f . Damit na hugis bu- 

pot na nakakabit sa lifg ag a- 

bito, na ginagamit na talukb6ng 

sa ulo. II Bisita; dalangindn. 
GAPILLO. m. Gorang maliit ng 

mga sangg61. 
CAPIROTAZO. m. Pitik ng da 

liri. 
GAPIROTE. m. Takip sa ulo ng 

unang dako. {! Balabal na isi- 

nu3u6t ng nagtatapds sa mata^s 

na paaralao. 



CAPI 

CAPISCOL. m. Tungkulin sa pa- 
mamahal^ ng pagkantd sa mga 
simbahang katedrdl. 

CAPITACI6n. f. iPaghahatihati 
ng mga buwis ng mamamaydn 
sa pamamagitan ng mga kabisa. 

OAPITAL adj. Nauukol sa ulo, 
II m. Puhunan; kayamanan. II 
f, UIo ng mga bayang bumu- 
bu6 ng isdng lalawigan o kapu- 
luan. II Siyuddd. 

CaPITALISTA. eom, Mamumu- 
hundn. || Mayaman. 

CAPITAn. m. Punong naguutos 
sa isdng hukb6. || fig Ang Pu 
nong namamahal^ sa isdng sa- 
sakydngdagat. || Pamunud,n ng 
mga namumundok. 

OAPITANA. f. Asawa ng kapit^n. 
II Ang sasakydngdagat na ma- 
lakl ng isdng eskuwadra na 
kinalululanan ng pamunudng huk- 
b6. 

CaPITANEAR. V. a. Pamunuan; 
pamahalaan ang mga kawal ng 
hukb6, II fig. Manguna; mamu- 
n6. 

CAPITANf A. f. Tungkulin ng ka- 
pitdn. *" 

CAPIT0LI0. m. fig. Tahanang 
malaki at matads. 

CAPITULACI6N. f. Kasunduan 
ng dalawd,ng tao hinggil sa ma- 
laking kalakal. || Easunduan sa 

pagsusukd ng isdng bayaoi bukb6 
6 tangguldn. 

CAPITULAR. V. n. Magkasundd. 
II Sumukd. 



— 127 — 



CAPI 

CAPiTULO, m. Pagpupulong ng 
mga pari sa paghahaldl ng ka- 
nilang pun6. II Parusa sa pama- 
magitan ng pangusap sa isdng 
paring nakagawd ng malaklng 
pagkukulang. || Kabanat^. II fig. 
Kapasiyahan; pinagkayaridn sa 
isdng pulong. 

CAP6N. adj. Nauuk6l sa tao 6 
hayop ng inalis^n ng bay^g; kap6n. 

CAPONA. f. Damit na manipis 
na wgldng manggds na isinusu^t 
ng pari sa pagsesermon. 

CAPORAL. m. Puno 6 nangu- 
ngulo sa mga tao. II Ang nag- 
iingat sa mga hayop na ginaga. 
mit sa pagsasaka. 

CAPOTA. f. Sumbrero ng mga 
babai. 

GAPOTE, m. Balabal na mahabS. 
na may mang^ds na ginagamit 
sa tagul^n. II fig. y fam. Pagdi- 
diKm ng mga bund6k dahil sa 
kakapaldn ng ulap. (| Ang dt 
magkabasas sa sugd,! na baraha. 

CAPRICHO m. Diwang bigl& at 
waldng katuwiran. || Kagustuhang 
waldng tuto; pagnanais na ma- 

< CAPRICHOSO, SA. adj. Guma- 
gaw& sa pamamagitan ng waUng 
tutong kaguBtuhan; mapagpita. 
eAPSULA. f, Manipis na me- 
tdl na mabilog na ibinabalot sa 
bungangi ng bote. (j Balumbdng 
malift ng manipfs na metdl na 
pinaglalagydo ng pulbur^ng gi- 
nagaw^ng bala. |( Bot. Balok ng 
but6 ng bungangkahoy. 
GAPTAR. V. a, Hikayatin; ma- 



CAPT 

sundudn; makamtan, || v. r. Ma- 
hikayat ang loob. 

GAPTURA. f. For, Pagdaklp; pag- 
huU sa salarin. 

CAPTURAR. V. a. Dakpln ang 
salarin. 

CAPnCHA. f. Supot na nakaka- 
blt 8 a balabal n a isinoso^t s a 
ulo. (I Diing sinalakot. 

GAPULLO. m. Buko ng bulaklik. 

CARA. f. Mukh&.IIHarap ng isdng 
bagay. || Gara d eara. m. adv. 
Hardpharapan ; hay agan. 

OARABAO. m. Kalab^w. 

OARABELA, f. Sasakydngdagat ng 
unang panah6n n a mahab^ a t 
makipot ang ayos, ^""^ 

GARABINA, f Baril na ma5CjJl, 
ikiidn ng kauntl. 

CARABINER0. m. Kawal na hu 
muhuli sa ipinagbabawal na ka- 
lakal. 

CARACOL. m. ZooL Sus6; kuh6I; 
bangungon; kaligay. 

GARAGOLEAR. v. n. Umikitikit; 
bumilingbillng. 

CARACTER. m. Tanddng ginuhlt 
6 sinulat || Titik na nagpapaki- 
lala ng mga dlw^. || Hugis ng 
titik. II Tanddng di makakatkat 
na ikinikintal sa kaluluwa ng mga 
sakramento ng binydg, kumpil at 
pagpapari. |l Paguugali; asa l. || 
Kaugaliang katutubd sa isdng 
tao na ikinaiibd, sa kapuw^. || 
Pinagk»mihasahan; katutubong 
ugali, 

CARATULA. f. Takfp sa mukhfi; 
maskard. || MukhA 6 unang da- 
hon ng isdng aklat; karatula. 



CARAY. m, Pawikan; malakiDg 

pag6ng, 
CARB6N, m. Uing. |(^e piedra- 

Uling Dg bat6. 
CARBONADA. f . Dami ng uling 
, na inilalagay sa kaian. {| Inihaw 

na karne* if Hinaagas na gatas, 

itl6g at matamis na minantikl^an. 
CARBONEAR. v. a. Uiiogin. 
CARBONEO. m, Paguuling. 
GARBONERO, RA. adj. Nauukol 

sa uliog. H m. Maguuliag. 
CARBONfFERO, RA. adj. NaUukol 

sa lupang may uling ng bat6. 
CARBDNCO. m. Bukol na naka 

hahawa at pumupat^y. |j Bat6ng 
-«•Mnd-ng; sul^, 
rAJ. m. Bungb6nfl: na suk- 

sukdn ng mga palaF6. |! Pundd na 

inilalagay sa dulo ng Rrus kung 
dinadaU sa prusisy6n. 
CARCAJADA f. Halakhak. 
CARCANAL. m. Sakong. 
CARCEL. f. Bilangg^an. 
CARCELAJE. m, Bayad na ibi- 

nibigdy ng mga biianggd bego 

lumabds' sa bilanaj,iian. 
CARCELARIO, RlA adj. Nauu 

kol sa bilanggtian. 
CARCElERO, RA m- y f Tanod 

sa bilangg^an. 
CARC0MA. f. Anay; bukb6k; 

un6s. 
CARCOMER. V. a. Anayin; buk- 

bukio. II Maubos i g uatluntl ang 

ieang bagay, gftya ng kagalingan 

ng katawan, kabanalan at ibp. 
OARDENAL. m. Ang bawa^t isd 

sa pitungptlng paring bumubuo 

sa sanggunidn ng Papa^ nn dito*y 



128 - 

CARD 

may kapan^yarihang maghalal. i 

Pas4; latay. 
CARDENlLLO m, Kalawang ng 

tanb6. 
GARDENO, NA. adj. Kulay ta.^ 

lona; murado. 
CARDIAC0, CA. adj. Nauukol sa 

pu^o. 
CARDIALGIA. f, Med. Matinding 

sakit ng sikmura. 
CARDIAS. f. Anat. Bungad ng 

sikmur^, 
CARDINaL. adj. Dikii^; pinag. 

mumulao. 
GAREAR V, a. For. Ihar^p; pag- 

harapin ang mga saksi at nasa- 

sakHa» upang siyasatin ang ka- 

totohanan. \\ v. r Magpulong 

ang ilang t^o npdng pagusapan 

eng isang kalakal, 1| Maghardpha- 

rapdn ang dalawa 6 higlt sa 

dalaw^ng tao. 
CARECER. V. n. Mawalan; ma; 

saiat 
CARENCIA f. Kawalan; kasa- 

latan. 
CAREO. m. Pagbahar^p; pag. 

harap. 
CARESTIA. f. Kasalat^n; pag§a 

sal^t, il Mataas na halaga ng 

mga bagaybagay dahil sa kawaldn 

ng mabili. 
GARETA. f. Takip sa mukh&; 

maskara. 
CAREf, m, Pawikan; pag6ng na 

malak!. 
CARGA. f. Pagpapasan; paglulu- 
*lan.|| Pasdn; kalgd.pig. Buwfs.||fig. 

Tungkuling ginagandp ng isdog 

kawani sa kinapapasukan. 



129 



CARG 

GAEGABLE. adj. Mapapasan; ma- 

bubuhat. 
GARGADO, DA. p. p, ng Cargar. 
il Nauukol sa panahong maulap. 
!i Nauukol sa tupang malapit ngeg 

mangandk. j| Tigib. 
GARGADOR. m. Mamamasan. 
GARGAMENTO. m. Lulan ng isang 

sasakyangdagat. 
GARGAR. V. a. Ipasdn; ilulan, || 

Kasahdn ang baril* ii fig, Dag- 

dagan ang bigat ng isang bagay. 
!] fig. Pabuwisin, II v. n. y r. 

Humiiig ang isang bagay sa is^og 

dako. il Pasanin; buhatin. || v. r. 

Gumawt sa is^ng dako, 
CA]ftGO. m, Pagpasan; pagbuhat; 

II Utans. H tig* Karangalan; tuug- 

kuling hawak. li fig. Easa^nang 

ipinararatang sa isd^ng tao. 
GARIARSE.. V. r. Mabuidk ang 

buto. 
GARIGATURA. f, Any6ng pangit 

at nakagagaiit ng 'u&ng tao. ii 

Pinturang nagpapasam^ sa iskng 

tao 6 bagay sa pamamagitan ng 

sagisag . 
GARIGATURISTA. eom. Ang pu- 

mipintd ng karikatura. 
GARieiA. f. Giliw; pagpapalayaw; 

pagmamahal. 
GARieiOSO, Sa. adj. Magiliw; 

mapagpalayaw; mapagmah^l. 
GARieORTO, TA. adj. Malilt 6 

maikiing mukh&. 
OARIGHATO, CHA. adj. Sapdd na 

mukh&. 
GARieuERDO, DA. adj fam. Ma* 

baiasik na mukhS, 
OARIDAD. Kabanalan sa pagibig 



CARI 

sa Diy69 at sa kapuw4 tao. II 

PagkakawanggawA. ii Pain6m na 

waldng bayad, 
OARIES. f. Pagkabul6k ng but6. 
CARIFRUNCIDO, DA. adj. Kulu- 

b6t na mukha. 
OARIGORDO, DA. adj. MatabftDg 

mukb&. 
OARIHERMOSO, SA. adj. Magan- 

ddng mukh&, 
GARUUSTO, TA. adj. Mapagkun- 

wart. 
CARILARGO, GA. adj. fam. Ma- 

hab^ng mukb&. 
CARlLUCIO, CIA. adj. fam. Ma- 

kintab na mukhS, 
OARINEGRO, GRA. adj, M#**"^^. „ 

na mukb&. ^^i.^ 

CARlNlNFO, FA. ad]. Mukh&ng 

babai. 
OARlSo. m. Giliw; pagpapalayaw; 

pagmamahdl . 
GARINOSO, Sa. a d j . Magiliw; 

mapagpalayaw; mapaamahdl, 
oaripIlido, da. adj. Maput- 

Idng mukh&. 
Oaripando, da. adj. MukhAng 

ungds. 

GARIRRAIDO, DA. a d j , f a m. 
Wal^ng hiy&. 

GARIREDONDO, DA. a d ],% fam. 
Mabilog na mukbd. 

GARITATIYO, VA. adj, Mapag- 

kawanggaw&. ii Nauukoi sa pag- 

kakawanggawA. 
CARIZ. m. Ayos ng langit. l! fig. y 

fam. Ayos na ipinam«malas ng 

is^ng bagay 6 kalakal. 
CARLEAR. V. n. Humin|al. 

17 



— 130 — 



CARM 

CARMENAE, V. a. Husayin ang 

bubok -6| lana. II fig. y fam. AH- 

saoi aog Mng tao ng salapt 6 

mga bagay na mahalagd; pagna- 

kawan. \\ v. r. Magbusay ng bu- 

hok, lana at ibp. 
CARMfe. m. Bagay na kulay na 

mapuldng matingkdd. 1| Kulay na 

mapul&ng matingkdd. 
CAIll^AJE. na. Lamdngkatimr i- 

nasnan na binabaon sa sasak- 

yangdagat. 
GARISIAL. adj Nauukol sa lamao 

6 katawdng Wiph^ It Malibog il 

Nauukol sa kalibugan. jj Mahil g 

sa mga bagay sa mund6. 

V^1^ALIDAD. f. Hilig at katu" 

'%an ng katawang lup^; kali- 

bug^n. 
CAIINAVAL. Panah6n napapaloob 

sa tatlong Hari at kurisma, 
CARNAZA. f. Kabaligtaran ng ba- 

lafc na nalalapit sa laman. ||fam. 

Kasagan^an sa larodngkati. 
CARNE. f. Laman ng tao 6 ha- 

yop. I! Lam^ngkati. || Lamdn ng 

mga buneangkahoy. 
CARKERADA. f. Kawan ng mga 

tupa. 
CARNERO, m. Tupa. || Po6k na 

pinaglilibingdn ng mga but6 ng 

tao# 
CARKESTOLENDAS. f. pl. Ang 

tatlong araw na nauuna sa ku- 

risma. 
CARNET. m. AkMt na malift na 

tal^an na karaniwang ipinamu- 

mulsd. 
CARNlCERfA. f Tindahan ng 

mga lamangkati. || fig. Pagka- 



CARN 

kamatav ng m§a tao sa digmft. 

CARKICERO, Rx\. ad}- Nauukol 
sa ha>op na pumapatay sa kap- 
wd hayop UD^ng kanin; kuma- 
kain ng lam^ngkati. lf fig. Ma- 
bangis; mamamdtay tao; malu- 
pit [f m. y f Magkakarne. 

CAR]S^IVORO, RA. adj. Nauuko! 
sa hayop na kumt}kain ng kapw4 
hayep 6 ng ianaangkati. 

CxiRNOSIDAD f. Paguslf ng la- 
man ng sugat. || Lamdag na 
kauQg6s sa isd,ng bahagi ng ka- 
tawan. II Malabis na katabaaT> 

OARNOSO, SA. adj- Malaman. | 
Nauukol sa laman. 

CARN[JDO, DA. adj. Malaman. 

CARO, RA. adj. Mahal. || Matads 
ang halaga. 1J Iniibig; ginigiliw. 

CAR6tida. f. Anat Ang bawa't 
isd sa mga ugat na malaki 
sa lilg Sti gawing bagtlng ng 
tainga na tinatakbuh^n ng dugd 
sa utak. 

OARPETA. f. Sa{in sa pagsulat; 
tagudn ng mga papel na sinu- 
sulatan. 

CARrETAZO. m. Hampds ng kar- 
peta. 1] fig. Pagkabalam ng isang 
kahilingang nasusalat. x 

eARPINTEAR. V. n. Magaluagi. 

eARPINTERIA, f . Pook na pinag- 
gagawan ng aluagi. II Pagaaluagi. 

OARPINTERO. m. Aluagi. 

CxVRRACO, CA. adj. y s. fam. Ma- 
tanddng masasaktin. 

OARRASPERA. f. Kagalasan ng 
lalamunan na siydng ikinapipigil 
ng maluag na paglul6n ng 
laway. 



131 — 



<?ARA 
GARRERA. f. Takb6; takbuhan. 

II |Po6k oa takbuhan. 1| Takb6 

ng mga tanglaw sa langit || Daang 

haydg. II Lakad ng prasisiy6n. il 

fig. Takb6 6 tagdl ng buhay ng 

tao. II fig. Tanguhin sa hanapbu 

hay, pagaaral at ibp, 
GARRETa. r. Karit6ng mahaba,. 

makipot at mahab^ ng kau- 

tt sa karaniwan. 
GARRETE. m, Kidkiran ng sinu- 

lid, sutla at ibp. 
GARRETELA. f, Karitela; sasak- 

yang may apat na upuan at 
I dalawaog gul6Qg. 

GAKRETERA f, Lansangan; dadng 

pangka'ahatdn, 
GARRETERO. m. Manggagawa 

ng karo 6 kariton. 1| Kut^ero sa 

karit6fi. 
GARRIL. m Bakas sa daan ng 

mga gu oug ng karwahe. || Tud- 

ling na ginagawa ng araro 
GARRILLERA f, Sihma. || pl, 

Salumbaba ng sumbrero, salakot 

at ibp. 
GARRILLO. m. Pisngi. n Kal6. 

II Maliit na karo. 
; GARRILLUDO, DA. aclj. PisDgi- 
< hin. 

CARRIZAL. m. Talahiban; po6k 

na may marammg talahib. 
CaRRIZO. m Bot. Talahib. 
CARRO. m. Karwaheag dadalawa 

ang gul6ng; karo. 
CARROZA, f. Sa^akyang malakfng 

nagagayakang mabuti na gina- 

gamit sa pagdiriwang. 
CARRUAJE m. Kaiwahe. 
CARTA. f. Sulat; liham; kalatas. 



CARD 

II Ang baw't dahon ng baraha. 

il Mapa. 
CARTaB6N. m. Kasangkapang 

gina^amit sa pagguhit ng dibuho. 

II Kasangkapang kahoy ng raang- 

gagawa ng sapatos na ipinanu- 

nukat sa haba ng pad, 
CARTAPAClO. m. Kuwademong 

guiagamit sa pagsulat. H Taguan 

rg mga papel na sinusulatan at 

pangsapin sa pagsulat. 
CaRTEaR. V. n. Magsugdlsugalan 

ng baraha updng tayahin ang 

laro II V, r. Makipagusap sa 

pamamagitan ng sulat. 
OARTEL. m. Papel na idinidikit 

sa ieanp haydg na po6k bte'^^^, . 

p^taastas sa madla; padiki^^^. >i 
GARTERA. f. Sisidian ng mga 

sulat, kuwaltang papel at ibd 

pang begay na mahalaga. 
OARTERO. m. TagapagdaM ng 

sulat 
CARTILLA. f. Aklat na araldn 

ng mga titik ng abakada. 
CART6N. m. Papel na su36nsu- 

s6n na matigds na parang ka- 

tad. 
GARTUeHO. m, Bala ng baril 
CASA. f. Bahay; tahaoan. || Ka 

tipunan ng mga taong bumubud 

ng isatig angkdn. 
CASACA. f . Damit na may mang-* 

gas haggang galdnggalangdn at 

mahaba ang pinakakatawan; 

prak. 
CASAC6N. m. Prak na malakf, 
CASADERO, RA. adj. Nasa gu- 

lang ng pagaasawa. 



— 132 — 



CASA 
CASADO, DA. p. p. ng Gasar. ii 

adj. May asawa. 
CASAMIEWT0. m. Pagkaka^al II 

Pagaasawa; pagiisdogdibdib. 
eASAPUERTA. f. Siloikg ng ba- 

bay na dinadaanan sa pagpan- 

bfk. 
€ASAQUILLA. f. Pr^k na ma- 

mt. 

CASAR. V. n. y r. Magasawa; 
makipagisdagdibdlb, II v. a. Ika 
sdl; pagisahingdibdib. II Ikasd ang 
tay4 ng mananay^ at ng mag. 
babangkA sa sugdl na baraha. || 
fig. Paglakipia 6 pagsamahin. 

CASCABEL. m. Baimbl. 

CASCADA. adj. fig. Nauukol sa 

^^•^ na waidng lakds, taainting 

^ _^ 5nadaling pagaayos sa tono II 
f. Buhos ng tubig na nagbu- 
buhat sa gawiag itaas ng bun- 
dok. 

CASCAJ0. m. Pinagtipakaa ng 
bat6. ||fam. An» alinmdng pi- 
nagbasagan ng kasangkapang lu- 
Ph> II fig. y fam. Silaplng bllydn 

CASCAR. V. a- Basagin; pagla- 
matin ang is^ng baso, isdog si- 
sidlan at ibp. || fam. Hampasin 
ng kam^y 6 ng isdng bagay. || 
V. r. Mabasag; magkalamat. 

CASCARA. f. Bal^t ng itlog, ng 
Mn sa mga bungangkahoy at 
ibp. II Balit ng mga punung- 
kahoy. 

CASCAR6n. m. Baldt ng itlog 
ng man6k; baldt na pinagpisMn 
ng sisiw. 

CASCO. m. Bungd; bao ng ulo, 
II Piraso ng alinm^ng sisidl^n 6 



GASE 

baso; bibinga, II Kopa ng sumbre- 

ro. II Kask6. II Kuk6 ng kabayo. 
CASERIA f. Bahay na nalolo6k 

sa parand; na piaamamahayan 

ng mga taong nagtatanod sa lu- 

pi. 
GASERIO. m. Kitipunan ng mga 

bahay sa isang bayan 6 sa pa- 

rang. 
CASERO. RA. adj. Ginagawd sa 

bahay; nauukol sa bahay. || fam. 

Nauukol sa mga ta^ng bibiraag 

magaalis ng bahay. II m. y f Ang 

may-ari ng isdag bahay na pi- 

nauupahan sa ibd. 
CASI. adv. c. Habs; humigit ku- 

mulang; sa kaunttag pagkaka- 

ibd, 
GASILLA f. Kubo; bahay na 

maliit na nalolo6k sa parang. 
GASO, m. Pangy^yari; pagkaka- 

taoa. II Bagay na isinasangguni 
CASPA. f, BalakubakllLangib ng 

sugat. 
CASQUIBLAND0, DA. ad]. Na- 

uukol sa kabayong malaUmbot 

ang kuk6. 
CASTA, f. Lahi; lipi. H fig. Uri 

ng isd-ng bagay. 

OASTANUELA. f. Kastanyetas. 
CASTELLANO, NA. adj. y s. Ta- 

gd eastiila. II m. Wiis^tag kastila 

Ang namamahalst sa is^ng kas- 

tilyo. 
GASTIDAD. f. Kabanalang laban 

sa kaiibugaa || m. Kalinisan sa 

pagaasawa. 
GASTIGADOR, RA, adi. y s. N^g- 

paparusa. 



— 13 

CAST 
GASTIGAR. V, a. Maaparusa II 

Parusahan; pasakitan. || fig. Itn- 

wfd 6 iayos ang isaoi^ akda 6 

sinulat. 
GASTIGO, m, Pagoaparusa.!! Ka- 

parusahd,n. |1 fig. Pagtutuwld 6 

pagaayos ng isdng akdd 6 sinu 

lat. 
GASTILLO. m. Po6< na matibay 

na nibabakod ng bato. 
CASTIZO, ZA adj Mabuting 

'ahi. II Nauukol sa salita'ig wa- 
Idna; hal6iig mga pangutigasap ng 

ibang bans&. 
GASTO, TA. Malinis; hindt ma- 
I libog, 
GASTRAGION. f, Pagkapon. 
GASTRADO, DA. p. p. ng Gastrar 

II adj. y s. Kap6a. 
GASTRIDOR. m. M^ngangaD^a. 
GASTRAR. V. a. Kaounin. || Pa- 

tuyuin ang sugat. || Putulan ng 

sanga ang halaman. 
GASTRON. m. Kambing na ka- 

p6n. 
CASUAL. adj. Pagkata6n; di si- 

nasadyA. 
GASUALIDAD. f. Pagkakata6n; 

pan yayaring dl sinasadyA 
/ GASUGHA. f. despeet. Bahay- 
■ babayan. 
GASULLa. f. Damit ng pari sa 

pagmimisa. 
CaTACLISMO, m. Pagbabago ng 

ayos ng lup^ dahil sa paglub6g 

sa tubig. 
CATACUMBAS, f . pl. LunggA sa 

ilalim ng iup^ na pinaglilibingdn 

6 pinagdadausan ng ''mga pag- 

datangia ng unang panahon ng 



3 — 

CATA 

mga kristiyano. 
GATALAN, NA. adj. y s, Tagi 

Catalnfta, il m. Wiking kataUn. 
CATALEJO. m. Kasangkapang 

pangtandw sa malayd. 
CATALEP3IA. f. Paghihimatdy. 
CATALj6PTIC0, CA &dj. Nauukol 

sn paghihimatdy. || m. y f, W^ 

matayin. 
CATAl0G0. m. Talaan ng mga 

akldt, at ibp, 
GATAPLASMA. f. Panapal. 
CATAR, V. a. Lasahin; tlkmin.l 

Masddn; siyasatin; suriin. 
GATARATA, f. Buhos ng tuhig 

na nagbubuhat sa matads. 1! B - 

lfg ng matA |1 pl. Panganori^^^ ^^ 
CATARRO m. Sipon. \\b^^^ 

CATASTROFE. f. Wakds ng fU" 

lang pangdulaan na malungk6t. 
II fig. Pangyayaring dt pangka- 

raniwan na bumabago ng kaa- 

yusan ng takbo ng mga bagay. 
CATAVIENTO. m Mar^ Pabi- 

ling na kinakikilanlan ng gawt 

ng hangin. 
CATECISM0. m. Aklat na da- 

sdlan. 
CATECtJMEN0, NA. m. y f. Ang 

taong nagaaral ng Doktrina at. 

mga hiwag^ ng pananampalataya. 
GATEDRA f. Likmuang matads 

na kinalalagySn ng gur6ng nag 

tuturd. I! Bulwagan ng mga paa- 

raldog pinagtuturuan ng sarlsarlng 

karunnogian. || Luklukang matac43 

na pinagtuturuan ng mga gurd 

ng mga karunungan sa kaniidng 

mga disipulo. II fig KarunuDgang 

itinuturd ng is^ng gur6. 



— 134 



CATE 
GATEDRAL. a d j. Nauukol sa 

pangulong simbahang kinadoroo- 

onkn ng obispo. || f . Pangulong 

Simbahang pinagmimisahan ng 

obispo 6 arsobispo. 
CATEDRATIC0. m. Ang gurong 

nagtuturd ng isd-ng uring karu 

nungan. 
CATEGORiA. f. fig. Uri ng isang 

tao sa lo6b ng kapisanan. 
CATEQUIZAR. v. a. saaayin sa 

aklat ng dasalan. P fig. Himukin; 

hikayatin. 
CATERVA. f. Bunton ng mga 

tao 6 bagay na waUng ayos, 
CATITE. m. PiI6ng mal It ng a- 

^^^LieiSMO. m. Ang paaka- 

kapisanpisan ng mga kristiyano. 
CATORCE. adj. Labingapat; 
CATORCENO, NA. adj. Ikdla 

bingapat. 
CATRE. m. Hihigdn; katre. 
CAUCE. m. Saugka ng mga ilog 

at sana || Padaluyangtubig. 
CAUC16N. f. Ingat. || For, La- 

gak. 
CAUDAL. adj, Sagan^ sa tubig. 
II m. Kayamanan. ll Dami ng tu 

ibig na dinddala ng isdng ilog. fi 

fig. Pagmamah^l || fig Kasaga 

naan sa isd,ng bagay. 
CAUDALOSO, SA. adj. Sagan^ 

sa tubig. II Masalapt. 
CAUDILLO. m, Pundng naguutos 

sa mga tao .sa digm4.||PangulonK 

namamatnugot sa isdng kapisa- 

nan. 
CAUSA. f. Simu^4; pinagbuhatan 
II Dahildn d katuwiran updng 



GAUS 

jrumaw4 fl For. Usapin 
GAUSAL. adj. Gram. Nauukol 

sa> canjuncion na nangunguna sa 

kawikS^n na nagbahadyd. ng da- 

hilaa ng naipagbadya sa uuahdn. 

II f, Dahil^n. 
CAUSALIDAD. f. DahilaB; pinag- 

buhatao; simul4. 
CAUSANTE. p. a. ng Causar. Ang 

gumagawA ng dahilan; ang^nagiging 

sunbl. 
GAUSAR. V. a. Masrkaroon ng 

dahilan; maging aanhi. 
CAUSTICO, CA. adj. Sumu9un6g 

at sumusugat. 
CAUTELA. f. Pagiingat na gina; 

gaw4 sa mga bagay. || LaMng; 

talas. 
CAUTELAR. v. a. Pagingatan. II 

V. r. Magingat. 
CAUTERIO, m. Pangsunog. 1| fig. 

Ang uoaaayos 6 pumuputol ng 

isang karamdaman- 
CAUTIVAR V. a. Bihagin ang 

kaaway. || fig. Akltin; himukin. 
II V. n. Mabihag. 
CAUTIVERI0, m. Pagkakabihag 
C AUTIYID AD. f . Pagkabihag. 
CAUTIV0, VA. ad]. y^s. Bihag. 
CAUTO, TA. adj- Gumagawa ng 

bu6ng talino at ingat; maingat, 
CAVA. f. Pa2:hukay. 
CAVAN, m. Timbang na may 75 

litro. 
CAVAR. V. a. Hukayin; humukay 
II V, n. Lumalim; maglagds. II 

f g. Nuynuyin. 
CAVERNA, f. Yungib; lunggdng 

malalim sa ilalim ng lup^ 6 sa 

pagitan ng mga bat6. 



135 — 



CAVI 

CAVIDAD. f. GuaoK; bitak, 

CAVILACI6N. f. Pagmumuni. 

CAV1LAR. V. a, Muaiin; nilayia. 

CAVIL030, SA. adj. Nagmumu 
ni; nagnioilaynilay. 

CAYADO, m. Hubog ng itads ng 
tungk6d.||Tungk6d ng mga obispo. 

CAZA. f« Pangangaso. || Mga ha- 
yop na Dinangangaso. 

CaZADERO. m, Po6k na pina- 
ngangasuban. 

CAlZADOR, RA. adj. y s. Manga- 
ngaso, 

CAZAR. V. a. Mangaso. j| fig. y 
fam. Kamtin sa paraan ang isang 
bagay na mahirap at hindi ina- 
asahan. jj fig, y fam. Mabihag 
ang kalooban ng kapwa sa pa- 
mamagitan ng pagamd 6 
dsyit. 
CAZCARRIA . f . Putik 6 luad na 
nakukuha sa suelds ng sapa- 
tos 6 laylayan ng damft. 

CAZO. m. Kawali; kawa. 
CAZUELA. f. Balanga. 
CEA. f. Buto sa balak^ng. 
CEBA. f. Pagkaing sagana na 
ibinibigay ea alagang hayep up^ng 
tumabi. 

( CEBADA. f. Sibada. 

CEBAR. V. a. Magpakain ng mga 
hayop. II fig. Susuhan ang ku- 
witis 6 anomdng pailaw na may 
pulbur^, 

CEBO. m, Pagkaing ibinibigay sa 
mga bayop updng patabain. || 
Dami ng pulburang inilalagay ea 
baril updng pumut6k, 

GEBOLLA. f. Sibuyas, 



CEBO 
CEB6n, NA. adj. Nauukol sa 
hayop na mataba; ha^op na pa- 
tabain. 
CECIAL, m. rsddng tuy6. 
CECINA. f. Karneng pinindang; 

lukbd; tapa. 
CEDAZ0. m. Bithay na sala^n, 

II Lambdt na pangisd^. 
CEDER. V. a. Ibigdy. isalin. | 

V. n Sumuk6; pumayag. tl Mag- 

bawas ng iakas ang isang bagay, 
e^DULA. f . Kapirasong papel na 

may sulat 6 laang sulatan. y 

Katibayan ng mga mamamayaii 

6 sedula. 
CfiFIRO. m. Hangin sa kanluran. 

II poet. Hanging banaya||- -^t 

palaypaldy. ^J.a >| 

CEGAR. V. n. Mabulag. « v. a. 

Bulagin. |1 fig. Pagdilimfn ang leip. 

II V. r. Magdilim ang iaip, 
CEGUEDAD. f. Pagkabulag. a 

fig. Pagdidilim ng isip. 
CEGUERA, f. Pagkabulag; kabu- 

lagan. || Matindlng saklt ng mata 

na madalas ikabulag 
CEJA. f. Kilay. |1 fig. Bahaging 

nakaungos sa lidng bagay. || fig. 

Taluktok ng bund6k. 
CEJAR. V. n. Umurong ang mga 

kabayong bumabatak sa karwa- 

he, 
CEJIJUNTO, TA. adj. Malag6ng 

kilay at nagaabot. 
eELADOR, RA. adj. Nagmamasid; 

nagbabantdy, || m. y f . Ang ta- 

gapagbantdy. 
CELAJE, m. Silahis ng langit. 



— 136 



CELA 
CELAR. V. a. Sikapin ng buong 
ingat ang pagtupad ng mga ba- 
td«, alituntunin at ibp. |( Masd^n 
ang mga kilos ng isdng taa dahil 
sa taglay na hinaU sa kaniyd. 

I Bintayan. « Pagtakpan; iku- 
bll. 

GELDA. f. Silid. 
CELEBfeRIMO, MA. adj Tutoong 

bantdg. 
CELEBRACi6N. f, Pagpupuri; 

pagdiriwang. 
CELEBRAR. v. a. Purihin |! Ipag- 

diwang. || Igalang. \\ Magmisa. 
CfiLEBRE. adj. Bantog; bunyi. 

II fam. Mapagpatawd; masiste 
_^G?CEBRIDAD. f. Kabantugan; 
:Ai^iafljByrt>unyian . 

CELEBRO. m. Utak sa ulo. 
CELERIDAD. f. Kaddian; kalik- 

sihdn; katulinan. 
CELESTE. adj. Nauukel sa langit. 

11 Kakulay ng langit. }| f . Boveda 

eeleate^ Langit. 
CELESTIAL. adj. Nauukol sa la 

ngit. II Puspos ng kagaiingan; 

katuw&tuw&; kaligaligaya. 
CELESTIALIDAD. f. Kaluwalha 

tian. 
GELIBATO. m. Pagkabagungtao. 
II fam. Lalaking hindf nagaasawa. 
CELIBAT6N, NA. adj. y s. Aog 

matand& nang dl nagaasawa. 
C£LIBE. adj» Bagungtao 6 dalaga; 

hindi nagaasawa. 
CEL0. m. Ingat sa pagtupad ng 

tungkulin. II pl Panibughd; hi- 

nuha. 
GELOSIA. f. Tabing na kahoy 6 

baka 1 na inilalagdy ss ng& d^ 



CEL0 

rungawan upang ang mga tao sa 

io6b ay makasilip at huwdg na- ^ 

mdn^ masilip. 
GELOSO, SA, adj. Maingat sa 

pagtupad ng tungkulin; pani- 

bughuin. 
OELSITUD. f. Kadakilaan at ka- 

lakhdn ng isdng bagay 6 ng isang 

tao. II Kataasan. 
CEMENTERIO. m. Libingan; ba- 

unan. 
OEMENTO. m. Simiento. 
CENA. f. Hapunaa. W Paghapon. 
CENACUL0. m. Salas na pinag- 

dausan ng hullng hapunan ni 

Jesucristo. 
CENAGAL. m. Pook na pun6 ng 

putik; putikan. 
CENAGOSO, SA. adj. Maputik; 

maburak, 
CENAR. V. n. Humapon. II v. a. 

Eanin sa hapunan ang isang 

bagay, 
CENCEI?0, :RA. adj. Pay^t. || 

Nauukol sa tinapay na wal^ing 

hslong galapong. 
CENEFA. f. Sinepa. 
CENICERO. m. Lalagy^n ng ab6. 
CENICIENT0, TA.-^adi. Abuhin; 

kakulay ng ab6. 
CENIT. m. TalukI6k; gawingitads 

na tapat ng ulo ng nakatay6ng 

tao. 
CENIZA. f. Ab6. || pK fig. Mga 

but6 6 Iabf ng isdng bangkd.y. 
CENIZAL, adj. Nauukol sa ^b6. 
11 m. Abuhan; lalagydn ng abo. 
CEN[Z0S0, SA. adj. Maab6; pu- 

n6 ng ab6. 



— 137 — 



CENS 
GENSO. m. Tal^aa ng mga tao 

at kayamanan. || Tala,an ng ma- 

mamayin at kayamanan ng isdng 

bansS,. fl Buwis ng bawa*t ma- 

mamay^n, 
CENSOR. m. Ang tagapagtal& ng 

bilang ng tao sa isdng bayan at 

nagpaparusa sa sinomdDg raasa- 

md at mabilig sa bisyo, || Taga- 

pansio; tagdpuna. 
CENSURA. f. Pansfn 6 pund sa 

isdDg akd^ 6 sinulat. II Pintds; 

pul^. 
CENSURAR. V. a. Punabln ang 

isang akd^ 6 alinmdng bagay, 
II Ituwid 6 pansinin ang isdng 

bagay. || Pintasan; pul&an 
GENTAYO, VA. adj, Ikasangda- 

ang babagi ng isaug bu6. II m. 

Sentimos. 
CENTELLA. f. Tilamslk ng liwa- 

nag; kisl^p. || Pilansik ng ap6y; 

alipato, 
GENTELLEAR. v. n. Kumislap. 
OENTELLEO. m. Pagkisldp. 
CENTENA. Arit, Sangdaang bi- 

lang. 
GENTENARIO, RIA. adj. Nau- 

ukol sa sangdaang bilang; ika 

sangdaan. II Nauukol sa taoog 

may humigit kumulang na isdng- 

daang ta6ng gulang. || m. Pana- 

h6ng gumagan^p sa lo6b ng isd-ng- 
! daang ta6n. || Pagsasaydng idi- 

nadaos sa tuwing ikasangdaang 

ta6n. 
CENTfiSIMO, MA. ad]. Ik^eang- 

daan« 
GENTIMETRO. m, Panukat na 

may ikdsangdaang bahagi ng isdng- 



CENT 

metro. 
OENTINELA. amb. MiL Snnda- 

long bantdy. || fig. Taong nanu- 

nubok ng isdng bagay, 
CENTRAL. adj. Nauukol sa pi- 

nakagitnA. || Nasa kalagitnaan.|| t. 

Gitnang pinagtitipunao ng lahc4c 

ng bagay. 
CfiNTRICO, CA. adj. NidgitT.{i; 

nauubod. 
OENTRO. m, Oeom. Gitng; ubod , 

kaibuturan. 
GENTURIA. f, Isangdaantr tPrn. 
CENAR. V. n. Mangun6t ang 

no6 sa galit. 
eENIDOR. m. Pamigkis sa bay-* 

wang. 
CENIDURA. f. Paghihigpit s a nC 

baywang; paglalapat ng damit sa 

katawan. 

CENIR. V, a. Buluburan,higpitdn 
6 lapatan ang baywang 6 kata- 
wan ng damit. || fig. Paikliln; 
padaliin 6 paliitin ang isdng ba- 
gay. II V. r. fig. Magpaliit ng mga 
gugol; magpauntt ng mga pa- 
ngungusap. 

CENO. m. Bukl6d tia inilalag^y 
sa is^ng bagay. || Fangungun6t 
ng no6 sa galit. || fig. Any6ng 
nakatatakot na tinatagldy ng i- 
sdog bagay. 

CEPILLADURA . f . Pagkakatdm; 
pagsusupilyo. || pl. Pinagkatamdn! 

eEPILLAMIENTO. m. Pagkaka- 
4dm; pagsusupilyo, 

CEPILLAR. V. a. Katamin; eu- 
pilyuhin; magkatd-m; magsupilyo. 
eEPIlLLO. m. Kat^m; supilyo, 

18 



— 188 



CEPO 

CEPO, m. Pangdw. H Bitag na 
paoghuii sa mga lobo at ib^ng 
naga bayop. 

CERA. f. Pagkit. || Katipunan 
Dg mga kaDdilaog papkit na gi- 
nagamit sa isdng pagdiriwBns |{ 
Cera de los oidos- Tutuli, || Gera 
^irgen- Pagkit na hildw. 

CERAMICA, f Karunurgansapsp. 
gawa ng mga kasangkapang iup^. 

CERATO. m. Farm.. Pinaghalong 
pagklt, langis at ibd. pang hald 
na ginagawang panapal. 

GERBATANA. f. Snmplt. II Tam. 
buiing maliit sa mga bingl. 

CERiCA f. Bakod. || adv. l. y t, 
M^Iapit, II A'trea de. m. adv. 
^ Hingg{l sa; ukol sa. 

CERCANO, NA. adj Malapit. 

CERCAR, V. a. Bakuran; liskubin. 
!| Paakulupunan ng maraming tao 
ang isdng tao 6 bagay. || Kub- 
kubin ng kaaway ang i^ang tang 
gulan 6 siyudad, 

CERCENADURA. f. Pagputol rg 
mga dulo. |] BHhaging inaalis sa 
bagay na pinuputol. 

CERCENAMIENTO. m. Pagputol 
ag mga dulo. 

CERCENAR. v. a. Putulin ang 
mga dulo ng isdng bagay.|| Ba 
wasan; iklian. 

CERCIORAR. V. a. Patunayan sa 
isdng tao ang katutohanan ng 
isdog bagay; siyasating maigi ang 
katutohanan ng is^ngbagay.|| v. r. 
Mapatunayan; [masiyasat namaigi 
ang katutohanan ng isdng bagay. 

CERCO. m. Bakod. 1| Bukl6d. || 
Pagkubk6b na ginagaw^ ng isdng 



CERD 

hukb6 sa iedng tanggulan, siyu* 

dad at ibp. ng kaaway. 
CERDA. f. Buh6k ne bunt6^ at 

batok ng ka^a\o. || Baboy na 

babae. 
CERDO. m. B^boy na lalaki. 
CEREAL s pl. m. y f. Mgn bu- 

til ng Mlay, mais, trigo at ibp. 
CEREBELO. m. Utak sa ibab& 

ng ul®. 
CEREBRAL. adj Nauukol sa w- 

tak sa ulo. 
GEREBRO. m. Utak sa ulo. 1! 

fig. F'o; katalinuhan. 
CEREMONIA f. Pflgdiriwflng sang- 

ayon sa batds, alituntunin 6 ka- 

ugalian bilang paggalang at pag- 

papahalaga sa mga tao 6 bagay 

na pinaguukulan. 
OERERIA. f. Gawaan 6 tindahan 

ng pagklt. 
CERERO. m, Magpapagkit. 
CERILLA. f. Kandilang pagklt na 

mal it at mahab^ na iniikid ng 

sarisaring ayos at ginagamit na 

panatigldw. || Uln ng p6sporo. || 

Tutuli, 
CERNER. V. a. Agagin; sal^in. 

CERO. DQ. Sero. th Pagkawalang 

bislt 6 halagd. 
CERRADURA. f. Pagpipinid; pag- 

sasar^. II Kandado; siradura, 
CERRAjERiA f; Pagpspanday- 

kabdn. |{ Tindahan 6 pagawaan 

ng mga kandado at ib^ng ka- 

sangkapang bakal. 
CERRAJERO. m. Pandaykabdn. 
CERRAMIENT0. m. Pagpipinid,- 

pagsasard. 



CEfeR 
CERRAR. V. a, Ipinid; isar^, li 

Susian; kandaduhan. II Itikop, || 

V. r. Magsard. II v. r. Tumikom. 
GERRIL. adi. Nauukoi sa kaba- 

yo, kalabdw at ibp. hayop na 

bindt pa maamd. 
GERRO. m. Liig ng hayop. || 

Burdl; pantukin. 
CERROJO. m. Kandado. 
CERTAMEN. m fig. Paligsahati. 

II fig. Timpal^k. 
CERTERO, RA. adj. Sandy mag- 

patama. II T*ydk; tam&, II Tunay; 

maalam. 
CERTEZA. f. Tiydk na katuto 

hanan. || Tunay at tumpgk na 
im. 

f 



— 139 — 



CERTIDUMBRE. 

tutohanan. 
CERTIFICABLE. 

nayan. 

certificaci6n. 



Tiy^k na ka- 

adj. Mapatutu- 

f. Pagpapatu- 
nay. || Kasulatang nagpapatibay 
ng katutohaoan ng isang pang- 
yayari. 

CERTIFICAD0, DA. p p, ng Cer-. 
tificar. || m, Katibayang nagpa 
patunay ng isdng pangyayart 

CERTIFICADOR, RA. adj, y s. 
NagpapatUDay. 

CERTIFICAR. v. a. Patunayan; 
patibayan, H For. Banggitin ang 
isdng bagay sa pamamagitan ng 
haydg na katibayan. {| v. r. Ma 
patunayan. 

OERTISIMO, MA. adj. Tunay oa 
tunay. 

eERUMEN. m. Tutuli. 

CERVECERIA, f. Gawaan ng ser. 
besa. 11 Tindahan ng eerbesa. 



CER7 

CERVECERO, RA, m, y f. Mh^- 
seserbes^. 

CERVEZA. f. Serbesa. 

CERVICAL. adj. Nauukol ^a batok 

CERVIZ f. Batpk. 

CESACI6n. f, Pagtah«a; pagtiaii 

CESAMIENTO. m, Pagtigil. 

CESANTE, p. a. ng Cesar. Nhk 
titigil. II adj. y s. Nahuita sa m- 
napasukan. 

OESANTlA. f. Pagkatigil;pagka. 
hinto sa pinapasukan. 

CESAR, V. n. Tumigil; maghint6. 
II Magtigil sa paghawak ng tung- 
k6l na ginaganap. 

CE8I6n, f . Pagtanggi sa isdnp 
bagay, kapangyarihan 6 katuw- 
ran sa kapakinabangan ng ibd.|| 
jPor. Pagpapaubayk ng mayutaog 
sa kaniydng kayamanan, kapag 
hindl mangyayaring makasapat sa 
mga pinagkakautangan up^ng ang 
hukom ang magayos ng pagba. 
bayad. 

CESPED. m. Dam6ng pino at 
masinsin na nakatatakip sa lupa. 

CESTA. f. Luwelang; pangndn. 

CESTO, m. Batuang; bakid* 

CETRO. m. Sagieag ng kapang- 
yarihan ng hari; setro. || fig. 
Kaharian ng i&dng prinsipe. || 
Tunekuling pagkaprinsipe. 

CIA. f. But6 sa balakang. 

CIAtICA. f. Sakit ng balak^ng. 

eiBERA. f. Sapal. 

CICATRIZ. f. Pikldt. II f.g, Ba- 
kds ng iumipas na damdamin na 
natitird aa kalooban. 

CICATRIZACI6N. f. Pagpikldt; 
pagpipikldt. 



— 140 



CICA 
CICATRIZAR. V. a. Bahawin ang 

augat; pagDiklatin. || v. r. Ma- 

bahaw ang sugat; magpiklat. 
CICLAn. adj. y 8, lisdangbaydg; 

siklan. 
CICL6N. m. Malakds na hangin; 

ipoipo. 
eiDRA. f. Bot, Kabuyaw. 
eiEGO, GA. adj. y s. Buldg. || 

fig. Pinagdidimld,n ng isip; na- 

bubulagan. || A eiegas. m. adv, 

Piklt matd, 
eiELO. m. Langit. 1} Singdw ng 

panab6n 6 klima. II Kalangitan- 

II Kaluwalhatian. n fig. Ang May- 

kapdl II fig. Langrtlangitan. 
eiEMPltS. m. Zool Alupihan. 
I, eiEN. adj. Mngdaan. 
•* CIENCIA. f. Karunungan. 
eiENO. m. Putik; balahd. 
eiENTIPieO, CA. adj. Marunong; 

maalam || Nauukol sa karuau- 

ngan. 
eiENTO. adj. Sangdaan. || m. 

Tandang nagpapakilala ng sang- 

daang bilang. 
eiERRE. m. Pagpipiaid; pagsa- 

sard. 
eiERTO, TA. adj. Tunay; tutoo; 

tapat. 
eiERYA. f. Us^ng babae. 
eiERYO. m. Usdng lalaki. 
CIERZO. m. Hangin sa hilag^,. 
CIFRA. f. Bilang,||PagkakasiIdng 

dalawa 6 tatlong titik. || Dagling 

pangungusap. 
eiERAR. V. a. Sumulat ng mga 

unang titik ng pangungusap. II 

fig, Dagliin; paiklifn ang salita. 

II V. r. fig. Umikll; dumagll ang 



eiGA 

salita. 
eiGARRA. f. Zool. KuligUg. 
eiGARRERA. f Babaing mang- 

gagaw^ ng tabako.||Babaing mang- 

lalako ng tabako. 
eiGARRERO. m. Lalaking mang- 

gagaw4 ng tabako. 1! Lalaking 

manglalakd ng tabako. 
eiGARRILLO, m. S'garily6. 
eiGARRO. m. Tabakong hinihitlt, 
eiLANTRO. m. Bot, Halamang 

kulantr6. 
eiLieiO. m. Damit na magalds 

na isinusuot ng unang panahon bi- 

lang pagpapakasakit. || Tanikalang 

may tinlk na itinatall sa kata-* 

wdn ng nagpipinetensiys. 
eiMA. f. Taluklok ng bundok. t| 

Ang bahaging pinakamatads ng 

punungkahoy, || Poreima. m. adv. 

Sa kaitaasan. 
eiMARRON, NA. adj. y s. Nau- 

ukol sa alipin 6 hayop na namu- 

mund6k at hindi pa maamd; 

simar6n. 
eiMENTAR. V. a. Simientuhdn.|| 

Itata», II fig. Itay6; simuldn. 
eiMIENTO. m; Kinatatatagdn ng 

mga haligi ng isdn^ bahay; ba- 

tay^n. |1 fig. Simuia at ugat ng 

isdng bagay. 
eiNAMOMO. m. Bot. Halamang 

sinamumo. 
CINCO. adj. Lima. 
emeOMESINO, NA. adj. Lilimang 

buw^D. 
CINCUENTA. adj. Limangpti. 
CHINCHA. f. Sinsa ng gurnas- 

y6n ng kabayo. 



— 141 — 



eiNE 

CINEMAT6GRAF0, m, Pdnoo- 
ran Dg labds sa anino; sioe. 

eiNGULO, m. Taling pamigkis sa 
kasuutan ng pari sa pagmimi- 
sa. 

CINIFE. m. Lam6k. 

GINtA. f. Panali; tali; sintds. 

eiNTO, m. Pamigkis sa baywang 
na balat, sutla 6 estambre. 

eiNTURA. f, Baywang. 

eiNTURON. m, Pdmigkis sa bay- 
wang. 

CIRCO. m. Sa mga romano, po6k 
na panooran ng takbuhan ng mga 
karo 6 kabayo. 
f CIRCUIR. V. a, Ligiran; bakuran. 

eiRGUITO. m. Biniiogbil6g; pa 
ligidligid. 

CIRCULACI6N. f, Pagkalat; pag. 
laganap. |1 Pagtakb6 ng dug6 sa 
buong katawdn. 

CIRCULAR. V. n. Kumalat; lu" 
maganap. |1 Pumaro*t pumarito. II 
Magkasalinsalin ang isdng bagay 
sa iba*t ibdng tao. II eom. Mag- 
kasalinsalin ang mga halaga sa 
ibd*t ibdng kamdy sa pamama- 
gitan ng palitan. (| adj. Nauukol 
sa bilpg 6 sirkulo, li f. Utos 6 
/ pasabi ng isdng matads na puL6 
sa kaniydng mga nasasakop. ii 
Sulat 6 paunawang ipinadadald 
sa iba*t ibdng tao uping mag- 
balitd ng isang bagay. 

CIRCULO. m. Bilog. II Lalawigan. 

CIRCUNCIDAR. v. a. Tuliin. li 
fig. Putulin; alisin ang isdng 
bagay . 

CIRCUNCISI6N. f. Pagtutuli. 

eiRGUNDAR. v. a. Bakurin; li- 



CIRC 

girin, 
CIRCUNFERENCIA. f. Kabilugan, 
CIRCUNL0QUI0. m. Pagpapahabti 

ng mga pangungusap; pagpapa- 

lawig ng salit^. 
CIRCUNNAVEGACI6N. f. Pagla- 

iay^g sa paligidligid ng lup^. 
CIRCUNNAVEGANTE. m. Ang 

taong naglalaydg sa paligidligid 

ng \upk 
CIRCUNNAVEGAR. V. a. Laya. 

gin ang paligidligid ng lup§t. II 

V. n. Maglay^g ang isdng sasak- 

ydngdagat sa paligidligid ng lu- 

pa. 
CIRCUNSPECT0, TA. adj. Mati- 

n6; mabalt. Illginagalang; kapita- 
. pitagan. 
CIRCUNSTANCIA. f. Pangyayari, 

II Kabagaydn. 
eiRGUNSTANTE. adj, Nasa pa- 

ligidligid. II adj. pl. Neuukol sa 

mga kahardp. 
CIRCUNVALACI6n, f, Pagbakod; 

pagkubk6b, II Bakod na nagta- 

tangg61 sa isang liwasan, himpi- 

lan at ibp. 
CIRCUNVALAR. v. a. Bakuran; 

kubkubin ang paligidligii ng isang 

siyudad, hukb6 at ibp. 
CIRCUNVECIN0, NA. adj. Kala- - 

pft; nasa paligidligid. 
CIRCUNV0LUCI6n. f. Pagbaba- 

lik 6 pagpapaligidligid ng isdng 

bagay. 
eiRIAL, m, Siryales. 
eiRRO. m. Baga. 
eiRUGiA. f. Paggam6t ng mga 

sakit sa pamamagitan ng pag- 

bu8b63, 



eise 

eiSeO. m. Uliog na dur6g, II f g. 

y fam. Kaguluhan; kaingayan. 
eiSMA, m. Paghiwaidy ng naga 

kasapi sa is^ng katipunan 6 ka- 

pisanan. 
CISMAtICO, CA. adj. y s. Hu- 

mihiwaldy sa kaniydng tunay na 

PUQ6« 

eiSNE. m. Zooh Tagdk. tl fig. po6t. 
Manunugt6g 6 makatang mahu- 
say . 

eiSORA. f. Punit 6 lahang na 
mababaw ng is^ng b«gay. || Su- 
gat na ginagawS. ng nagsa3ang**i- 
ya sa ugat. 

eiTA. f. Tipanan, || Pagtukoy ng 
batds, alituntunin at ibp. upang 
patunayan ang sinasabi. 

CITACi6N. f. Pagaba; pagtipaa. 

eiTAR. V. a. Abahln; tipanln, || 
Tumukoy; bumanggit ng mga 
mayakdd, kasulatan at ibp. updng 
patibayan ang sinasabi. || i^or 
Pagpatalastas^n ang is^ng tao ng 
tungk61 sa pagt^wag ng hukuman 
upang humardp. 

CfTARA. f. Istrumentong kahawig 
ng gitara. 

eiTARA. f. Bikod na manipis na 
tis^. 

eiTERIOR. adj. Nasa gawl ri- 
to. 

eiUDAD. f. Bayang malakl; siyu 
dad. 

eiUDADANIA. f. Pagkamamama- 
ydn, 

eiUDADANO, NA. adj. Tagd si- 
yudad. i! Nauukol sa siyudad. || 
m, Mamamaydn, t| Taong mabuti. 

CIVIL, tdj. Nauutol sa siyudad. 



142 — 

CIVI 
For Nnuukol sa kagalingan at 
kayamanang angkln ng mga 
tao. 

CIVILIZACI6N. f. Pagkasulong ng 
i?ang bayan [| Kabihasndn. 

CIVILIZADO, DA. p. p. ng CivN 
lizar. II adj. Bihasa. 

CIVILTZaR. V. a. Paamdin ang 
mga tao sa isdng bayan; pami- 
hasahin. II Turuan; pabihasnln. |j 
V r. Umamd ang mga tao sa 
isdng bayan; mamihasa. II v, r. 
Matuto; mabihasa. 

C1ZANA. f. Halamang tucnutub6 
sa oagitan ng mga palay at tri- 
go ||fig. Masam&ng hilig. ||fig. 
Ang anom^ng bapay na sumisir& 
sa ibdng bagiy. || fig. Pagkaka- 
allt. 

CLAMAR. V, n. Dumalng; manag- 
h6y, II Sumigdw. 

OLAMOR. m. Sigdw. || Taghoy; 
dafng. II Tugt6a na malungk6t ng 
kampanang patuDgk6i sa mga 
patdy, 

CLAMOROSO, SA, adj. Nauukol 
sa ingay ng taghoy 6 daiug ng 
maraming tao. 

CLANDESTINO, NaT adj. Lihim; 
tag6. 

CLARA, f. Putl ng itlog. || Kada- 
langan ng buh6k na ikinalitit^lw 
ng bahagi ng anit. || fam. Pag- 
tilang sangdalt ng patak ng uldn 
sa panah6ng taguMn na kasabdy 
ang sangdaiing paglinaw. 

CLARABOYA. f. Bintanang sala- 
m(ng inilalag^y sa bubung^n 6 
sa itaas ng pintd na pangpali- 
wanag. 



— 143 
GLAR 
tLAREAR. V. a. Paliwanagin. [1 i 

V. n. Magbukangliwayw^y. |j v. 
Magliwanan ang panah6a. (( v. r. 
Manganinag. H fig. y fam, Maha- 
yag ng dl kinukusa ang mga 
paaukai^, hangarin 6 mithtin. 

CLARECER. v. n. Magbukang. 
liwaywdy. 

GLARIDAD. f. Kaliwanagan; ali. 
walas. II Liwanag. 

CLARIFiCAR. v. a. Tanglaw^a; 
ilawan. II Liwanagan ang isdng 
bagay. II Palinawia. 

GLARO, RA. adi. Maliwanag, |i 
Malinaw. II Malinis; waldng hal6 
P Nangang'ininag. (( Madaling ma- 
watas II Tunay; ha>dg. (( Maa- 
liwalas; wa ^og ulap, 

GLASE. f. Ayos 6 bilang ng mga 
ta' ng magkakauri. [( Ayi s ng mga 
b&gay na magkaisd ng taglay na 
uri. (I Katipuoan ng mga batang 
nagsi&ipagaral na magkapareho 
ang pinagaaralan. (| Turong ibini- 
bigdy sa arawaraw ng puro. 

CLASIFICACI6N. f. Pakbubukod. 
buk6d; paghuhusay. 

CLASIFTCADOR, RA. adj. y s. 
Nagbubukdd; naghuhusay. 

CLASIFICAR. V. a. Pagbukiidbu- 
kurln; husavin. 

CLAUDICACI6N. f. Pagtingk6d; 
pagpildypildy. 

CLADDICAR. v. n. Pumil^ynil^y; 
tumingkod. (j fig. Gumaw& ng 
pakuMngkuldng 6 waldng ayos. 

GLAUSTRO. m. Pasyalang buma- 
bakod sa patyo ng simbahan 6 
kumbento. (| Pulong na binubu6 
ng purd ng paaralan at mga 



clAu 

gur6. 
CLAUSULA, f. GramyRet Ka- 

tipunan ng mga salit^ng may 

buung kaisipdn. 
CLAUSURA. f. Pagtitigil ng mga 

pulong ng kapuiuDgan 6 hukuman. 
OLAUSURAR. v.a. Ipinid; tapusin» 
CLAVADIZ0, ZA. adj, Mapapa- 

kuan, 
CLAVADO, DA. p. p, ng Clavar. 

ad]. May mga pak6. 11 Nakapa- 

k6, II fig. y fara. Bagay; akm4. 

CLAVAMIENTO, m. Pagpapakd. 

CtAVAR V. n Pakuan; magpakd. 

(( Maginggaste ng mga bato sa 

«int6 6 pilak, [| fig. y fftm. Dayain. 

II V. r. Mapak6; pumak6; tumi- 

m6. 
CLAVAZ6N. f, Katipunan ng mga 

pakong nakalagdy sa isang bagay* 
CLAVEL. m. Klat^l. 
CLAViCULA. f. Balagat. 
CLAV1CULAR. ad]. Nauukol sa 

balagat. 
CLAVIJA. f Kapirasong bakal 6 

kahoy na hugis pak6 na pinag- 

tataian ng iadng bagay. 
CLAVO. m. Pak6. |( Lipdk. II fig. 

Dusaog nagpapahirap sa pueo. 
CLEMENCIA. f. Habag; awa. 
GLEMENTE. adj. Mahabagin; ma- 

awain. 
CLfiRlGO. m. Paii 
CLICHfi, m. Bakal na inukitan 

ng larawan 6 anomdng dibuho. 
GLIENTE, eom. Ang taong nasa 

ilalim ng kalngi, ng kapwd. || Suki. 
OLlENTELA. f. Pagkalingi; pag- 

amp6n. I! Katipunan ng mga suki 

ng isdng tao.' 



144 



CLIM 
CLIMA. m. Singdw ng bawa*t 

lup^. 
CLIN. f . Buhok sa batok at lilg 

ng kabayo, 
CLlSfi. na. Impr. Bakal na inu- 
kitan ng larawan 6 anom&ng di- 
buho, 
eLITORIS. m, Anat. Tinggil 
CLOACA. f . Padaluydn Dg tub^g 

na maruml. 
CLOQUEAR. f . Humalimhlm ang 

man6k 6 ibon. 
CLOQUEO. m. Pagkokok ng ma- 

n6k na humahalimhim. 
CLOQUERA. f. Paghalimhim; pag- 

limlim ng mftn6k 6 ibon. 
CLUECO, CA. adj. y s. Nauukol 
sa man6k 6 ibong humahalimhim. 
C0ACCI6N. f . Lakds 6 dahds na 
ginagawS. sa kapw^ updog mag- 
salit^ 6 gumaw4 ng isang bdgay. 
eOAGTAR. V. a. Piliting gumawA 
ng isdng bagay sa pamamagitan 
ng lakds 6 dahds 
COADJUTOR, RA, m. y f. Katu- 
long at kaalakbiy sa isdng bagay. 
COADYUVAR. v, a. Umabuloy; 
» tumuloDg. 

COAGULAOI6N. f. Pamumu6. 
eOAGULADOR, RA, adj. Nag- 

papamud. 

eOAGULAR. V. a. Pamuuin ang 

anom^ng bagay na malabndw 6 

tubia. II V. r. Mamu6. 

eOAGULO, m. Pamumud ng dug6. 

C0ARTACI6N. f. Paghahanggd 

sa h&ng bagay. 
eOARTAR. v»a. Hanggando; hu- 
wdg ibigdy ng gandp ang isdng 
bagay. 



eOBA 
eOBARDE. adj. Duwdg; mahinang 

lo6b; tak6t. 
eOBARDEAR. v. n. Maduw^g; 

manghinang loob. 
eOBARDIA. r. Kaduwagdn; ka- 

hlnaan ng lo6b, 
eOBERTEKA. f. Tangt6ng; taklp. 
C0BERTIZ0. m. Takip sa iba- 

baw ng dingding na bat6 updng 

huw^g pasukin ng ulan; bub6ng 

na panangga sa uMn. 
eOBUA f. Talukbohg sa ulo ng 

mga babae, 
eOBUAR. V. a. Takpdn. || fig. 

Patuluyin sa tahanan. i| v. r, 

Magtaklp; magtalukb6ng. || v, r. 

fig. Manuluyan; sumilong. 
COBIJO. m. Pagtatakfp. II pagpa. 

patuloy . 
eOBRABLE, adj. Masisingll: 
eOBRADOR, RA. Nauukol sa a- 

song may dalang pinangaso sa 

kaniydng panginoon. li m. Tagd- 
paningll. 
COBRANZA. f. Paniningil. || S i. 
Pgilin. 

eOBRAR. V. a. Singilin; maningil, 

\\ Makabawi. |1 Kaq^tdn; tamuhin. 

II V. r. Pagsaulan ng hiningd. 
eOBRE. m, Tans6. 
eoeeiON, f. Paglulut6; pagka- 

lutd. 
C6CCIX. m. Anat- Butong mal|{t 

sa dulo ng gulug6d sa gav^ng 

puwit. 
COCEADURA. f. Pagsipa; pagsi- 

kad. 
eOGEAR. V. n. Manip^; mani- 

kad. 



— 145 — 



COCE 

COCER V. a. Maglutd; lutaia.H 
TuDawin ang kinain. ii v. n, Ku« 
naul5 ang tubig. II v. r. fig. Mag- 
daoiddm na matagdl ng matin 
ding sakft. 

eoeiDO, DA. p. p. ng Cocer. (| 
m. Lutong ulam. 

eoeiMIENTO. m. Paglulutd. 

eoeiNA. f. Po6k na pinaglulu- 
tuan; kusinadn. 

eOGINAR. V. a. Manguaina,; mag- 
lut6 ng mga ulam. II V. n fam, 
Makialam sa mga bagay na nau- 
ukol sa kapuwa; maDghiaaasok. 

eoeiNERO, RA. m. y f. Taga- 
^ paglutd; tagapangusin4, 

COCO. m. Pund ng niy6g. || Niy6g. 
H GoGO tierno, Buko, 

eoeODRILO, m. ZooL Buwaya. 

GOeOTAL. m. Niyugan. 

eoeOTE. m. Batok. 

eoeOTERO. m. Pun6 ng ni- 

y6g. 

COCHAMBRE. m. fam. Bagay na 

marumi at masamdng am6y. 
COCHE. m. Karwahe; sasaky^ng 

may guI6ng. 
COCHEAR. V. n. Mangutsero. 
eOGHERO. m. Kutsero. 
/ eOGHlNA. m. Baboy na babae. 
eOGHlNADA, f. Kababuyan; ka- 

rumihdn; kasalaul^an. 
GOGHINERiA. f. Karumihan; 

kasalaul^an. 
eOGHINO, NA. m. y f, Baboy. 
11 adj, y s. fig. y fam. Taong 

salaulli. 
CODAZO. m. Dagok ng siko. 
eODEAR. V. n. Manik6; eiku 

hin. 



GODI 
CODICE. Akl^t na sulat kam^y 

na kinapapalamnan ng mga lu- 

mang kasaysayan. 
eODieiA. f. Kasakimdn sa ya- 

man. iilmbdt; pagiimbdt. 
eopieiAR. V. a. Magnasang la- 

bis; raagimb6t. 

eODieiLO. m Habiling nasusulat 

ng namatdy. 
eODieiOSO, SA. adj. Mapagim. 

b6t.llf)g. y fam. PaiagawA; ma- 

sipag. 
GODIGO. m. Aklat na kinapapa- 

lamn^n ng mga batds Ba isang 

bansd; batas^n. 
eODO. m. Siko. II Panukat na 

ang hab^ ay muia sa siko hang- 

gdng dulo n^ kam^y. 
COERCER. V. a. Pigilin. 
C0ERCi6N. f. Pagpigil 
COERCITIVO, VA. adj." Pumipi- 

gil. 
eOETANEO, A. adj. Kapanabiy; 

kapanab6n. 
GOETERNO, NA. adj . Kapuwi 

wal^ng hanggd. 6 katapus^n. 
COEXISTENCIA. f, Paglitdw ng 

isang bagay na kasabay ng 

iba. 
COEXISTIR. V. n. Lumit^w ang 

isang bagay na kasabdy ng iba. 
COFIA. f. Lambat na sutlang 

iniialag^y sa ulo upang malang. 

k6m ang buh6k, 
eOPRADE. m. Ang kakapatid ea 

isdng kapisanan sa pagkakawang- 

gawS. 

COFRADIA. f . Kapisanan sa pag~ 

kakawanggawd. 
COFRE. m. Kabao. 

19 



— 146 ~ 



eOGE 

eOGEE. V. 8. Tabanan; hawa- 

kaa; kunin. || Hulihin. |! Pulutin. 

II Masumpungdn; matagpudn. || 

Mahalat& ang isdng day^; ma- 

laman ang isdng lihim; abutan 

ang isdng tao sa isdng kapaba 

y&an.||v. n. Magkasiya i v. r. 

Matabanan; mahawakan; mahuli. 
eOGITABUNDO, DA. adj.Tuto6ng 

palaisip. 
eOGNAeidN. f. Pagkakamaganak 

na malapit sa partes ng babaing 

nauukol sa isdng angk^n. 
COGNICI(3n. f. Pagkakilala. 
eOGNOMENTO. m. Bansdg na ti- 

natanggdp ng ieang tao hinggU 

sa kaoiydng mga kabutihan 6 

kasamadng nagawS. 
eOGOLLO. m. Talb6s; ubod; usbdng 
eOGOTE. m. Batok; kukote. 
COHAB1TACI(5k. f. Pakikipama- 

hay. 11 Pamumuhay magasawa ng 

lalaki at babae. 
eOHABITAR. V. n. Makipamahay. 

II Mamuhay magasawa ang la- 

laki at babae. 
eoHEGHAR. V. a. Sumuhel. 
eOHEGHO. m. Pagsuhol; pagpa- 

pasuhol. 
eOHEREDAR. V. n. Makimana- 
eOHEREDERO, RA. m. y f. Na 

kikimana. 
eOHEREIsreiA. f. Pagkakaanib 6 

pagkakasamasama ng mga bagay 

sa ib^, 
C0HESI(5k. f, Pagkakasama 6 pag- 

kakaaaib ng mga bagay.il Pag- 

kakakabit. 
eOHESlOlsrAR. V. a. Pagkabitin; 

pagsamahing maigi ang dalawdng 



eOHE 

bagay. 
eOHETE. m. Kuwitis. 
COHETERf A. f . Katipunan ng mga 
kuwitis. II Pagawaan ng mga ku- 
witis. II Tindahan ng mga kuwitis. 
eOHETERO. m. Magkukuwitis, 
cohibici6n. f. Pagpigil. 
eOHIBIR. V. a. Pigilin. 
COmCIDENCIA. f. Pagkakaayon. 

II Pagkakata6n. 
eoraeiDIR. V. n. Magkaayon; 

magkaayos. || Magkasabdy ang 

pangyayari ng dalaw^ng bagay; 

magkata6n. 
COmQUmARSE. V. r. Magkadu- 

ngis; mDgkamansa. 
eoiTO. m. Pagsiping ng lalaki sa 

babae 
COJEAR. V. n. Tumingk6d; luma- 

kad ng papiidypildy. II fig, y fam. 

Magkulang sa katuwiran sa ildng 

pagkakata6n, 
COJERA. f. Pagkapilay;pamimilay. 
COJfN. m, Unang inuup^n, nilu- 

luhurdn 6 sinasandal^n, 
COJO, JA. adj. y 8. Pildy. II Na- 

uukol sa hayop 6 tao na nawa- 

Idn ng isdng paa. K f«g« Nauukol 

din sa mga kasangkapang kulang 

ng isd sa mga pad. 
COL. f Bot^ Halamang koles, 
eOLA. f. Bunt6t. II Dulong maha- 

b^ ng laylayan ng lik6d ng saya. 
II Tiiamslk ng liwanag na bu6 

ng ilang kometa. || Kolang pang- 

dikit. 
eOLABORAdON. f . P a k i k i t u- 

long. 
eOLABORADOR, Ra. m. y f. Kft- 

tulong sa pagsulat. 



— 147 — 
eOLA 

eOLABORAR. V. n. Makitulong sa 

paggawd 6 sa pagsulat. 
COL ADER A. f . Sal^d o . 
GOLADOR. m. Panal^. 
eOLADUEA. f. Pagsaia. 
GOLAPIdS. f. Bunt6t ng isda. 
GOLAR. V. a. SalMn. II Paputtin 

ang damit matapos nalabh^n; 

kulabin. || fam, Umin6m ng alak. 
1! V. r. Pumasok ng walang pa- 

hintulot 6 patag6 sa isang po6k, 
eOLATERAL. adj, Nauukol sa 

mga tabi 6 tagiliran ng isdng 

bahay. || Nauukol sa kamaganak 

na may kalayuan. 
y COLCHA. f. Paugtaklp sa hihig^n 
COLCHdN. m. Kalang na malam- 

b6t sa hihigdn; kultf6n. 
€OLEx\DA. f. Pagaspds ng buntot 

ng isd& 6 hayop. 
eOLEAR. V, n. Magpaspds ng bun- 

tot ang isdfi, 6 hayop. 
COLECCi6n. f . Katipunan ng mga 

bagay na magkakauri. 
COLECCIONAR. V. a. Tipunin ang 

mga bagay na magkakaurL 
COLECCIONISTA. eom. Tagapag 

tipon ng mga bagay na mag- 

kakaurl. 
eOLEOTA. f Pamumudm6d ng isdng 

buwis na nasisingiU || Paglikom 

ng mga abuloy ng mga nagka- 

katipon sa is&ng kasayahan. 
COLECTOR, m. Tagapaglikom ; ta- 

gapaningll. 
eOLEGA. f . Kasama sa paaraldn, 

hanapbuhay at ibp. pinapasukan^ 
eOLEGIAL. ad]. Nauukol sa pa- 

araldn. |l m. Ang nagaaral na nag- 

titir^ sa lo6b ng paaraldn. 



/ 



eOLE 

eOLEGIO. m. Paaral^n. 
eOLEGIR. V. a. Tipunin; pagea- 

mahin ang mga bagay na mag- 

kahiwalay. (i Pagkunan, 
c6leRa. f. Galit; po6t. li m, Saklt 

na pagtatap6n; kur86*t suka. 
C0L£;riC0, Ca. adj. Nauukol sa 

galit 6 poot. II Nauukol sa sakit 

na kure6 t suka, H fig. Magagalitin. 
COLETxV. f. Buh6k na tinirintda 

at nakalawitsa likuran. i| fig. y 

fam. Karagdagang maikli sa su- 

lat 6 salit&. 
OOlgadEro. m, Sabitdn. 
eoLGADURA. f. Katipunan ng 

mga kayong iginagaydk sa mga 

dingding 6 bihigdn, 
eOLGAR. V. a. Isabit; ibitin. || 
II Gayakdn ng mga palawlt na 

kayo II fig. y fam. Bitgyin; big- 

tihin. II V. n. Mabitin. 
eOLieUAR. V. a, Tuoawin; luna- 

win. II V r. Matunaw; malunaw. 
eOLIGARSE. V. r, Maganib; mag- 

pisan. 
eOLINA. f, Pantukin; bur61. 
eOLlNDANTE. p. a. ng CoIindar, 

II ad]. Karatig lupli. 
eOLISEO. m. Dulaan. 
eOLlSldN. f. Pagkabangg^. || fi«. 

Paglalaban; pagaaway. 

eOLMADO, DA, p. p. ng Golmar. 
11 adj. Tigib; saganl^. 

eOLMAR. V. a. Tigibin; punAin,|| 
fig. Pasagandin. 

eOLMENA. f. Bahaypukyutan. 

eOLMENAR. m. Po6k ng mga 
bahaypukyutan. 

eOLMlLLO. m. Pangil. 



eOLM 

eOLMO. m. Bahaging lumalabis 
sa sukat; kalabisan sa takal. || 
fig. Katigib^n; kaganapdn.[| Bu- 
bun|^n« dayami, pawid 6 kugon. 

C0L0CACI6N, f. Paglala«dy;pag. 
lagdy. II Kalagayan. ii Pinapasu- 
kang hanapbtihay, 

C0LOCAR. V. a. Hagdy ang is^ng 
tao 6 bagay sa pook na nala- 
laan. || fig. Ipasok sa hanapbu- 
hay ang is^ng tao. || v. r, Lu- 
magdy. 

eOLOeUTOR, RA. m.yf. Kausap. 

GOLONIA. f. Katipunan ng mga 

taong nagpupunt^ sa isang bayan 

up^ng manirahan. ii Lupaog sina- 

aakop ng iadng bansang dayuhan 

COLONIZABLE. adj. Masasakop' 

C0L0NIZACI6n. f. Pagsakop * 

COLONIZADOR, KA. adj. y g. 

Mananakop sa bayan ng may 

bayan . 

COLONIZAR. V. a. Sakupin ang 
is^ng bayan ng bans^ng dayuhan- 

eOLONO. m. An« sak6p; ang na- 
mamayaD sa is^ng bayang sakdp 
ng ib&ng bayan. 

COLOQUIO. m. Salitaan; usapan 

n{t dalawdng tao. 
eOLOR. m. Kulay.||fig. Dahildn. 

II fig. Katutubong uri ng ildng 

bagay. 

eOLORADO, DA. adj. May ku- 
1 y. II PuM. (J fig. Nauukol sa 
salaulst at malaswdng salitA sa 
pakikipagusdp. 

eOLORAR, V. a. Kulayan; tinain. 

eoiORETE. m Pangulay sa muk 
M. 

eeiOSAL. adj. Nauukol sa ma- 



— 148 — 



eOLO 

laking eatatuwa. || fig. Malakfng 

bigwds kaysa karaniwan. 
eOLOSO. m. Estatuwang mala- 

king dt pangkaraniwan, || fig. Tao 

6 bagay na dahil sa uring tag. 

Idy ay natatsngi ng labis sa ibd. 
eOLUMBINO, NA. adj. Nauukol 

sa kalapati; kawangis ng kalapati. 
eOLUMBRAMIENTO. m. Pag- 

aninaw. 
eOLUMBRAR. v. a. Aninawin; 

masdd^n sa malayd- II fig. Bakasln; 

tuntunin. 
eOLUMNA. f. Haligi. ii Mukhi 

ng pahayai^^n; talat^. 
eOLUMPIAR. V. a. Uguyin. || 

V. r. Magug6y; umug6y, || v. r. 

fig. Gumibanggibang sa paglakad. 
eOLUMPIO. m. Lubid na pinag- 

uuguyan. 
eOLLADO. m. Gul6d. 
eOLLAR. m. Pangliig na igina- 

gaydk ng mga babae II Bukl6d 

sa lifg; kulyar. 
eOLLERA. f. Pangliig na balSt 

na may palam^q[ ng mga kaba- 

yong isinisingkaW^ 
eOLLON, NA. Duw^g. 
eOMA. f. Kudlils na ginagamit 

sa pagsulat, 
eOMADRE. f. Hilot. || |Iniind; 

kumare. ||fam. Kalapltbahay at 

kaibigang babai. 
C0MADR6N, m. Manggagamot 

Da humahard^p sa pangangandk; 

salag. 
eOMARGA. f Bayan. 
eoMBATE. m. Pagaaway; paglala- 

ban ng mga tao 6 ng mga hayop.|| 

pakikibaka sa sariling kalooban. 



Mababaka 



eOMB 
eOMBATIBLE. adi 

6 masasakop. 
eOMBATIDOR. m. Mangbabaka. 
eOMBATIENTE. p a. ng Com- 

batir, Bumabaka. H m. Ang ba- 

wa*t isd sa mga kawal na bu- 

mubu6 ng isdng hukb6. 
eOMBATIR, V. u. Makipagaway,- 

makibaka. || v. a. Salakayin; ba- 

kahin. II flg. Salungatin; tutulan. 
eOMBINABLE. adj, Mapagsasa- 

ma. 
C0NBINACI6N. f. Pagsasama. 
eOMBlNAR. V a. Pagsamahin 

ang magkakaibdng bagay updng 

mabud. II Pagpisanin ang mga 

hukbo. 
eOMBUSTlBLE. adj. Mangya- 

yaring magalab. H Madaling mag- 

ningas. ll m. Kahoy na pang- 

gatong. 
eOMBUSTION. f. Pagkasunog; 

pagaalab. 

eOMEDERO, RA. adj. Makakain. 

II m. Pakanan sa mga hayop; 

labangdn. 
eOMEDIA. f. DalA. 
eOMEDIANTE, TA. m. y f . 

lumalab^s sa dul§,. 
eOMEDIDO, DA. p. p. ng 

medir 6 eomedirse. || adj. 

galang; mapitagan. 
eOMEDIO. m. Kalagitnaan ng I 



— 149 — 

eOME 

eOMEDlR. V, a. ant. Isipitt; isa- 
alangalang.il v. r. Magayos; mag- 
hinh{n ng asal; magpigii. || Hu- 
mandog. 

eoMEDOR, RA. m, y f. Pala- 
kain. ii m. Kaindn. 

eOMENSAL. eom. Kasalo. H Ang 
bawa't isi sa kumakain sa iisdng 
dulana. 

eOMENTAR, v. a. Ipaliwanag 

ang nilalamdn ngisdngakd&updng 

madallng malining ang kahulugan. 

II fam. Gumawd ng mga pali« 

wanag. 

eOMENTARIO. m. Kasulatang 
ginagamit na pangpaliwanag sa 
isdng akd4 upang madaling ma- 
lining ang kahulugdn. || fig. Pa- 
liwanag. || fam. Buliingbulungan 
hinggll sa mga tao 6 pangyayari 
sa buhay aa pangkaraniwao. 

COMENZAR. V. a. Simuldn; um- 
pisahan. i v. n. Mag8imul&; mag«- 
mul&. 

eOMER. V. n. Kumain.|| Manang- 
hali. II fam. Tamasahin ang isang 
bagay- II f'g. Gugulin; ubusin 
ang kayamanan. II fig. Magsali- 
ti Dg magul6 at hindt mapagbigkiSs 
ang ibang salit&; makaligtadn, |1 
m. Pagkain. 

I COMERCI ABLE . adi . Makaka- 
lakla. 



Ang 

Co- 
Ma- 



isdng kaharian, po6k 6 kapara- 1 GOMERGIANTE. p. a.ngComer- 



ngan. ll Tagdl ng panah6ng huma- 
hati sa dalawang takdang pana- 
h6n. 

GOMEDIMIENTO. m, Pitagan; 
galang. 



eiar. Nangangalakal. H s. Ma- 
Dgangalakdl* 
eOMERGIAR. v. n, MangalakaU 
II fig. Makipagalam ang isdug 
tao sa ibi. 



— 150 



eOME 

eOMERGIO, m. Pangangalakal, H 
Pakikipagalatn ng mga tao 6 ba- 
yan sa kapw4 niia. i! Kalakal. {| 
Bahdykalakah 

eOMESTIBLE. i^dj. Makakain. || 
m. pl. Mga pagkain. 

eOMETA, m. Astrol, Bituing 
malaking may bunt6t. II f. Sa- 
ranggola. 

eOMETER. V. a. Ipagkatiwalii. || 
Magkamlt; makagawd. 

eOMETIDO. m, Habilin; atas 
na tungkulin. 

C0MEZ6N. f. Pagkati, || fig. 
Balisa ng kalooban dahil sa peg- 
nanasdk ng isang bagay, 

eOMIOlOS. m, Halalan. 

C6MIC0, CA. adj. Nauukol sa 
dul&. II m. y f. Ang lumalabds sa 
dul&an. 

eOMIDA. f. Pagkain. II Tang- 
baiian, 

COMIENZO. m. PagsisimulA; pag- 
uumpisa. 

C0MIL6N, NA. adj. y s. Pala- 
kain; matakaw. 

GOMISARIO, RIA. m. y f. Ang 
taong pinaguukulan cg isdng ba- 
gay. II m. Kumakatawdn sa ka- 
pakanan ng ibd.. 

C0MISI6N. f. Pagkakamit; pag- 
kakagawd ng anomang bagay. t| 
Utos at pabintulot na ibinibigdy 
ng isang tao sa isd updng guma- 
w& ng andmdng babilin 6 ma~ 
kipagtu6s sa anom&ng usapln. || 
Habilin. 11 Katipunan ng mga 
taong pinagbabllinan ng anomdng 
bagay ng isdng kapisanan 6 ka- 



eOMI 

pangyarihan. 
eOMIT^, m. Lupon ng mga ta- 

ong inibalai up^ng magusap ng 

natutungk6l sa is^ng bagay. 
eOMlTIYA. f. Lupon ng mga 

taong paparoong magkakasama 

sa isdng po6k. 
eOMO. adv, Paano; papano; sa 

anong payaan. ii Kapara; gaya || 

Sa an6ng dahilan. || conj. eond. 

Kung; pagka't. 
C6M0DA. f. Tagu^n ng damit 

6 kasangkapan. II Aparador na 

mabab^. 
eOMODIDAD. f. Kaluagan ng ea- 

riii. 11 Kaayusan; pagkakaangk6p 

ng mga bagay. II Kapakinaba- 

ngdn. 
C6m0D0, DA. adj. Makabuluhdn; 

marapat; angk6p. 
C0MPACT0, TA. adj. Siksik, 
C0MPADECER. V. a. Kahabag^n; 

kaawadn. II v. r. Mahabag; ma- 

aw^. 
C0MPADRAZG0, m. Pagkukum- 

pare. 
GOMPADRE. m. Kumpare. 
OOMPAS^ERISMO. m. Pakikisa- 

ma. ^ 

eOMPANERO, RA. m. y f, Ka- 
sama; kaalakbdy. 

GOMPANIA. f. Pakikisama. II 
Kasama. II Samabdn. 

C0MPARACI6n. f. Pagtutulad; 
pagpaparisl 

eOMPARAR. V. a. Itulad; iparis; 

ipara. 
C0MPARECENCIA. f. For. Pag- 

bardp ng isdng tao sa huk6m. 



151 — 



eOMP 
eOMPAREGER. v. b For. Huma- 

rdp ang isdng tao sa hukotn; 

dumulog sa maykapangyarihan. 
eOMPARTlMIENTO. m. Pagmu- 

mudmod, || Silfd; hati. 
eOMPARTlR. V. a. Bahagihin; 

hatian. jj Ipamahagi. 
eOMPAs. m. Kumi^as. II Sukat. 
GOMPASAR. V. a. Sukatin ng 

kumpas. lj fig. Ayusin; sukatin; 
COMPASI6n, f. Habdg; aw^. 
GOMPASIYO, VA. adj Maha- 

bagin; maawain. 
eOMPATIBILIDAD. f. Pagkaka- 

sanib; pagkakasama, 
eOMPATIBLE. a d j. Maiaanib ; 

maisasama. 
eOMPATRIOTA. eom. Kababayan. 
eOMPELER. V. a. Pilitin. 
eOMPELIMIENTO. m. Pagpilit. 
eOMPENDlAR. v. a. Padagliin; 

paikliin ang isdng kasulatan. 
GOMPENDIO. m. Kaaulatang ma 

ikli. 
GOMPENSABLE. adj. Magaganti. 
eOMPENS ACi6 N. f . Paggantl ; 

kagantihan. ll For. Pagkakapatas. 
eOMPENSADOR, RA. adj. y s. 

Gumagantl; pumapatas. 
eOMPENSAR. v.a. Gantihln;pa- 

tasan. || v. r. Gumanti; mapa- 

tasan. 
eOMPENSATIYO, VA. adj. Gu- 

maganti; pumapatas. 
COMPETENClA . f . Pagtatalo; 

paglalaban ng dalawaog tao da- 

bil sa isdng bagay; pagpapanga- 

gdw. II Pagkakaukol. || Karapa- 

tdn. 
eOMPETENTE. adj. Mardpat; 



eOMP 
bagay. 
GOMPETER. V. a. Maukol; ma- 

rapat. 
eOMPETIDOR, RA. adi- y s. 

kaiab&n; kapangag^w. 
GOMPETIR. V. n. Magtalo ; mag- 

laban dahil sa isdng bagay; mag- 

pangagaw. 
C0MPILACI6N. f. Pagtitiponng 

mga baiitlt 6 bagay, 
eOMPILAR. V. a, Tipunin sa ising 

akldt ang mga ibd't ibdng bahagi 

ng mga aklit 6 kasulatan. 
eOMPINGHE. eom. fam. Kaibi- 

gan; kasama. 
COMPLACIENCIA. f. Pagpapa- 

unlak; pagbibig^y lo6b. 
COMPLACER. V. a. Paunlakdn; 

pagbigydng lo6b. II Malug6d; ma- 

siyahang loob. 
eOMPLEMENTO. m. [Kaganapan; 

kasukduMn ng isdng bagay. || 

Gram^ Pangungusap 6 salit^ng 

kinauuwidn ng kahulugan 6 ga- 

wain ng verbo . 
eOMPLETAR. v. a. Tapusin; lu- 

busln. 
eOMPLETO, TA. adj. Gandp; 

lubos; bu6. 
C0MPLEXI6n. f. Fisiol. Panga- 

ngatawan. 
C0MPLICAR, V. a. Paghaluin; 

pagsamahin ang mga bagay na 

magkakaibd. |1 v. r. Magul6, 
C6mPLICE, eom. Kasama 

sa pagkakasala; kasabuw&t; ka- 

ramay. 
eOMPLOT. m. fam. Pagsasabu 

wdtan. II fam. S'galdt. 



eOMP 
eOMPONER. V. a. Husayin^ a- 

yusin. II Pagyamanin.H Gayak^o; 

palamutihan. || KumathA. | Impr, 

Magayos ng mga pangungusap, 

titik, dahon ng akldt sa limba- 

gan. II V. B. Tumul&. || Gumawd 

ng tugtugin. 
eOMPORTAMIENTO. m. Kaa- 

ealan; kaugalian. 
eOMPOSieiON. f. Pagaayos. ^ 

Pagkakasundd ng dalawa 6 higit 

sa dalawdng tao. || Sinulat; akda, 
II Impr, Katipuuan ng mga ti- 

t!k 6 moldeng isasak^y sa lim- 

bagan. 
eOMPOSITOR. RA. adj. ys. Ta- 

gapagayos . 
eOMPOSTURA. f . Pagkabud; ka- 

yarian. || Pagaayos ng is^ng ba- 

gay na magkahiwalay. |j Kaayu- 

san; kalioisan. || Halo. II Ka- 

hinbindn. 
eOMPOTA. f. Kusilbd, 
eOMPRA. f. Pagbili 1| PinamilL 
eOMPRABLE. adj. Mabibili. 
GOMPRADOR, Ra adi. y s. Ma- 

mimili. || m. Tagapamill araw- 

araw. 
eOMPRAR. V. a, Bilhin; bumiU; 

mamili. || Suhulan. 
eOMPRENDER. v. a. Saklawin; 

sakupin, || Ilulan; ilakip. n Una 

wain; talastasln; tarukin. || v. r. 

Malulan; malakip. 
eOMPRENSlBLE. adj. Masasak- 

Idw. II Mailululan. || Mauunawa; 

matatalast£s« 
C0MPRENSI6N; f. Pagsakl^w. 

paguBaw^. 
eOMPRlMIR, V. a. Higpitin; ku* 



152 — 

eoMP 
yumpisin; pitisin. 

eOMPROBAR. V. a. Patutohanan; 
pntunayan. 

eOMPROMETER. v. a. Ilagay 
sailalim ng pagkakaisd sa kamay 
ng isang tao ang pagpapasiyd sa 
isdng U8apfn 6 ibaog bagay. |[ 
IpanganyayA ang kapuwS; isubd 
sa kapanganiban. 1| Papanagutin. 
II V, r. Mapanganyaya; masubo 
sa kapanganiban. !| Manag6t. 

eOMPROMISO. m. Kasunduan 

ng mga naguusdp. n Kapanagu- 

t^n; pangungusap na nabitlwan. 

II Tungkuling sukat isakatuparan, 

eOMPULSA. f, For. Salin ng i 
isdng kasulatan 6 kahatulan, na 
kinuha sa Hukuman. 

GOMPULSAR V. a. For. Ku- 
muha ng salin. || Siyasatin ang 
dalawg 6 higit sa dalawdng ka- 
sulatan. 

eOMPUNGION. f. Pagdaramd^m 
sa nagawang kasalanan. 

GOMPUNGIRSE. v. r. Magdam- 
ddm sa nagawang kasalanan. 

eOMPUTAdON. f. Bilang; taya. 

eOMPOTAR. V. a. Bilangin; ta- 
yahin ang isdng^bagay sa pama- 
magitan ng mga bilang. 

eOMPUTO. m. Pagbilang; taya. 

eOMDLGAR. v; a. Subuan. |j 
V, n. Makinabang; pasubd. 

eOMULGATORIO. m. Po6k na pi- 
nagsusubuan sa mga nakikinabang. 

COMtJN. adj. Hay^g sa madlfi.f| 

Karaniwan; palasak; kaldt sa 

marami.||Mababanguri; alipustft.|| 

m, Palikuran. || Por lo eomdn. m. 

adv. Angkaraiiiwan;angkadalasan. 



153 — 



eOMU 
C0MUNICACI6n, f. Pagpapata- 

lastds; pagpapahayag, II Pakiki- 

pagtalastasaD. 
eOMUNIGAR. V. a. Ipatalastds. 

II Ipagtapdt; ipahayag.|| Kausapin; 

pakipagusapaD sa pamamagitan 

ng salitA 6 sulat. II v. r. Ma- 

kipagusap; makipagtalasta^an. 
eOMUNlDAD. f. PaDgkalahatdn. 

II Kapisanan ng mga taong na- 

bubuhay sa ilalim ng mga ali- 

tuntunin 6 batds. 
eOMUNlON . f . Pakikipagtalas- 

tasan. || Pakikinabang. || Kapi- 

sanan ng mga taong nabubu6 

sa iisdng sampalataya. 
CON. prep. Sa; ng. il Kasama.|| 

Con tal que* conj. eond, Kaildn 

pa ma*t. 
eONATO. m. Pagsisikap sa pag- 

gaw& ng isd,ng bagay. II Hiiig; 

layunin. || For. Kilos at pagka- 

kasalang sinimuld<n nguni t dt su- 

mapit na maisagawS. ng lubusan. 
CONCAVIDAD. f. Kahungkagan; 

pagkahungkdg. 
C6NCAV0, VA. adj. Hungkdg. 

II m, Kahunakagdn. 
CONCEBIR. V. n. Maglihi. || fig. 

Maunaw^; mawatas; matanto- 
CONCEDER. V. a, Ipagkalo6b; 

ibigdy. II Pumayag. 
C0NCEJAL» m. Kagawad ng sang- 

guniang bayan. 
CONCEJO. m. Sangguniang ba- 

yan. 
C0NCENTRACI6N. f, Paggigitn&; 

paggitnd. 
CONCENTRAR. v. a. fig. Igitnd; 

ipagitn&. || v, r. Gumitnl; ma- 



CONC 

pagitnd. 
C0NCEPCi6n. f. Paglilihl. ll 

Pagunawa; pagwatas. 

eONOEPTO. m. DiwV || K i- 

sipdng ipinahahayag sa pamama- 

gitan ng mga pangungusap. ll 

Lining; panukal^. 
CONCEPTUAR. v. a. Magkaro6ng 

diw^ sa isdng tao 6 bagay. 
CONCERNIENTE. p, a. ng Con- 

eernir. Nauukol. 
C0NCERN1R. V. n. Maukol/ ma- 

hinggil. 

eONOERTAR. v. a, Ayusin; hu- 
sayin ang isdng bagay. || Tuusin 
ang halagd ng isdng bagay. n 
Pakipagkayarian 6 pakipagkasun^ 
duan ang isdng kalakal, li e^Hpag- 
kasunduin, || Pagisahin ang tunog 
Dg dalawang ka^angkapan sa mu- 
sika. II Pagayusin ang dalawdng 
bagay. || v. r. Maayos; magka- 
ayos. II Magkasundd; magkayari 
sa is^ng kalakal, || Magkais^ ang 
tun6g ng dalawang istrumento, 

C0NCESI6n, f. Pagkakalo6b; 
pagbibigdy. 

C0NCIENCIA. f. Sariling kaloo- 
ban; budhi. || Sariling pagkilaia 
ng masamS. at magallng. 

GONeiERTO. m. Mabuting pag. 
kakaayos at kalagayan ng mga 
bagay. |t Pagkakasundd, || T«pan, 

CONClLIABLE. a d j . Maaaring 
magkasundd. 

C0NCILIACI6n. f. Pagpapakasun- 
d6. II Pagkakatugmd 6 pagkaka- 
wangis ng isang bagay sa h&. \\ 
Lingap 6 kalinga. 

20 



154 — 



eOGN 
eONeiLIADOR, RA. adj.; Nag 

papakasundd. 
C0NCILIAR. v.a. Papagkasunduin. 
II Akitin ang damdamin at ka- 

butihanglo6b ng kapuw&. || fig. 

Isaayos. || v. r. Magkasundd. 
CONCLAVE. m. Pook na pinag- 

pupulungan ng mga kardenal Ba 

paghahalal ng papa. II Kapulu* 

ngan ng mga kardenal. || fig. y 

fam, Pagpupulong ng mga tao 

upang pagusapan anfl( isang bagay. 
CONCLUlR. V. a. Tapusin; wa- 

kas^n ang isdng bagay. HUbusin. 

II Hikayatin ang kspuwg, sa ka- 

tuwiran. || v, r. Matapos; ma- 

wakasan; matutas. 
eONOLUSION. f. Pagtapos;pag- 

katapos. 11 Wakd& at kahangga- 

nan ng isdng bagay. 
CONCORDANCIA. f. Pagkaka- 

wast6 ng isdng bagay sa is^. 
eONGORDAR. v. a. Pagwastuin. 

II V. n, Maakmd; maayos. 
eONGORDE. adj. Sangayon; ka- 

ayon; kasundd. 
CONCORDlA. f. Pa kakasundS; 

pagkakaayos. 
C0NCRET0, TA. adj, Gandp; 

sarili. 
eONGUBINA f. Babaing kinaka- 

sama ng is^ng ialaki; kaluny^. 
CONCUBINARIO. m. Ang may 

kinakasamang babai. 
CONCUBINATO. m. Panganga- 

C0NCULCACI6N. f. Pagyurak; 
^ pagtapak. 

CONCULCAR. V a. Yurakan; ta- 
pakan^ tungtungHii. 



CONC 
CONCUNADO, DA. m. y f, Bil^s 
CONCUNO, NA. m. y f Bilds. 
C0NCUPISCENCIA. f. Hilig at 

mga pagnanas^ sa mga katuwa- 

ian sa lup^. || Hilig na waldng 

tuto sa kahalayan. 
CONCDRRENClA. f. Pagkakati- 

pon ng mga tao sa isang po6k, 

II Pagdal6; psgtulong. 
eONOURRlDO, DA. p.p.ng Gon- 

eurrir. || adj. Nauukol sa po6k 

na mstao. 
CONCURRIR. V. n. Magkatipon 

sa isang po6k ang ibd*t ibdng 

mga tao. n Umabuloy, || Dumaio. 
CONCDRSO. m. Pagkakatipon ng 

maraming tao sa is^ng pook. j| 

Pagda]6; pagtulong. || Timpald^k. 
CONCHA. f, Kapis. 
CONCHABAR. v. a. Pagsamahin. 

pagpi3anin.||Sabuwatin;sapakatfn. 

II V. r. Magsabuwatan; magsa- 

pakatan. 
C0NDEC0RACI6n. f, Pagpapa- 

ditag. II Krus 6 medalyang isi- 

nasabit biiang parangdl. 
CONDECORAR. v. a. Padilagin;; 

parangalan. ^ 
eONDENA. f, Kahatulan; kapa- 

rusah^ng gawad ng huk6m. 
C0NDENACi6n. f. Paghatol;pag. 

paparusa. 
eONDENAR. v. a. Hatulan; ga- 

waran ng kaparusahAn ng huk6m 

ang isdng salarin. || Pawaldng ka- 

buluhan ang isang aral 6 palagay 

dahll sa nakapipiosald. 6 masam^. 

i V. r. Umamin ea kasalananMi 

Magpakasam& magpasawal^ng 

hanggdn. 



• — 1 

eOND 
eONDENSAR. v. a. Paliitin ang 

isdng bagay; sinaindn. || Palaputin. 
ii fig, Dagliin ang is^ng sulat. 
ii V. r. Suminsin; lumapot. 
CONDESCENDER. v. n. Puma- 

yag sa- kagustuhan ng kapuw^t; 

pahinuhod. 
eONDieiON. f, Asal; katutub6 6 

kalagsyan ng mga bagay. |1 Pag- 

uuga^L II Kalagayan; katayuan 

ng isd,Qg tao. II Pasubali. 
eONDieiONAL. adj. May pa- 

subali. 
eONDIGNO, NA. adj. Karapat- 

d&pat. 
eONDIMENTO. m. Sangkdp na 

pangpalasa sa lut5. 
eONDISeiPULO, Lk. m.yf. Ka- 

sama sa pagaaral. 
eONDOLERSE. v, r. Makiramay 

sa kahirapan; makidalamhati. 
CONDoNACI6N. f. Pagpapata 

wad. 
eONDONAR. V. a. Patawarin sa 

isang pagkakautang 6 kaparusa- 

hdo, 
eONDUeeiON . f . Paghahatid ; 

pamamatDugot. 
eONDUeiR. v.a. Dalhia; ilipat. 

I Samaban; ihatid. ii Pangasi- 

waan ang isdng kalakaL || v. r, 
Magpakabuti; magpakahusay; mag 

pakaayos sa gawain. 
eoNDUGTA. f. Pamamahal^; pa- 

mamatnugot. II Paguugali; asaL 
GONDUCTO. m. Padaluyangtu 

big; kandl. | A'ulod. 
eONDUGTOR, RA. adj, y s. Ta- 

gapamatnugot; tagapaghatid; pu- 

mapatnubay. 



55 — 

eONE 

C0NEJ0. m. Kuneho. 

C0NEXI6n. f. Pagkakadugt6ng; 
pagkakakabit ; pagkakasama . 

CONEXO, XA.^ adj Kadugtong; 
kakabit; kaaama. 

C0NFABULACI6N. f. Pagaapakdt; 
pagsasapakatan. 

eONEABULAR. v.a. Sapakatia. 
II V. r. Magsapakatan; magsa- 
buwatan 

C0NFECCI6N. f. Paggaw^; pag- 
husay; pagyari. 

C0NFECCIONAR. v. a. Gawin; 
ayusin; yariin. 

C0NFEDERACi6N, f. Pagkakai- 
8^ ng mga tao 6 ng mga bansS, . 
j| Katipunan ng mga tao 6 ban- 
sang magkakais^. 

CONFEDERAR. v a. Pagkaisa- 
h»n; pagsamahin. II v. r, Magka. 
isd; magkasama. 

eONEERENOlA. f. Panaydm; u- 
sapan, H Pagpupulong. 

CONFERENCIAR. v, n, Magpa- 
naydm; makipagusap. 

eONEERIR. V. a. Pagtularin; pag- 
parisin. |1 Ipagkalo6b 6 ibigiy 
ang isdng bagay, gaya ng kara- 
ngalan, tungkulin at ibp.ll Pag- 
usapan ng mga tao ang natutung- 
k6l sa isdng bagay 6 kalakal. 

C0NFE3AR. v, a. Ipahayag ng 
isdng tao ang kaniydng mga ga- 
w&, diwa 6 damdamia. || Kilala- 
nin at ipagtapAt ng isdng tao 
sa pamamagitan ng lakds 6 pilit 
ang isang bagay na ayaw ipa- 
hayag. |j Uaaamin, |] Kubipisalia. 
II V. r. MagkumpisSl 



— 156 — 



CONF 

C0NFESI6N. f. Pagtatap^t; pag- 

amii (( Pangungumpisdl. 
CONFESOR. m. PariDg kumu- 

kumpis^l. 
eONElABLE. ad]. Mapagtitiwa- 

laan. 
CONFIANZA. f. Pagtitiwal^; pa- 

nanalig; pagasa. || Sigl^ at lakas 

sa paggawS,. II En confianza. m. 

adv. Paliblm. 
eONElAR. V. n, Magtiwala; ma- 

nalig. II K. a, /Ipagkatiwal^. 
CONFIDENtB. adj. Tap^t; pi- 

nagkakatiwalaan. || eom. Katapa- 

tan: kapahayagan ng mga lihim. 

li mtik. 
CONFiN. adj. Humahanggd. || 

m. Hanggahan. 
eONEINANTE. p. a. ng Confinar. 

Humahangga. 
eONEINAR. V. n. HumanggS. || 

V. a. Itapon ang isang tao sa 

ibd-nor lup&. 
C0NFIRMACI6N. f. PaKpapatu. 

nay; pagpapatibay.il Pagkukumpil. 
eONEIRMANDO, DA. m. y f 

Ang taong kukumpil^n. 
eONEIRMAR. v. a. Patunayan; 

patibayan. \\ Magkumpil. 
eONEIRMATORIO, RIA. adj. 

Nagpapatunay; nagpapatibay. 
C0NFISCACI6N. ,f. Pagsamsam 

sa mga pagaarl. 
CONFISCADOR, RA. adj. y s. 

Sumasams^m sa mga pagaari. 
CONFISCAR. V. a. Samsamin ang 

^i^ pagaarl. 
eONEITAR. V, a. Tigmakfn ng 

asukal. || Ku8ilbahfn. li fig. pa- 

tamisln. 



eONE 
eONElTE. m. Kumpitis^matamis. 
CONFITERiA. f. Gawaan ng 

matamis. |( Tindahan ng matamfs. 
eONEITERO, RA. m. y f. Mang- 

gagaw^ ng matamis. 
C0NFLAGRACI6N. f. Sunog. II 

fig. Pagfe:agul6ng biglS, ng mga 

bayan 6 bans&, 
eONELAGRAR. v. a. Sunugin. || 

V. r. Magkasunog. 
CONFLICTO. m. Paglalaban; dig- 

maan. || fig. Pakikilaban at pag- 

hihinagpis ng kalooban. [| fig. 

Kagipitan. 

COiSFLUENClA f. Pagtatagpd 
ng dalawang ilog sa isdng po6k, 
II Po6k na pinagtatagpuan ng 
dalawang ilog 6 daan. 

CONFLUIR. V. n. Magkatagpd 
ang dalawdng ilog sa isdog pook. 
II fig. Magkatagpd sa is^ng ga- 
w! ang dalawdng daan. || fig. 
Magkatatagpd sa isaog po6k ang 
maraming taong galing sa iba't 
ib^ng dako. 

eONEORMAR. v. a. layos; iakmd, 
II V. n. Umayon. (| v. r. Ma- 
ayos; maakmd, || Pumayag; su- 
mangayon. 

eONEORME. adj. Avo8; akmA. 

II Kasundo; kaayon. || Sangayon 

at nagtitiis sa mga kasaliwaang 

palad. II adv. m. Sangayon sa. 

eONEORMIDAD. f. Pagkaka- 
wangki ng dalawdng tao. || Pag- 
kakaayos ng dalawdng bagay. || 
Pakakasundd. || Pagsangayon; pag 
payag^. || Pagayon at pagtitiis 
sa mga kasaliwaang palad. 



— 15 
CONF 
CONFOTtTAR. V. a. Palakasla ang 
lo6b; patapangin. || Pasiglahln; 
aliwin. \\ V. r. Lumakds ang 
lo6b; tumapang. |j Sumigla; ma- 
aliw. 
CONFiRATERNlDAD. f. Pagka- 
kapi^tiTan; pakikikipagkapatiran. 
CONFRATERNIZAR. v. a. Maki- 

pagkapatiran; gawing kapatid. 
CONFRICaR, V. a. Kuskusin; ha- 

gurin. 
CONFRONTACION. f. Paghaha- 

rdp. 
00NFR0NTAR. V. a. Ihardp ang 
isdng tao sa kapuw^.H Pagparisin 
) ang dalaw^ng bagay, gaya ng mga 
kasulatan. |i Pagharapln. || v. n. 
Humanggd. {{ fig. Makaugali. || 
V. r. Magkahardpi || v. r. fig. 
magkaugali 
eONPUNDIR, V. a. Guluhin. II 
Pagsamahin ang mga bagay na 
magkakaiba. H Lituhin. II fig. Du- 
hagihin; ilupaypay; hiyain. || ^ia. 
Guluhin ang isip ng isang tao 
hanggdng sa di magkamayaw. ii 
V. r. Magul6. il v. r. Malit6. II v. 
r, fig. Maduhagi; malupaypay; 
mahiy^. II v. r. fig, Hindl magka- 
mayaw ang is^ng tao dahil ea 
pagkagul6 ng isip. 
eONPUSION. f, KaguluhSn; hin- 
dt pagkakamaydw. II fig. Ealiga- 
ligdn; kawaldn ng kapanatagdn. 
H fig. Pagpapakabab^; pagkalu- 
paypdy. 
eONPUSO, SA, p. p. irreg, n g 
Confundk. ii adj. Magul6; walang 
husay; hindt megkamayaw. |{ Ma- 
labd; nakapagaaUalangan. 



< 



eONG 
eONGELAR. v. a. Pamuuin. |1 v. 

r. Mamu6. 
C0NC£NERK. adj. Kauri; iisang 

pinagmulmn. 
eONGENIAR, v. u. Makaugali^ 

Magkaisd ng hilig. 
eONGOIA. f. Panghihimatay. \\ 

Pighat!. 
C0NGRATULACI6N. f, Pakiki- 

galak; pakikilug6d. 
eONGRATULAR. v. a, Makiga- 

Idk; makilugod sa isang taong 

nagtamo ng is^ng kapalaran. |l v. 

r. MagaMk; malug6d. 
C0NGREGACI6N. f. Pagpupulong 

ng mga tao hinggii sa isdng ka- 

lakal. II Kapisanan 6 katipunan 

ng mga tao. 
eONGREGAR. v a. Tipunin; pag- 

eamahin, || v. r. Magtitipon; raag- 

sasama. 
eONGRESO. m. Kapulungan ng 

mga tao updng pagusapan ang 

natutungk6l sa isdng kalakal 6 

kapakandn ng pamahal&an. 
CONJETURA. f, Hakahakli; pala- 

g^y na ma^aring magkatu- 

too. 
CONJETURAR. v. a. HakJiin; 

magpalagdy. 
C0NJUGACI6N. f. Gram. Pagbi- 

bigkds ng pagkakasun6dsun6d ng 
mga tun6g ng mga pangunguaap 

sangayon sa kahulugdng tagldy 
ng bawa't pagbabago. 
CONJUGAR. V. a. Oram. Blgka- 
sin ang pagkakasun6dsun6d ng 
mga tun6g ng mga pangungusap 
sangayon sa kahulugang tagliy 
ng bawa't pagbabago. 



— 158 — 



CONJ 

C0NJUNCI6n. f. Pagkakapisan; 

pagkakasama. || Gram- Isdng ba- 

hagi ng kawikaao na nagkaka- 

bit sa dalawdng pangungusap 6 

* kawikaan. -■ ^- - 

CONJUNTO, TA, p. p. irreg. ng 
CoiijuQtar. II adj. Kasama; kala- 
bi'p; kalapit. || Kahald; kapisan. 

C0NJURACI6N. f. Panghihimag- 

V gik laban sa Pamahalaan; pag- 



CONJURAR.. V, n. y r, Magalsd; 

f maghinaagsit. lab&n sa Pamaha- 

Ikm, II V. ^. Papanumpain. H Lu- 

muhog. II fig. Pigilin, iiwas, ilayd 

( ang i8d.ng kapinsal&an 6 kapa- 

Dganiban. , ^ i 

eONLLEYAR. v. a. Makitulbng. 
eONLLORAR. v. n. Makiiydk; 

makiluh^. 
C0NMEM0RACI6N. f. Pagaala- 
^ alang gini^gawd sa isdng tao 6 
« bagay. 

eONMEMORAR. v. a. Gumaw^ 
' ng pagaalaala; alalahania. 
CONMEMORATIVa, VA. adj. 

Nagpapaalaala. 
eONMlGO. pron. pers Sa akin. 
C0NMOCI6n. f. Pagkagulantdng; 
paggaldw na bigl&; p'agkabalisa. 
11 Pagkaligalig ng is^ng kaharian. 
eONMOYEDOR. RA, , adj. Gumu- 
vgulaatdng; bumabalisa; lumiiiga- 
lig. 
CONMOVER. V. a. Guluhin;liga 
(ligin; gulantangin; pagalawin. II 
Balisahin. II v. r. Magql6; mali- 
galig; magulantdng; gumaldw ng 
Oeatakds. y V:. r. Mabalisa.: 
GONMUTABLE. adj. Mapapalit^n. 



GONM 
C0NMUTACI6N. f. Pagpapalit; 

paghahalili. 
GONMUTAR. v. a. Palitdn; ha- 

Iinhd,n ng ibd. . t 
eONOGEDOR, RA. adj: y s. Na- 

kakikilala ng lik^s at kalagayan 

ng ipdng bagay. 
eONOGER V. a. Kilalanin. ll Ma- 

laman; mawatas; matalastds. II 

Makilala. II fig. Sumiping ang la- 

laki sa babai. llv. r. Makilala 
- ang. sarili. 
eONOGIBLE- 8dj Makikilala; na- 

rarapat makilala. 
eONOeiDO, DA. p. p. ng Cono.. 

eer. II adj Tanyag: bantdg; ki- 

lala, ||( m. y f. Kakilala. 
eONOeiMIENTO. m. Pagkilala; 

pagkftkilala. || Kaalam^n. || G'o m.^ 

Katibayang ibinibipay ng k^api- 

tan ng isdng sasakydngdagat na 

kinatatalaan ng pagkakalulan ng 

mga kalakai ^a ihahatid sa is^ng 

bayan. H Kakilala. 
C0NQUISTA f. Pagsakop sa isang 

bayan || Pagakit sa is^ng tao; 

pagkahikayat sa k^puw^. 
CONQUISTAR v. a. Sakupin; 

kunin sa dahas ang isdng bayaa. 
II Akitin; hikayatin ang isdng 

lao. 
C0NRE(5NANTE. adj. Kasaqaang 

naghabari. 
eONREINAR v. n. Magkasamang 

maghari sa iisang kaharian. 
C0NSAGRAGI6N. f. Pagpapada- 

kila; pagpapahaland, 
eONSAGRAR. v. a. Padakil^in; 

gawing kagalanggalang ang isdng 

tao 6 bagay. 



— 159 — 



eOHS 
eONSANGUINEO, A. adj. Kamag- 

anak na malapit; kadugd. 
eoNSANGUNIDAD. f. Pagkaka- 

maganak ; pagkakasangdugd* 
eONSGIENTE. adj. Dumadam- 

datn, umiisip, umiibig at guma- 

gawaDg taglay ang gandp na 

pagkakilala sa sariii. 
C0NSECUCI6N. f. Pagtatam6; 

pagkakamit, 
CONSECUENCIA. f. Kahangga- 

nan'; " pinangyarihan; kinahinat- 

ndn. 
CONSECUTIVO, VA, adj. Kasu- 

n6d« 
' eONSEGUlR. V. a. Tamuhln; 

kamtan. 
CONSEJO. m. Payo; hatol. |1 Ka- 

tadstadsang Hukuman. 
eONSENTIMlENTO . m . Pagpa- 

pahintulot; pahintulot. 
eONSENTIR. V. a. Pahintulutan; 

payagan I! loayag; ipahintulot. II 

Paniwalaan. II Alintanahin; sang- 

ayunan. II Palayawin ang mga a- 

nak, 
CONSERVA. f. Kusilba. II Tinggal. 
CONSERVABLE. adj. Maiingatan; 

maititinggal 
( C0NSERVACi6N. f. Pagiingat; 

pamamalagi; pagtitingg^K 
eONSERYAR. v. a. Ingatan;' ala- 

glian updng mamalagi< II Papana- 

tilihin. || Itinggal. || v. r. Mag- 

ingat. II V. r. Manatili ang dating 

kaugalian, sampalataya at ibp. 
eONSIDERABLE. adj. Karapat 

dapst isipin. || Malaki; marami, 
C0NSIDERACI6N. f. Pagiisip. || 

Pitsgan; alangalang. || En eonsi- 



eONS 

deraeion. m. adv. Alangalang. 

eONSlDERADO, DA. p. p. ng 
Gonsiderar. || adj. Mapagisip; m^ 
pagdilidill. || Mapitagan sa kapu 
w^, 

eONSlDERAR. v. a. Isipin; ni 
laying maigi ang isdng bagay. | 
Hak4in;^ wariin. || Pagpitaganan 
kaalangalaDganan . 

OONSIGNA: f. MiU lAg2L kautu 
sang ibinibig^y sa tanod. 

CONSIGNACI6n. f. PagtatandA; 
paglala&n; pagialagak. 

eONSIGNAR. V. a. Maglaan ng 
halag^ng pangbayadi || I h a n d ft 
ang isdng po6k upang pagtayudn 
6 paglagy^n ng isdng bagay.|| 
Maglagak. || Itand& sa pamama- 
gitan ng sulat ang isdng pala- 
gdy, aral 6 gaw4, 

eONSIGNATARIO. m. Tagdtang- 
gap ng lagak.' i. 

eONSIGO. pron. pers. Sa kaniy^. 

eONSIGUIENTEl adj . Nauukol 
sa sinusunddng ibdog bagay', || 
Por ebnsiguienie, conj. il. KayA 
■nga.> ^ ,1 

C0NSISTENCIA. f, Kalaputan ng 
^-isa^g bagay na lus^aw. ii Tagltl; 
tibay; tig^s, 

eONSlSTENTE. adj.Malapot.tl 
Matagdl; matibay. i 

eONSISTIR. V. n. Masalig.nna- 
batay. 

eONSOeiO, CIA; m.yf. Kasapi. 

eONSOLABLE. adj. Maaaliw. 

C0NS0LACI6n. f. Pagallw;pag- 
kaallw. 

eONSOLADOR, RA. adj. y s. 
Uoaaaliw. 



eoisrs 

eONSOLAR. V, a. Aliwiii. [1 Li. 

bangia. || v. r, Maallw. 
eONSOLIDAeiDN, f. Pagpapa- 

tibay; pagpapakatibay. 
eONSOLIDAR. v. a. Pagtibayin. 
|j fig. luli; itay6ng mulf ang 

nasir&. 
eONSONANGIA. f. 3Ius. Pagka- 

katugmi ng mga tuDog. i| Fag- 

kakasingtunog ng da!awdng pa- 

ngungusap. 
eONSONANTE. adj. Katinig, |1 

f . Ang aliemdn sa mga titik ng 

abakada na isinasama sa vocal 

upd,ng bumu6 ng pantlg. 
eONSONAR. V. n. Magkasintu. 

ndg, II* fig. Magkaparis 6 mag- 

kaakmft ang dalawdng basay. 
eONSORGIO. m. Pagkakais^ng 

palad, i Pagsasama; pamumuhay 

ng magasawa. 
eONSORTE. eom. Kaisdngpalad. 

II Aeawa, 
eONSPieUO, CUA adj. MariUg; 

tanyd.g . 
C0NSPIRACI6N. f. Paghihimag 

slk. 
eONSPIRAR. V. D. Manghimak- 

sik; magale^. 1 Pagkaisah^ng ga 

wdn ng masayA ang kapuw^. 
CONSTANCI A . f . Katieingalig 

lo6b; katiyagaan. 
GONSTANTE. adj. Matining na 

lo6b; matiyag&. 
eONSTAR. V. n. Maging tunay 

at haydg ang is^ng bagay. | 

Magtagiay. 
C0NSTELACI6N . f . Katipunan 

ng mga bituin sa langit. 
C0NSTERNACI6N. f. Pagsin. 



16& — ■' 

eONS 

dak; pagkasind^k, 
eONSTERNAR. v. a: Sindakio; 

panglumuhin ang kalooban. l|v. r, 

Masind^k. 
C0NSTIPACI6N. f. Sip6n. 
eONSTIPADO, DA. p. p. ng Cons- 

tipar. I m. Sip6n; 
eONSTIPAR. V. a. Sipunln.i v. r. 

Masipon. 
C0NSTITUCI6n. f. Pagtatatag. 

it Kaiagayan ng isdng bagay. II 

Pangulong bat^s ng is^ng bansi, 

!l Pangangataw^n. 
eONSTITUIR. V, a. Itatag; iayos, 

ff Itay6; husayin. [} v. r. Ma- 

ngatawan; tumatdg. 
eONSTRENIR. v. a. Pilitin ang 

isdng taong gumawg ng is^ng ba- 

gay. 
C0NSTRUCCI6n. f. Pagpapaga- 

w&; pagpapatay6. H Gram, Pag- 

bubu& ng mga pangungusap. 
eONSTRUIR v.a. GumawS; mag- 

tayo; yumari. [| Gram. Pagbuuin 

ang mga pangungusap. 
eONSUEGRO, GRA. m.yf, Ba- 

lae "" 

eONSUELO. m. Kaaliwan; aliw. 

11 Tuw&; kaligayahan. 
eONSULTA. f. Pagsasangguni; 
pagtatan6ng. 

eONSULTAR. V. a. Isangguni; 

itan6ng. \l Sumangguni; bumi- 

nging payo. 
eONSULTOR, RA. adj. y s. Si- 

nasanggunian; pinagtatanungin. 
eONSULTORIO- m. Sanggunidn. 
C0N^UMAGI6N. f. Pagtapos, II 

PagkaubosDg gandp; pagkatapog. 



eONS 
eONSUMADO, DA. p.p. ng Con. 

sumar. j| adj.- Pahd,m; bihasa. || 

Pusp6s. 11 m. Isang klaseng sa- 

baw. 
eONSUMAR. V. a. Tapusing ga- 

nAp. II V. r. Matapos ng gan^p. 
eONSUMIDO, DA. p. p.ngGon- 

sumiri || adi. fig. y fam. Napa- 

kapayg.t; mahin^. II fig. y fam. 

Mahinagpisin kahit sa malilt na 

dabildn, 
eONSUMlR. V. a. Ubusin; lipn- 

lin. II fig. Pangayayatin; pag- 

hinagpisln. || v. r, Maubos; ma- 

lipol, II V, r, f g. Mangayayat; 

magbinagpis. 
eONSUMO. m. Nagugugoi sa ki 

nakain at ibdng bagay. 
eONSUNGION. f. Pagubos; pag- 

kaubos. 
eONTABILIDAD. f. Pagbilang. 
eONTAGTO. m. Pagkakadaiti; 

pagkakasag! . 
eONTADO, DAv p. P. ng Gontar. 

II adj. Bihir^; madalan». || Al eon- 

tado m. adv. Kaliwian. 
eONTADOR, RA. adj. y s. Bu- 

mibilang; nagbibilang. || m. Ang 

may tungkuling hawak sa pag- 

bilang. 
eONTAGlAR. v. a. Ihawa; ma- 

kahawa. || Hikayatin sa masamd; 

II V. r. Mahawa. II V. r. Mahi- 

kayat sa masamS. 
eONTAGIOSO, SA. adj. Naka- 

hahawa. 
eONTAR. V. a. Bumilang; bila- 

Dgin* II Isalaysdy ang isdng pang- 

yayari, || Ibilang. || v. n; Gumaw4 

ng mga pagbilaog sangayon sa 



161 — 

eONT 

alituntunin ng aritmetika. 
C0NTEMPLACI6n. f . Pagmama- 

8id;pagmamalas, || PagpapaunUk; 

pagbibiggy Io6b. 
eONTEMPLAR. v. a. Masdi^n; 

malasin. |l Paunlakdn ang is^ng 

tao; magbigdy lo6b. 
eONTEMPORANEO, A. adj. y s, 

Kapanab^y; kapanah6n. 
CONTEMPORIZAR. v. n. Maki- 

bagay sa kagustuhan ng kapuw^. 

II Maki8un6d sa lakad ng pa- 

nah6n. 
CONTENCIOSO, SA. adj. Naki- 

kipagtalo; sumasalungdt. 
eONTENDER. v. n. Makipagaway; 

makipagbabag; dumigm&. || fig' 

Makipagtalo. 
GONTENER. v. a. Malam^n. || 

Pigilin; patigilin ang galdw ng 

isang bagay. || fig. Pigilin ang 

damdamin. || v. r. Mapigil; ma- 

patigil ang gaUw ng is^ng bagay. 

II v: r. fig. Magpigil ng dam- 

damin; makapanghawak sa sari- 

ling 1o6b. 
eONTENIDO, DA. p.p. ng Con- 

tener. II adj, Nakapagpipigil;ma. 

hinahon. || m. Nilalaman. 
GONTENTAR. v. a. Bigy^n ng 

ka8iyabdnglo6b; bigydng lug6d. || 

v.r. Masiyahdnglo6b; malug6d. 
GOKTENTO, TA. adj. Masaya; 

nasi8iyahdnglo6b. || m. Tuw&; 

kasiyahanglo6b. 
eONTESTA GION . f . Pagsag6t ; 
pagtug6n; \\ Kasagutan;katugunan. 
eONTESTAR. v.a. Sagutfn; tugu- 

nfn. II Patunayan. || v. n, Ma^ 

ayon ang isdng bagay sa is^. 

21 



— 162 — 



eONT 

eOKTESTE. ad 3 . Nauukol sa sak- 

sfDg Dagkakaisd tg pahayag. 
eONTIElsrDA. f. Pagaaway; pag- 

tatalo. 
eONTIGO. pron. pers. Sa iy6. 
GOI^TIGUIDAD. f. Pagkakalapit; 

pagkakatabi. 
eONTIGUO, GUA, adj. Kalapit; 

katabl; karatig, 
eONTINENeiA. f. Pagpipigil sa 

eariling lo6b. II Pangingilin sa ga- 

w^ng mahalay. 
eONTlNUAGidN. f. Pagpapatuloy. 

H Karugt6ng 
eONTINUAR. V. a. Ipatuloy. i| 

V. n. Tumagdl; mamalagi II v. r. 

Magpatuloy; lumaganap. 
eONTmuo, KUA. adj. Patuloy; 

wal^ng tigil; panay. 
eONTOKEARSE. V. r. Gumiray- 

giray; kumund6kund6. 
eOOTOI^^EO. m. Paggiray ; pagkund6. 
GONTORIsro. m. Paligid; karatig 

na nakaliligid sa is^ng bayan. {| 

EneontornO' m. adv. Sa paligid- 

ligid, 
GONTRA. prep. Laban, || Sa ha- 

rdp. II m, Kasalung^t. 
eONTRABAIsrDISTA. adj.ys. Na- 

ngangalakal ng bawal. 
eONTRABANDO. m. Bawal na 

kalakal . 
CONTRACCI(5n. f. Pangungurong, 
II Gram^ Pagpapaikll ng salita. 
eONTRAGORRIEKTE. f. Agos na 

pasalungli ang takbd. 
CONTr1ctil. adi- MadaWng ma- 

nguroDg. 
eONTRADEGiR. V. a. Mag8alit& 
ng pasalungdt;salansangfn. Ii v. r. 



eONT 

Masalung^t; magkaalit ang si^ 
nasabi . 
eONTRADieeiON. f. |Pagkakaalft 
ng sinasabt; pagkakasalungdt. || 
pagsaluDg^t; pagsalans^ng. 
C01S^TRADICT0R, RA. a d j. y s. 

SumBsalung^t; sumasalansdng. 
eONTRAER. v.a. Pakiputin; pag. 
pisanin. | Magkamit. || fig. Pa- 
ikliin ang isdng salaysdy. II v.r. 
fig, Umiklt. II V. r. ManguroDg 
ang isdng litid. 
eONTRAHAGER. V. a. Parisan; 
huwai'^D; tularan. || f g. Gagarin- 
II V. r. Magkunwarl; magpanggdp. 
COKTRAHAZ. f. Kabaligtardn, 
eONTRAMAROHA. f. MiL Pag- 

urong; pagbabalik. 
eONTRAPESO. m. Panimbdng. II 

Katig ng bangka. 

eOOTRAPOIsrER. V. a. Ituladang 

isdn» bagay sa isdng bagay na 

kaibl 11 Itutol.l! v, r. Tumutol. 

eONTRAPOSieidN. f. pagsalungdt; 

pagtutol. 
eONTRAPRODUOEI^TE. ad]. Laban 
sa pinatutunayan 6 ipinaliliwanag. 
eONTRARIAR. V. a. Salungatin. 
eONTRARIEDAD. f. Pagkakasalu 
ngdt; pankakalaban ng dalawdng 
bagay. 1| Sagwfl. 
eONTRARIO, RIA. ad]. Laban; 
alft. II fig. NakapipinsalJt . |! on. 
y f. Kaaway; kaalit; kalaban;l| 
AleontraHo^ m.adv. Pasalungdt. 
eONTRARRONDA. f. Pangalaw^ng 

tanod. 
eONTRASEITA. f. Tanddng Tu 
him na sukat pagkakilalanan. 1| 
Palatandaan; hudyatan. 



— 163 



eONT 

CONTRaSEI5AR. V. a, Magtagldy 

ng tanda. 
GONTRaSTAR. V, a. Lumaban; 

sumalans^ng. II v.n. Magkaro6n ng 

malaking pagkakaibd ang dala- 

wdng baaay na pinagpaparis. 
eOOTRASTE. m. Paglaban; pag- 

salansdng. il Pagkakaibdng malakl 

ng mga tao 6 ng mga bagay, 
eoi^TRATAR. V. a. Mangalakal; 

gumaw& ng mga kasunduan; ma- 

kipagyari 
GONTRATIEMPO. m, Kapahama 

kdng dt 8inasady&; sakun&. 
GONTRATO. m, Kasunduan; pi- 

nagkayarian, 
C0NTRAVENci6n. t. Pagsuway 

sa utos . 
CN0TRAVENEX0. m. Gam6t na 

panglaban sa lason. II fi«. Pag- 

lingat na ginagaw^ upang mai- 

lagan ang isdng kapinsailtan. 
C01^TRAVEI^IR. V. a. GumawS 

ng laban sa ipinaguutos; sumu- 

w8i,y. 
eOl^TRAYENTE. p. a. ng Con 

traer. H s. IkakasAl; magaasawa. 
CONTRIBUCI(1n. f. Ambdg; abu- 

loy. 11 Buwis. 
eoNTRiBUiR. V. a. Umamb^g; u. 

mabuloy. || Bumuwis. || fg.Tu- 

mulong. 
eONTKIBUYENTE. p. B. ng Contri- 

buir. II 8. Umaabuloy ; bumubuwfs. 
contrici6n. f. Pagsisisi. 
contRincante. m. Kaagiw; ka- 

tunggalt. 
eONTBlSTAE. V. a. Pighatiin; ha- 

pisin. II V. r- Mamighatt; maha- 

pis; malumb^y. 



eONT 

eONTRlTO, TA- ad j . Nagsisising lu- 

b6s. 
C0NTR0VERSIA. f. Pagtatalong ma- 

hab^. 
eoNTROYERTiR. v.n. Magmatuwld; 

makipagtalo. 
eoNTUMELiA. f. Pagalimura ng 

talampakan. 
eoNTUNDiR. V. a. Bugbugin; da- 

gukan. II V. r. Mabugb6g. 
conturbaci6n. f. Kaligaligdn; 

pagkaguI6 ng lo6b. 
eOaYTURBAR. V. a. Ligaligin; gu- 

luhia ang lo6b. ii fig. Balisahin- 

11 V. r. Maligalig; magul6. || 

V. r. fig. Mabalisa. 
C0NTUSi6n. f. Pas^; bugb6g. 
C0NVALECENCiA. f. Pananauling 

iakds ng maysakit. 
CONVALECER. V. n. MagsauHng 

lakds ang maysakit; magpalakie, 
C0NVALECIENTE. p. a. ng Conva. 

leeer. || s. Nagpapalakds. 
C0NVECiN0, NA. adj. Karatig; ka- 

tabi; kalaplt. || s. Kapitbahay. 
C0NVENCER. V. g. Hikayatin. || 

Pagpaliwanagan sa pamamagitan 

ng katuwirang dl masaealans^ng. 
II V. r. Mahikayat. 
C0NVENCfMiENT0. m. Pagkahika- 

yat, 
convenct6n. f. Pinagkasunduan; 

pinagkayarian. 1| Pagkakaayon- 

pagkakaakmA. j| Kapulungdn ng 

mga kinatawiin ng iedng bayan. 
CONVENCIONAL. a d j. Nauukol 

sa pinagkasunduan 6 pinagka- 

yarian . 
eONYENIBLE. ad j . Masunurin ; 

madaling makiayon. 



— 164 — 



.CONV 
C0NVENIENCIA. f. Pagigingda- 

pat; pagkakaayon ng dalaw^ng 

bagay. ll Kapakinabangdn; kaga- 

lingan ng sarili. 
CONVENIENTE. ad]. Makabulu- 

hdn; marapat, || Bagay; akmd 
CONVENIO. m. Kasunduan; ka- 

yarian. 
CONVENIR. V, n. Makaayon; ma- 

kais^. II Magtipon ang maraming 

tao sa isdng po6k.|| Maukol; ma- 

gingdapat. |1 v. r. Magkaayos; 

magkaakmd; magkasundd. 
CONVENTO. m. Bahaypari; kum- 

bento. 
CONVENTUAL. adj. Nauukol sa 

bahaypari 6 kumbento. n m. 

Paring nagtitird sa is^ng kum- 

bento, 
CONVERGENCIA. f. Pagkakaisa 

ng tunguhin. 
CONVERGIR. V. n. Tumungo ang 

dalawdna guhit sa iisdng tungu- 

hin. II fig, Magkaied, ng pagku- 

kuro 6 palagay, 

C0NVERSACI6n. f. Usapan;sa- 
lit^an. 

CONVERSAR. v. n. Makipagusap; 

makipagsalitaan, || Makipagkilala. 

C0NVERSi6n. f. Pagbabaliklo6b. 

il Pagbabago. || Pagbabago sa 

masamang kabuhayan. 
CONVERTIR. V. a. Panumbali- 

kinglo6b. li %guhin. || v. r. Mag- 

balikloob. « V. r. Magbage. 
CONVEXIDAD. f. Kalukungdn; 

pagkaumb6k. 
CONVEXO, XA. adj. Malukdng; 

'^rai:mb6k. 
CONVICCI0n. f. Paniwal&; pag- 



C0NV 

kakilala. 
CONVICTO, TA p. p. irreg. ng 

Conveneer. n adj. For. Napa- 

tunayang maysala. 
CONVIDADO, DA. p. p. ng Con. 

vidar. || m, y f. Ang inanyaya- 

ban. 
CONVIDaR. V. a. Maganyaya. 

II fig. Kayagin; akitin. || v. r. 

Humand6g. 
C0NVITE. m. Pagaanyaya, II Pi- 

gfag; handaan. 
CONVOCAR. V, a. Tumawrg;tu. 

mipdn upang dumalo sa is^ng 

po6k. 
C0NV0CAT0RIA. f. Panawagan, 
C0NVULSi6N. f. Pangingin^g ng 

bu6nK katawan 
eONYUGAL. adj. Nauukol sa 

magasawa, 
C6nYUGE, eom. Asawa. 
C00PERACI6n. f. Pagtulong. 
eOOPERAR. V. n, Tumulong, 
eoOPERARIO. m. Katulong. 
C00PERATIV0, VA. adj. Nau- 

ukol sa tumutulong. 
eOORDIN ACI6n . i Pagaayos ; 

paghahandy. 
eOORDINAR. V. a. Ayusin; iha- 

ndy. 
eOPA. f. Sisidldn ng iniin6m na 

may pad. II Katipunan ng mga 

sangd at dahong nasa ita&s ng 

punungkahoy. II Tukt6k ng sum- 

brero. 
eOPAR. V. a, Lulufn; minsanln. 
eOPETE. m. Buh6k na nakatind(g 

sa ibabaw ng no6. il Gaydk na 

inilalagdy sa dakong ita^s ng kuwa- 

dro. 11 fig. Talukt6k ng bund6k. 



165 — 



eopi 

eOPlA. f. Kaaaganaan. II Salin. B 

Sipi; gagM. 11 Larawan. 
eOPlADOR, RA. ad]. y s. Nag. 

sasalin; tagdpagsalin. || m. AkUt 

na salindn. 
eOPIAR. V. a. Isalin. || Sipiin; 

parisan. (j Gagarin ang isang 

tao. 
eOPIOSO, SA. adj. Masagani; 

marami. 
eOPLA. f. Dalit. 
eOPLEAR^ y. n. Magdalit; u- 

*mawit. 
CORAJE. m. Tapang. || Galit; 

po6t. 
eORAL- m. Kurales. 
CORAZA, f. Kasangkapang bakal 

sa ibinabalot sa katawdn bilang 

pananggaldng sa tam^ ng san- 

data; baluti. || Balot na bakal 

sa paligidligid ng sasakyangdagat. 
C0RAZ6n, m. Pusd, II fig. Ta- 

pang;lakds. |j fig. Lo6b; pagibig. 

11 fig. Loob ng is^ng bagay na 

waldng buhay; ubod. 
CORAZONADA. f. Kabd; kut6g 

ng loob 
eORBATA. f. Kurbata. 
CORCOVA. f, Kabukutdn, 
CORCOVADO, DA. adj, y s, Bu- 

k6t; kuhk. 
eORDEL. m. Lubid. 
CORDELAZO. m. Hampds ng 

lubid, 
eORDELERIA. f. Paglulubid. || 

Lubirdn. 
eORDELERO, RA. m. y f. Mag- 

lulubld. 
eORDERA. f. Bul6ng babae ng 

tupa. II fig. Babaing mabait, ma- 



eORD 

sunurin at mabinhln: 
eORDERO. m. BuI6ng lalaki ng 

tupa.ll f>gc Lalaking mabait; ma- 

sunurm at mahinhin. 
eORDlAL. adj. May bisang mag- 

palakds sa pusd. H Magi!iw;ma* 

irugin. 
eORDIALlDAD. f. Katapatan. 
eORDILLERA. f. Kabitkabit na 

mga bundok; kabundukan. 
eORDON, m. Lubid na malaki. 
|j Pamigkis na lubid sa bay- 

wang ng mga pari 6 madre. 
eORDURA. f. Kabaitan; katinudn. 
eORMA. f. Pangdw sa pad. 
eoRNADA. f. Suw^g. 
eORNEAR. V. a. Suwagin; manu- 

wag. 
eORNETA. f. Tambuli; kurneta. 
eORNUDO, DA. adj. Sungay^n. 

II m. fig. Lalaking inuul6i ng 

kaoiydng asawa, 
eORO. m. Katipunan ng mga 

taong nagsisipagkantd. 
eORONA. f. Putong; kurona. II 

Satsat ng pari. || fig, Kaharian. 

II fig. Puri; kamahalan. H fig. 

Tand4 ng gantingpala. 
C0R0NACI6N. f. Pagpuputong; 

pagkukurona. 
eORONAR. V. a. Putungan; ku- 

ronahan. H fig. Tapusin,- yariin 

ang isdng gawl. 1| v. r. Masu- 

ngaw ang tukt6k ng eangg6l sa 

sandaling paglabds sa maliwanag- 
eORONILLA. f. Tukt6k ng ulo. 
C0RP0RACI6N. f. Sftmahan;ka- 

pisanan. 
eORPORAL. adj. Nauukol sa ka« 

tawdn. 



— 166 — 



eoRP 
C0RP6rE0, A. adj. y 8. May ka- 

tawdn. 
eORPULENGIA. f. Kalakih^n ng 

kataw^n. 
GORPULENTO, TA. adj. Mala- 

kf ang katawdn. 
eORRAL. m, Bakuran. || Baklad. 

II Kulungan ng mga hayop. 
eORREA. f, Sintds na baldt. 
C0RRECCI6N. f. Pagaayos; pag- 

tutuwid ng mall, || Pagtutump^k. 
CORRECTO, TA. p. p. irreg. ng 

eorregir. || adj. WaUng mali; 

tumpdk; ayos. 
eORREOTOR, RA adj. y s. Ta 

gapagtuwid ng malt; tagapagtum- 

pdk; tagApagayos. 
eORREDERA, f . Patakbuhan ng 

mga kabayo. 1| Mar. Lubid na 

ginagamit na panukat sa iayong 

natatakb6 ng sasaky^ngdagat. 
CORREDIZO, ZA. adj. Talibug- 

s6; kalagin. 
eORREDOR, RA. adj. y s. Ma- 

tuling tnmakb6. || m. Tagapag- 

duro. II Liwasan sa lo6b ng bahay. 
eOREEGIR. V, a. Ituwid ang 

malt; itumpdk; iayoe. || Tang^aa; 

pagsabihan; pangusapaa. || v. r. 

Magbago; magpakabuti ng asal. 
eORREO. m. Pahatirangsulat; ko- 

reo. II For. Kasama sa paggawA 

ng isatig kasalanan. 
eORREOSO, SA. adj. Makunat. 
eORRER, V. n. Tumakb6. || Du- 

maan ang panahdn. || Lumaganap. 
II V. a. Habulin; hagarin. j| 

Hawlin 6 isard aiig tabing, kulu- 

b6ng. at ibp. || Ealagin ang bu- 

h6l. li Saliksikln; libutin, II fam. 



eORR 

Agawin; harangin. |} fig. Hiyain. 

II V. r. MahiyS; maumid. l| v. r. 

Maup6s ang kandil^. 
eORRESPONDENGIA. f. Paggan- 

tlnglo6b; paguuukol. ]| Sulat, 
eORRESPONDER. v. n. Guman- 

tfnglo6b. ii Maukol. y v. r. Ma- 

kipagsulatdn. 
eORRESpONDIENTE. adj. Na- 

uukol. 
eORRESPONSAL. ad]. y s, Ka- 

balitaan, 
eORRIDA. f. Patakbuhan. 
eORRIDO, DA. p. p- ng Correr. 

|{ Lumaiabis ng kauntt sa bigat 

6 timbang na tinataglay. H fig. 

NapahiyA; hindt magkamayaw. 
eORRIENTE. adj. Easalukuyan; 

umiiral. || Karaniwan. || f. Agos 

ng tubig sa ilog 6 sa dagat, H 

Kuryente. il fig. Lakad ng mga 

bagay. 
CORROBORACI6n. f. Pagpapa- 

tibay; pagtibay, 
eORROBORAR. v, a. Patibayan 

ang katuwiran. || v. r. Magtibay 

ang katuwiran. 
CORROBORATIVO, VA. adj. Nag- 

papatibay. 
eORROER. V. a. Gasgaslng da- 

handahan ang isdng bagay na 

parang nginangatngat. || v. r. 

Magasgas. 
eORROMPER. v.a. Baguhin ang 

ayos ng isdng bagay. |i (Bulukln; 

Sirain. || fig. Pasam&in; hibAan 

ang isdng babae. || fig. Suhulan. || 

fig.yfam. Pagalitin; yamutfn. || 

V. r . Magbago ans ayos ng is^ng ba- 

gay. II V. r. fig. Mabul6k; masir^. 



— 167 — 
eORT 
eORROSiyO, VA. adj. Gumagas- 

gds. 
eORRUPGION. f. Pagsirii; pag- 
bul6k. II Pagkasira; pagkabulok 
eORRUPTIBLE, adj. Masisirlt; 

mabubul6k. 
eORRUPTOR, RA. adj. y s. Su- 

misir^; bumubul6k. 
eORSARIO, RIA. adj. y s. Na- 
uukol sa namamatnugot sa isdng 
sasakyangdagat na sandatahdn na 
sumasalakay sa manghaharang sa 
dagat. II m. Tulisdng dagat, 
eORTABOLSAS. com.fam. Mag- 

nanakaw; mangdurukot. 

eORTADERA. f. Kasangkapang 

aserong may tangkdy na ipina- 

mumutol sa nagbabagang bakal, 

eORTADOR, RA. adj, Pumuputol. 

11 m. Pamutol. 
eORTADURA. f. Pagputol. || 
Daan sa pagitan ng dalawdng 
bHnd6k, || pl. Pinagputulan. 
CORTAFRIO . m. Kasangkapang 

pamutol ng bakal na malamfg. 
eORTAPUEGO. m. Bakod na 

panghadldng sa apoy. 
eORTAPLUMAS. m. Kurtapluma; 

lansita. 
eORTAR, V. a. Putulin. II Gun- 
tlngin. II Hi^^ilin; pirasuhin. II 
Hadlangdn ang damdamin. II 
Pigilin; harangan. || fig. Putulin 
ang pagsasalit^. || v. r. Magul6 
ang islp; maputol ang pagpasa- 
lit& dabil sa pagkaguld ng isip. 
eORTE. m. Talim. II Pagputol. || 
Tabas ng damit. || f. Bayang 
tinitirahdn ng hari, il Katipunan 
Dg lahdt ng bumubud ng angkdn | 



, 



CORV 

ng hari. |j Abay ng hari. jl Hu- 
kuman. 
OORTEDAD. f. Kaiklian. II fig. 
Kakapusdn ng iaip; kamangma- 
ng^n, II fig, Kadungudn; kaki- 
miaD. 
CORTfiS. adj. Mapitagan; maga- 

lang; magiiiw sa pakikihardp. 
eORTESlA. f. Galang; pitagan.|| 
KaIo6b. II Pakikihardp na magi- 
liw; gantin^pal^. 
CORTEZA. f. Baldt ng kahoy. || 
Baldt ng bungangkahoy. || fig. 
Kagdspangdn sa pakikihar^p. 
C0RTEZUDO, DA. adj, Mara- 
ming baUt. || fig. Nauukol sa 
taong hindt nagaral. 
eORTINA. f. Tabing; kurtina. 
GORTO, TA. adj. Maikll.H Daglt, 
II Kapos, II Dung6; kimt* || fig. 
Kapos sa talino; mangm^ng. 11 
fig. Umld; kapos sa pangungu- 
sap updng makapagpaliwanag. 
CORVA. f. Aldkalakan. 
CORVO, VA. adj. Huk6t;hub6g. 

II m. Kalawit. 
eOSA, f, Ba«ay. || Gosa de m. 

adv Humiglt kumulang. 
eOSeORRON. m. Kote; tukt6k; 

untog. 
eOSEOHA. f. Ani. II Pagaani.H 
fig. Katipunan ng mga bagay. 
GOSEGHaR. v.n. Magani;uma- 

ni. II V. a. Anihin. 
C0SECHER0> RA. m. y f. Ang 

may inaani. 
GOSER. V. a. Tahiin; manahi. \\ 

flg. Itahl; itagnl. 
GOSIDO, BA. p. p. ng Coser.l| m. 
Pananahi. ll Taht; tahlin. 



168 — 



eOSM 
eOSMOS. m. Dalgdig; mund6. 
C0SQUILLAS. f. pl. Kilitf; ka- 

lamkdm. 
eOSgUILLEAR, v, a. Kilitiin; |} 

V, r. Makilitl, |I v. r. fig. Ma- 

balisa, 
C0SQU1LLE0. m: Kilitt; kalam- 

kam. 
eOSgUILLOSO, SA. adj, Maki- 

kilitiin. || fig. M&gagalitln. 
eOSTA. f. Halagang ibinabayad 

sa is^ng bagay. I! Baybayin ng 

dagat; dalampasigan. || Kasang- 

kapang kahoy na ginagamit ng 

manggagaw^ ng sapatos na pang- 

buli sa gilid ng suelss. 
eOSTADO. m, Tagiliran. 
eOSTAL. adj. Nauukol sa mga 

tadydng. 11 Supot na malaki; sako, 

II Pamisong maliit. 
eoSTAR. V. n. Magkahalaga. || 

f!g, Lumikb^ ang i&dng bagay 

ng pagiingat, puyat at ibp. 
eOSTEAR. V. a. Maggugol; pag- 

kagastah^n. || Mamaybdydagat, 
eOSTILLA. f, TadyHng. i fig. y 

fam. Kayamanan. II fig, y fam. 

Ang tunay na asawang babae. || 

pl. fam. Likuran.ll GostiUa falsa . 

Murang tadydng. 
eOSTlLLAR. m. Katipunan ng 

mga tadydng. 
eOSTO. m. Halagd; pagkabili. 
eoSTOSO, SA. adj. Mahdl; ma- 

laking balagd. 
eoSTRA* f. Baldt. 
GOSTUMBRE. f. Ugali; asal; ka- 

ugalian; kaasal^n. H Gawl; pinag- 

kapamihasaban, || Panahdn ng ba- 

bae; regla. 



eOST 
eOSTURA. f. Tahi. II Tahiin. 
eOSTURERA. f . Babaing mananahi. 
eOSTURON. m. Malaking tahiin. 

II Pikldt ng sugat, 
GOTA. f- Kasuutang panangga- 

lang sa katawan; baluti. 
C0TEJAR. V. a. Itulad; iparis 

ang isang bagay sa isd; pagpa- 

riain. 
C0TEJO. m. Pagtutulad; pagpa- 

paris. 
eOTIDIANO, NA. adj. Arawaraw, 
C0TIZACI6n. f, Paghahalagd. 
COTIZAR. V. a. Maghalag^. 
eoTO. m. Hangg^han ng lupS; 

hangga.ll Bikas; haDgga nghalag^. 
COVACHA. f. Yungib na malift. 
eOYUNTURA. f. Kasukasuan; 

sugpungan ng mga but6. |1 fig. 

Pagkakata6n; pangyayari. 
COZ- f. Sikad ng kabayo at ibS 

pang hayop na apat ang pa^. || 

Sikad ng barll 6 kany6n. \\ Pag- 

ballk ng tubig. 
CRAN. m, impr. Gatld ng mga 

titik sa limbagan na sinasalat 

ng kahista updng maiayos sa 

pagkakaba. % 

GRANEANO, NA. ad]. Nauukol 

sa bungd. 
CRANE0. m. Bung6. 
GRAPDLA. f. Kalanguhdnj kala- 

singdn. II fig, Taong gum6n sa 

bisyo. 
GRAPULOSO, SA. adj. Mapagla- 

ng6; mapaglasing. ii Gum6n sa 

bisyo. 
CRASITUD. f. KatabMn; tabfi. 
CRASO, SA. adj. Matabd; ma- 

lakl ang katawdo. 



— 1 

CRAT 
GRAtER. m. BungaDiga ng bal- 

kan na nilalabasaa ng ap6y. 
CREACI6N. f. PaglikH^; pagla^ 

lang. II Sangsiaukob. |j Paglikhd 

ng mga katungkulan 6 karanga- 

laa. II fig. Isdng akdkng kata. 

Dgitangi at walang kaparis. 
CREADOR. adj. Lumiilkh&; lu- 

malaldog. II m. Maykapdl. 
CREAR. V. a. Lalangia; likhain. 

II fig. Magtatag ng isdng bagong 

hanapbuhay 6 karangalan . 
CRECER. V. n. Lumaki; sumibol; 

tumubd. II Kumapdl; lumag6. || 

Tumads; magdagdag ang halaga 
f ng salapl. 

CRECES, f. pl. Pagdami. |i fig. 

Pagdaragdag; paglabis ng mga 

baeeay. 
CRECIDO, DA. p. p. ng Crecer. 

II fiir. Malaki; marami. 
CRECIENTE. p. a. ng Crecer. 

Dumarami; lumalaki. || Oreeiente 

de la Luna^ Paglaki ng buwdn. 
II Greeiente del Mar. Paglaki ng 

tubig sa daaat, 
GREGIMIENTO. m. Paglaki; pag. 

dami, il Pagdaragddg ng halaga 

ng salapi. 
j CRfiDlTO. m. Paniwala. il Ka- 

bantugan; kapurihd,n. || Pautang. 
GREDO. m. Sampalataya; pani 

wal^, 
CRfiDULO, LA. 8dj. Paniwalain. 
CREENCIA. f. Paniwal^; pagsam. 

pal t \y9. 
CREER. V. a. Maniwaia,- sumam- 

palataya. II Isipin; akal4in. 
CREMACI6N. f. Pagsunog. 
GREMATORIO. m. Sunugaa, 



69 — 

•CREP 
CREPUSCULO. m. Banaag ng 

liwanag sa pagsikat at paglub6g 

ng araw. 
GRESPO, PA. adj. Kul6t. |j fig, 

Galit. II fig, Maear&; makisig. 
ORESTA. f, Palong. || Taluktok 

ng bnnd6k. 
CRIA. f. Paglikhd; paglaling, || 

Sanggol na inaalag^an. || Bui6 

inakdy. 
ORIADO, DA. p. p. ng CriaT. !| 

m. y f. Aliia; lingk6d; utusdn. 
GRIADOR, RA. adj, Nagaalag^; 

nagpapalaki. || m. Maykapdl. |i 

m. y f. Tagapagparami ng mgi* 

hayop, na gaya ng kabayo, aso, 

min6k at ibp. 
CRIAR. V. a. LumaUng: lumikhd. 

II Magpasueo; magpalakl saeang- 

gol. II Magalag^ ng mga hayop. 

11 Magtur6; umaral. || v. r, U- 

munldd; tumubd. 
CRIATURA. f. Kinap^l. || Sang. 

g6l. 
CRIBA. f. Bithiy. 

GRIBADOR, RA, adj. y s. Nag- 

bibithdy; mangbibithdy. 
CRIBAR. V. a. Bithayin, 

ORIMEN. m. Kasalanang mabi- 

gdt. 

CRIMINAL. adj. Nauukol sa ka- 
salanang mabigdt. H s. Suliranin. 

CRIN. f. Katipunan ng mga bu- 
h6k sa batok ng mga hayop. 

CRISIS, f. Pagbabago ng malaki 
at bigla ng iadng karamdaman, 
naroon ang sa pagigi, naroon 
namdn sa pagbigat ng maysakit. 
II Paghihikah6s, 

22 



CRIS 

GRISMA, amb. Langia at balsa- 
mong magkahalo na ipinapahid 
sa binibinyagdn 6 kinukumpildn. 

GRISOL, m. Sangagan ng n^ga 
bakal, kristal at ibp. 

GRISTAL. m. Miner, Bubog. 

GRISTIANDAD. f. Kakristiyanu- 
han; pagkabinyagan. 

CRISTIAN0, NA, adj. Binyagan. 

GRITERIO, m. Pagkukur6 II isip; 
muDi. 

CRITICA. f. Paraan ng paghatol 

ng buti, katutohanan at karik- 

t^n ng mga bagay. ||Pansfn;pu- 

n& sa isdng bag^y. || Pintas sa 

mga kilos 6 asal ng isdng tao. 
CR1TICAR. V. a. Punabln; pan- 

sinm ang mga bagay. jj pintasdn; 

pul4an ang mga kilos 6 paguu- 

gali ng isaog tao. 
CRITIC0. m. TagapuDd. 
CRUCIFICAR. V. a. Iparipa 6 

pakuan sa krus ang isdng tao. 

II fig. y fam. Yamutln; paga- 

liting labis. 
CRUCIFIJ0. m. Larawan ni kris 

tong nakapakd sa krus. 
CRUCIFIXI6N. f. Pagpapakd sa 

krus. 
CRUDEZA. f. Kahilawdn. II Ka- 

bagsikin. || pl. Mga pagkaing 

dt natutunaw na mabuti sa sik 

mur^, 
CRUDO, DA. adi. Hildw. || fig. 

Malupit; mabagsfk, 
GRUEL, adj. Mabangis; malupft. 
H fig. Malabis; hindl sukat ma- 

batd. II fig. Madugd; gahasd; big- 

Idbigld. 
CRUELDAD. f. Kabangisan; ka- 



— 170 — 



CRUJ 

lupit^n; kawalang aw^. 
CRUJIR, V. n. Lumangitngit; lu- 

magitik ang isdng bagay na na- 

sisir^. 
CRUZ. f. Krus. ii fig. Bigat; pa- 

sdn; gawd. 
CRUZAR. V. a, Pagkrusin. i| La- . 

gusln; tuwirin ang isang lansangan. 

II Gruzarse de hrazos, Magha- 

lukipkip. 
eUADERNO. m. Tal^an; kuwa- 

derno. 
eUADRA, f. Kabahaydn. || Silu- 

ngdn ng kabayo 6 kabalyerisa. 
eUADRADO, DA. adj. Parisukdt. ^ 
eUADRAGENARlO, RIA. adj. y s. 

4ng may apatnapung ta6n. 
eUADRAG^SIMA. L Kurism^. 
eUADRAGESIMAL. adj. Nauukol- 

sa kurismd 
CRADRAGfiSIMO, MA. adj. Ikd- 

npatnapti. 
eUADRIENO. m. Apat na taon. 
CUADRIF0RME. adj. May apat 

na hugis 6 mukhd. 
eUADRO, DRA. adj. Parisukdt. 

II m. Panoorin; kuwadro. 
eUADRUPEDO, DA. adj. May 

apat na pad. || Hayop na apat ^A 

ang pad. 
CUAJAR. V. a. Pamuuin. ii fig. 

Gayakdng mabuti. || v. r. Mamu6. 
eUAL. pron, AHn. || Na. 
GUALIDAD. f. Ang bawa*t isd 

sa mga pangyayari 6 katangian. 

11 Uri. 
CU ALQUIERA . p r o n. Armm^n ; 

sinomdn; anomdn. 
eUANDO, adv, t. KaiWn; oang; 

noon. 



— 171 — 



eUAN 
eUANTlA. f. Halagd; dami. 
eUANTIAR. V. a. Halagah^n. 
eUANTIOSO, SA. adj. Mahalaga; 

marami. 
eUANTO, TA. adj Magkano;ga. 

^Do; ildn. 
eUARENTA. adj. Apatnapu. 
eUARESMA. f. Kurisma, 
eUARTA, f. Ang ikaapat na ba- 

hagi. 
eUARTEAR. v. a. Hatiin ana 

ieang bagay sa apat; apatin. || 

V. r. Mabiyd.k; lumahang. 
eUARTO, TA. adj. Ikaapat na 

bahagi. || m, Silid. 1| fig. y fam. 

salapt; kuwalta. 
eUATRALBO, BA. adj . Nauukol sa 

hayop na puti ang apat na pa^. 
eUATRERO, RA. adj. Nauukol 

sa magnanakaw ng kabayo. 1| 

8. Magnanakaw ng kabayo. 
eUATRO. adj. Apat. || Bilang 

na apat. 
eUATROeiENTOS. adj, Apat 

na raan. 
eUBIERTA. f. Takfp; balot. || 

Baldt na malambot ng ak!&t. || 

Panambil. || Dahilan. 
eUBIlRTO, TA. p. p, irreg. ng 

Cubrir. ]| m. Handdng is^ng pag- 

kain; kubiyertos. ii Tayakdd; sa- 

16ng. II Taklp. 
GUBRIR. V. a. Takpan; talukbu- 

ngdn; kalupkupdn. || v. r. Mag- 

takip; magkulubdng, H v. r. Mag- 

sumbrero. 
CUCARACHA. f. Ipis. 
eUGLILLAS. (En) m. adv, Ting- 

kaydd. 
eUOHARA. f. Panandak na ma- 



CUCH 

Iift; kutsara* 
CUCHARADA. f. Ang lamdn ng 

isang kutsara. 
CUCHICHEAR. v. n. Umands; 

bumul6ng sa tainga. 
CUCHILLA. f, KasangkapangpaDg" 

hiwlt; it^k. 

CUCHILLADA. f. Iwd; tag^. n 
fig. Away. 

eUGHlLLERIA. f. Pagawaan ng 

kutsilyo. il Tindahan ng kutsilyo. 
eUGHILLERO, m. Maaggagawsi 
ng kutsilyo; nagtitindd ng kut- 
silyn. 

CUCHILLO. m, Sund^na; kamplt, 
eUELLieORTO, TA. adj. Sigik 
ang liig. 

eUELLIERGUIDO, DA. adj. Ma- 

tuwid na lifg. 
euELLILARGO, GA. adj. Maha- 

bang liig, 
eUELLO. m. Lifg. n Damft na 

ibinabaiot sa liig; kuwelyo. 
eUENTA. f. Pagbilang. i| Pagtu- 

tu6s. II Ang bawa t butil ng 

dasalan. 
eUENTO. m. Salays^y; salitA. n 

Kasaysayang hindl tutoo ; kuwento . 

II Arit. Angaw. 
eUERDA. f. Pisi; tali; lubid. || 

Mitsd. II pl. Litid ng katawin 

ng tao. 
eUERDO, DA. adj. Mabait; ma- 

tin6. 
eUERNO. m. Sungay. || Pakakak 

na yaring sungay; tambuli. 
eUERO. m. Katad; balat. 
GUERPO. m. Katawdn.ll Bangkdy. 

11 Katipunan ng mga taong bu- 

mubud ug isdng bayan. 



172 



eUER 
eOERYO. m. Uwdk. 
euESeO. m, But6 ng hungang- 

kahoy. |1 fam. Ut6t na matun6g. 
eUESTA. f. Saluniahing lup4; 

bangfQ. II Pangin^ilak. i| A euestas. 

m. adv. Pasdn. 
eUESTAGION. f. Pangingilak; 

paghingt ng ambdg. 
eUESTION. f. Tan6ng. (! Away; 

babdg. II Suliranin. 
eUESTIONAR. V. a. Pagtalunan 

ang isdng bagay na alinlangan. 
eUESTIONARIO. m. Akldt ng 

mga tan6ng. |j Tal^an ng mga 

tanong, 
CUEVA. f. Yungib; lungad. 
GUIDADO. m. Pagiingat; pagka- 

kalinga, II Kab^ ng Io6b; takot; 

ligamg^m. || \Guidado\ interj. 

Kaiingat. 
GUIDADOSO, SA. adj. Maingat; 

naasir^p, 
eUIDAR. V. a. Ingatan; alas^an. 

II Kalingain; pangasiw^an. || v. r. 

Magingat sa sariling kagalingan; 

magpakabuti sa buhay. 
eUITA, f. Dalamhat!; kasawiang 

palad, 11 ant. Malabis na hangdd; 

pita. 
eULATA. f. Pigf ng kabayo. 1| 

Tatangndn ng barii. 
eULEBRA. f. Ahas || fig, y fam. 

Paglibdk; aglahi. 
GULEBREAR. v. n. Lumakad ng 

paligoyligoy. 
eULlNARIO, RIA. 8dj. Nauukol 

sa paglulutd. 
eULMINANTE. adj. Matayog. || 

fig. Matads; dakiia. 
eULMINAR. V. n. Sumapit ang 



GOLO 

isdng bagay sa kalagayang lalong 

mataas. 
eULO, m. Puwlt. II Puwitan ng 

hayop. II Tumb6ng 
eULPA- f. Sala; kamalian. 
GULPABILIDAD. f. Pagkakasala; 

pagkakamalt. 
eULPABLE- adj. Maysala. || Ma- 

kasalanan . 
eULPAR. V. a. Bigyang kasala- 

nan; paratangan. 
eULTlYABLE. adj. Mapagtatam- 

n^n. 
CULTIVADOR, RA. aclj.ys. Ma- 

nauanim; magsasaka. 
CULTIVAR. V. a. Pagtamnan; 

linangin ang lupa. || fig. Sanayin 

ang isip sa karunungan; patali- 

nuhin 
CULTIVO. m. Paglilindng ng lu- 

pa; pagsasaka. || Pagpapataiino; 

pagaaral. 
eULTO, TA. adj. Nauukol sa 

lupang niiindng. || Matalino; nag- 

aral. || m. Pagsamb^; paggalang, 
eULTURA. f. Paglinang ng lupa. 

II fig, Katalinub^n; kabihasndn. 
eUMBRE. f. Talukt6k ng bun- 

d6k; katadsan ng isdng bagay. 
eUMPLEANOS. m. Kaarawdn ng 

pagsilang. 
GUMPLIMIENTO. m. Pagtupdd; 

pagkatup^d; katuparan. || Pagbi- 

bigdy lo6b. || K*»ganapdn sa pag- 

gaw4 Dg isdng bagay. 
eUMPLIR. V. n. Manuparan; tu- 

mupad; guman^p. || v. r. Matu- 

pad; magandp. II v. r. Maisaga- 

wa; maidaos. 



— 173 

eUMl 
eUMILO. m. Bunt6n; salan?§.n, || 

fig. Pagkakapisan ng maraming 

bagay, II Katipunan ng mga ulap 

na maialakl kung tagaraw na 

paraag naglalakihang bundok sa 

paniagin. 
eUNA. f. Aluyan; duyan ng mga 

bita.llfig. Biyang tinubuan; 

pook na pinanganakan sa isang 

tao. II fig. Lahi; angkdng 6 Hpi. 

II fig. Pinagbuhatan 6 simuld ng 

is^ng bagay. 
eUNDIR. V. n. Lumaganap ang 

isd,ng bagay sa lahdt ng dako. 

l|Kumalat; iumipan^ ang isang 

bagay. 11 Dumami sa kaniySng sa- 

rili ang isdng bagay.; lumaki. 
euNEAR, V, a. Uguyfn ang aiu- 

yan 6 duyan ng mga sangg6l. 
euNA. f. Kunyds; pasak; ka- 

lang, 
eUNADA. f. Hipag. 
eUNADO. m. Baydw. 
eUNO. m, Pangtat^k sa kuwalta, 

medalya at ibp. bagay na ka- 

mukha. |1 Tatdk. 
GUOTA. f. Bahaging nauukol sa 

hawa't isa sa pagmumudm6d ng 

isang halagd; amb^g ng bawa*t 

isa. 
eUPULA. f. Bub6ng na hubog ng 

mga Simbahan 6 bahay; simbor- 

yo. 

eURA. m. Paring nangangasiw^ 

sa isang simbahan. ll f . Paggam6t; 

kagalingan. 
eURABLE . a d j . Mapagagali ng ; 

magagam6t. 
eORAGION. f. Paggam6t; pagga- 

ifng sa karamdaman. 



eURA 

euRADOR. RA. ad]. y s. Nagi- 
ingat sa isdng bagay. |j Gumaga- 
m6t. II m. y f. Ang tagapagingat 
ng kayamanan at kaiakal ng isang 
bat^ 6 ng wala pa sa gulang na 
makapamahaia. 

eURANDERO, RA. m. y f. Mang- 
gagamot. 

eURAR. V. n, Pagalingin.il V. a. 
Gamutin. H fig, Bahawin ang mga 
damdamin ng kaluluwa. || fig. Lu- 
nasan ang isdng samS. || v. r. Gu- 
malfng; humusay. 

eURIOSEAR. V. n. Magsiyasat 
ng ginagawS, 6 sinasabi ng ka*- 
puw^ 

euRIOSlDAD, f. Nasang maba- 
tfd at masiyasat ang isdng ba- 
gay. II Pakikial^m sa isdng bagay 
na di dapat pakialamAo. |1 Kali- 
nisan. |1 Pagiingat ng paggawS. ng 
is^ng bagay na nakaliligaya. 

eURIOSO, SA. adi. y s, Mapag- 
usis^: masiyasat. || Malinis at ma- 
ayos. II Maingat sa paggawS, ng 
isdng bagay na mainam. 

eURSO.^ m. Tunguhin; takb6. I! 
Panah6ng ipinagaaral sa lo6b ng 
iadng t a 6 n. 11 pl. Pagbubulul6s; 
pagkukurs6. 

eURTIDOR, m. Mangungulti ng 
mga bal^t ng hayop. 

eURTIMIENTO . m. Pagkukult| 
ng mga balat ng hayop. 

ODRTIR. V. a. Magkultf ng mga 
baldt ng hayop. 1| v. r. fig. Umi- 
tim ang balat ng isdng tao sa 
pagpapaardw, 

CURVATURA. f. Kabaluktutdn. 

CURVO, VA. ad]. Balukt6t; hub6g. 



— 174 



etrsT 

etlSTODIA. f, Pagtatanod. ||Ta- 

nod; bantdy. 
GUSTODIaR. V. a. Tanuran ng 

bu6ng ingat; bantay^g mai- 

GUTANEO, A. adj. Nauukor s a 

baMt. 
eUTIS. m. Bal^t na manipis na 



eoya 

tumatakip sa labds ng katawio^ 

ng tao. 
eUYO, YA. pron. Kangino;; ka^i>- 

no. II lia. 
CZAR. m. Pangalang itinatawag 

sa Hari sa Rusia. 
CZARINA. f. Pangalang itinatawag 

sa asawa ag bari sa Rusi&« 




l^^^^^^^^yigS^^yy^^ 




CH 



CH. f. Ikaapat na titik ng aba- 

kadang kastila at paogatid sa 

toga eonsonante: 
CHA. m, Sa^. 
CHABACANERiA. f. Kawalin ng 

huaay, inam at kagalingan. lj Sa- 

litdng magasp^ng. 
CHABACANO, NA. adj. Waldng 

husay, inam at kagalingan. 
CHACOTA f . Gul6 at katuwa^n 

sa pagsasaya ng isang bagay.ll 

Libak, 
CHAL. Pany6ng ibinabalabal ng 

mga babae. 
CHALECO. m. Panglo6b na ka- 

suutan ng mga lalaki; tsaleko. 
GHALET. m. Bahay na malift na 

mabab^ ang silong. 
CHAMB6n, NA. adj. y s. Wa- 

I^ag muang sa laro. || Mangmdng. 
CHAMBONADA. f. Kawaldn ng 

muang; kamangmangan. 
CHAMORRA. f. fam. Ulong Ina- 

not angf guplt. 



CHAMUSCAR. v. a. Salabin; 

idardng. « v, r. Masalab; ma- 

darSng. 
CHANCEAR. v, n, y r, Magbir6. 
CHaNCELLAR. V. a. ant, Pawa- 

Idng kabuluhdn, 
CHANCLETA. f. Sinelas; saping 

walang tak6ng. H Sinkletas, 
CHANZA. f. Salitdng pangpatawa. 
CHAPARREAR. v. n. Umuldn ng 

malakds, 
CHAPARR6N. m, Ul^ag mala- 

kds at biglA. 
GHAPATAL. m. Putikan*, ba|a. 

hiian. 
CHAPUCERIA. f. Kagaspangdn ng 

pagkakayarl ng isdng bagay. 
CHAPUCERO, RA. adj, Magas. 

pdng ang pagkakayari. 
CHAQUETA. f. Kasuutang pang^ 

lalaki na waUng mangg^s. 
CHARADA. f. Palaisipdn; bug^ 

t6ng. 
GHARGO. m, Lubak. 



CHAR 
GHARLA. f. faiii. Kadalahir^an; 

paffsasalit& ng waldDg kamunasan 
GHARLAR. v. n. fam. Mugsalitd 

ng waldns? kanaanasan. 
GHARLATAn, NA. adj y s. Ma 

salit^ ng walang kamunasan; da- 

lahir^. 
GHARLATANEAR. V. n. Magsa- 

lit4 ng waldng kamuiiasan; mag- 

dalahirS. 
CHARLATANERIA. f. Kadalahi- 

rian. I! Pagsasalit& ng waldng ka- 

munasan. 
GHAROL. m. Barnis na makinti,b, 

II Balat na binarnisan ng makin- 

t^b. 
GHASeO. m. Lib^k 6 bir6. II Pag- 

kabigd* 
CHASQUEAR. v. a. Libakin; bi- 

rtiin. II Magkulang sa pangak6. |1 

V. n. Lumagitik ang isdng bagay, 
II V. r. Mabig6. 
CHaSQUIDO. m. Lagitlk; langlt- 

nglt. 
GHATO, TA. ad]. Sapat ang il6ng. 

II Sapdd. 
GHELIN. m. Salaping ingglgs na 

nakakatimbdng ng piseta. 
CHEQUE. m. Katibayang kinata- 

tal&an ng halaad ng kuwaltang 

nasisingil sa bangko. 
GHieO, CA. adj. Maliit; muntf. 

II m. y f. Bata. II m. y f. Tawag 

ga may katamtamang gulang na 

lalakl 6 babai. 
CHICHARRA. f. Kuliglig. 
GHIGHARRON. m. Sitsar6n 
CHICHEAR. V. n. Sumuts6t. 
GHIGHEO. m. Suts6t. 
CHICHON. m, Pamumukol ng ulo 



176 — 

CHIF 

dahil sa pagkakauntog. 
CHIFLADERA. f, Psgsipol 
CHIFLADURA. f. Pagsipol. || 

Kasupladuhan. 
CHIFLAR, V. n. Sumipol;sumuts6t, 

II V. a, Libakin; aglahiin. || fam. 

Uminom na mabuti ng alak. || 

V. r. fam. Humina ang isip at 

magparang llng^w; mabugn6t. 
CHIFLE. m. Pag«ipol; pagsuts6t. 

II Panasipol. 
eniLLAR. V n. Sumigdw; tumili. 

II SuoDagiteit sa pagmamantik^ 

ang isang bagay. 
GHILLIDO, m, Sig^w; tili. 
eaiLLON, NA, adj. y s. fam. 

Sigawin; matilihln. 

GHIMENEA. f, Padaluyangas6; 

paasuhdn. 
CHlNCHARRERO. m. Po6k na 

masurot* il Daong na maliit na 

ginagamit na pangisd&an sa A- 

merika. 
CHINCHE; m. Surot. 
CHINCHORRO. m, Lamb^t na 

pamukot. 
eniNELA. f. Sinelas. 
GHINO, NA. adj. ys. Tagdehina; 

insik. 
CHIQUILLADA. f. Gawdng mus- 

m6s; kilos bat^. 
CHIQUILLERIA. f. fam. Kawan 

ng mga bati 
CHIQUILL0, LLA. ad.. y s. Ba- 

t|t; mu8m6s. 
CH1QUITIN, NA. adj. fam. Maliit- 

muntl. 
CHIRIPA. f. Pananalo sa pag- 

kakata6n. || fig. y fam. Mabuting 

pagkakatadn. 



CHIR 
eaiRRIAR. V. n. SumagHsit ang 

isdng bas^ay, gaya ng mantik^, 

sa init. II Lumangitngit ang mga 

Ptul6ng ng sasakydn. || fig. y fam. 

Eumantd ng wala sa ayo3 ang 

tiois. 
GHIRRIDO, m. Sagitsit; langitngit. 
emSME. m. Hatid dumapit; sa- 

lisaliti ng mga bagay na waldng 

kabuluhdn. 
GHISMEAR. V. a. Maghatid du- 

maoit ; magsasatsdt. 
emSMOSO, SA. Masatsdt; ma- 

paghatid dumapit. 
emSPA. f. Tilamslk ng 8p6y; 

bagaso. |J Amb6ti. II fig. Maliit 

na piraso ng anomdng bagay. II 

fig, Katalasan ng isip. ij fam. 

Kalasing^n, 
CHISPAZO. m. Pagtilamsik ng 

ap6y; pagsabog ng bagaso. II 

f i g. y f a m, Paghahatld duma- 

pit. 
GHISPEAR. V. n, Tumilamsik ang 

apoy; umiland^ng ang bagaso. || 

Magkisldp na mabuti. || Umam- 

b6a. 
GHISPOSO, SA. adj. Matilamslk; 

mabagaso. 
GHISTAR. V. n. Umimik; umak. 

m^ng magsalita; sumalansdng. 
emSTE. m. Balitang pangpata- 

w^; siste. (( Pangyayaring kata- 

watawa. (| Bird. 
GHISTOSO, SA. adj. Mapagpa- 

tawa; mapagsistg. 
CHOCAR. V. n. MabanggS; ma- 

ump6g. II fig. Umaway; kuma- 

laban. || fig. Maghamon; mag- 

pagalit. 



177 — 

CHOC 
CH0COLATE. m. Sikulate. 
CHOCOLATERA. f. Lutuan ng 

sikulate, || Babaing asawa ng 

magsisikulate. 
CH0C0LATER0, RA. adi. y s 

Magustuhin ng sikulate. || ml 

Lalaking magsisikulate. 
CH0CHEAR. f. v.n, Magulian. 
CHOCHERA. f. Paguulian. 
CHOCHO, CHA, adj. Ulian. 
CH0QUE. m. Bangg^an. || Pag. 

kakabangga. n fig. Pagtatalo; 

away. |( MiL Pagbabaka; pag- 

didigm^. 
CH0RREAR. V. n. Tumagaktdk; 

tumuld ng malakds ang tubig. n 

Pumatdk ng walang tigil. 
eHORREO. m, Pagtagaktdk; pag- 

tuld; pagpat^k ng waldng tigil 
CHORRO. m. Tiland6y; sumpit 

ng tubig. II A ehorros^ m. adv. 

fi«. Masaganlt. 
CHOTO, TA. m. y f. Bul6 ng 

kambing. 
CHOZA. f. Dampft; bahay kubo; 

eal6ng. 
CHOZNO, NA. m. y f. Ap6 sa 

tuhod. |[ 8dj. fig, Mura, 
GHUBASeo. m. Ul^ng malakds 

na may kasanib na hangin; un6s. 
CHUBASC0SO, SA. adj. Ma- 

un6s, 

enuLETA. f. Tadydng ng tupa. 

6 baboy. 
CHUPA. f. Gatang. 
CHUPABLE. adj. MasisLpsIp; ma- 

hihitlt. 
OHUPADO, DA. p. p. ng Chupar. 

II adj. Napakapayat at ma- 

bin^. 

23 



— 178 — 



GHUP 
CHUPAR. V. a. Sipsiplo; hititin. 

{{ Sipsiping mabuti ang katas 

ig Iup& ng mga halaman. |{ fig. 

y fam. Ubusing unttuiitt ang ka- 

yamanau ng kapuw^. 
CHUPON, NA. adj. fam. Humihitit. 
II adj. ys. fig. y fam. Umuubos 

ng kayamanan pg kapuw^ sa 

pamamagitan ng talas at dayli. 

ii m. Supling. 



CHUR 
CHURRUSCARSE, v. r. Magsi- 

mul^ng masunog ang isdng bahay . 
CHUSCADA. f. Salit& 6 gawang 

nakapaspapatawd; sistg. 
CHUSCO, CA. adj. Mapagpatawd. 
CHUZON, NA. adj. y s. Mapag- 

laldng; mahirap maday^. || Ma- 

galing na manglib&k sa kapuwlk 

sa pakikipagusap. 



D 



D. f Ikalimdng titik at paDgapat 
sa mga eonsonante ng abakad^ng 
kastil^. 

DABLE. adj. MagagawA; mang- 
yayari. 

DACI6N, f. For^ Pagbibigdy. 

DADIYA. f, Kalo6b; hand6g. 

DADIYOSO, SA. adj. Mapagbi- 
yay^; mapagkaIo6b ng waldng 
bayad, 

DADOR, RA. adj. y b. Nagkaka- 
Io6b; nagbibigdy. 1| m. Maydald 
ng isdng sulat. || Com. Ang lu- 
malagdS, sa katibayan ng pagpa- 
pallt 6 letra de eambio* 

DAGA. f. Sandata ng unang da- 
ko na maiklt ang talim at naka* 
kabawig ng espada. 

DALLADOR. m. Manggagapas 

ng dam6. 
DALLAR. V. a. Gumapas ng dam6. 

DALLE, m. Lilik; panggapas. 

DAMA. t Babaing mabdl. {| Ba- 

baing pinipintubd ng isdng lalaki. 



II Ang babaing umaabay at nag- 
lilingk6d sa reyna 6 prinsesa. | 
Alilang babaing pinakakatiwal^ 
sa tahanan ng mga babaing ma- 
hHl. II Babaing kinakaluny&. || pl. 
Lar6ng dama. 

DAMASeO. m. Habing sutlA 6 
landng matibay at may dibuho 
na kakulay ng nasabing habi. 

DAMASQUlLLO. m. Habing sut- 
14 6 lanang kahawig ng damasko, 
nguni't manipls. 

DAMNIFICADO, DA. p. p. nf 
Damnificar. 1| adj. y s. NapinsalA. 

DAMNIFICAK. v. a. PuminsalA; 
magpanganyaya. 

DANZA. f. Sayaw. 

DANZAR. V. a. Sumay^w. || fig. 
y fam. Makial&m 6 mangbima- 
sok sa isdng kalakal. 

DANZARfN, NA. m. y f. Mana- 
nayaw. 

DAS^ABLE. adj. Nakapipineal^; 
nakasisir^ . 



DAfJA 
DAUAR. V. a. Puminsal^; magpa- 

pangaoyayli. || Sumaklt; sumirlt 

ng isdng bagay. II v. r. Mapinsa- 

l^; mapanganyay^. || v. r. Ma- 

sakt^n; masir^ ang isdng bagay. 
DANINO. NA. adj. Sumasakit 6 

pumipinsal^. 
DAlSrO. m. Kapinsalaan; kasiraar; 

kapabamak^n. 
DAfJOSO, SA. adj. Nakapipinsa 

I&; nakasisir^. 
DAR. V. a. Magbigay.ll Magka- 

lo6b.|| Maggawad. II Maghandog. 

II V. r. Pumayag;sumun6dsapilit. 
DARDO. m. Sibdt; tunod na ma- 

hayap. 
DE.^ prep. Ni; kay. |1 Sa; ni, 
DIAN. m. Pun6 ng kapulungan 

ng mga parl 6 katedral. 
DE AUDITU; Ioc. lat. Sa pakikinig. 
DEBAJO. adv. Sa ibab^; sa ilalim. 
DEBATE. m. Pagtutunggall; pag- 

tatalo ng katuwiran. 1| Paglala- 

ban; pagbabaka; pagaa^ay. 
DEBATIR. v.a. Katunggaliin; ka- 

talunin. || Kalabanin; kadignoaln. 
DEBE. m. Com» Isd, sa mga pa- 

nig ng aklat na pinagtataladn 

ng utang. 
DEBELAGION . f . Pagpapasuk6 

sa kaaway. 
DEBELAR. v. a. |Pasukuin ang 

kaaway. 
DEBER. V a. Marapat. || Mag- 

kautang. || m. Tungkulin; ka- 

rapatdn. |1 Utang. 
D£biL. adj. Mahina. II f>g, Ma- 

rup6k na kalooban. 
DEBILIDAD. f. Kahlnaan. 1| fig. 

Karupukdn ng lo6b. 



— 180 — 



DEBI 
DEBILlTAGlOlsr. f. Pagpapahina," 

panghihin^. 
DEBILITAR. v. a. Pahin^in. || 

V, r. ManghiD^. 
DfiBITO. m/ Utang. 
DECADENCIA. f. Panghihin^; pag- 

lugamt; simulg, ng pagkasir^. 
DEGAER- V. n. ManghlD^; u- 

muptt ang pagaari ng isdng tao; 

m^ghikahos. 
DEOAlOGO. m. Ang sampung 

utos ng Diy6s, 

DEGAMPAR. v. n. Lumakad ang 

hukb6. 

DEGANATO. m. Tungkuling pag- 

kadekano. 
DEGANO. m. Ang pinakamatan- 

dS sa isdng kapisanan. ]1 Ang na- 

ngungulo s^ isang paaraMn, sang- 

gunian 6 hukuman. 
DECAPITACI6n. f. Pagpugotng 

ulo. 
DEGAPITAR. v. a. Pugutin ang 

ulo. 
DECAP0D0, DA. adj, ZooL Nau- 

ukol sa hayop na may sampiiug pa^. 
DECENA. f. Sampiiog bilang, 
DECENAL. adj. Sumasaklaw sa 

sampung ta6n. 
DEpENGIA. f. Kalinisan; kaa~ 

yusan ng pananamft 6 pamumu- 

hay ng isdng tao. || Kahinhind,n. 
j| fig. Kamahalan ng kiles at 

pangungusap ng isang tao. 
DECENIO. m. Tagdl na sam- 

pung ta6n. 
DECENO, NA. adj. Ikdsampii. 
DECENTE. adj. Mahinh{n;maayo3. 
II Malinis. || Earapdtdapat. ii 

Mahusay makihardp. 



DECI 

MeiELE. adj. Maipahahayag; ma- 

sasibi. 
DEeiDiDO, DA, p. p. ng Deddir. « 

adj. Handdng gumawa. 
DEGIDIR. V. a, Magpasiyd. |1 Pag 

pasiyah^D; hatulan. 
DEGIMA. f . Ikasampiing bahagi. 
DEGIMAL. adj. Nauukol sa ik^sampu. 
DEeiMETRO. ni. Panukat na ika- 

sampiing bahagi ng is^ng metro. 
DEGIMO, MA. adj. Ikasampti. 
DECIM0CTAV0, VA. adj. Ikalablng- 

wal6. 
Df:CIMOCUARTO, Ta. adj. Ik^- 

labingapat. 
Df:ciMONONO, NA. adj. Ikalabing- 

siy^m. 
DJECIMOQUINTO, TA. adj. Ikala- 

binglim^, 
DficiMOSl:PTIMO, Ma. adi. Ika- 

labfngpit6 
dI:cimosexto, ta. adj. Ikala- 

binganim. 
dI:cimoterc1o, cia. adj. Ikala- 

bingtatl6. 
DECIR. V, a. Magsabi; maghayig 

sa pamamagitan ng salit&. || Ipa- 

hayag ang isSng bagay; ipagsay. 

sdy. II m. Sabi; saliti. 
DECISI(5k. f. Kapasiyahdn; pagiy4. 
II Kahatuldng lagdd ng is^ng 

hukuman. 
DECL AM aCi6n . f . Pagsasalay siy 

sa madla. ii Pagtatalumpati. 
DEeLAMAR. V. n. Magsalaysdy 

sa madla; magtalumpat). 
declaRACi6n. f. Pagpapahayag; 

pagsasalaysdy. 
DEOLARAR. V. a. Ipahayag; ipag- 

saygdy. || v. n, For. Maghaydg 



181 



DECL 

ng saksi 6 ang nililitis sa harSp 

ng hukom. 11 v. r. Magtapdt ng 

nasa loob. 
DECLIKACld]sr, f. Pagkabagsak; 

pagkabab^; pagkakiling ng ising 

bagay. |j fig. Pagkasirl^; pag- 

hihikah6s. 
DEeLINAR. V. n. Kumiling; hu- 

milig. II fig. Magbawas; mang- 

hinlt ang katawdn, isip at lak^s. 
|j fig. Humantong ang isdng ba» 

gay sa kaniydng kahangganan. || 

II V. a. TumanggL 
DEOLITs^ATORIA. f. For. Kahi- 

lingan sa hukom na huwdg ha* 

tulan ang usaping labas sa ka- 

niydng kapangyarihan at ibig^y 

do6n sa may karapatdng humatol. 
DECLIVE. m. Pagkakakiling; pag^ 

kakahilig ng isdng bagay. 
DEGOeeiON. f. Paglalagi; paglu- 
. lutd sa tubig ng isdng bagay 
DEOOMISAR. V. a. Samsamin. 
DEOOMISO. m. Pagsamsdm, 
decoraci6n. f. Paggagaydk;pag- 

papalamuti. ll Palamuti, 
DEOORAR. V, a. Gayakdn; pala- 

mutihan. 11 Kabisahin; isaulo. 
DECORO. m, Karangalan; puri. H 

Pitagan; galang, li Kalinisan ; ka* 

purihdn; kahinhindn. 
DEOOROSO, SA. adj. Nauukol sa 

taong marang&l at may puri. ii 

Malinis; marapat. 
DECRECER. V. n, Magbawis; lu- 

miit. 
DECRf:PiTO, TA. adj. y s. Ma- 

tand& pang tutdo; ulian. 
DEOREPITUD. f. Katand&dng tu- 

too. II PagkauUan. 



— 182 ~ 



DECR 
BEeRETAE. v.a. Magpasiyd; hu- 

matoi. 
BEGRETO. m. Pasiyd; hatol. 
BEGHADO. m. Papariedn; huwaran. 

H fig. Ulirdn; hantungan. 
BEDAL. m. Diddl. 
dedicaci6n. f. Paguukol; pag 

tutungkdl; pagaalay ; paghahaDd6g; 

II Pagdiriwang sa kaarawdn ng 

pagpaparangdl sa isaog bagay na 

mabalagd. 
DEDIGAR. V. a. Ipatuiigk61; iukol; 

ialay. ii Ihand^g; ialaala. ii Ita* 

Iag&; itaan. i! v. r. Maukol. 
DEDlCATORIA. f. Patungk6l; han- 

d6g. 
DEDIL. m. Balot ta inilalagdy 

sa m|a daliri upang huwdg ma- 

gasg&s 6 marumibin. 
f)EDO. m. Daliri. 
DEDUCCI(5n. f . Paghuld ng mga 

kabanggdnan ng isang simulliin. 

II Pagbabawas; pagawds. 
DEDUeiR. V. a. Huliiin ang mga 

kabangpdnan ng is&ng simul&in. 

I Bawasan; awasfn. 
DEFACTO. adv. m. Sa gawS. 
DEFECTO. m. Kakulanganngmga 

kagalingang liatutubd sa isdng 

bagay. || Kasiraan; kapintasan 
DEFECTUOSO, SA. adj. Hindl 

ganap; kulang. 
DEEEKDER. V a. Tangkilikin; ka- 

liogain; kupkupin. || Ipagtangg6l; 

ipagsanggaldng. il v. r. Magtang- 

g61; magsanggal^ng. 
DEFEI^SA. f. Pagtatangg61; pag- 

sasanggaldng. || Sandatang panang- 

galdng. II Tangkilik; kaling^; sak- 

lulo. il Tanggulan; kanlttngan. 



DEFE 

DEFENSOR, RA. adj, y s. Nagta- 

tan^g61; nagsasanggaldng. 
DEFENSORfA. f. Katungkulan ng 

tagapagtangg61. 
DEEERENdA. f. Pakikiayon sa 

palagdy ng kapuw^, dahil sa 

pagpipitagan. 
DEFICIEIS[TE. adj, Kap6s; kulang. 
Df:FICIT. m. KawaliSn ng lamdng 

salapt ang kaha ng pamabalaan^ 
DEFINICI(5n. f. Maliwanag at 

maikling pagsasaysay ng kalika- 

sdn ng isdng bagay; pagpapali- 

wanag. 
DEEINIR. V. a, Ipagsaysdy ng ma- 

liwanag ang kahulugdn ng isdng 

^alitS 6 kalikasan ng isdng bagay. 

II Pagpasiyab^n; hanggahdn ang 

igdng bagay. 
DEFlNlTlVO, VA. adj. Pinagpa- 

siyahan; handdng isagaw&. 
DEEORMAR. V. a. Papangitin ang 

isd^ng bagay. || v. r. Pumangit; 

Bumam& ang bikas. 
DEEORME. ad]. Masamang bikae, 

pangit. 
DEEORMIDAD. f. Kasama^n ng bi- 

kas; kapangitan. 
defraui>aci(5n. f. Pagari ng dt 

kaniya; paggagS; paglupig. 
DEERAUdIdoR, RA. adj. y 8. 

manggagaga; manglulupig. 
DEERAUDAR. V. a. Ariin ang dl 

kaniy^; gagahin; lupigin. || fig. 

Gawing wal^ng kabuluhgn ang 

isdng bagay. || fig. Gulubin; ali- 

siii; lagydn ng sagwil. 
DEEUERA. adv. 1. Sa labis. 
DEEUNddN. f. Kamatayan. || 

anl. Libing. 



~ 183 

DEGL 
DEGLUCI6n. f. Paglal6n; pag. 

Iun6k. 
DEGLUTIR. V. n, Lumul6a; lu- 
mun6k. |j v. a. Lulunia; lunukin, 
DEGOLLAeiON. f, Pagpapapugot 

ng ulo. 
DEGOLLADERO. m. Pinagpupu 

gutan ng ulo. 
DEGOLLADOR, RA. adj, y s. Ta- 

pagpugot ng ulo, 
DEGOLLAR, v. a. Pugutan ng 
ulo; gilitdn ng liig ang bayop. II 
fig. Siriin; iguhd. 
DEGRADAeiON. f. Pagaallg sa 
isdng tao ng katungkulan. kara- 
ngalan at ibp. II Kababaan; pag- 
kaduhagi. 
DEGRADAR. v. a. Alisdn ang 
is^ng tao ng katungkulan, kara- 
ngalan at ibp. || Duhagihln; pa- 
babain ang kalagayan. |1 v. r. 
Maduhagi ; bumabi^ ang kalagayan . 
DEGliELLO. m. Pagpupugot ng 

ulo. 
DEGUSTACI6n. f. Paglasa 6 

pagtikim ng pagkain. 
DEHESA. f. Lupang panginain^n 

ng mga hayop. 
DEHESAR. V. a. Gawing pangi- 

naindn ng mga hayop. 
DEieiDA. adj. Nauukol sa nag- 

sipatdy kay Jesucristo. 
DEieiDIO. m. Pagpatdy kdy Je- 

sueristo. 
DEIDAD. f. Kadiyusdn;pagliadiy68 
DEJACI6N. f. Pagpapabay^. 
DEJADEZ. f. Katamaran; kapa- 

bayaan, 
DEJADO, DA. p. p. ng Dejar. ii 
adj. Tam^d; pabay&. 



DEJA 

DEJAR. V. a, Pabayaan ang Isdng 
bagay; iwan; lisanin. II Ipaubayi. 
II Ihabilin. |l v. r. Magpabayi; 
magpaiwdn. || Manghinanglo6b. 
DEJO, m. Pagpapabay^i, 11 Wakd^ 
6 kahangganan ng is&ng bagay. 
II Punt6 ng mga tao sa bawa*t 
bayan. 
DEJUGAR. V. a, ant. Katasdn. 
DELAdON. f. Paghahabld; pag- 

susumb6ng. 
DELANTaL. m. Damit na itina- 

taklp sa hardp. 
DELANTE, adv, I. Sa hardp; sa 

unahdn. || Sa tapdt. 
DELANTERA, f. Harapdn; unahdn, 
DELANTERO, RA. adj. Nasa u- 

nah^n; nauuna. 
DELATABLE. adj. Maihahabld; ma- 

ipagsu8umb6ng, 
DELATAR. v, a. Ihabld; ipagsum. 

b6ng. 
DELATOR, RA. adj.ys, Nagha- 

habli; nagsusumb6ng. 
DELEGAdON. f. For. Pagsasa- 
lin ng karapatdn 6 kapangyari- 
han sa ibd. 
DELEGADO, DA. p. p. ng Dele- 
gar. II ad]. y p. Nauukol sa taong 
kumakatawdn 6 pinagsalinan ng 
karapatdn 6 kapangyarihan; ku- 
makatawdn sa iba; augd. 
DELEGAR. v. a. Isalin sa iba 
ang kaniydng karapatdn 6 ka- 
panRyarihan; pakatawanin. 
DELEITABLE. adj. Katuw&tuw4; 

kaiug6dlug6d . 
DELEITAR. v. a, Makatuw&; ma- 
kalug6d. H V. r, MatuwA; ma- 
lug6d . 



184 — 



DELE 
DELEITE. m. Tuw&; lug6d. || 

Ligaya ng sarili. 
DELETj6RE0, A. ad}. Pumapatay; 

lason. 
DELETREAR. v. n. Bigkasfn ang 

mga titik ng is|iis& ayon sa ka- 

nilang tundg na tinataglay. 
DELETREO. m. Pagbigkds ng 

is^isd ng mga titik. 
DELEZNABLE. adj. Marupok; 

madallng masir^. || Madudulasin; 

madupilasin. 
DELGADEZ. f. Kapayatin; ka- 

nipisdn. 
DELGADO, DA. adj. Paydt; ma- 

nipis, li Maselang; katamtaman. 

II fig. Matulis; mahayap; ma» 

talas ang isip. 
DELIBERACI6n. f, Pagdidilidili; 

pagkukur6. || Pagpapasiyd. 
DELIBERAR. v, n. MapdiUdili; 

magkurdkurd.{|v. a. Pagpasiyabdn. 
DELI0ADEZ. f Kapayatan; ka- 

binaan; kakulangdn ng lakds. 
DELICADEZA. f. Kaselangan; ka- 

pinuhan. || Kalambutdn ng lo6b. 

II Easinupdn. 
DELICAD0. DA. adj. Makinis; 

mabanayad; malambdt na io6b. 

II Mahin&; paydt; masasaktin. || 

H Marupdk; sirain, II Masardp; 

malasa, |1 Pihikan; maselang. || 

Matalas; mahayap. || Matalino. 

II Maramdamin. 
DELIGIA. t Ligayang waldng 

kahulilip. II Tuwing labis. 
DELieiARSE. v. r. ant. Matu. 

tuwft; maligaya. 
DELieiOSO, SA, adj, Kaligaligaya; 

kaayaaya; katuw&tuwA; kalug6d- 



DILI 

lugod. 
DELmeUENTE. p. a. ng Delin- 

quir Lumalabdg sa batas. 
DELINQUIR. V. n. Lumab^g sa 

batds 6 ipinaguutos. 
DELIQUI0. m. Pagkahilo; pagka- 

ibay. 
DELIRANTE. p. a. ng DeUrar, 

Hibaog; nahibibdng. 
DELIRAR. V. n. Mahib^ng. 
DELIRIO. m. Pagkahibdng.H Pag- 

kagul6 ng iaip sa saklt na tina- 

tagMy. 
DELITO. m. Sala; paglabdg sa 

batds . 
DEMAGRA Cl6N.f. Pangangayayat. 
DEMAGRARSE. v. r. Mangaya- 

yat sa matiLdlog pagdaramddm 

ng kalooban. 
DEMANDA. f. Pakiusap; kahili- 

ngan; kahingian. li Lim^a na hi" 

nihingt sa kapakinabangan ng 

Simbahan. I| Tanong. || Gom^ 

Paghingl ng mga kalakal. ([ For, 

Sumb6ng; sakddl. 
DEMANDADO, DA. ro, y f ; For. 

Ang taong nasasakdal 6 nasu. 

sumb6ng. 
DEMANDANTE. p. a. ng Denlan. 

dar. 11 eom. For. Ang nasasak- 

ddl 6 nasusumb6ng. 
DEMANDAR. v. a. Humlng!; 

sumamd. || ant. Magtan6ng,^ |1 

For, Mageakd^l; magsumb6ng. 
DEMAS. adj. Ibd pa. II adv. c. 

buk6d; tangi. || Pordemds^ m. 

adv. WaUng gaan6Dg kabulnhdn. 
DEMASIA. f. Ealabis&n. II Ea- 

pangahasan. [| Ealapastanganan; 

kawaI£Qg pitagan. 



— 185 



DEMA 
DEMASIADO, DA. p. p. ng De- 

masiarse. H adj Malabis. || adv. c. 

Lumalal5; lumalabis. 
DEMASIARSE. v. r. Lumabis; 

lumampas. 
DEMENdA. f. Kabaliwdn; kasi- 

radn ng balt. 
DEMENTAR. v. a. Baliwln; si- 

rain ang isip. II v. r. Mabaliw; 

masir^ ang isip. 
DEMENTE. ad]. Baliw; sirdng 

isip; ulol. 
DEM0CRACIA . f. Pamahalaan 

ng bayan, 
DEMOGRATA. adj. y s. Kapa- 

nalig sa pamahaiaan ng bayan. 
DEMOLER. V. a. Igibd; iguhd; 

sirltin. 
DEMOLIOION. f, Paggibd; pag- 

guguhd; pagsira. 
DBMONIO. m. Dimonyo. 
DEMORA. f. Kaluatan; kaliwagan; 

pagkaantala. 
DEMORAR. V. a. Paluatin; an- 

talahin. ]| v. n. Matir^ 6 ma- 

hantoDg sa isang po6k. 
DEM0STRACi6n. f. Pagpapaha. 

yag; pagsasalaysdy. [| Pagtutur6» 

II Pagpapatunay. 
DEMOSTRAR. v. a. Ipahayag; 

ipagsays^y. || Pdtunayan.ii iturd* 
DEMUDAR. V. a. Ibahin; bagu- 

hin. II Papangitin. || v. r. Mag- 
* bagong bigl^ ang kulay 6 mukhg; 

mamutl&. || Magiba. 
DENEGACI6n. f. Pagtanggi ; hin- 

dt pagkakaIo6b sa kahilingan. 
DENEGAR. v.a. Huwdg ipagka- 

lo6b ang kabilingan; tanggihdn. 
DENEGREGER. v. a. Paitimin. 



DENI 

II V, r. Umitim. 
DENIGRAGION. f. Pagsirang pu- 

ri; paguupasal^. 
DENIGRAR. v. a. Siraang puri; 

upasallLan, 
DENIGRATIYO, VA. adj. Sumi- 

sirang puri.; umuupasala. 
DENODADO, DA. p, p. ng De- 

nodarse, || adj. Walang takot; 

matapang: pangafed.8. 
DENODARSE. v. r. ant. Manga^ 

hds; magpakitang tapang 
DEN0MINACI6n. f. Tawa*g;nga. 

lan; pamagdt. 
DENOMINAR. V. k. Pangalanan; 

pamagat^n. 
DENOSTAR. v.a. Murahin; pag- 

wikaan ng masamfi; laitin. 
DENOTAR. V. a. Itur6; manga- 

hulugdn. 
DENSIDAD. f. Kalaputan; kasin- 

sinan. || fig. Kalabuan; kadilimdn. 
DENSO, SA, adj. Siksfk; masinsin. 

II Malapot. II fig. Masikip, || 

fig, Malabd; madilim. 
DENTADO, DA. p. p, ng Deatar- 

II adj. May ngipin. 
DENTADURA. f. Katipunan ng 

mga ngipin; buong ngipin ng 

isdng tao. 
DENTAR. v.a. Ngipinan. ii v. n* 
Tubuan ng ngipin; magkangipin 
DENTELLADA. f. Pagngangalit 
ng ngipin. || Sugat na gaw& ng 
kagat. 

DENTERA. f. Pangingil6 ng ngi. 
pin. ' 

DENTIGION. f, Pagtubd ng ngipin 
DENTISTA. adj y s. Magngil 
ngipln; manggagamot n| ngipin" 

24 



— 186 



DBNT 
DENTON, NA. adj. fain. May 

mahababang Dgipin. 
DENTRO. adv. 1. y t. Sa lo- 

6b. 
DENTUDO, DA. adj. May mga 

ngiping mahah'aba; ngipie^n. 
DENUEDO. m. Liksi; lak^s; ta- 

pang; kapangahasan. 
DENUNdA. f. Pa^babali^a; pag; 

bibigay aldm. || For, Pagsasak- 

dal. 

DENDNCIAR v. a. Ibalit^; ipag. 

bigdy al^m. || Manghuia. ll For. 

Ipagsakdal. 
DEO GRAGIAS, Pangungusap na 

malimit ginagamit upang mag- 

bigay galang sa pagpasok sa 

bahay ng sinomdn, 
DEPARTAMENTO. m. Ba^-a't 

isd. sa mga bahagi na humahati 

sa isd,ng bayan, is^ng tahanan 

' i ibp. II Sangd ng pangabiwaang 

bayan. 
DEPENDENdA. f . Pagsakop; pag. 

kasakldw ng malaking kapeng- 

yarihan, || Opisinang karatig ng 

ibdng may biglt na Iakf. 
DEPENDER. v.n. Masakop; ma- 

sakldw. II Mangailangan ang isdng 

tao ng tulong 6 kaling^ ng 

ib^. 
DEPLORABLE. Bdj. Kasakitsa- 

kit sa lo6b; kahambdlhambdl . 
Dk LORAR. V. a. Damdamfn ng 

lalis ang isdng pangyayari; ka- 

habagdn» 
DUONENTE, p, a. ng Deponer. 

Ai g nagsasaysdy. 
D' ONER. V. a. Ipaubayi; ihi. 

wbldy; ilay6. || AHsin sa tungk6l; 



DEPO 

bawian ng karangalan 6 katung- 

kuiang tinataglay aog isaagtao. 

II Dumumi. || For. Magsalay- 

s^y. 
DEPORTAGION. f. Pagtatapon 

sa ibang lupa. 
DEPORTAR. V a. Tapon sa ib^ng 

luo^ 6 ibayo ng dagat. 
DEPORTE m. Pagliliwallw; pag- 

lilib^ng. 
DEPOSieiON. f. For. Pagsasay- 

sAy na ginagawA sa isang pang- 

yayari. 

DEP08ITAR. V. a. Ilagak. || Iha- 

bilin; ipagkatiwala. 
DEPOSITARIO, RIA. adj. Nau- 

ukoi sa iagak. 1| m. y f. Pinag- 

lagakan ng isdng bagay. 
DEPOSITO. m. Paglalagak; pag- 

kakatiwal^. || Lagak. || Fo6k 

na pinaglalasrakan. 
DEPRAVACi6n. f. Pagpapasa. 

m&; pagsamgl 
DEPRAYADO, DA. ad]. Napa- 

kasamdng kaugalian. 
DEPRAYAR. v. a. Pasamain. ji 

V. r. SumamA. 

DEPRECACI6n. f. Luhog; paki- 
usap; kahingian. 

DEPREGAR. v. a. Lumuhog; ma- 

kiusap; humingl. 
DEPRECATIV0, VA, adj. Naun- 

kol sa luhog 6 pakiusap. 
DEPURAR. V. a, Linangtn; linisin. 

II V. r. Luminis; malindng. 
DEPURATIVO, VA. adi. Nauukol 

sa gamdt na lumilinis ng dugd. 
DEREGHA. f. Kanang kamdy. 



187 — 



DERE 

DEREGHO, CHA. adj. Matuwid; 
tuwid. II Kanaug kamdy. H Kanan. 
il m. Kapangyarihan; karapatdn; 
katuwiran. || Kariyagdn ng damit. 
II Buwis na ibinabayad ng mga 
mangangalakdl ea paglululan ng 
kaniidng kalakal sa mga sasak 
yan. (i m. pl. Kaupahan; kaba- 
yar^Lg sinisingil sa kapagalan 
ng isang manggagamot 6 ma- 
nanangg6l. 

DERIVACI6N. f. Plnagkunan; 
pinanggalingan.il Pagkuha 6 pag- 
hihiwaldy ng isdng bahagi sa 
bu6 6 pinanggalingan at simuld. 

DERIYAR. V. n. Pagkunan; pang- 
galingan; pagmulan, [1 v. r. Mang- 
galing; magbuhat ang isdng ba- 

DEROGAeiON. f. Pagpapawaldng 

kabuluhdn 6 bisj,; pagpapawalang 

halaga. 
DEROGAR. V. a, PawaUng bis^; 

pawaidng halagd ang isang batds. 

II Sirain. 
DERRAMA. f. Pagmumum6d ng 

isdng abuloy. II Ilak na hindt 

karaniwan. 
DERRA.MAR. v. a- Ibuhos; mag- 

bubfl. II Imudm6d; ikalat. H fig. 

Ihaydg; isiwalat ang isdng balitli.. 

II V, r. Mabuhos; kumalat. || 

Umagos ang tubig sa sapi sa 

isdng po6k. 
DERRAME. m, Pagbuhos; pagka- 

buhos ng tubig. 
DERREDOR. m. Paligidligid n| 

isangbagay, || Al 6 en derredor 

m. adv. Sa paiigidligid. 
DERRETIDO, DA. p. p. ng De- 



DERR 

rretir. || adj. fig. Tun^w; nangi- 
ngibig ng iabis. 
DERRETIR. v. a. Tunawin; lu- 
sawin, |1 fig. Ubusin; gugulin ang 
kayamauan. || v. r. Matunaw; 

malusaw. || v r. fig. Mangibig 

ng labis. 
DERRIBAR. v. a. Igibd; iwas^k. 

II Igup6; ibuwdl. II V. r. Ma- 

lugm6k; mahandusdy sa lupd, 
DERRIBO. m. Pagwawasdk; pap- 

gibS.. II Pinaggibaan; pinagwasa 

kdn. 
DERROTA. f. LandSs; baka^ n: 

mga tapak sa lupii, [| Mar. G - 

wt 6 tumpahin ng sasakyini/ 

dagat. II MiL Pagkatalo ng i a : 

bukho; pagkasupil. 
DERROTAR. v. a. Sirain; i\^iu^6 

ang kayamanan. || Mil Talunin; 

supilin. II V. r. Maligdw ang 

sasaky^ngdagat sa patutunguhan 

dahil sa malakds na hangin 6 

eam& ng panahon. 
DERRUMBAMIENTO. m. Pag- 

guguhd; pagguh6. 
DERRUMBAR. v. a. Iguhd; ilag- 

pdk. II V. r. Maguh6; malagpdk. 
DESABRIDO, DA. p. p. ng Des- 

abrir.|| adj. Nauukol sa bungang- 

kahoy 6 pagkaing wal^ng lasa. 

11 Masam& ang panah6n. || {in. 

Magaspdng sa pakikihardp. 
DESABRIGADO, DA. p. p. ng 

Desabrigar. || adj. Waldng balabal. 
I! fig. Walang nagkukupk6p. 
DESABRIGAR. v. a. Hubardn; 

alisdn ng balabal. || v. r. Ma- 

bubardn; mawaldn iig balabal, 



DEsA 
DESABRIR. V. a. Pasamafn ang 

lasa ng pagkain. {| fig. Pasamain 

ang ioob. II v. r. Sumamd aag 

loob. 
DESABROeHAR. v, a. Kalagin 

ang bitones ng damtt. || v. r. 

Makaldg ang bitoens, 
DESAGALORARSE. v. r. Mag- 

palamfg sa init na dinaranas. 
DESAGaTAR. V. a, Lapastanga. 

nin; magkulang ng pitagan. || 

V. r. Mawaldng pitagan. 
DESAGATO. m. Kawaldng.galang; 

kawaUng pitagan. H Kalapasta- 

B^anan. 
DESACERTAR, v. n. Malihis; 

magkamali. 
DESAdERTO. m. Pagkakamalt; 

pagkakalihis. || Salita 6 gawdng 

hindt tumpdk, 
DESAGOBARDAR. v. a. Palaka- 

Bfn ang lo6b; alisdn ng takot. 
DESAGOMODADO, DA. p. p, ng 

Desaeomodar. ii adj. Waldng 

sukat na pagukulan 6 hanap- 

buhay. 
DES AGOMODAR. v. a. Alisdn 

hg hanapbuhay. || v. r. Mawa- 

lan ng sukat na pagkunan 6 

hanapbuhay. 
DESAGOMPARaR. V. a. Huwdg 

samahan; iwang magisd. 
DESACONSEJADO, DA. adj. y s. 

Waldng hatol 6 payo. 
DESAGORDAR. v. a. Huwdg pag. 

tugm^in ang tunog ng isturmen- 

t » 11 V. r. Hindt magkatugmA 

ang tun6g ng ieturmento. |1 v. r. 

Makalimot; makalimutan. 
DESAGREDITAR. v. a. AIisfin ng 



188 — 

DESA 

kabantugan; siraang puri. II v. r. 

Masiraan ng puri; mawaldn ng 

kabantugan. 
DESAGUERBO. m. Pagkakaalit 

6 pagkakalaban ng mga pagku- 

kur6. II Kamalian* || Pagkalimot 

pa isang bagay. 

DESADEUDAR. v. a. Patawa- 

rin sa mga pagkakautang. || v r. 

Mawaldn ng utang. 
DESADORMEGER. v. a. Gisingin. 
II fig, Buhayia ang pakiramddm; 

alisin ang pamamanhfd ng ba- 

hagi ng katawan. 
DESADORNAR. v. a, AHs^n ng 

palamuti 6 gay^k. 
DESADORNO . m. Kawalan ng 

palamuti 6 hiyds, 
DESADYERTIR. v. a. Hindl ma- 

pansin; hindt maalumana. 
DESAEIAR. V. a. Hamunin; kd- 

labanin. 
DESAEIO. m. Paghamon; pag. 

lalaban. 
DESAEORTUNADO, DA. adj. Ku- 

lang palad; sahwang palad. 
DESAGARRAR. v. a. fam. Bitiwan. 
DESAGRADABLE. adi. Naka- 

susukal ng loob; masam^ ang ,^ 

lasa f 

DESAGRADAR. v. n. Sumukal 

ang loob; mayam6t. 
DESAGRADEGER. v. a. Huwag 

tumanaw 6 gumantl ng utang na 

Io6b. II Huwdg kumilala ng kapa- 

kinabangang tinanggap. 
DESAGRADECIDO, DA. adj. Wa- 

lang utang na to6b; waldng turing. 
DESAGRADO. m. Sukal 6 sam^ ng 

kalooban. || Sam4 ng mukh&. 



DESA 
DESAGREGAR. v, a. Ihiwaldy; 

huwdg isama. 
DESAGRIAR. v. a. Alisaa ng 

asim. II fig. Patamisia, li fig. 

Alisln ang galit. 
DESAGUADERO. m. Paagusdn 

ng tubig; imburnal. 
DESaGUAR. V. a. Paagusin ang 

tubig ng isdng po^k. 11 fig. U- 

busin; simutin ang tubig. |! v. n. 

Umagos ang tubig ng is^ng ilog 

sa dagat. 
DESAGUE. m. Pagpapaagos ng 

tublg sa isdng pook; pagpapala- 

bas. II Paagusdn ng tubig; im- 

burnal. 
DESAHOGADO^ DA. p. p. ng 

Desahogar. || adj. Waldnghiya. !l 

Nauukol sa pook na aliwalas. ii 

Ginhawang pamumuhay; maluag 

na kabuhayan. 

DESAHOGAR. v. a. Paginhawa- 
hin. (I Paiuagin ang Inob, |i Ihi- 
ngd ang bigdt na taglay sa ka- 
looban. ji v. r. Guminhawa; lu 
muag ang Io6b, 

DESAHOGO. m. Ginhawa; luag 
ng Io6b.|l Kawaldn ng sagabal; 
Iay&. 

DESAHUeiAR. v. a. AlisSn ng 
pagasa ang sinom^n sa hi- 
nahangdd. tl Alis^n ng pagasang 
mabtihay. || Buwagfn ang nangu- 
ngupahan sa lupa |1 v. r. Mawa- 
i^n ng pagasang mabuhay 6 gu* 
maling ang maysaklt. 

DESAHUGIO. m. Pagbuwdg; pag. 
lalansdg. 

DESAIRAR, V. a. Hiyaln; hind! 



189 — 



DESA 

paunlakdn. 
DESAIRE. m. Paghiy&; hindl 

pagpapaunldk. 
DESALABAR. v. a. Pullian; pin- 

tasdn. 
DESALAR. V. a. AUsdn ng asin 

ang isang bagay, |1 Alisdn ng 

pakpdk. 
DESALENTAR. v, a. Mahigpit 

ang paghingd. j| fig. Pahinain 

ang loob; paduwagin. II v, r. 

Manghinang lo6b; maduw&g. 
DE SALIENTO. m . Paghihigoi t 

ng paghingd. || Kaduwagdn; ka- 

hinaan ng lo6b, 
DE3ALINAD0, DA. p. p. ng Des- 

alinar. || Waldng ayos; marungis. 
DESALII^AR. V. a. Alisdn ng ayos 

6 palamuti; parungisin. |i v. a. 

Mawaldn ng ayos 6 palamuti. 
DESALlffO. m. Kawalan ng ayos 

6 palamuti; kakulangdn ng linis. 

II fig. Kapabayadn. 
DESALMADO, DA. adj. Waldng 

awa; maluplt; waldng kaluluwa. 
DESALMIDONAR. v. a. Alf8dn 

Dg alm5r6l aog damit. 
DESALOJAR. v. a. Paalisin ang 

nangungupahan sa isdng bahay; 

palayasin ang nakatird sa is&ng 

tahanan. 
DESALTERAR. v. a. Payapain; 

patahimikin. 
DESALUMBRADO,DA. adi. Wa- 

Idng wastd; hind! magkatuto. 
DE3ALUMBRAMIENT0. m. Ka- 

bulagdn ng isip; kawal^ng tuto, 
DESAMAR. V. a. Huwdg ibigin; 

bawian ng pagmamabdl. || Itak- 

wiU 



— 190 — 



DESA 
DESAMARRAR. v. a. Kalagdn 

ng tail. j[ ffg. Bitiwan. 
DESAMISTARSE. v, r. Maki- 

pagkagalit. 
DESAMOR, m, Kawalin Dg pag- 

ibig 6 pagmamabdl. 
DESAMORTAJAR- v. a. Alis^n 

ng balot. 
DE3AMPARAR. v. a, Ipaubay^; 

buwdg tangkilikiD. || Lisanin ang 

isdng pook. 
DESAMPARO; m. PagpapaubayH; 

d! pagtatangkilik. 
DESANDAR. v. a. Magbalik na 

mult. 
DESANGRAR. v. a. Kunan ang 

isdng tao ng maraming dug6. If 

V. r. Mawalan Dg maraming dug6. 
DESANIMAR» v. a. Pabinain ang 

lo6b; paduwagin. II v, r. Mang- 

hinang loob; maduwdg. 
DESANIMO. m. Kahinaan ng 

Io6b; kawaUa ng sigla 6 tapang. 
DESANUDAR, v. a. Alisin ang 

bub6l. II fig. Liwanagan ang 

isdng bagay na magul6. 
DESANUDAR. v. a. Alisdn ng 

bub6l. 
DESAPAeiBLE. adj. Nakagaga 

lit; nakayayam6t. 
DESAPAREGeR. V. a. Ikubli; 

alising big^ sa bardp ang isdng 

bagay. || v. r. Makubli; maalis 

na biglA sa harap.|| v. n. Ma- 

wal^; maparam na bigl& sa matd. 
DESAPARICI6n. t Pagkakabu- 

bli; pagkaparam na bigl& sa matd. 
DESAPAREJAR. V. a. Alisin ang 

kagamitdn ng isdng kabayo. 
DESAPASIONAR. v. a, AUsin ang 



DESA 

pagkakahilig ng Io6b sa is^ng 

tao 6 bagay. 
DE3APEGAR. v. a. Ilay6;iwalay. 

(I V. r. Maalis ang pagkabilig 

ng loob sa isdng tao 6 bagay. 
DESAPIADADO, DA. adj. Wa- 

Idng aw^; maluplt. 
DESAPLICACION. f. Kulang ng 

pagsisikap. 
DESAPLIGADO, DA. adj. Waldng 

pagsisikap sa pagaaral 6 pag- 

gawa. 
DESAPRENDER. v. a, Limutin 

ang piuagaralan. 
DESAPRETAR. v. a. Lubay^n; 

luagan 
DESAPROBAR. v. a. Huw^g 

pagtibayin. huwag palampasin. 
DESARMAR. v, a. Alisin ang 

sandata. || Tanggalin ang mga 

kasangkapang bumubuo sa isang 

bagay . 
DESARME. m. Pagaalfs 6 pag- 

samsd,m sa mgd sandata. 
DESARRAIGAR. v. a. Bunutin 

banggang ugdt. it fig. Lipulin ang 

masamdng kinamihasnan. || v. r. 

Mabunot hangs^ng ugdt. 
DESARREGLADO, DA. adj, Wa- 

Idng wast6; lampds sa pagkain, 

pagin6m at sa ibdng bagay. 
DESARREGLO. m. KawaUn ng 

wast6 6 busay. 
DESARROLLAR. v. a. Kalasin 

angpagkakabalumb6n; ikadkd.d. || 

f g. Pasibulin; palusugin. || fig. 

Ipaliwanag ang is^ng palagdy. || 

11 V. r. MakaWs ang pagkakaba- 

lumb6n; makadk^d. II fig, Su- 

mibol; lumusog. 



DESA 
DESARROLLO, .m Pagkalds sa 

pagkakabalumboa; pagkakadkad. 

]j fig. Pagsibol; paglusog 
DE8ARR0PAR. v, a. Hubardn 

ng damit. H v, r. Mahubdd,n, 
DESARRUGAR. v. a. Alisln ang 

kulub6t; banatin. 
DESASEO. m. Kawalaa ng was- 

t6; karumihdn. 
DESASIR. V. a. Bitiwan. ]} v. r. 

Bumitiw; mabitiwan. j| fig. Ma 

mitiwan^n. 
DESASOSEGAR. v. a. L'galigin; 

bagabagin. |j v. r. Maligalig; ma- 
^ bagabag. 
y DESASTRE. m. Kapahamakang 

malakf; sakunS.. 
DESATAR. V. a. Kalagln; kalagdn; 

II V. r, Makal^g; makalds. 
DESATENdON. f. Pagkalib^og. 

H Kawalan ng pitagan. 
DESATENDER. v, a. Ipagwaldng 

bahala. huwag pansinln ang si- 

nasabi 6 ginagawa. || Huwag 

asikasuhin ang isang tao 6 ba- 

gay. 
DESATENTO, TA. adj. Nagwa- 

waldng bahal^; hindi pina^ansin 

ang isdng bagay, |i WaUng pi- 
H^ tagan . 

DESATINADO, DA. p. p ng Des- 

atinar. li adj. Waling wast6; 

gul6. II Nauukol sa nagsasalit& 

ng waldng kamaluyan. 
DESATINAR. v. a. Guluhln ang 

isip. II V, n. MagsalitA ng mga 

kabalbaldn. {| Mawal^ ang ayos 

sa is^ng pook. 
DBSATINO. m. Kawaldn ng wastd. 
II Kabalbaldn; kamalian. 



191 — 

DESA 
DESATOLLAR, v. a. Alisin sa 

pagkakaputik 6 pagkakabalaho. 
DESATRAGAR. v, a. Mar Pag- 

hiwalayin ang dalawang sasak- 

y^ngdagat ea punduhan. 11 v. r, 

Maghiwalay ang dalawdng sasak- 

yangdagat sa punduhan. 
DESATRAER. v. a. Ilayo; pag- 

hiwala>in ang dalawdng bagay. 
DE3ATRAMPAR. v, r. Linisin 6 

aliean ng anomang sagabal ang 

iRang alul6d 6 padaluyangtubig. 
DESATURDIR. v. a, Alisin ang 

pagkaliogaw, || v. r, Maalisang 

paakalingdw. 
DESAUT0RIZAR. v. a. AUsan 

ng kapangyerihan angisdngtao. 

II V. r, Maalisan ng kapangya- 

rihan ang isang tao. 
DESAYENENGIA. f. IPagkaka- 

alit. 
DES.WENIR. V. a. pag-'alitin. |i 

V. r. Magkaalit. 
DESAYIAR. V. a. Iligdw ng daan. 

II V. r. Malipdw. 
DESAYUNARSE. v. r. Magal- 

musal; magagahan. 
DESAYUNO. m. Pagkain sa 

umaga; aKahan. II Pagaalmuf»al. 
DESAZOGAR. v, a. Alisdn n| 

asoge. 
DESAZ6N. f. Kawaldn ng lasa; 

katabangdn. |1 Kasukalan ng 

loob. II fig, Kabalisabdn ng lo6b; 

karamdaman ng katawan. 
DESAZOKAR. v. a. AUsdn ng 

lasa ang IsSng psgkain.H Paga- 
litin; pasukalin ang lo6b. \\ Maga- 
lit; sumukal ang lo6b. \\ v. r. 
fig. Magkaramdam. 



192 — 



DESB 
DESBANCAR. v. a. Aliwalasin; 

alisaa ang isdng po6k n^ mga 

bangk6ng naghambalang. || Ma- 

talo ang lahdt ng puhunan sa 

sugdl. 
DESBARAJU3TAR. v,a. Guluhin 

ang handy. 
DESBARAJUSTE. m. Kaguluhan 

ng hanay. 
DESBARATADO, DA. p. p. ng 

Desbaratar. || adj. y s. fig. Ma- 

samang kabuhayan, asai 6 pa- 

mamahal^.. 
DESBARATAR. v. a. Sirain 6 

igibd ang isdng bagay. i) Lugsa- 

kfn ang kayamanan. |I Mil. Gu- 

luhin ang handy ng mga kaaway. 
II V. r. Masira; magsalita 6 gu- 

mawli ng laban sa katuwiran. 
DESBARATO. m. Pagsiri. 
DESBARRIGADO, DA. p. p. ng 

Desbarrigar, ii adj. May maliit 

na tiy^n. 
DESBARRIGAR. v, a, fam. Su- 

gatan ang tiyd-n. 
DESBASTAR. v.a. Tapasan; tap- 

yasdn. 
DEBASTE. m. Paptapas,- pagtap- 

yds. 
DESBAZADERO. m. Po6k na ha- 

iumimig at madul^s. 
DESBEGERAR. v. a. Awatin sa 

pagsuso ang mga bul6. 
DESBOGADO, DA. p. p. ng Des 
boear. II adj. Nauukol sa mga 
kasangkapang sirS ang pinaka- 
bunganga. II adj. fig. y fam. Hi- 
rati sa pagsasalit^ ng mga ka- 
bastusdn at ng mga bagay na 
nakagagallt. 



DESB 
DESBOGAR, v. a. Alisdn ng bi- 

big ang isd,ng bagay. II v. r. fig, 

Magsallt^ ng kabastus^n at mga 

bagay na nakagagalit. 
DESBONETARSE. v. r. fam, Mag- 

alis ng bunete sa ulo. 
DESBORDAR, v. n. Umapdw 

ang tubig. 
DESBRAYAR. v. a. Paamuin ang 

mga hayop. || v. n. Magbawas 

ang kabagsikdn. II v. r. fig. Lu- 

mubay ang bagsik; maglubag ang 

kapralitan. 
DESBRUJAR. v. a. Agnasin, [| 

V. r. Maagn^s. 
DESGABALGAR. v. n. Bumab& 

sa kabayo, 
DESCABEZADO, DA. p. p. ng 

Desrabezar, || adj, fig. Lit6; 

wal^ng isip. 
DESCABEZAR. v. a. AlisSn 6 

pugutan ng ulo. 
DESGABRITAR. v, a, Awatin sa ' 

suso ang mga buI6ng kambing. 
DESCAECER. v. n. Mangiiinang 

untiunt! ang katawdn, ang ka- 

purihdn, ang kapangyarihan at 

ibp, 
DESCAECIMIENT0. m. Pang- 

bihin^ ng katawan, kapurihan . 

at ibp. / 

DESGALABRAR. v. a. Sugatan 

sa ulo. 11 V. r. Masugatan sa 

ulo, 
DESCALZAR. v. a. Alisdn ng 

eapatos. || v. r. Magalis ng sa. 

pato»; magtapdk. 
DESCALZO, ZA. adj. WaMng 

eapatos. 



— 193 — 



DESe 
DESCAMINADO, DA. p. p. ng 

Deseamiaar. || adj, ant. Lihls 

sa landds. 
DESGAMINAR. v. a. Ilihfs sa 

landas; iligaw. 
DESCAMISADO, DA. adj. fam. 

Waldng bar6; hubad. 1| fig. y 

despeet. Napakadukh&. 
DESCAM:pADO, DA. a j. Lupang 

aliwalas; walang sagabal. 
DESCANSADER0. m. Pahinga- 

han. 
DESCANSADO, DA. p. p. ng Des 

eansar. 1| adj. Nagpapahingd; 

hindt pag6d. 
DESGANSaR. V. n. Magpahinga; 

tumigii sa paggaw&. || fig. Mag- 

palipas ng hirap. || Matulog; 

maapahingalAy. 
DE3CANS0, m. Pagpapahingd, || 

Pagpapalioas ng pagod. 
DE3CANTAR. v. a. Alisin ang 

mga gilid na mataUm. 
DESCAN0NAR. v, a. Aliean ng 

mga bagwls ang mga hayop na 

may pakpdk. 
DESGARADO, DA. adj. Walang 

hiyi; pangahds; pusdng. 
DESOaRGA. f. Pagiibis ng pasan. 
II Pagbabawas ng big^t na di 

nadald. || Mil. Pagpapaput6k ng 

sabdysab^y ng mga kawal. 
DESCARGAR. V. a. Ibis^n ng 

pasdn. II Paputukin ang mga ba- 

ril 6 kany6n. || Alisan ng bala ang 

barll. II V, r. M^gbitiw ng tung- 

k6K 
DESGARNADOR. m. Pangayod 

ng lamdn. 
DESG ARN ADURA . f . Paghihi- 



DESe 

waUy ng laman sa but6. 
DESOARNAR. v. a. Ihiwaldy ang 

lamdn ea buto; maghimay. II v. r. 

Maaiis ang lamdn sa buto; ma- 

him^y. 
DESCARO. m. Kawalan ng hiyk; 

kapangahasan ; katampalasanan ; 

kawalan ng pitagan. 
DESeARRIAR. v. a. Ilihis 6 iligaw 

ang isang tao sa landas. ii Iti- 

walag ang mga hayop sa kaea- 

mahan. 11 Malihis ea landds; ma- 

ligaw. II Matiwaldg ang mga ha- 

yop sa kasamahdn. || v. r. fig. 

Masinsay sa matuwid. 
DESeARRILAMIENTO. m, Pag- 

kalins^d sa daang bakal. 
DESOARRILAR. v. n. Malinsdd 

sa dadng bakal. 
DESe ARRIO . m . Pagkakalihis 

sa landa^; pagkasinsiy sa matu- 

wid. 
DESOARTAR. v. a. fig. Iwaksl 

ang isdng bagay; itakwil. 
DESOASAMIENTO. m. Panpa- 

pawaldng kabuluhan sa isdng 

kasal. li Paghihiwaiay ng liag* 

asawa. 
DESGASAR. V. a. PaghiwaUyia 

ang nagsasama ng dt kasal. || 

V. r. ^ Magh waldy ang magasawa. 
DESCASCARRAR. V. a. Alis^n ng 

baiit; talupan. || v. r. Maalisdn 

ng balat. 
DESGASPAR. v. a. Alisdn ng ba- 

lakubak. 
DESGASTADO, DA. adj. Wa- 

Idng pagibig sa mga kamaganak ; 

dt nagmamabdl sa mg% kamag- 

anak. 

25 



DESe 
DESCENDENCIA. f. Angkin; 

lahi. 
DESGENDER. v. n. Bumab&; 

manaog. |1 v. a, Ibab&; ipanaog. 
DESGENDIENTE. eom. Inap6. 
DESeENSO. m. Pagpanaog; pag- 

bab&. II fig, Pagkaalis sa tung- 

koL 
DESGENIR. V. a.. Alisdn ng ga- 

pos; alisdn ng pamigkis || v. r. 

Makal^g ang gapos 6 pamigkis. 
DESCERRAJADO, DA. adj. fig. 

y fam. May masaming pamu- 

muhay at budht. 
DESCERRAJAR. v. a. Alisdn ng 

siradura ang pintdi kabdn at 

ibp. II fig. y fam. Mftgpaput6k 

ng baril, kany6n at ibp. 
DESCLAVADdR, RA. adj, Bu- 

mubunot ng pakd. || m. Pang- 

bunot ng pakd. 
DESCLAVAR. V. a. Bunutin ang 

pakd. II Aiisin sa pagkakapakd- 
DESCOBIjAR. V. a. Alisdn ng 

takip 6 bub6ng. 
DESeOGER. V. a.* Unatin; ali- 

s!ki ang pagkakakulub6t. 
DESeOGOLLAR. v. a. Aligdn ng 

usb6ng 6 talb6s. 
DESeOLAR. V. a. AHsSn 6 pu- 

tulan Dg bunt6t. 
DESGOLGAR. v. a. Alisin sa 

pagkakasabit; ibugos.j| v. r. Mag- 

hugos. 
DESeOLMAR. v. a. Kalusin. || 

flg. Bawasao. 
DESeOLMILLAR, v. a. Alisin 

ng pangil. 
DESeOLORAR. v. a. Alisin ng 

kulay; papusyawln; paniupasin. 



194 — 

DESe 

II V. r. Pumusiydw; mangupas. 
DESeOLORIDO. DA. adj. Ma- 

^utlA; kupds. 
DESGOLLAR. v. n. y r. Mangi- 

babaw. 
DESeOMEDIDO, DA. adj, Lu- 

malabis; masagwi. || Waldng pi- 

tagan . 
DESeOMEDIRSE. v. r. Mawaldn 

ng pitastan. 
DESeOMPASADO, DA. adj. La- 

bis sa sikat; masagwa. 
DESeOMPASARSE. v. r. Ma- 

wai^n ng pitagan. 
DESeOMPONER. v. a. Guluhin 

ang ayos; sir^in. II Kalasln; iuil *^ 

sa dati. || v. r. Mabul6k. 
DESGOMPOSieiON. f. Pagsir^. 

II Pagkabul6k:. 
DESeOMPOSTURA. f . Pagsira ; 

pagtanggal- il Pagkabul6k. 
DESeOMPUESTO, TA. p. p. irreg. 

ng Deseomponer. jj adj. fig. 

Magas6: walang hinhin. 
DESeOMULGADO, DA. adj. y s, 

Masamd. 
DESeOMULGAR. v. a- Itis^alag. 
DESCONCEPTUAR. v. s* Sir^ang 

puri; pulaan. II v. r. Masiraang 

puri; mapulaan. 
DESCONCERTAR. v. a. Pasama- 

in; guluhin ang ayos ng 'uam 

bagay. H Ilins^d ang but6 ng 

kataw^a. II V. r, Magul6; ma- 

sira ang ayos ng isdng bagay.|| 

Malinsdd ang but6. 
DESeONGORDIA. f. Pagkakahi- 

wal^y; pagkakaalit ng dalawdng 

bagay. 



195 = 



DEsC 

DESCQNFIADO, DA. adj, Waldng 

tiwallt. 
DESCOIS[FIANZA. f. Kawaldng ti- 

wai^. 
DESCONFIAE. V. n. Huwdg mag- 

tiwal^, 
DESeONEORMAR. V. a. Huwdg 

umayon. || v. r. Huwdg mag 

kaayon. 
BESCONFORME. adj. Hindl mag- 

kaayon. 
DESeONEORMlDAD. t Pagkaka- 

ibd Dg dalawdng bagay; hind! 

pagkakaisa. 
DESeONOGER. V. a. Limutin. || 

Huwag kilalanin; itatuwd; tu- 

tulan. 
DEseoi^oeiDO, DA. adj,, y s. Wa 

Mng utang na io6b. || Hindl 

kilala. 
pESeONOeiMIENTO. ni. Hindl 

pagtanaw ng utang na lo6b; ka- 

waldng turing. 
DESeONSENTIR. V. a. Huwlig 

ipabintuiot; huw^g payagan. 
DESeONSOLADO, DA . adj. fig. Ma- 

iungk6t; mapangldw. 
DESeONSOLAR. V. a. Palungkutin; 

hapisin. || v. r. Malungk6t; ma- 

hapis. 
DESCO:nsueLO. m, Lungk6t; ha- 

p)s; dalamhati. 
DESeOHTAR. V. a. Awasin. 
DESeoi^TENTAR. V, a. Pasukalin 

ang lo6b; alisan ng kasiyahing- 

lo6b. 
DESeONTENTO. m. Pagsukal ng 

lo6b;kawalan ng kasiyahanglo6b. 
DESeOlNYEHIR. V. n. Huwdg 

makdayon; maibd; magkasalu 



DESe 



ngdt. 
DESCORAZONAR. V. a. Alisdn ng 

pus6. II fig. Panghinain angIo6b; 

paduwagfn. || v. r, Manghinlt 

ang lo6b; maduwdg. 
DESeoRDAR. V. a. AUsdn ng ku- 

werdas. 
DESeORDERAR. V. a. Awatin sa 

suso aeg mga bul6 ng tupa. 
DESeORNAR. V, a. Alisdn ng su- 

ngay. 
DEseORRER. V. a. Pagbalikdng 

takbuhln ang natakb6 na. || Li- 

kumin ang nakakadkdd. || v. r. 

Umanod ang tubig. 
DEseORT^s. adj. WalanR pitagan. 
DESCORTESfA. f. Kawaldn ng 

pitagan. 
DESCORTEZAR. V a: Alis^n ng 

balat; upakin. || v. r. Maalis 

ang bal4t; mabalatan. 
DEseoSER. V a. Tastasin ang 

tahi. II V, r, Matastds. 
DEseosiDO, DA. adj. fig. Mapag- 

saiit& ng kapaslangdn. ii fig. ^a- 

Idng ayos 6 husay. || m. Baha- 

ging tastds sa tahl ng isdng dam(t. 
DESeOYUNTAR. V. a. Linsarln 

ang mga but6. n v. r. Malin- 

bM ang mga but6. 
DESCRECER. V. a. Bawasan; pa« 

untiin. || v. n. Umuntl, 
DESGR^DITO. m. Pagkawal4 ng 

puri 6 kabantugan; kasiradng 

puri. 
DESGREER. V. a. Huwdg Boani- 

wal^ 6 manalig. 
DESGRESTAR. V. a. Alisdn ng palong 
DESGRIBIR. V. a. IsalaysSy, n 

Iguhit . 



DESe 
DESCRIPCi6n. f. Pagsasalaysay, 

II Pagguguhit. 
DESCUARTIZAR. v.a, Hatiin ang 

isdng bagay sa apat na piraso. 

II Paatp^'rapirasuhin ang igaQg|bag«^y. 
DESeUBRIMIENTO. m. Pagka 

tukl^s; pagkatagpd. 
DESeUBRIR. V. a. Ihaya«. (I 

Ipakita; buksdn ang natatakp^n. 
li Masumpungdn 6 matuklas^n 

ang isdng bagay na nakukubli 

II Halughugin. || v, r. Magails 

ng sombrero 6 ibdng bagay na 

nakatatakip. 
DESeUENTO. m. Pagaaw^s. |] 

I awa&; bahagi ng kabayardn sa 

hing pagkakautang, 
DESeUERNO. m. fam. PaghiyA; 

paghalay. 
DESGUIDADO, DA, adj. y s. Pa 

baya; tamad. 
DESeuiDAR. V. a. Alisan ang 

isang tao ng h&ng tungkulin. || 

Linlangin ang isdng tao upang 

mallngdt sa isdng bagay. || v. n. 

y r. Magpabay^; malingdt. 
DESGUIDO. m. Kawaldnngingat; 

kapabaya^n; pagkalingat. || Pag 

i^»wal& sa alaala; pagkalimot. 
DESDE. prep. Sapiil; mul&. 
DESDEGIRSE. v. r. Bumawi sa 

nasibi; pasbalikdnang naipagsulit. 

DESDfiN. in. Alimura;siphay6 II 

fiK. Pagmamatads; pagmamalaki. 
DESDENTADO, DA. adj. Na 

waUn ng mia ngipin; natipuan 

ng mga ngipin. 
DESDENTAR. v. a. Alis^n ng 

nga ngipin. 
DESDIGHA. f. Kasaliwadngpalad; 



196 — 

DESD 

kasawi^ng kalagayan; kawaldng 

pagkunan: 
DESDIGHADO, DA. adj. Saliwang 

palad; sawing kalagayan.|| fig. y 

fam. Walang pagkunan; dukh&. 
DESDOBLAR. v. a, Ikadkdd ang 

isdng bagay na nakatik!6p; ilatag. 
DESDORAR. V. a. Aliedn ng du- 

rado. 11 fig. Panglabilin; dungisan 

ang puri. || v. r. Maalis ang du- 

rado. II V. r. fig. Manglabd; du- 

mungis ang puri. 
DESEAR. V, a. Nasain; magnasa; 

adhikaln. 
DESEGAR. V. a. Patuyuin. || v. r. 

Matuy6. 
DESECATIVO, VA. adj, Nagpa- 

patuy6; pangpatuyd. 
DESEGHAR. v. a. Iwaglit; hatu- 

lan. II Alipustain; pawalang ha- 

iaga. II Itab6y. || Iwalay; ilayd. 
DESEGHO. m. PinagpUian. || fig. 

Pa$£alipustd; pagpapawal^ng ha 

lap^. 
DESEDIFICAR. v. a, fig, Mag- 

bigdy ng masamdng halimbawa. 
DESELLAR. v. a. Alisdn ng seU 

yo anar isdng bagay, 
DE3EMBARAZAD0, DA. adj. A- 

liwalas; waldng sagabal; hawdn. 
DE3EMBARAZAR, v a. Hawa- 

nan; alisdn ng sagabal, || v, r. 

Mahawanan; maalisd,n ng sagabal. 
DESEMBARCADERO- m. Po6k 

na tunsaran; daungan. 
DESEMBARGAR. v. a, lahon; 

ilunsdd sa sasaky&ngdagat ang 

isdng bagay na nakalulan. || v* n. 

y r. Utnahon; lumunsdd; umibis 

sa sasakydn. 



— 197 



DESE 
DESEMBARGO. m. Pagahon;pag- 

lunsad . 
DESEMBARQUE. m. Pagaabon; 

pagiibis ng mga bagay aa naka 

lulan sa sasaky^n. 
DE8EMBAULAR. v. a. Kuoia ang 

nasa baul. 
DESEMBEBECERSE. v. r, Mag- 

sauli ang nawaldng ulirat; ma- 

kamalay tao. 
DESEMBOGADERO. m. Waw4 

ng dagat; bitds. 
DESEMBOLSAR. v. a. Dukutin 

ang nasa bulsall fig. Pagbayaran. 
DESEMBOLSO. m. fig. Pagba- 

bayad. 
DESEMBORRAGHAR v. a. AUsIn 

aog paglalangd. || v. r. Maalls 

s^Dg paglalang6 6 kalanguhdn. 
DESEMBOSGARSE. v, r. Umalls 

sa gubat. 
DESEMBRAVECER. v. a. Paa~ 

m lin. II V. r. Umam6. 
DESEMBRAVEClMIENTO.m. Pag- 

papaaTod. II Pagam6. 
DESEMBRIAGAR. v. a. Alisin 

ang kalanguhan. || v. r. Maalfs 

ang paglalango 6 kaUnguhan. 
DESEMBROLLAR. v.a. fam. Al- 

8fn ano: pagkakagus6t; husayfn. 
DESEMEJANTE, adj. Kaibd; hin- 

dt kaparis. 
DESEMEJANZA. f. Pagkakaibd; 

hindt pagkakaparis. 
DESEMPALAGAR. v. a. AHsfn 

ang suya. ii v. r. Maalfs ang 

8uy&. 
DESEMPAPELAR. v. a. AHsfn 

ang baiot na papel ng isaog 
bagay. 



DESE 
DESEMPARENTADO, DA. adi, 

Wa^dng kamaganak. 
DESEMPERAR. V, a. Tubusta 

ang nasasangia. II Tubusio ss 

pagkakautang }[ Tuparin ang 

tungkuling hawaie; gumandp. il 

V. r. Matubos; makabayad sa 

pagkskautang. 
DESEMPEORAR8E. v. r.i Luma- 

kas; mabawi ang dating lakds. 
DESEMPEREZAR. v. n. y r. Su- 

mipag; maalis ang katamaran. 
DESEMPOBRECER. v. a. Hanguin 

ang is4ng tao sa kahirapan. || 

V. r. Makaahon sa kahirapan, 
DESEMPOBREGIMIENTO. m. 

Paghangd 6 pagkahangd sa ka- 

hirapan. 
DESEMPOLYAR, v. a. Alisan ng 

alikab6k; pagpagdn ng aHkabok. 

H V. r, MaaHsdn ng aHkab6ki 
DESEMPOLYORAR. v. a. Alisau 

ng alikabok. 
DESEMP0NZ0IJAR. V, a, AH- 

sin ang kamanddg. 
DESEN^MORaR. V, a. |WalIn 

ang pagibig sa isdog tao 6 bagay. 
DESENASTAR. V. a. AHsahdn ng 

puluhdn ang sandata 6 kasang- 

kapang bakal. 
DESENCADENAR. v. a. AH?Sn 

ng tanika^A ang bilanggd. !! fig» 

Sirain ang tall ng pagaasawa. tl 

V. r. Humagpos. 
DESENCAJAR. v. a. Lansagtn; 

tanggaUn. II v. r. Malansag; 

magkatanggaltanggdi. 

DESENCAJONAR« v. a. AHsin 
sa kah6n. 



~ 198 ~ 



DESE 
DESENGOLLAR. v. a. Alisin ang 

isdag da6ng sa pagkakasadsdd; 

ibuD86d, 11 V. a. Mabunsdd. 
DESENGAPOTAR v. n. Alisln 

ang bumabalot. II fig, y fanQ, 

Alisdn n| taklp; ihayag. || v. r. 

fig. Lumiwanag ang laogit. 
DESENCARCELAR. v. a. Pawa- 

Idn sa bilangguan. 
DESENCARECER. v. a. Bawasan 

ng halagd ang is&ng kalakal; 

imura. II v. r. Mamura; iMba- 

bft ang balagd. 
DESENGENEGAR. v. a. Ali^ln 

sa pagkakabalahd. 
DESENOERRAR. v. a. Palabasin 

sa piitan; palayain sa pagkaka- 

bilanggd; pawalan. 
DESENCLAVAR. v. a, Bunutin; 

alisio sa pagkakapakd. 
DESENCLAVIJAR. v. a. Alisin 

ang mga pakd 6 kawit. 
DESENCOGER. V. a. Unatin;ilad. 

Idd; banatin; kadkarln. 11 v, r. 

fig. Maalis ang kadungudn. || 

V. r. Mabanat; maunat. 
DESENGOLAR. v. a. Bakbakin; 

paknitin sa pagkakadiklt. || v. r. 

Mabakbdk sa pagkakadikit. 
DESENC0LERIZAR, v. r. Pahu. 

paln ang galit. || v. r. Humu- 

p& ang galit. 
DESENeORDAR. v. a. Alisin ang 

mga kuwerdas ng isdng kasang- 

kapan sa musika. 
DESENCORVAR. v. a. * Tuwirfn 

ang pagkabalukt6t ng is^ng ba» 

gay; unatin. 
DESENeUADERNAR. v. a. Ka. 

lasin ang pagkakabalot iig isiog 



DESE 
ak'dt. 

DESENPADADO DA. adj Wa- 

I&og galit; maluag ang kalooban. 
11 Maluang; maluag ang isdng 

pn6k. 
DESENPADAR. v. a. Magalla ng 

gdlit; paluagin ang kalooban. [| 

V, r. Maalf8 ang galit; lumuag 

ang lo6b, 
DESENPARDAR- v. r. Bitadtarin; 

alisin ang balot ng mga pald6. 
DESENPARDELAR. v. a. Alisdn 

ng balot ang paldo. 
DESENPRENAR. v.a. Alisin ang 

preno 6 pamigil.|| v. r. fifl:. Magu- 

moD sa masamdng bilig ng ka- 

tawdn. 
DESENERENO. m. Pagaalis ng 

preno. ii li». Pagkagumon sa ma. 

sarn^, 
DESENEUNDAR. v. a. Alis4n ng 

balot 6 pundd. 

DESENFURECER. v, a. Paglu- 
bagin sa kagaiitan. [| v. r. Mag- 
lubag sa kagalitan. 

DESENGANCHAR, v. a. Alisin 
sa pagkakawit 6 pagkakasingkdw. 

DESENGAl!fAR. v. a. Ipakilala 
ang pagkakaday^ 6 kamaliang 
kinabulugan. || v. r. Makilala 
aug day^ 6 kamaliang kinahulu- 
gan. 

DESENGAfJO. m. Pagkakilala sa 
pagkakadaylt 6 kamaliang kina- 
hulugan. 

DESENGR03AR. v. a. Papayatin; 
pangayayatin. 

DESENGRUDAR. v.a. Alisin ang 
pagkakadikit. 



— 1 

DESE 
DESENHEBR AR . v . a . Alisdn ng 

hibldng sinulid ang karayom. 
DESENHORNAR. v. a. Hanguin 

sa burn6 ang nilulutd. 
DESENLAZAR. v, a. Kalagin ang 

tali. ii flg. Liwanagan. 
DESENLODAR. v. a. Aliaia ang 

putik. 
DESENLUTAR. v. a. Maghub^d 

ng luksS, 

DESENMARANAR. v, a. Husayin; 

alisin ang gul6. || fig, Husay.n 

ang gul6ng putld, sinulid at ibp. 

DESENMASGARAR. v. a. Alisdn 

ng takip sa mukh& 6 maskar^. 

j[ V. r. Magalis ng taklp sa 

mukb& 6 maskard. 

DESENMOHEGER. v. a. Linis'n 

ang amag. 
DESENMUDEGER. v. n. Maka- 
pagsalit&, maparam ang pagka- 
pipi. II fig. Magsiwalat ng mga 
lihim na malaong tinitimpt. 
DESENOJAR. v. a. Pawiin ang 
gaiit; paglubagin ang po6t. || v. r. 
fig. Lumuag ang loob. 
DESENREDAR. V. a. Husayin 
auR kagusutan. || fig. Isaayos. 
II v.r.fig. Makalay^ sa anomdng 
kagipitan 6 hirap. 
DESENRROLLAR. v, a. Ikadkdd; 
bitadtarin; alisia ang pagkakaba- 
lumb6n . 
DESENSILLAR. v. a. Alisin ng 

siya ang kabayo, 
DESENSOBERBECER. v. a. Alisin 
ang kapalaluan; pagpakumbabain. 
DESENTENDERSE, v. r. Mag- 
kunwaring walang malay sa isdng 
bagay; npiagmadngmaangan. 



99 — 

DESE 
DE3ENTERRAR. v. a* Hukayin 

ang nakaba6ii. || fig. Alalahanin 

ang nalilimutan. 
DESENTIERRAMUERTOS. eom. 

fig. y fam. Ang naninirang puri 

sa mga patdy. 
DESENTRISTEGER, V. a. Alisdn 

ng iungkot; pasayahin. II v. r. 

Maalis ang luagk6t; sumayd. 
DESENTUMEGER. V. a. Alisln 

ang pamamanhid 6 pangangalay 

ng alinmaag bahagi ng katawSn. 

II V. r, Maalis ang pamamanhid 

6 pangangalay. 
DESENTUMIR. V. a. Alisin ang 

pamamanbld 6 pangangalay ng 

bahagi ng katawdn. 
DE3ENVAINAR V. a Hugutin 

sa suksukan ang iadng sandata. 
DESENYENDAR. V. a. Aiisin ang 

panali sa mga sugat. 
DESENV0LVER. V. a. Alis^n ng 

balot; kadkarla. II fig. Ipaliwa- 

nag aag isdng bagay na malabd 

6 magug6t. || v. r. Maalis^n ng 

balot; makadkdd. 
DESENVUELT0, TA. p. p. irreg. 

ng Desenvolver. || adj. fig. Ma- 

layli at talipandds, 
DESEO. m. Nas^; hangdd; ad- 

hik&; bukd. II Pita. 
DESEOSO, SA. adj. Nagnanas^; 

naghahang^d, 
DESERCI6N. t Pagtakas ng ka- 

wal. 
DESERTAR. V, n. y r. Tumakas 
ang kawal. |l tig- Y fam. Ipa- 
ubayJt ang mga po6k na pina- 



malagiati. 



DESE 
DESERTOR# m. Aog kawal na tu- 

makas dt ipinaubay^ aog kaei- 

ydng watawat. 
DE3B8PERACI6N. f. Pagkawa- 

I^ng lub69 ng pagasa. | Galit. 
DESESPERAR- v, a, Alisan ng 

pagasa. jj Inipin; pagalitin, || v, r. 

Mawal& ang pagasa; mainip. !l 

Magpatlwakdl. 
DESESTIMACI6n: f , Pagpapawa. 

l^ns halagd. 
DESESTIMAR. V. a. Pawaling 

balagd,. || Itakwll; tanggihdn. 
DESFALCAR. v. a. Sirain aug 

salaping iniingatan; kuiangao. 
DESFALC0. m. Pagsir^ ng sa- 

laping iniingatan; kakulang^n. 
DESFALLECER. V. a. Panglumu- 

hia; panghinain ang lo6b. || v. n. 

Himatayin; manglum6. 
DESFALLECIMIE«T0. m. Pang. 

Iulum6; panghihimatdy. 
DE9FA V0R ABLE, adj . Kasalu 

ngdt; kalabati 
DESFAVOfiECER. v. a. Huw^g 

lin|apin; pagkaitdn II Salungatln; 

Balansangin ang isang bagay. 
DESEIGURAR. v. a. Papangitin 

ang pagmumukh& at mga kilos. 
II fig. BaMtkayudn. || v. r. Pu- 

mangit. 
DESFLORECER. v. n, y r. Mala- 

gas ang bulakMk; malu6y. 
DESGANA. f. Kawal^n ng pita 

ng pagkain. II fig. Kakulangdn 

ng sikap sa isdng bagay. 
DESGANAR. v. a. Patabangin 

ang kalooban sa is^ng bagay.|{ 

Alisdn ng pita ng pagkain, || 

V. r. fig. Sumukal ang Ir^b; 

mapagod sa is^ng bagay. 



200 — 



DESE 
DESGARRAR. v. a, Ponitin; gi- 

siin. 
DESGARRO. m. Punit; sir&. 
DESGASTAR. v. a. Gasgasin. || 

V. r. MaKasgde. H v. r. Manghin^. 
DESGASTE> m. Paggasgds; pag- 

kagasgds, 
DESGOBERNAR. v. a. Sirarn 

ang mabuting ayos ng pamaha- 

laan. || Linsarin ang mga buto. 
DESGOBIERNO. m, Kawal^n ng 

ayos ng pamahalaan. 
DESGOMAR. v. a. AUsdn ng go- 

ma ans mga damit. 
DESGRA^eiA. f. Kapahamakdn. 
II Kasaliwaang palad. [1 "^Kawa 

lan ng biyay^. 
DESGRAGIADO, DA. adi. y s. Na- 

pahamak; nasawlng palad. 
DESGRAdAR. v. a. Pasukalin 

ang loob. ll Sayangin; aksayabln. 

li V. r. Masayang; maaksayd.ll 

V. r. Mapahamak. 
DESGRANAR. v. a. Lugasln. 11 

V. r. Malugds. 
DESGRANE. m. Paglugds; pag- 

kalugds. 
DESHABITAR. v.a. Iwan 6 Ipa- 

uhaylt ang tahanan, || MawaUn 

ng mamamaydn ang isdng po6k. 
DESHaBITUAR. V. a. Baguhinang 

ugali. II V. r. Magbago aog u- 

gali 6 pinagkapamihasahan. 
DESHAGER. v. a. Sirain ang hugis 

6 anyd ng isdng bagay.H Gasgasin; 

panipisln. || Iwasdk. || Tunawin, || 

Hatiin; pagpirapirasuWn, || v. r. 

Masir^ ang isaog bagay, || v. r. fig. 

Magpigbatt; magdalamhati. || v. r. 

fig. Maparam sa malas. II v. r. 

fig. Mangayayat; maDgh]n&. 



201 



DESH 
DESHARROPADO, DA. p. p. ng 
Desharropar. || adj. y s. Gulagu- 

ianlt; sirdsird ang damit. 
DE3HARR0PAR. v. a. Sirain ang 

damft| 
DESHELAR. v. a. Lusar in ang 

namumu6. 
DESHEREDAR, v. a. Pagkaitdn 

Dg mana; huwdg pamanahan. ii 

V. r. fig. Gumaw^ ng nakasisirlt 

sa kaniyd^ng pangalan. 
DESHERRAR. v. a. Alisan ng ta- 

nikald ang bilangg6- || Alisdn ng 

bakal ang kuk6 ng kabayo. 
DESHERRUMBAR. v. a. Alis^n 

ng kalawang. 
DESHIELO. m. Pagkalusaw ng 

pamumu6. 
DESHILACHAR. v. a. Nutnutln; 

munglayln. 
DESHINGAR. v. a. Bunutin ang 

napapakd. 
DESHINOHAR. v. a. Paimpisin 

ang pamamagd. it Umimpls ang 

pamama &, 
DESHOJAR. V a. Aliean ng da- 

bon ang balaman. || v. r. Ma- 

lugds ang mga dahon ng hala- 

man, 
DESHONESTIDAD. f. Kahalayan. 

11 Salitd 6 gawdog mahalay. 
DESHONESTO, TA adj. Maba- 

lay; walang bttft; salauli. 
DESHONOR. m. Kawaldn ng pu- 

ri. j| Alimura; siphayd- 
DESHONRA. f. Kawal^n ng puri; 

kasiraau ng puri. ii Pagsirang 

puri. 
DESHONRAR. v, a, Siraan ng 

purk II A^is^n ng puri ang babae. 



DESH 

II V. r. Masirang puri. 
DESHONROSO, SA. adj. Waka- 

eisirang puri; umaalimura. 
DESHORA. f. Alangdn sa oras. 

II A deshora* m. adv, Wal& sa 

oras. 
DESHUESAR. v. a. Alisdn ng 

mga but6. 
DESHUMEDEGER. v. a. Patu- 

yuin. Ji V. r. Matuy6. 
DESIDIA. f. Kapabayadn; kata- 

maran. 
DESIDIOSO, SA. adj. y s. Paba- 

yi; tamdd. 
DESIERTO, TA. adj, IlAng; wa- 

Idng tao. II m. Po6k na waldng 

tao 
DESIGNACI6n. f . Pagtuturd; pag- 

tatalagd; paguukol, 
DESIGNAR. V. a, Itur6; italagi. 

ii lukol. 
DESIGNIO. m. Isip 6 akala. 
DESIGUAL. adj. Kaibd; hindl 

kaparis. ii Hind! patag; bakilba- 

kll. II fig. Salawahan; pabago- 

bago. 
DESIGUALDAD. f. Pagkakaib^; 

hindi pagkakaparis. || Kabakildn; 

hindt pagkakapatag. 
DESIMAGINAR. V. a. Katkatia 

sa alaala. || v. r. Mawalft sa 

alaala. 
DESINENGIA. f. Gram. Tunog 

ng dulo ng pangungusap. 
DESINTEr£S. m. KawaMn ng 

hangad. 
DESINTERESADO, DA. adj. Wa- 

idng hangdd.il Maganddng lo6b. 
DESISTIMIENTO. m. |Paguur6ng 

ng binahangad. 

26 



DESI 
DESISTIR, V. n. Umurong sa 
hinahang^d; umudl6t sa binaban- 



DESJUGAR. V. a. Kunin ang 

katSs. 
DESLEAL. adj. y s. Taksil; su- 

k^b. 
DESLE ALT AD. f . Pagtataksil ; 

pagsusukab. 
DESLEIR. V. a. Lunawin; tuna- 

win; kanawio. || v, r. M^lunaw. 
DESLENDRAR v. a. Alisdn ng 

lisa 6 kuyumad. 
DESLENGUADO, DA. p. p. ng 

Deslenguar. ii adj. fig. WaMng- 

hiy Sl; masamdng bibfg. 
DESLENGUAR. v. a. Putulan ng 

dilft,. II V, r. fig. Magmasam^ng 

bibfg. 
DESLI6AR. V. a, Kalagin; ali^dn 

ng gapos. II V. r. Humagp6^; 

naakaldg sa tali. 
DESLiZ* m. Pagdupilas; pagka 

dupilas; pagkadulds. || fig. Pag- 

kakalisyA; pagkakamail. 
DESLIZADERO, RA. adj. Naka- 

dudupilas; nakadudulds. 
DESLIZADIZ0, Z>. adj. Naka- 

dudulds; nakadudupilas. 
DESLIZAMIENTO. m. Pagkadu- 

Ids; pagkadupilas. 
DESLIZAR. V. n. Magdulds ang 

mga pa4. li fig. Magsalitft 6 gu- 

maw& ng pagkakamalt. || v. r. 

Madulds. || v. r. fig. Tumakas; 

magtanan. 
DESLUeiDO, DA. adj. Waliog 

kinSng 6 kintdb. 
DESLUeiR. V. a. Alisln ang ki- 

ndng 6 kintdb; panglabuin. || flg. 



202 — 

DESL 

Siraan ng puri 6 dangaU B v. r. 

Maaiis ang kindng 6 kintdb. 
DESLUMBRADOR, RA. adj. Na 

kasisilaw. 
DESLUMBRAR. v. a. Silawin. || 

V. r, Masilaw. 
DELUSTRAR. v, a. Alisdn ng ki- 

nang 6 kintdb. || fig. Siraang 

puri. 
DESMAMAR. v. a. Awatin sa 

suso. 



DESMAR. m. Kalabisdn. 
DESMANDADO. DA. adj, Ma- 

suwayin; ayaw Bumun6d. 
DESMANTEGAR. v. a. Alisan ng 

raantik^. 
DESMANTELAR. v. a. Gibain 

ang mga muog. 
DESMAYAR. v. a. Makaibay; ma- 

kahilo, II m. fig. Manglum6;mang- 

lupaypay; maduwdg. i| v, r. Ma- 

waldn ng malaytao. 
DESMAYO. m. Pagkaibay; pag- 

kahilo. II Panglulum6. 
DESMELAN, y. a. Alis^n ng pu- 

16t ang bahaypukyutan. 
DESMELENAR. v| a. Gusutin 

6 ilugay ang buh6k. 11 v. r, Ma- 

gusot 6 malugay ang buh6k. 
DESMEMBRAR. v. a. Hatiin at 

ihiwaldy ang mga bahagi ng ka- 

tawdn. II fig. Ihiwaldy; hatiin. 
DESMEMORIADO, DA. adj.ys. 

Mahinang magtand&. 11 Madaling 

makalimot. 
DESMEMORIARSE. v. r, Maka- 

limot; hind! maalaala. 
DESMENTIR. v. a. Pabulaanan; 

pasinungalinlaO' 



203 — 



DESM 
DESMENUZAR. v.a. Munglayio; 

gutayin; pagtildstilasin. !| v. r. 

Mamungldy ; magkatildstilSs. 
DESMEOLLAR. v. a. Alisin ang 

utak. 
DESMEREGER. v.a. Huwdg ma 

ging dapat, || v. n. Mawal& ang 

kagalingan ng isang bagay; ma- 

walang halagd. 
DESMESURA. f, Kawaldn ng 

eukat 6 galang. 
DESMESURADO, DA. adj, Lag- 

pa8 sa sukat. || W^l^ng galang. 
DE3M0CHAR. v. a. Putulin ang 

bahaging matayog ng isdng bagay; 

pulakin. 
DESMOGAR. v. n. Maghalili ng 

sungay ang mga hayop. 
DESMOGUE, m. Paghahalili ng 

sungay. 
DESMOLADO, DA. adj. Waldng 

mga bapdng. 
DESMORALIZAR. v, a. Sirain 

ang mabuting araK 1| v. r. Ma- 

eir^ ang mabuting aral. 
DESMORONADIZO, ZA. adj. Ma- 

dailng maagnds; matib^g. 
DESMORONAR. V. a. Agnasin; 

tibadiag untiuntl. || v. r. . Magg- 

nds; matibdg. 
DESNARIGADO, DA. ad^. y s. 

Wald^g il6ng; ung6d. 
DESNARIGAR. v. a. Alisao ang 

isdng tao ng il6ng. 
DESNUDAR. v. a. Hubardn; ali- 

sdn ng damit. || fig. Alisao ng 

hiyds. II V. r. Maghubad; ma- 

hubddn . , , . ., 

DESNUDEZ. f. Kahubar^n. || 

Kawalan ng sukat na pagkunan; 

kahirapan. 



DESO 
DESNUDO, DA. adj. Hubdd. |i 

fig. Napakadalang ang kasuutan. 

II fig. Hay^g; malin^w. 
DESOBEDEGER. v. a. Suwayin; 

huwag sundin. || Sumuway; hu- 

wdg sumun6d. 
DESOBEDIENGIA. f, Pagsuwdy; 

hind! pagsun6d. 
DESOBEDIENTE. p, a. ng Des- 

obedeeer. Suwail; ayaw sumunod. 
DESOeUPAdON. f. Kawaldnng 

gawain 6 pinapasukan. 
DESOGDPADA, DO. adj. Waldng 

gawain 6 pinapasukan. 
DESOIR. V. a. Huwag diggin; 

huwag makinlg. 
DESOLAGION. f. Pagwawasdk; 

r^agg^gibd; pagkagib4. II fig. Da- 

lamhati; bapis. 
DESOLAR. V. a. Iwasdk; igibd. 

II V. r Mawas^k; magibA. || v, r; 

fig. Magdalamhati; mahapis. 
DESOLDAR. V. a. Alisin ang hi- 

nang.|| v. r. Maalis ang binang. 
DESOLLADO, DA. adj. fam. y s. 

Wal^ng hiyS. 
DESOLLAR. v. a. Alisan ng ba- 

I^t. II fig. Gumawd ng malaking 

kapinsalllan sa kapuwi. II v. r. 

Maalls ang baldt; mabaIatd.Q. 
DESORDEN. m. Kawal^n ng ayos; 

kaguluhan. || Kalabisdn. 
DESORDENADO, DA. ad^. Wa- 

lang ayos; magul6. 
DESORDENAR . v. a . Guluhin ; 

alisdn ng ayos ang is^ng bagay, 

II v.r. Magul6; maalis ang ayos. 

V. r. Lumabis sa alituntunin. 
DESOREJAR. v. a. Putulin ang 

mga tainga. 



DESo 

DESOEILLAR. V. a. Alisio ang 

mga gilid ng isaag bagay. 
DESOSAR. V. a. Magalis ng mga 

but6 sa lamdn. 
DESOYAR. V. n. Mangitl6g ang 

mga isd&. 
DESOYE. m. PangingitI6g ng mga 

isd4. 
DESPABILADERAS. f. pl. Gunting 

na pamutol sa mitsd ng ildw. 
DESPABILADURA. f. PinagtutU- 

gan ng mitsd ng ilaw. 
DESPABILAR. V. a. Gupitin ang 

mitsa ng ilaw. |{ Pasiglahln at 

sanayin ang isip, 
DESPAdO. adv. m. Dahandahan; 

himayhimay. II ady. t, Sa mala- 

wlg na panah6a. || \Despaciol 

interj. Marahan. 
DESPAGHAR. V, a. Tapusin ana 

isdng kalakal 6 isdng bagay. || 

Lutasin ang mga sanhi at kaia- 

kal II Ipadal^. ii Ipagbill ang mga 

kalakal. 11 Palayasin,- ipagtabuyan. 
DESPaGHO. m. Pagtapos ng isdng 

kaiakal. || Tindahan ng mga ka* 

lakal.ll Panaydm sa pamamagitan 

ng kalakal. 
DESPARRAMADO, DA. adj. Watdk- 

wat^k; sab6gsab6g; kaldt. 
DESPARRAMAR. V. a. Isambulat; 

isabog; ikalat II fig* Lugsakln ang 

ksyamanan. II v. r. Kumalat;su 

mambulat . 
DESPAYESADURA. f PagtutOK sa 

mitsd ng ilaw. 
DESPAVESAR. V. a. Tutugin ang 

mits^. 
DESPAYORIDO, Da. adj. Sinddk; 
guldt. 



Masiaddk; 



204 — 

DESP 

DESPAYORIR. V. n. 

magu^at. 
DESPEADURA. f. Pananakit ng 

mga pad sa kalalakad. 
DESPEaRSE. V. r. Manakit ang 

mga mga pad sa kaialakad. 
DESPEGHAR. V. a. Paghinagpisin; 

pagdusahin; pasukalin ang lo6b, 

II fam. Awatin sa suso ang mga 

bati. II V r. Maghinagpis; mag- 

dusa; sumukal ang lo6b. 
DESPEGHO. m. Paghihinagpis; 

pagdurusa. II Kawaldn ng pagasa. 

lj Galit; po6t; sukal ng lo6b. 
DESPEDAZAR. V. a. Pagpirapira- 

suhin; munglayin; pagtildstilasin. 
II fig. Durugin ang sariling ka- 

looban. II V. r. Magkapir^plras6; 

mamimgldy, 
despedida. f. Pagpapalayas. ii 

Pagpapaalam. 
DESPEDIR. V. a: Palayasin; ita- 

b6y. II Panlisin sa isdng pinapa- 

sukan. || Ihatid sa pagalis. || fig. 

Iwaksi sa sarili. II v. r. Mag- 



DESPEdREGAR. V. a. Alis^n ng 

mga bat6 ang lupi. 
DESPEGAR. V. a. Bakbakin; tang- 

galln sa pagkakadikit. |1 v. r. 

Mabakbdk sa pagkakadikit. || 

V. r, fig. Mawalay sa lo6b ang 

is&ng kinagigiliwan. 
DESPEIlsrAR. V. a. Guluhin ang 

hawi 6 pusod. H v, r. Magul6 

ang hawi 6 pus6d. 
DESPEJADO, DA. adj. Tap*t ma- 

kihar^p. |! Aliwalas; malinaw. II 

Malinaw ang isip; matalino. 



— 205 — 



DESP 
DESPEJAR, V. a. Hawanan; ali- 

san ng sukal ang isdng pook. 
DBSPELUZNAR v. a. Gusutin; 

guluhfn ang buh6k. jj Pangali- 

sagin ang buhok. 11 v. r, Magu 

s6t ang buh6k. |{ Mangalisag 

ang buh6k, 
DESPELLEJAR. v. a. Alisdn ng 

ba'dt. I! V. r. Maalisan ng baldt, 
DESPENSA. f. Taguan ng mga 

pagkain 6 pagkabuhay; paming- 

galan. 
DESPERAR. V. a. Ihulog ang 

isang bagay mula sa pook na 

mata^s. || v. r. Magpatihulog 

muld sa itads. 
DESPERDieiADOR, RA. adj. y 

s. Mapagaksayd, ng kayamanan. 
DESPERDieiAR. v. a. Aksaya- 

hin ang kayamanan; sayangin; 

sirain. 
DESPERDieiO. m. Pagaaksayd; 

pagsirli. II Pinaglabisan. 
DESPEREZARSE, v. r. Magindt; 

magbanat ng mga kastikasuan. 
DESPEREZO. m. Pagiindt; pag- 

babanat ng katawan. 
DESPERFECTO . m. Kasiraang 

maliit. II Kakulangdng nagpapa- 

waldng halaga sa is^ng bagay. 
DESPERTADOR, RA, adj. Gu- 

migising. || m. y f. Tagagising, 
DESPERTAR. v. a. Gisingin;pu. 

kawin. || fig. Ipaalaala ang is^ng 

bagay na naliiimutan. n v. r, 

Gumising; magisfng; mapukaw. || 

V. r.-fig. Mabuhay ang lo6b. 
DESPESTAI?AR. v. a. Alisdn n| 

mga pilikmatd. 



DESP 

DESPIERTO, TA. p. p. irreg. ng 
Despertar. || adj. Gising. i| fig, 
Hand&; buhdy na lo6b. 

DESPILPARRAR. v. a| Lugsa- 
kfn ang kayamanan; lustayln ang 
salapt. 

DESPILPARRO. m, Paglugsdk; 
paglustay ng salapt. 

DESPIOJAR. V. a. Hingutuhan.|| 
V r. Maghinguto. 

DESPLEG AR. v . a. Unatin ; ilad. 
Idd; ilatag. II fig. Liwanagan ang 
malabd. || v. r. Umunat; lumad- 
I^d; lumatag. 

DESPLUMAR. v. a, Alis6n ng 
mga bagwts ang hayop na may 
pakpak. |1 v. r, Maali8d.n ng mga 
bagwis ang alinmdng hayop na 
may pakpdk. 

DESPOBLADO. m. Ilang; po6k 
na walang namamayan, 

DESPOBLAR. v. a. Alisdn ang 

tsdng bayan ng mga mamamay&n. 

II V. r. Mangdalang ang ma« 

mamaydn sa isdng po6k 6 bayan, 

DESPOJAR. V. a. Paalisln ang 
isdng tao sa kinalalagydn. || For. 
Samsamin ang kayamanan. || v. r. 
Mahubdlin. ii Ipaubayang kus^ 
ang mga bagay na tinatagl^y. 

DESPQJO. m. Pagpapaalls; pag- 

samsdm; pagpapaubayang kus^ 

sa kaniydng mga kayamanan. (i 

Naagaw 6 nasamsdm ng nanal6. 

II pl. Mga labi p pinaglabisan. 

DESPOLYAR. v. a. Alisdn ng 
alikab6k. 

DESPOLYOREAR. v. a. Pgpagin 
6 alisin ang alikab6k. 



— 206 



DESP 
DESPORTILLaR. v,a. Pungiin; 

eiraiD ang labi $ bungaDg^ ng 

isAng bagay. || v. r, Mapung6l. 
DESPOSADO, DA. adi. y s. Ba- 

goDg kasdl. II BiIaogg6ng may ga- 

pos na bakai sa kamay- 
DESPOSAR. V a: Ikae^l. II v. r. 

Magisangdibdib; magasawa. 
DESPOSORIO. m. Kasunduan ea 

pagaasawa ; pagkakasdl . 
DfiSPOTA. m. Ang mapaghari- 

harian sa kaniynng kapangyari 

ban. 
DESPOTieo, CA. adj, Walang 

kioikilalang bat^d. 
DESPREGIAR. v.a. Hamakin; pa- 

waldng halagd. 
DESPRBCI0. m. Paghamak; pag- 

papawalang halaga. 
DESPRENDER. v. a. Kalagfn; 

alisin sa pagkakablt. || v. r. fig. 

Makaldg. 
DESPRENDIDO, DA. ad^. Wa- 

Mng hangdd; maganddng Io6b. 
DESPRENDIMIENTO. m. Ka- 

waldn ng hangdd sa mga bagay. 
II fig. Kagandahang lo6b. 
DE3PU6S. adv. t, 1. y ord. Pag- 

katpos sak&; mamaya. 
DE3PUNTAR. v. a. Alis^n 6 pul- 

pulin ang dulo. (| v. n. Umus- 

b6ng. II V. n. Magpakilala ng 

katalasan ng isip. || v. r Ma- 

pulp61; maalis ang dulo. || v. r. 

fig. Sumuloog. II Despuntar el 

dia* Magbukdng liwaywdy, 
DESQUIJARAR. v. a. Lapakin 

ang pangd. 



DESQ 

DESQUILATAR. v. a. Babaao 

ang url 6 timbang ng gintS, 
DESQU TAR. v. a. Bawiin ang 

nawald II fig. Paghigantihan. II 

V. r. Mabawi ang nawal^, |i v.f. 

fig. MakapaghigantL 
DESQUITE, m. Pagbawi; pag- 

hikiganti. 
DESRABOTAR. v, a. Alis^n ng 

bunt6t ang mga tupa, 
DESRANGHARSE. v. r. Ipauba- 

3^ ang pagkain 6 rantso. 
DESRAZONABLE. adj. fam. Wa- 

\k sa katuwiran. 
DESTAJERO, RA. m. y f. Ma- 

mamakydw. 
DESTAJO. m. Pakydw. H A des- 

tajO' m. adv. Pakyawan. 
DERTAPAR. v. a. Alisdn ng ta- 

kip. II fig. Buksan ang natatak- 

p§n, [| V. r. Mabukedn ang 

takip. 
DESTEGHAR. V. a. Bakbakia 

ang taklp ng bubungdn. 
DESTENIR. V. a, Alisan ng ku- 

lay. II V. r. Maalisdn ng kulay. 
DESTERRAR. v. a. Itapon sa 

ibdng lupd. 11 Alisdn ng lup^ 

ang mga ugdt ng halaman. 

DESTERRONAR. v. . Durugin 

ang lupdng tiningkdl. 
DESTETADERA. f Kasangkapang 

pangawat sa suso, 
DESTETAR v, a. Awatin sa 

suso ang bat^; iwal^y sa ind. || 

V. r. Maawat sa suso, 
DESTETE. m. Pagawat sa suso; 

pagkaawat sa sueo. 



— 207 ~ 



DEST 
DESTIERRO. m. Pagtatapon sa 

ibdng Inpk. \\ fig. Pn^k oa napa- 

kalay^ sa gitn^ ng isaog bayan. 
DESTILAGION, f, Pagaalak; pag. 

saaal^. 
DESTILAR. V. a AUkin; gawing 

alak. |j Salain. I| v. n, Tumuld. 
DESTILATORIO, RIA. adj, Gi- 

nagamit sa pagaalak 6 pagsasal^. 
11 m. Alakdn. 
DESTINAR. V. a. Italagd; ita^n; 

iukoL 
DESTINO. m. Tadhana; katala- 

gahan, || Kapalaran» || Plnapasu- 

kang hanapbuhay. 
DESTITUCI6n. f. Pagaalls sa 

is^ng tao sa katungkulang tagldy; 

pagtitiwalag sa hanapbuhay na 

pinapasukan. 
DESTITUIR. AlisAn ang isdng 

tao ng isling bagay, n Itiwaldg 

sa pinapasukang hanapbuhay. 
DESTORNILLADOR. m. Pang- 

alls ng tuinilyo, 
DESTORNILLAR. v a, Alisfn 

ang turnilyo. 
DESTOSERSE. v, r. Magubuubu 

hao; tumikhim, 
DESTRENZAR. v. a. Ka'asln 

ang tirintds. 
DESTREZA. f . Kasanay^n sa isdng 

gaw&. 
DESTRIPAR. V. a. Alisdn ng bi- 

tuka. II fig. Alisln ang Io6b ng 

is^ng bagay. 
DESTROGaR. V, a. Bawiin ang 

palitan. 
DESTRONAR. v. a. Alisdn ng 

kaharidn . || fig . Alisdn ang isdng 

tao ng kaniying kapangyarihan. 



DEST 
DESTROZAR. v. a. Pagpirapira- 

suhin; lansogfn, II fig, Lugsakln, 

i V. r. Magkapirdpiraeo; ma- 

lan?dg. 
DESTROZO. m. Pagsira; paglan- 

sdg. II Pagkasiri; kasira^n. 
DESTRUCCI6n. f. Pagkagibd; 

pagkasir^; pagkagubd. 
DESTRUCTIV0, VA. adi, Gumi- 

aiba; sumisir^; nagpapaguhd. 
DESTRUEQUE. m. Pagbawi ng 

palitan. 
DESTRUIR. V, a, IgibS; sirain; 

iguho. II fig. Alis^n ang isdng 

tao ng ik^bubuhay, II fig. Lug- 

sak!n ang kayamanan. 
DESUDAR. V. a. Alisdn ng pawis. 
DESUNION. f Paghihiwaldy ng 

dalawang bagay na magkaanib. 

II fig. Pagkakaalit; hindt pagka* 

kaagpang ng Ic6b. 
DESUNIR. V. a. Paghiwalayln ang 

dalawdng bagay na magkaanib. 

II fig. Pagkagaliti n . || v. r. Mag* 

kahiwal^y. H v. r. fig^ Magka- 

galit. 
DESUNAR. V. a. Alisdn ng kuk6. 
DESUSADO, DA. adj. Hindt gi- 

nagamit; lipds na sa panah6n. 
DESUSAR. V a, Huwdg gamitin; 

ipaubay4 sa gamit. |i v. r. Ma- 

lipas. 
DESUSO. m. Pagkalipas; hindt 

paggamit. 
DESVa1dO, DA. adj. Nauukol 

sa taong matads at payiat. || 

Nauukol sa kulay na mapusyliw. 
DESVALID0, DA. a d j. WaUng 

nagaamp6n; waUng nagkakan- 

dili. 



— 208 — 



DESV 
DESVANECER. v. a. Paramin; 

pawiin sa paniiigin, II Ipagpaba- 

ng&. 1! V, r. Maparam; mapawi 

sa paninglo, || v, r. Magpahanglt. 
. II Maibay. i v, r. SumlDgd,w. 
DESVANECIM[IENTO. m. Pag- 

papabanp; kahanginan. |i Pagka» 

ibay; pagkaliy6. 
DESYARIADO, DA. adj. Nabibi- 

bdng. 
DESVARIAR. V. n. Mahibdng. II 

V. r. ant. Maii9y&. 
DESVARIO. m. Pagkabibd,ng;pag- 

sasalit& ng waldng wast6. 
DESVEDADO. DA. adj. Hindl 

na bawal. 
DESVEDAR. v. a. Huwdg nang 

ipagbawal. 
DESVELAR. v. a. PuyatiD; bu- 

wdg patulugin. II v, r. Magpu- 

ydt; maglamay. 
DESVELO. m. Pagpupuydt; pag- 

kapuyat. 
DESVENAR. v. a. Alisin ang mga 

ugdt sa laman. 
DESVENTAJA. t. Kakulangdn ng 

kagalingan; kawalan ng pakina- 

bang. 
DESYENTURA - f . Kasaliwadng 

palad; kapabamakan. 
DESVEN;rURADO, DA. adj. Ku- 

lang palad; napabamak. li Duk- 

b&; kaawaaw^. || Maramot. 
DESVERGONZADO, DA. adj.y8. 

Wal^ns: biyft; waldng pitagan. 
DESVERGONZARSE. v. r. Ma- 

wal& ang kabibiy^n; mawalS. ang 

pitagan. II Manampalasan. 
DESVERGUENZA. f. Kawalang 

biyadn; kawalan ng pitagan. il 



DESV 

Katampalasanan. 
DESVIACI6N. i. PaglilisyA; pag- 

kalisyd 
DESVIAR. V. a. Ilisyi; iHgaw. ll 

V. r. Malisyd; malig^w. 
DESVIG0RIZAR. v. a. Alisan ng 

lakds. 
DESVlO. m. PagkalisyA; pagkali- 

gdw. 
DESVIRTUAR. v. a. Alis^n ng 

taglav na bi?i 6 lakds. H v. r, 

MawaUn ng bis^ 6 lakds. 
DESVIVIRSE. V. r. Lumingap sa 

kapuwli,. 
DETALLAR. v. a. Isaisahin; 

isaysay ang isang bagay sa un- 

tluntt. 
DETALLE. m. Paglisaisd; pag- 

sasaysdy ng is^ng bagay sa un- 

tlunti. 
DETENdON. f . Pagbalam; pag- 

pigil. II Pagpiit. 
DETENER. v. a. Pigilin; sansa- 

lain; barangan. || Piitln. || v. r. 

Mapigil; mabalam; tnmigil. 
DETERIORAR v. a: Pasamaln; 

sirain ang iBdng bagay. || v. r. 

Masir^. 
DETERIO RO. m . Pagkasirlt. 

DETERMINAGION. f. Pagtatad- 
banlt; pagpapasiyd.. || Tadbana- 
kapasiyabdn. || Kapangabasan; ta- 
pang. 

DETERMINAR. v. a. Magtad- 
han^; magpasiy^. || Takdadn ans 
is&ng bagay. || For^ Hatulan. || 
V. r. Magpasiy^. 

DETESTABLE. adj. Katakwiltak- 
wil; kasukUmsukldm. 



299 



DETE 
DETESTABLE. adj . KatakwH- 

takwi 1 ; kasukldmsukl^m . 
DETESTAR. v. a. Itakwi'; ka- 

suklamdn; sumpaio. 
DETONAdON. f. Pagput6k; pu- 

t6k. 
DETONAR. V. n. Pumut6k. 
DETRACCi6N. f. Paglilisy&, II 

Pagalimura; pagsirang puri. !l 

Paglilihis sa daau. 
DETRACTAR. V. a. Siraangpuri; 

pagup&salaan. 
DETRAGTOR, RA. adj,y8. Ma- 

panuDgayaw; mapanirang puri. 
DETRAER. v. a. Ilisya; ilihis sa 

dadn. ii fig. Maniraeg puri; u- 

mupasal^. ]| v. r, Malisy&; ma- 

lihis sa daan. 
DBTRAS. adv. 1. Sa lik6d, 
DETRIMENTO. m. Pagkasirang 

bahagyd. || Kapanganyayadn ng 

sarili. 
DEDDA. f. Pagkakautang;utang; 

kautanpn || Sala; pagkakamait. 
DEUDO. m. y f. Kamaganak. || 

m. Pagkakamaganak; kamaga- 

nakan. 
DEUDOR, R A ; a d j . y s • May 

utang; nagkakautang. 
DEUTERONOMIO. m. Ang ikd- 

lim^ng sulat ni Moiees, 
DEYANADERA. f. Ulakin. 
DEYANAR- v. a. Maguldk. 
DEYASTaR. V. a. Igib&; iguh^ 

ang isdng bayan. || fig. Sirain. 
DEV0LUCI6N. f. Pagsasauli. 
DEVOLVER. V. a lull ang iedng 

bagay sa dating kalagayan. || Isa- 

uli; ibalik B& mayari. 
DEVORAR. V. a. Lamunin; sa8 



DIAD 

pangio; ubusin. 
DIA. m. Araw. || fig. Buhay. 
DIADEMA. f. P6tong sa ulo. || 

Kurona. 
DIAEANIDAD. f. Panganganinag; 

pagkaaninag ng isdng bagay na 

manipis at malinaw. 
DIAEANO, NA. adj. Nanganga- 

ninag; anag-^g. 
DIALECTO. m. Wika ng ising 

bayan. 
DIALOGO* m. Salitaan ng da- 

lawAng naguusap; tan6ng at sa- 

g6t ng nagsasalitaan. 
DIAMANTE. m. Bat6ng makining 

at mahalag^. 

DIAMANTINO, NA. adj. Nauu. 

kol sa diyamante. II fig. y poet. 

Matigds; hindi mababasag. 
DIAMANTISTA. eom. Ang nag. 

pipiraso at nagiinggaste ng diya- 

mante. 
DIAMETRO. m. Geom. Ang gu- 

hit na humahati sa gitn& ng 

isSng bilog. 

DIANA. f. Tugt6g ng hukb6 ea 
pagbubukdng liwaywdy. 

DIARIAMENTE. adv.t. Arawaraw. 

DIARIO. RIA, adj Nauukol sa 
arawaraw. || (7om. Akldt na pi- 
nagtataladu arawaraw ng mga 
kalakal. II m. Pahayagdn. || m. 
Gugol sa ariwaraw. 

DIARISTA. eom. Ang sumusulat 
ng isdng pahayagdn. 

DIARREA. f. Med. Pagbubulu- 
I6s; pagtatap6n. 

DIBUJANTE. p.a. ng Dibujar, 

II m. y f. Nagdidibuhg. 

27 



— 30O — 
DIBU 
DIBUJAR. v.a. Magdibuho || fig. 

ilarawan; iguhit. 
DIBUJO. m. Pagdidibuho; pag 

guguhit. 
DieeiON. f. Paogungusap. II 

Pananalit& 6 kawikaan. 
DieeiONARIO. m. Aklat na ta- 

laan ng mga pangungusap. 
DICTEMBRE. Ikdlabing dalawd sa 

mga buwdn ng ta6n. 
DIGTAMEN. m. Palag^y; pasiyd; 

kurd . 
DIGTAR. V a. Ipasulat; idiktd |1 

Humatol.ll fig. Iudy6k; imung- 



m. Tungayaw; salitang 



kahi. 
DIGTERIO 

lumalair. 
DIGHA. f Kaligayahan.il Kapa- 

larang maligaya. 
DIGHO. CHA. p. p.irreg.ng Deeir. 

il m SalitA; sabi. 
DIGHOSO, SA. adj Maligaya.|| 

Maoalad. 
DIDACTICA. f. Paraan sa pag. 

tuturd. 
DIDACTIC0, CA, adj . Nauukoi 

sa pagtutur6. 
DIdAsCALICO. CA. adj. Nauu- 

kol sa pagtuturd. 
DIENTE, m. Ngipin. 
DIESTRA. f. Kanang kamAy. 
DIESTRO, TRA. adj. Kanang 

kamdy. || Sandy; maalam. |j m. 

Bihasd »a sandata. 
DIETA. f. Pulong. n Sahod sa 

panunungkulan. I Upa cg mang- 

gagamet sa bawa^t panhik sa 

maysaklt. 
DIEZ. adj. SarnpA. « m. Bilang 

na sampa. 



DIEZ 

V. a. Magbayad 



ng 



diezmar. 

sa ikap<i. 
DIEZMERO, RA. m. y f, Ang 

nagbibigdy 6 tumatangglip ng sa 

ikapA. 
DIEZMESINO, NA. adj. Nauukol 

sa ikasampiing buwdn. 
DIESMO, MA. adj. ant. Ika~ 

eampti II m. ant. Ang ikaptl. 

DIFAMACI6n. L Paninirang 
pur'. 

DIEAMAR. V. a. Manirang puri 
ea kapwa. ii Magupasal^. 

DIFERENCIA. f. Pagkakaibd; kai- 
baban. || Pagkakaalit |j Labis. 

DIPERBNTE. adj. Kaibd; hindt 
magkaparis. 

DIPERIR. v.a. Iliban; ipagpaibdng 
araw ang paggaw& ng is^ng ba^ 
gay. II v.n. Maibi. 

DirieiL. adj. Mahirap gawfn.|} 
Mabig^t isagawA. 

DIPieULTAD. f. Sagwll; kahira- 

pan sa pagsasagaw& ng isdng 

bapay. II Alinlangan. 
DIFUNDIR. V. a. Pakalatin; pa 

sabugio. I fig. Isiwalat. || v, r. 

Kumalat; sumabog sa kaalaman 

ng marami. H v. r. fig. Masi- 

waldt. 
DIPUNTO, TA. adj.y8. Nama- 
. t^y. i m. Patdy. 
DIFUSI6N. f. Pagpapalaganap; 

pagpapakalat i Paglaganap; pag- 

kalat. 
DIPUSO, SA. p. p. irreg ng Di- 

tundir, || adj. Maluang; malawak. 

H Malawig. 



— 301 



DIGE 
DIGERIR. V, a Tunawin ang ki. 

Dain. ![ fig. Tiiein ang isdng 

kapabaniakda. || fig Isipin at 

kuruing mabuti ang mga bagay. 

11 V. r. Matunaw ang kinain. 
DIOESTIBLE. adj. Madaling tu- 

nawin. 
DIGESTION. f. Pagkatunavr ng 

kiaain. 
DIGNAGION. f. Pakikibagay sa 

kapuw^. 
DIGNARSE. V. r. Magingdapat. 
DIGNIDAD. f. Karapatdn; kara- 

ngalan. || Eadakilaan. U Eatung* 

kulaii. 
blGNO, NA. adi. Marapat; ka- 

rapatdapat. 
DIGRESION. f. Pagkalingdt ea 

pagsasalit^ng mga nagtatalumpati 

na nauuwi sa ib& ang sinasabi. 
DILACI6n. f. Pagkaantala; pag- 

kabalam. 
PILAPIDAR. V. a. Lugsakin ang 

mga kayamanan. || Aksayahln; 

ubusin ang salapi. 
DILATADO, DA. p. p. ng Dilatar. 
II adj. Marami; malawak; ma- 

lapad. 
DILATADOR, RA. adj. Nagpa- 

palapad. 
DILATAR. V, a. Palawakin; pa- 

laparin. || Pakalatin. || v. r. Lu. 

mapad; lumawak. il Lumawig ang 

panab6n. 
DIL ATORI A , f . Pa gkaantala ; pag- 

kabalam. 
DILATORIO, RIA. adj. For. Nag- 

papalawig sa usapln. 
DILECCI6n. f. Pagibig. 
DILEGTO, TA. adj. Iniibig ng 



DEIL 

Isbis. 
DILEMA. f. Pangangatnwirang 

wal^ng sukat na iabasdn. 
DILIGENGIA. f. Pagiingat; kasi- 

pagan. \\ Kiiiksihdn; katulinan. 

II Sasakydng malaki sa pagla- 

lakbay. 
DILIGENTE. adj Maingat. J| 

Madali; maliksf. {| Masipag. 
DILDIR. V. a. Lunawin; tunawin, 

II V. r. Malunaw; matunaw, 
DILUYIO. m. Paggunaw; paga- 

paw ng tubig sa lupa sa walang 

tilang ul^n. || fig. Malabis na 

kasaganaan. 
DlMANAdON. f. Panggagaling. 

II Pinagbububatan. 
DIMANAR. V. n. Bumuk^I ang 

tubig. II fig. Manggaling; mag- 

buhat. 
DIMENSION. f. Geom. Sukat; 

habli. II Lakf. 
DlMINUeiON. f. Pagbabawas; 

paguntt; pagliit. 
DIMINUTIYO, VA. adj. Nagpa- 

paunti; nagpapaliit. 

DIMINUTO, TA. adj. Kulang. ii 
Napakaliit. 

DIMISI6N. f. Pagbibltiw ng tung- 
k6I. 

DIMITIR. V, a. Magbitlw ng 
tungk6i. 

DINAMARQUES, SA. ad^. y s. 

Tagd Dinamarea. 
DINERO. m. Salapi; knwaltt. 
DINEROSO, SA. adj. Mayamiin; 

makuwaita. 

Dl6CESIS. f. Hanggang nasasa- 
kop ng arsobispo. 



li 



— 302 — 



DIOS 

DIOS. m. Maykapal; Bathaia. 

DIPTONGO. m. Gram Pagka- 
kasanib ng dalawang vocal na 
binibigkds ng minsanan. 

DIPUTADO. m. Kinataw^n. 

DIPUTAR. V. a. Itadn; italapd 
ang is^ng tao 6 bagay sa isaog 
wagds na kabangganan. || Panga 
tawanin. 

DIRECCI6N. f. Pangangasiwa || 
Pagtungo. II Hatol; turd. || Tum 
pahin. || Pamamatnugot. 

DIREGTO, TA. adj. Tuwid. || 
Patuloy ang lakad. 

DIREGTOR, RA. adj. Namamat- 
nugot. II m. y f. Tagapamatnu- 
got; tagapamahala. 

DIRIGIR. V. a. Ituwfd; patnupu 
tan; itungo sa paromonao. ii 
Samahan; iturd. I! Pamahalaan.|| 
Pangunahan ang kalooban ngis^ng 
tao. II V. r. Tumuwid; tumungo 
sa paparuonan. || v, r, Mama- 
hald,; mamatnugot. 

DI8CERNIR. V. a. Liningin. li 
For. Ihabilin ng huk6m sa isdng 
tao ang pamamatnugot sa is^ng 
batang wal4 pa sa hust6ng gu- 
lang. 

DlSeiPLINA. f. Aral; tur6 sa 
isdng tao. || Alituntunin at pa- 
raan sa pamumuhay. || Pagtu- 
tur6; pagaaral. 

DISeiPLINAR. V. a. Aralan; tu- 
ruan. || Paluin. 

DISeiPULO, LA. m. y f. Ang 
tinuturuan. ii Ang nagaaral sa 
is£ng paaraldn. 

DISGORDANGIA. f. PagkakaaUt; 
dt pagkakaakml ng mga bagay. 



DlSe 
DISGORDE. adj AUt ang pala- 

P^y; dt magkaisd ang palagay. 
II Mus. Hind! magk^akma ang 

tun6g. 
DISeORDlA. f. Pagkakaalit ng 

mga kalooban. | Pagkakaibd ng 

mga palagdy. 
DISCREPANCIA. f. Pagkakaiba; 

dt pagkakaparis. 
DISGRETO, TA. adj. y s. Ma- 

runong. || Mabait; mat»n6. II m. 

y f. Ang hinirang na dumal6 at 

m^gpayo sa pinun6 ng isdng ka- 

pisanan. 
DISeULPA. f. Katuwiran sa pag- 

iwas sa isdng kasalanan. II Pag- 

dadahiidn. 
DlSeURRlR. V. n. Lumakad; tu- 

makb6 sa ibd't ibang dako 6 po« 

6k, II fig. Magisip; maglining; 

magkurd. 
DISeURSO. m. Pagiisip; paglili- 

ning; pagkukur6. II Pangangatu- 

wiran. II Kaisipan. 
DISCUSI6N. f. Pagtatalo; pag- 

susuri sa isang bagay. 
DlSeUTlR. V. a. Suriin ang isdng 

bagay sa pamamagitan ng pa- 

ngangatuwiran ; pagtalunan. 
DISEMINAR. V. a. Pagwatakin; 

ikalat. || v. r. Magkawatakwa- 

tdk; kumalat. 
DISENSI6n. f. Pagkakaallt ng 

mga akal^/ || Hg. Paglalaban; 

pagtatalo. 
DISENTERIA. f. Pagiiting may 

dug6. 
DISENTIR. V. n. Magkaiba ng 

akala 6 haki. || Huwdg su- 

mangayon. 



DISE 
V. a, Iguhit. 



II Idi- 



DISEI^AR 

buho, 
DISENO. m. Guhit; dibuho. 
DISERTAGION. f. Pangangatu- 
wiran; pagnaamatuwid. || Talum. 
pati, 
DISERTAR. V. n. Mangatuwiran; 

magmatuwfd. 
DISPAMAR. V. a. Manirang puri; 

magparatang. 
DISEAMATORIO, RIA. a d j . Su- 
DISFAVOR. m. Dt pagbibigdy 

lo6b; dt pagpapaunl^k. 
DISEORME, adj. Walang ayos. 
II Pangit. II A^angan sa sukat. 
DISFRAZ. m. BaWtkayd. 
DISFRAZAR. v. a. Papangitin ang 
any6 ng isdng tao 6 bagay. 
Ikubll. II Magbaldtkayd. i| Mag-| 
kubli; magwalang kibd. 
DISERUTAR. V. a. Magtam6 ng 
kapakinabangdn; kamtin, || Ta- 
masahin. 
DISERUTE. m. Pagtatam6; pag- 

kakamit. 
DISGUSTO m Sukal ng Io6b; 

galit. II fig, Yamot. 
DISIDENdA. f, Pagkakalay6 ng 

AkdAk 6 palagay. 
DISIDIR. V. n. Tumiwal4g sa 
isdng aral 6 paniwal^. il Mag- 
pasiyd ng alit sa karamiban. 
DISIMULAR. V, a. Ikubli ang 
nasa sa Io6b; pagtakpdn, || Mag- 
waldng kibd It Magpatawad; mag- 
paray&. 
DISIMOLO. Pagwawal&ng kibd; 

pagpaparayi. 
DISIPAR. V. a. IkaWt at aksa- 
yahin ang mga bahagi ng isdng 



— 803 — 

DISL 

kabuuan. II Lugsakln. fl v. r. 

Makalat at maaksaya ang isang 

bagay. 
DISL0CACI6N. f. Pagkakalinsdd 

6 pagtilinsdd ng mga but6 6 

ng anom^n. 
DISLOGADURA f. Pagkakalinsdd 

6 paglilinsad ng mga but6 6 ng 

anomdn. 
DISLOGAR. V, a. Ilias^d; ialis sa 

kinalalagyan. || v. r. MaUnsdd. 
DISMlNUeiON. f . Pagbabawas; 

pagkukulang. 
DISMTNUIR. V. a. Bawasan; pa- 

liitin. H v. r. Magbawas; lumiit. 
DISOLUBLE. adj. Mapaghihiwa. 

Idy; makakal^g. 1| Matutunaw. 
DISOLUGION/ f. Pagkal^g; pag- 

hihiwaldy; paglansdg. || Paglulu- 

naw. ^ 

DISOLUTiyO, VA. adi. Kuma- 

kalEg; naghihiwaldy. || Tumutu- 

naw. 
DISOLYER. V. a. Paghiwalayin ; 

kalagin; lansagin. H Lunawin. || 

V. r. Magkahiwalay; makaldg. || 

V. r. Matunaw. 
DISONANdA, f. Masamdng tu- 

n6g. 
DISPARAR. V. a. Patudlaln; pa- 

putukin. II Ihagis na bigU ang 

isdng bagay. || v, r. Pumut6k 

ang kany6n 6 baril. || v. r, Mag- 

tatakb6. II V. n, fig. Magsalit4 
ng mga kabalbaldn. 
DISPARATAR. v. n. MagsaiitA 

ng mga kabalbaUn. 
DISPARATE. m. Salitft 6 gaw4ag 
kabalbaldn . 



— 304 



DISP 
DISPARO. m. Pagtudl&; pagpa- 

paput6k ng kaoydn 6 barfl. 
DISPENDIO. m. GuroI na napa- 
kalaki. || fig, Paglulugs^k; paga- 
aksayd ng salap!, 
DISPENDIOSO. SA. adj. Magu- 

gol; mahdl. 
DISPENSABLE. adj, Maipagpa- 

paumanhln. 
DISPENSACI6N. f. Pagpapbu. 

manhfn; 
DISPENSAR. V. a. Magbigdy. || 
Patawarin sa isdng panunuparan.lt 
Ipagpaumanbin. 
DISPERSAR V. a. Pagwatakwa- 
takin; ikalat; isabog. |{ v. r. 
Magkawat^kwatdk; kumalat; su- 
mabog. 
DISPERSI6n. f. Pagkakawat^k- 

watdk; pagkalat; pagsabog. 
DISPERSO, SA, adj. WatAkwa- 

tdk; tiwatiwaldg. * 

DISPERTAR. V. a. Gisingin; pu- 

kawin. II v. r. Gumising. 
DISPIERTO, TA. p. p. irreg. ng 

Dispertar. || adj. Gislng. 
DISPLIC£NCIA. f. Kawaiang lu- 
g6d at aliolangan sa pakikihar^p. 
DISPLIGENTE. adj,y8. Nagpa- 

pasukal ng io6b. 
DISPONER V. a. Hagay ng ma- 
ayos ang mga bagay. || Magpa- 
siyd. H IhandA. || v. r. Maka- 
pangyari. || Humand&. 
DISPUTA. f . Pagtatalo; pagtu- 

tunggalt. II Pagaaway. 
DISPUTAR. V. a. Katalunin; ka- 
tunggalilD. fi Awayin. || Maki 
pagtalo. II Lumaban. 
DlSTANeiA. f. Agw&t; pagitan 



DIST 

n^ pagkakalayd II fig. Pagkaka- 
ibd 
DISTANTE. adj. Malayd. 
DISTAR. V. a. Uoaagwat; puma- 

gitan. [| fig. Maibd. 
DISTINCI6n. f. Pagtatangi. H 

Pagkakataogi; kalbahdn. 
DISTINGUIDO, DA. adj. Mara- 

ngdl; katangitangi; dakil^, 
DISTINTIYO, VA. adj. Nagpapa- 
kilala ng katangidn ng is^ng ba- 
gav. II m. Sagisag. 
DISTINTO, TA. adj. Kaibd. || 

Maliwanad. 
DISTRAOeiON. f. Paglibdng. )| 

Paglilibdng; pagaaliw. 
DTSTRAER. v. a. Libangin. || 
Ilayd ang Io6h ug is^ng tao sa 
is^ng bagay. tl v. r. Malibang; 
roagaUw, 
DISTRIBUeiON. f. Pagmumud- 
mod; pamamahagi. || Pagkaka- 
bahabahaging maayos ng panah6n 
ayon sa bagay na kinauukulan. 
DISTRIBUIR. , V. a. loamahagi; 
imudm6d. || Ibigdy sa bawa't 
\s& ang nauukol.ll Impr Isabog 
ang mga letra na ginagamit sa 
paglilimbdg. 
DISTRITO. m Purdk; nayon. 
DISTURBIO. m. Kaguluhan. || 

Malaking kaingayan; ligalig. 
DISUADIR. V. a. Pagpayuhan; 
himukin ang isang tao upang 
huwdg magpatuloy ea binaba- 
lak. 
DISUASION. f. Pagpapayc;pag- 

himok. 
DISUASIYO, VA. adj, Humihi- 
mok; oakahibikayat. 



DIUR 

DIURETieO, CA. adi. Nagpapa- 

ibi. 
DIURNO, NA. adj\ Sa araw. || 

Akldt ng mga dasdl ng pari, 
DIYAGAR. V. g. Lumai adlakad; 

gumalltgala. || Malayd sa bagay 

na piaaguusapan. 
DIVERGENC£A. f, Geom. Pag~ 

kakahiwalay ng dalawang guhit 

na nagbubuhat sa isdng po6k. || 

fig. Pagkakaib^ ng daiawdng pa- 

lagdy. 
DIYERGENTE. adj. NahihiwalSy 

sa kasama; nagkakaibd ng pala- 

gay. 

DIYERSIDAD- f. Pagkakaibd. 11 

Kasaganaan ng mga bagay na 

nagkakaiba. 
DIYERSION. f PagliliwaHw; pag- 

lilibdng. || Pagpaparaan ng pa- 

nafe6n, 

DIVERSO, SA. adj. Kaibd; ibd. 
DIYERTIDO, DA. adj. Masayd; 
maligaya. ji Libdog. 

DlVERTIMIENTO. m. Pagkali- 

bdng. 
DIYERTIR. V. a. Iliay^; iUhls. H 

Libangin. |j v. r. MalisyA, || 

V. r. Malibang; maglibdng; mag- 

aliw. 

DiyiDENDO, m. Arit. Bilang 
na pinagbabahagi. || Bihagi ng 
pakinabang na i^;inioigdy sa mga 
kasapi sa isang kalakal. 

DiVIDIR. V. a. Hatiin; pagbahi- 
bahagibin. ii Imudmdd; ipamahagi. 
II fig. Paghiwalayin. |) v. r. Hu 
miwaldy. 



305 



DIYI 
DIYIESO. m Pigsd. 
DIVINIDAD, f. Pagkadiy63, 
DIYINO, NA. adj. Nauukol sa 

Diy6s; may kadiyusan. II fig. 

Napakadakila. || m. y f. Mang* 

huhul^. 

DIYISA, f Palataadaan 6 sagi- 
sag na ikinakikilala sa mga tao« 
ur! at ibp. 

DIVISAR. V. a. Mamalas; maba- 

naagan ang isdng bagay. 
DIVISI6n. f. Paghati; pagbaba- 

hagi; paghihiwalay. II Hati. || fig. 

Pagkakaalit; pagkakahiwaliy ng 

mga kalooban. 
DIVlSOR. m. Arii^ Bilang na 

pinagbabahaginan . 
DlVORCIAR. V. a. Paghiwalayin 

ang mdgasawa. || Pagbiwalayin 

ang dating maakasama. II y. r. 

Maghiwaldy ang magasawa/ 
DlYORdO. m. Paghihiwalay ng 

magasawa. 

DIYDLGAR. v. a« Ihayag pa 
madld; ilathalA; isiwalat. 

DO. m. Mus^ Unang tinig ng 
tugt6g. I! adv. I. Saan. 

DOBLADURA. f. Tupt; lup!;ba- 
kda x^% tiki6p. 

DOBLAR. V. a. Paglbayuhin ang 
dami ng isdng bagay. || Tiklupln; 
ilupt. II V n. Idubl^; tugtugln 
ang kampanlt ng tugt6g aa pa* 
t§y. II V. r. fig. Pahinuhod. 

DOBLE. adj. Ibayo; nagkakalang- 
kdp. il fig. Mapaglaldng. II m. 
Pagkakaau?6n • 



— 300 — 



DOBL 
DOBLEGAR. v. a. Ilupl; balnk- 

tutlo; batukin, \\ flg. Pagbagu- 

hin ng kalooban. || y. r, Maba- 

luktdt; mahutok. 
DOBLEZ. f. Pagkakasu86n; lup!/ 

II Pagdaray^; laldng, 
DOCE. adj. Lablngdalawd, 
DOGENA. f. Katfpunan na la- 

Wngdalawd katao 6 bagay. 
D6CIL. adj. Malubdy. |j Masu- 

nurin, || Nauukol sa mga bagay 

na madaling tapyasfn 6 labrabin. 
(i Malambdt; madaling matuto 
DOeiLIDAD. f. Kalambutin ng 

ugali; kadali^ng matuto. 
DOCTO, TA* adj. Maalam; pan- 

tas. 
DOGTOR, RA. m. y f. Ang taong 

maj katibayan ng matads na 

karunungan. || Aog nagtuturd ng 

isdng karunungan. {| fam . Mang- 

gagamot. 
DOGTORAL. adj. Nauukol sa 

pagkadoktor. 

DOOTRINA. f. Aral. || Karunu 
ngan. || Palag^y 6 pagkukurS ng 
isdng mangangath&. 
DOeuMENTO. m. Turong ibi 
nibigdy sa isdng tao 6 sa ano- 
mdng bagay. || Kasulatan. 
DOGAL. m» Lubid na itinataU sa 

mga kabayo. 
DOLENGIA. f. Karamdaman;sa- 

ka. 
DOLER. V. n. Sumaklt ang isAng 
bahagi ng katawdn. || Magdam 
ddm, II V. r. Magsisi. || Maha- 
bdg sa kapahamak^n ng kapuwl^. 1 
DOLIENTE. p. a. ng Doler. Ma- ' 



DOLO 

saklt. I adj. Maysaklt. 
DOLO. m. Daya. 
DOLOR. m. Sakit; hapd!; kirot. 
I Damdamin ng kalooban; sd- 

kit; dusa. 
DOLORIDO, DA. adj. Masakit; 

nagdadanas ng sakit. |[ Nagdu- 

du«a; nagdaramd^m. 
DOLOROSO, SA. adj. Kasakitsa- 

kit. il Kahapishapis. 
DOMADURA f. Pagpa:^aam6; pag- 

supil. 
DOMAR. V. a. Paamuin; supilin. 
DOMENAR. V. a. Supilin; paa- 

muin; pasukuin. 
DOMESTIGAR. v. a. Paamuin 

ang mga hayop na mabangls. 
DOMESTieiDAD. f. Pagpapaamd. 
DOMfiSTICO. CA. adj. Nauukdl 

sa bahay. || Nauukol sa hayop 

na alag^. || Nauukoi sa alilang 

utusdn sa bahay. 
DOMieiLIADO, DA. adj. Nani- 

nirahan sa isdng po6k. 
DOMieiLlAR. V. a. Bigydn ng 

matatahanan; || v. r. Manirahan; 

tumahdn sa isdng po6k. 

DOMieiLIO. m. Tahanan. |! Po- 
6k na pinamamabayan. || Bahay. 

D0MINACI6N. f. Pagsakop;pag. 
hahari. 

DOMINANTE. p. a. ng Dominar. 
Naghaha.l; sumasakop. 

DOMINAR, V. a. Makapangyari; 
sumakop. II Supilin. || v. n. Ma- 
mukdd sa itads ang isdng bund6k 
6 tahanan. || v. r. Makapag- 
bawak ng lo6b. 

DOMINGO. m. Lingg6, 



DOMI 
DOMINIO. m. Kapangyarihan sa 

isang bagay. n Kataasan sa isdng 

tao. II Lupang nasasakupan ng 

isang hari. 
DON. m. Kalo6b; biyay^. || m. 

Katibayang ibinibigdy sa isang 

tao. 
DONAGION. f. Pagkakalo6b. (I 

For^ Kaloob, 
DONAIRE. m. Kainaman at ga- 

r^ sa pagsasaliat. || Saiit^ng na- 

kalulug6d. II Kakisigan, 
DONAR. V. a. Magkalo6b; mag- 

bigdy. 
DONATARIO. m. Ang pinagka- 

kalooban ng isdng bagay. 
DONGELLA. f. Dalaga. || Ling. 

kod na babae. 
DONCELLEZ. f. Pagkadalaga. 
DONDE. adv. 1. Sadn. 
DONDEOUIERA. adv. 1. Sadn 

mang dako. 
DONOSURA. f. Kainaman sa pag- 

sa^alitd. II Pagpapatawd. 
DONA. f. Ginang; gino6. 
D0QUIER 6 D0Q[JIERA. adv. 1. 

Sadn man dako. 
DORADO, DA. adj. Kulay gint6. 

II m, Pagdudurado. 
DORAR. V. a. Ilubog sa gint6. 
DORMILON, NA. adj. y s, Mk- 

tutulugin. 
DORMIR. V. n. Matulog; magpa- 

hingaldy; humimlay. H v, a. Pa- 

tulugin; pahimlayin. || v. r. fig, 

PumayapA. 
DORMITAR. V. n. Umidlip; mag- 

agawtul6g; 
DORMITIYO, VA. adj. Nagpa- 

patulog. II tn. Pdingpatulog. 



— 217 — 



DORM 
DORMITORIO . m. Tutulugdn ; 

silid na tulugan, 
DORSAL, adj. Nauukol ea lik6d. 
DORSO. m. Lik6d; kabalikdn ng 

isdng bagay. 
DOS. adj Dalawl. 
DOeiENTOS, TAS adj. Dalawang- 

dadn. 
DOSEL. m- KTuitina sa pinto. 
DOSIS. f, Dami ng timbdng ng 

gam6t na ipinaiinom sa maysa- 

kit 
DOTE amb. Kayamanang tina. 

tangg^p ng babae sa pagaasawa- 

II Knloob; sangl^. 
DRAGMA. f. Ikalawdng bahagi 

ng isang onsa, 
DRAMA. m. Dul&. 
DRAMATIGA. f Karunungan sa 

paggawa ng dul& 
DRAMATURGO. m. Mangdu- 

dula. 
DRIZA. f. Lubid na ginagamit 

sa paglaladlad at pagbababa ng 

watawat. 
DRIZAR. V. a. Magladldd 6 mag- 

bab^ ng layag. 
DUGTIL. adj. Makunat. 
DUGTILIDAD. f, Kakunatan, 
DUDA. f. Alinlangan; agamagam. 
DUDAR. V» n. Magalinlangan; 

magalangan; magagamagam.||v. a. 

Pagalinlanganin. 
DUDOSO, SA. adj. Alinlangan; 

nagaaiinlangan. 

DUELA. f. Tabldng ginagamit sa 

paggawd ng bariles. 
DUELO. m. Paglalaban. ii Sdkit; 

dusa. II Pagpipighatl; pakikira- 

may sa lumbdy. 

28 



DUEN 

DUENDE. m. Lamang lup^. 
DUENO, '^A m. yf. Nagmamay 

ari. II Paiigino6n, 
DUETO. m, Saliw ng dalawang 

tinig. 
DULGE. adj. Matamls. I| fg. 

Masardp. || fig. Magiliw. 
DULGERA. f. Lalagydn ng ma- 

tamfs. 
DULCERIA. f. Gawaan ng matamls. 
DULGERO. RA. adj. Magiastuhin 

Dg naatamls. I| m. y f. Mangga- 

gaw& ng matamis. 
DULCIFICAR. V. a. Patamisin. II 

fig. Palubayln ang kasaklapanj 

V. r. Tumamls. 
DULZOR. m. Katamiean. 
DULZURA, f. Katamisan; tamfs. 

II fig. Kagiliwan; kalubay^n ng 



218 — 

DUO 

lo6b. II fig. Kabutihan. 
DtJO. m. Mu8. Tugt6g na ina- 

awit 6 tinutugt6g ng dalawd. 
DU0DI:CIM0 MA. adj. Ikala- 

bingdalawa. 
DUODENO, NA. adi- Ikalabing- 

dplawd. 
DUOMESINO, NA. adj. Dala- 

wdng buwdn. 
DUPLICAR V. a. Ibayuhin; ga- 

wfng dalawd; ulitin. 
DURACI6N. f. Tagdl; luat |1 

Pagtatagdl. 
DURADERO, RA. adj, Matag^l; 

maiuat . 
DURAR. V. n, Tumag^l; magludt; 

manatili. 
DUREZA. f. Katigasdn. 
DURO, RA. adj. Matigds. il fig. 

Maluplt. 



E. f. Ikaanim na titik s» abaka 

dang kastila at pangalawd sa 

mga vocal. 
EBRIEDAD, f. Kalanguhdn; ka- 

iasingan. 
EBRIO, BRIA adj. Lang6; laeing. 
II de plaeer. Lang6 sa katuwadn. 
EBRIOSO, SA. adj. Madaling 

malang6; malalasingin. 
EBURNEO, NEA. adj. Garing. 
ECLESIAST£S m. Isd sa mga 

aklat na sinulat ni Salomon. 
EGLESlASTieO, CA. adj. Nauu- 

kol sa simbahan. || m. Pari. 
ECLIPSAR. V. a. Paglahuin; pag-^ 

kulimlimin ang sikat ng araw 6 

buwdn. II V. r. Maglabd; mag- 

kulimlim. II fig. Manglabo; mag- 

dilim angf pagiisip. 
EGLIPSE. m. Paglalaho; pagku- 

kulimlim ng araw 6 buwan. 
ECLiPTICA. f . Guhit na nilala- 



karan ng lup^ sa paligid ng 

araw. 
ECO. m, Alingawngaw. 
EeONOMIA. f. Pagiimp6k; pag- 

titipid. 
EC0n6MIC0, CA. adj. Matipid; 

maimp6k, 
ECONOMIZAR. v. a. Magimp6k; 

magtipid. 
EeUADOR. m. Bilog na malakl 

na nalalagd,y &a kabilugan ng 

lupa. at magkapantdy ng agwdt 

sa dalawd,ng polo. 
EOHADERO. m. Tulugdn. 
ECHADILLO m. Batang wal^ng 

magamp6n. 
ECHAR. V. a. Itapon; itab6y; 

palayasin. II Agrie. Sibulan; tubu. 

an. II V. r. Humig4.|| Dumaluhong. 
EDAD. f. Gulsng; panahong ni* 

lakaran sapul sa kapanganakan 

ng isdng tao 6 hayop. 



220 — 



EDie 
EDieiON. f. Pagpapalimbdg. I! 

Pagkalimbag. 
EDIGTO. m. Utos; pamahayag 

ng pund 6 may kapangyarihan. 
EDIFICAR. V. a. Magtayd ng 

babay. || fig. MAgbigdy ng ma- 

buting halimbawjt sa kapuwi. 
EDIFICATIVO, VA. adj. Nagbi- 

bigdy ng mabuting halimbaw^. 
EDIFICI0. m. Bahay; malaking 

tahanan. 
EDITOR. m. Tagapagpallmb^g. 
EDITORIAL: adj. Nauukol sa 

pagpapalimbag- || m. Pangulong 

tudling. II Gasa Editorial Bahay 

palimbagan. 
EDUCACI6N.- f, Pagtuturd; pag 

bibigdy sa isdng tao Dg mabuting 

aral 
EDUGAR. V. a. Turuan; aralan. 

tl V. r. Magaral, 
EFECTIV0. VA. adj. Tunay. 1| 

Mabissl. 
EFECTO. m. Kahangganan; pi- 

nangyarihan, || For* Bis^ ng isd,ng 

kautusdn 6 katibayan, || pi, Mga 

bagay bagay. 
EFECTUAR. V. a. Isagawd; yariin 

ang isdng bagay. II v. r. Mai- 

sagaw&; mangyari, 
EFEMfiRIDES, f. pl. Akldt na 

kinasusulatan ng mga pangyaya- 

ri sa arawaraw. 
EPERVESCEH[CIA. f. Matinding 

silakb6 ng dugd, tubig at ibp. 
II fig. Pagiinit ng damdamin. 
EFICACIA. f. Bisa; lakds. 
EFICAZ. adj. Mabis^. 
EPIGIE. f. Larawan. 
EPiMERO, RA. adj. Sangdall; sagUt 



EFUN 

EFUNDIR. V. a. Ibuhos; ibub6. 
EEUSION. f. Pagkabuhos; pag- 

kabub6. 
EGIDA. f, Pagkukupk6p; pagta- 

tangg6l. 
EGOISMO, m. Malabis na pag- 

tingin sa kagalingang sarili. 
EGOISTA. m- Ang wal^ng t n'- 

tingnan kungdt ang kagalingang 

sarili. 
EGREGIO, GIA. Marlae; bunyL 
EJE. m. Pahalang na bakal 6 

kahoy na iuiikutan ng mga gu- 

16ng ng sasakydn. 
EJECUCI6N. f. Pagsagaaawd sa 

isdng bagay; pagganap II Pag- 

bitay sa isdng nakamat^y. || For, 

Pagsamsdm sa pagaarl ng may 

utang. 
EJECUTAR. V. a. Isagaw&; gana- 

pin. II Bitayin ang isdng naka- 

matdy.ll Fot. Samsamin ang mga 

pagaari ng may utang. 
EJECUTIVO, VA. adj. WaWng 

liban; biglaan |! fig. Handft. || 

m. Tagapagpaganap. 
EJECUTOR RA. adi. y s. Gu. 

maganap; gumagawS,, 
E^EMPLAR. adj, Nagbibigdy ng 

mabuting halimbawa,. || m. Pa- 

risj^.n; huwaran. II Sipi; saliD. 
EJEMPLO. m, Halimbaw^; papa- 

risdn; buwaran. 
EJERCER. V. a. Guman^p ng 

isdng tungkulin; manuparan. 
EJERCICI0. m. Pagsasanay. II 

Hanapbuhay. II Mil Pagsasanay 

n| mga hukb6. 
EJERCITAR. V. a. Sanayin. II 

V. r. Magsanay. 



_ 2 
EJER 
EjfeRClTO. m. Hukbo. 
EL. Art> m. Ang. 
:eL. pron. pers. ra, Siy4. 
ELABORACI6n. f. Pdghahand&; 

paggawa. 
ELABORAR. V. a. Ihand^; gawln. 
ELAGIOlsr. f Kataasan ng ugali; 

kapalaluan. 
ELECCl6lsr.. f. Paghirang; pagpil;i 

pagbahalal. 
ELECTIYO, YA. adj. Hinihirang 

6 inihahalal. 
ELEGTO, TA. p p irreg. ng Ele 

gir. II m. Nahalal. 
i]LECTOE, EA. adj, Manghahalal; 

naghahaldl. 
ELECTRICISTA. m. Marunong sa 

elektrisidad. 
ELEGANdA. f. Kariktan || Kai- 

naman ng pagbibigkds ng mga 

pangungusap. 
ELEGAlNfTE. adj. Magar^; mari- 

kit. 11 Makisig. 
ELEGIR. V. a. Humirang; pumi i. 

H Maghaldl || v. r. Mahirang; 

raapilL H Mahaldl. 
ELEMEls^TAL. adj. May mga pa- 

simiia II Panguna; nangunguna. 
ELEMENTO. m. SimulA; sangkdp. 

II Pasimula ng isd,Dg bagay. 
ELEYAddN. f, Pagtataas; pagka- 

taas. il Taas; tayog, || fig. Pag- 

katads sa tungkulin' || fig. Ka 

palaluan. 
ELEYADO, DA. adj Matsas; da- 

kiia. 
ELEYAR. V. a. Itads; angatln ang 

iedng bagay. || Ilagdy sa isdng 

matads na tungkulin ang isdng 

tao. II V. r, fig. Mawaldn ng 



ELOe 

Io6b. II V. r. fig, Magpalal^> 
magmalaki. 
ELOetlENeiA, f. Kagalingan sa 

pagsasaiit^. 
ELOeUENTE. adj. MagaKng mag»- 

salita. 
ELOGIAR. V. a. Purihin ang isdng 

tao 6 bapay. 
ELOGIO. m. Pagpupuri; papuri, 
ELLA. pron. pers. f. Siy^- 
ELLO, pron. pers. neut. Ya6n, 
ELLOS, ELLAS. pron. pers..pl. m^ 

y f. Siid 
EM AK ACI(5N f . Panggagaling ; 

pagmumul^ 
EMBADURKAR. v. a. Pahiran; ku^- 

lapulan. |1 v. r. Makulapulao. 
EMANAR. v.n. Manggaling; mag^ 

muli. 
EMBAJADOR. m. Sug6. 
EMBALAJE. m. Pagbabasta. \\ 

Balot ng mga kalakaL 

EMBALAR. V. a. Bastaln; palduhin. 

EMBARAZAl)A. ad] y s. Buntis. 

EMBARAZAR. V. a. Hadlangdn 

ana isdng bagay; lagyan ng sa- 

gabal. 1! v. r, MahadlangAn; 

magkaro6n ng sagabal. 

EMBARAZO. m. Hadl^ng; sagabal. 

II Kabuiit s&n. 
EMBARBEGER. V. n. MagkabaU 

bds ang lalaki. 
EMBARCACl6H. f. Sasakydngda- 
gat. II Pagsakay.ll Panah6ng iti- 
natagdl ng pagUlaydg. 
EMBARCADERO m, Daungan. 
EMBAROAR. V. a. Isak§y; itugpd 
sa i.-ang sa^kydtigdagat. |1 v. r 
Sumakdy; tu^ugpd. 



VI 



— 222 — 



EMBA. 
EMBARGO. m. PagsasaHy; pag- 

tutugpa. II PdgsaMy; pagtua^pa 
EMBARGAR. v. a. Hadlangdn. || 

fig. Akitiu ang lo6b. || Ilitin; 

samsamin ang pagaar! ng isdng 

may-utang. 
EMBARGO. m. Hindi pagkatu- 

naw ng kinain. || Hadldng; sa 

gabal. II Pagilit; pagsamsdm sa 

pagaari ng may-utang. || Sin 

embargo» m. adv. Subali't; nguni't 

datapuwa*t; gayun man. 
EMBARNIZAR. v. a. Pah^ran ng 

barnis. 
EMBARQUE. m. Pagsasakdy; pag- 

lululan. 
EMBARRAR. v. a. Kulapulan ng 

putik. II V. r. Makulapulan ng 

putik. 
EMBARRILAR. v. a. Hagay sa 

bariles. 
EMBATE* m. Mar^ Salpok ng 

alon ng dagat. || Pagdaluhong na 

bigld. 
EMBAUGAR, v. a. Dayain; lin- 

langln . 
EMBAULAR. v. a. Ilagdy sa 

ba6l. II fig- y fanQ' Kumain ng 

marami, 
EMBEBEGER. v. a. Libangin. 1| 

V. r. Matigagal. 
EMBEBER. v. a. Sipsipln; hititin. 
EMBELESAR. v. a. Patigagalin; 

patigilin ang lo6b. || v. s. Mati- 

gagal; matigilan, 
EMBELESO. m. Pagkatigagal; 

pagkatigil ng lo6b. 
EMBELLEGER. v. a, Painamin; 

pagandahia. II v. r. Uminam; gu- 

mandd. 



EMBE 
EMBELLEGIMIENTO. m. Pag- 

paoagandd* 
EMBE5TIDA. f. Pagdaluhong; 

pagaway. 
EMBESTIR. V. a. Daluhungin; 

awayin, 
EMBETUNAR. v. a. Bitun^n. 
EMBLANDEGER. v. a. Palam- 

butfn; II V. r. Lumamb6t- 
EMBLANQUECER. v. a. Paputiin. 

11 V. r. Pumuti, 
EMBLEMA. m. Sagisag; tand^. 
EMBOBAR. V. a. Tangahin; tu- 

ligln II V. r. Matigagal. 
EMBOGAR. V. a. Isubd sa bibig- 
II Paniwalain sa kaainungalingan ^ 

ans isdng tao. 
EMBOLSAR. v. a. Isilid sa bulsd. 
EMBOLSO. m, Pagsieilld sa bulsd. 
EMBORNAL. m. Imburnal; pada- 

luyan ng tubig, 
EMBORRAGHAR. v. a. Languhin; 

lasingin.tl v. r. Malang6; malasing. 
EMBOSGADA. f. Pagkukubli ng 

iea 6 i^^ng tao sa kanl6ng na 

po6k. 
EMBOSGAR. v. a. MiL Pa«ku- 

blibin ang mga tao sa kanl6ng 

na po6k upang manggulat.|| v. r. 

Pumasok sa gubat. 
EMBOSQUECER. v. n. Maggu- 

bat ang isdng po6k. 
EMBOTELLAR. v. a. Isilld sa 

bote ang alak. 
EMBOZAR. V. a. y r. Magtakip 

ng mukh&. 
EMBRAYEGER, v. a. Pagalitin; 

pagngalitin.il v.r. Magalit; mag- 

n|alit. II V. n. fig. Umunldd ang 

halaman. 



EMBR 
EMBRIAGAR. v. a. Languhln; 

lasingln. |1 v, r. Malang6; malasing. 

f>g. Mawalang diwa. 
EMBRIAGUEZ. f. Pagkalang^; 
. kalasingdn. |1 f ig. Pagkasir^ rg 

baft. 
EMBROLLAR, v. a, Guluhin;ali- 

sin ang mabuting kaayusan ng 

mga bagay. 
EMBROLLO. m. Pagkagulo; gu^6. 
EMBROMAR. v. a. Aglahiin; li- 

bakin; biruin- 
EMBRUTEGER. v. a, Sirain ang 

bftft; tangahln. II v. r. Masi- 

ra ang bait; magpakahayop. 
EMBRUTEGIMIENTO, m. Pag- 

kasira ng bait; pagpaoakabayop. 
EMBUDO. m. Imbudo; baiisung- 

86ng. II fig. Daya. 
EMBUSTE. m. Kasinungalingan, 
EMBUSTERO, RA. adj. y s, Si- 

nungaling, 
EMBUTIR. V. a. Magsiksik. n 

Ipasok ang isang bagay sa lo6b 

ng i!^a. 
EMfilTCO, CA. adj. y s. Nagpa- 

pasuka. 
EMIGRAdON. f. Faglay6 sa 

sariling lupa; pangingibaug iu- 

EMIGRAR. V. n. Mangibdnglupa; 

lumayo sa sariling lup^. 
EMINENGIA. f. Kalakhdn; kada- 

kilaan, || fig. Kataasan ng isip 

6 kabanalan. 
EMINENTE. adj. Dakil^; mataas, 

II fig. Maril^g. 
EMISARIO. m. Sugd upan» mag- 

siyasat 6 makipagunawaan sa 

isdng tao. 



223 — 

EMIT 
EMITIR. V. a. Pasabugin ang sa- 

laping papel. || Ipahayag ang isdtp 

palagdy 6 pasiyd. 
EMOeiON. f, Sibkb6 ng damda- 

mir; balisa, 
EMOLUMENTO. m. Kapakina- 

bangdn sa isdng tungkulinghawak, 
EMPAGHO. m, Kadunguan; hiy^ 

II Sagwil, II Hindt pagkatunaw ng 

kinain, 
EMPALAGAR. v, a. Maka8uva 

ang isdng pagkain, || fig, Pagu- 

rin II V. r, Masuv|t; maaun^k. 
EMPALAGO, m. Suy^, 
EMPALAGOSO, SA. adj, Naka- 

susuya; nakasusun6k, 
EMPALaR. V. a, Tuhugin sa du 

ruan. 
EMPANAR. V. a, Baliitia ng lam 

pin ang mga sangg6l, || Pangla 

buin. II fig, Dungisan ang puri 6 

karangalan. || v, r. Manglabd. 
EMPAPAR, V, a, Tigmakin ng 

tubig ang isang bagay, 11 v. r 

Matigmdk ng tubig. 
EMPAPELAR, V. a. Balutan nir 

p^pel, 
EMPAQUETAR, V. a, Bastaio; pa- 

ketehin. 
EMPAREJAR. v, a. Ipantay an^ 

isc4ng bagay sa isd. || v. n, Ma- 

agapay. |1 Magkapareho ang da- 

lawdng bagay, 
EMPATAR. V. a. Pagpatasin, li 

V. r, Magkapatas ang bilang. 
EMPATE. m. Pagkakapatas. 
EMPEDERNIDO, DA. adj, fig. 

Matigds ang loob. 
EMPEDERNIR. V. a. Patigaslng 

labis. 11 V, r. Tumigds na tutoo 



— 224 



EMPE 
EMPEDRADO. m, Latag na bat6; 

tuntungang bato. 
EMPEDRAMIENTO, m. Pagla- 

latag n| bato sa tuntungan. 
EMPEDRAR. v. a. Latauan ng ba- 

to ang tuntungang luna, 
EMPEINE. m, Puson. [| Bab6ag 

ng pad II Saklt sa baiat;buni. 
EMPEINOSO. SA. adj Bunihm, 
EMPELAR* V. n. Magkabuh6k 

5 balahibo, 
EMPELLAR. v, a, Itulak, 
EMPELLON. m. Tulak, 
EMPENAR. V. a. Isanglft; mag- 

sangid, H Pilitin. 1} Ipakiusap aog 

isdng tao upang malagd,y sa isang 

tungk61. II V. r. Msgkautang. II 

V, r. Magpilit. (| Mamagitan, (1 

Magtalo 
EMPENO. m. Pagsasangld. 11 Pag- 

pipilit; paasusumakit. || K ttiya- 

gadn sa is^ng hinahangdd. 1} Ta- 

gapamagitan. 
EMPEORAR. V. a. Pa amalng 

lald» 11 V. n. y r. Sumamft sa 

dati; lumubhA. 
EMPERO. conj. adver, Nguni't. 

11 Subairt. 
EMPEZAR. V. a. Simuldn; pasi. 

muldn, j[ V. n. Magsimula. 
EMPINAR. V, a. Itindfg; itay6.|| 

fig* y fam, Umin6m ng marami. 
II V, r. Tumiy^d. !| v. r. fig. 

Mamuk6d ang pun ingkahoy, bun- 

d6k at ibp, dahil sa kataasan. 
EMPLASTAR. v. a. Lagydo ng 

tapal. II V. r. Marumih^n ang 

mga paa 6 kamdy. 
EMPLASTO. m. Tapal; pana- 
pal. 



EMPL 
EMPLASTieO, CA. adj. Nani- 

nikit; maiaakit. 
EMPLEADO, DA, m. y f. Ka- 

wani. 
EMPLEAR. V. a. Ipa^ok ang i^^ng 

tao sa hanapbuhay. !| Guguiin 

ang salapi sa is^ng bagay na 

bibilhfn. [| lukol; gamitin, f| v. r. 

Pumasok sa hanapbuhay angisang 

tao. 
EMPLEO ra. Pagpapasok sa is^ng 

tao sa hanapbuhay. j( Kaukulan. 

I! Tungk6i; pinapasukan. 
EMPOBREGER v. a. Paghirapin. 

II V. n. y r. Magh'rap. 
EMPOBREGIMIENTO. m. Pag- 

papahirap; pagpapadukh&. !| Pag- 

hihirap. 
EMPOLLAR. V. a, Magnapisa; 

magpahalimhlm. j| v. r. Maging 

sisiw ang pinapipis^ng itl6g. 
EMPONZONAR v. a Kamanda- 

gdn. II V. r. Makamandagin. 
EMPORGAR. V a. Duneisan; du- 

mihdn, |1 v. r, M^^gkadungis; du- 

mumi. 
EMPRENDER. v. a. Pa^imuldn; 

muldn. 
EMPRESA. f Gawaing mabigdt; 

panukali. |t Layon. || Samahan 

sa pangangalakal. 
EMPRlSSTITO. m. Pagpapautang; 

plgpapahinim ng salapt. H Hi- 

rdm na salapf. 
EMPUJAR. V. a. Itulak; isulong, 

II fig. Alisln ang isdng tao sa 

pinapasukang hanapbuhay. 
EMPUJE. m. Pagtulak; tulak. 
EMPUION. m. Tulak na mala- 



EMPU 
EMPUl^ADURA. f. Puluhdn, li -^ 
fig, y fam. Simuia ng isdng ta- 1 
lumpati. 
EMULAdON, f. Pagkaibig na 

makaparia 6 makalaid pa sa i^a. 
EMULAR. V, a. Parlean at pa 

laluan ang kapu\^a. 
fiMULO, LA, adj. y s. Kaagdw. 
EN. prep. Sa. 
ENAGUAS. f. pl. Damlt na isi- 

nusu6t na pangloob sa saya ng 

mga babai. 
ENAJENAR. v. a. Ibigay ang 

pagmamayari sa ibd ng isana ba 

gay. II fitf. Sirain ang balt. II 

V. r. Mawaldn ng balt. 
ENALTEGER. v. a. Padakilain; 

purihin. || v. r. Madakillt; ma- 

bun)^!. 
ENAMORADIZO ZA. adj. Ma- 

bil^g sa pangingit^ig; mairugln. 
ENAMORADO, DA, adj.ys. May 

pagibig; nangingibig. 
ENAMORAMIENTO. m. Pangi- 

ngibig. 
ENAMORaR. V. a, Lfgawan; sin- 

tahin. i| v. r. Mangibig; sumintd. 
ENANO, NA. adj. fig. Nauukol 

sa maliit. || m. y f. Taong ma 

lilt 6 napakapandak. 
ENARBOLAR. v. a. Iwagayway 

ang bandilgt. 
ENARDEGER v a. fig. Paga- 

labin ang damdamin; pasiglahin. 

11 V. r. Magaiab ang damdamin; 

sumigld. 
ENARDEGIMIENTO. m. Pagaalab 

ng damdamin; pags'gld ng kalo- 

oban. 
ENASTAR. V a. Tangkaydn;lag- 



225 — 

ENCA 
ydn ng tangkdy ang isang saa- 
data. 
ENCABEZAMIENT0. m. Pangu- 
long salitd 6 pamagdt ng isdng 
aklat 6 kasulatan. 
ENCABEZAR. v. a. ItalA ang 
isdog tao. ji Lagydn ng pangu* 
long salitd ang isd^ng akldt 6 
kasuatan. 
ENGADENAMIENTO. m. Pag- 
kakakawing; pagkakakabftkab{t. 
ENGADENAR. V. a. Itanikal&. 
II f«g- Prtgkawingtn ang mga 
bagay. H [fig. Huwdg pagalawln 
ang isdng tao. 
ENCAJAR. V. a. I3uks6k ng ma- 
ayos ang isdng bagay sa is^. ii 
Ilapat. II Kulungin. || v, r. Mag- 
su6t sa masikip ang isdng tao. 
li V. r. fig. lam. Makialdm. 
ENCAJ0NAR. V. a. Isilid sa ka- 

h6n. II Kahunin, 
ENCALVECER. V. n. Mapanot 

ang bub6k; makalb6. 
ENGALLAR V. a. Mabard ang 

sasakyangdagat. 
ENCALLECER. V. n. 

kalyuhin. 
ENCAMINAR. v. a. 
daan. |1 Patnugutan. 
II V. r. PumatuDgo; matump^k 
ng daao. II v. r. fig. Mapaany6 
sa ninanasang bagay. 
ENCANDECER. V. a, Pagbaga- 

hing mabuti. 
ENCANDILaR. V. a. Silawin. n 
fig. Makasilaw. || v. r. Mangli-- 
sik ang mga matd sa pagkala- 
ng6 6 sa malaking damda- 
min. 

29 



Maglipdk ; 

Iturd ang 
fig. Iany6. 



226 — 



ENCA 
ENCANECER. v. n. MagkaubaD; 

pumut! ang bnh6k. lj Amagin. 

W fig, Tumandd. 
ENCANTAR. v a. Gumawa ng 

iksbahang^ ng sinon an; umakit. 

tl fig. Makahalina. 
ENCA!JaR. V. a. Lagy^n ng 

alul6d. 
ENGARAR. v. ;. Makipagharap. 

jl V. n. Makipa^harapbarapan. 
ENCARCELACI6n. f. Pagpipilt; 

pagbibilanggo. 
ERCARCELAD0 DA. p. p. m 

Eneareelar. || m. y f. Bilar>gy6 
ENCARCELAR. V. a. Ibilanggd; 

piitin. 
ENCARECER. v. a. Imahdl ang 

isdng bagay, || fig. Papurihane 

labis. II Ipagamuamu; ihabibn. || 

V. n. y r, Mamahal. 
ENGARGADO, DA. p. P^ ng En- 

eargar. || adj, y p. Katiwal^,; pi 

nagkatiwalaan. 
ENCARGaR. V. a. Ihabilin; ipag- 

katiwal^. 
ENGARGO. m, Paghahabilin; pag- 

bibilin. II Bilin. || Katungkulan. 
ENCARNACI6N f. Pagkakata^ 

wdng tao ng Mananakop sa tiydn 

ng Mabal na Birhen. 
ENCARNADO, DA. p. p, ng En- 

earnar. || adj Mapuld. 
ENC.%RNAR. V. n Magkatawdng 

tao ang Mananakop sa tiyd,n ng 

Mahdl na Birhen. 1| Mabahaw 

ang sugat. 
ENGARNEGER .v. n. Turaabd; 

lumaki ang katawdn. 
ENCARRUJARSE. v, r. Magku 

I6t; mangilln. 



ENGA 
ENCASAR. V a. luli ang butong 

lins^d. 
ENCENAGARSE v. r. Mabalahd. 

II fig. Magumon sa bisyo. 
ENCENDER. V. a. Pa«lingasin; 

pagalabin; sindihdn. i Susuhan; 

pagapuyln. [[ fig. Pagapu^in ang 

lo6b ng is&na tao. t| v. r. Mag- 

liyd^b; magningas. 
ENCENDIMIENTO. m. Pagni- 

ningas; pagaalab. [1 ^ig. Init; 

sigld. 
ENGERAR. v. a. Kulungfn. [| fig. 

IlHhoii; ipalo6b. || v. r. Lumig- 

I it sa muodo. 
ENCIA. f. Gilagid. 
ENCtCLOPEDIA. f. Katipunan 

ng labdt ng mga karunungan. 
ENC<ERRO. m. Pagkukulong. !| 

Pag igr ft sa mund6. 
ENGIMA. adv. 1. Sa ibabaw; sa 

gawlng itaap. j| adv. c. Buk6d; 

bipit sa i'. ^ng bagay: 
ENeiNTA. adj. Buntis. 
ENCISO. m. Panginain^n ng mga 

hayop. 
ENCLAVAR. v. a. Ipakd. || Pa- 

kuan. II f!g. Patagusin; tuhugin, 
ENCLENQUE. sdi, MasasaktiD* 
ENCLOCAR. V n. y r. Huma- 

limhim ang man6k. 
ENOOGER V. a. Papangurungin, 
II fig. Panghinain ang Io6b. tl 

V r. Mangurong. || fig, Madungd; 

manghin^ ang Io6b. 
ENeOGIMIENTO. m. Pangungu- 

rong. II Kadunguan. 
ENCOJAR. V. a. Pilayin. u v,r. 

Mapilay. || fig, y fam. Magka- 

ramd^m; magsakitsakitan . 



- 227 



Idikit n| kola; 

a, P-iga'itin. 

a. Magbilin; 

. Magkatiwa- 

tangkilik ng 

Purihin ang 

Habilin; bilin. 



ENCO 
ENeOLAR. V. a. 

koUhan, 
ENCOLERIZAR. v. 

li V. r. MagaHt. 
ENGOMENDAR. v. 

maghabilin. ll v, r 

\k at umasa sa 

isBiig tao. 
ENGOMIAR. V, a., 

sang tao, 
ENGOMIENDA. f. 
ENGOMIO. m, Papuri. 
ENGONAR. V. a. Pamagafn ang 

^ugat. II fig. Pagalitin; pagdilimin 

ang ibip. |1 V. r. Mamagd ang 

sugat; magnakeak. 
ENGONO. m. . Galit na nakuku- 

bli sa loob; pagtatanim sa kapu- 

w^ 
ENGONTRAR. v. a, Tagpuln; 

salubungin. || v. n. Masumpu- 

Dgan, II V. r. Magkaa;alit; mag- 

kaailt. II V. r. Magkasalubong; 

magkatagpd- 
ENGONTRON- m. Sagup^; banp- 

g&. 
ENCCRAJAR. v. a, Palakasin 

ang lo6b. || Magaiit na tutoo. 
ENGORDAR. v, a. Lagy^n ng 

kuwerdas]aiig kasangkapaog pang- 

tupt6g. 
BNGORDELAR. v. a. Talian ng 

lubid ang isdng bagay. 
ENGRASAR. v. a. Palaputin. || 

V. r. Lumapot. 
ENCRUDECER. v.a. Gawfn ang 

isdng bagay na magany6ng hil^w. 
II fig. Pag^ilitin. || v. r. fig. 

Magalit; mapo6t. 
ENCRULECER. v a. Sulsulan 



ENCU 

ang iadng tao upaing 
ng kalupitan. H v. r. 
iupit. 

encuadernaci6n, f. 



gumaw& 
Magma» 

Pagba- 

baUt ng aklat. || Gawaan ng 
akldt. 

ENGUADERNAR. V. a, Balatdn 
ang akldt. || fig. Pagisahln at 
ayusin aeg mga bagay, gaya ng 
mga kalooban. 

ENeUBRlMlENTO. m. Pagkaka- 
ilH; paglilingtd, 

ENGUBRIR. V, a. Ipagkaild; ili- 
n^fd; pagtdkpdn. 

ENeUENTRO- m. PagbabanggS, 
ng dalawdng bagay. || Pagsasa- 
lubong; pagsasagup^. i| MiL Pag- 
lalaban ng dalaw^ng hukbo. 

ENeUITARSE, v, r, Maghinagpia; 
magpig^att. 

ENOUMBRADO, DA. p. p. ng En- 
eumbrar, || ad]. Mataas; mata* 

yoR 

ENGUMBRAR. v. a. Itay6 n^ 
mata^s; patayugin. II fig, Pada- 
kil^in. II V, n. Pumaitukt6k, II 
V, r. Magmataas; magpalald. 

ENGUNAR. V. a, Iduyan ang 

bat^. 

ENGHARGADA. f. Lubdk. 

ENGHARGAR. v, a, Apawdn ne; 
tubig ang isdng bahagi ng lup^ 
hangg^ng maglubdk, || v. r, Mag- 
lubdk. II V. r. fig. Magpakagu- 
tnon sa bisyo. 

ENDEBLE adi, Mahin^. 

ENDEBLEZ. f. Kahinaan, 

ENDEOHA, f. Panambitan. 

ENDENTECER. v, n. Magka- 
ngipin. 



ENDE 
ENDEREZAMIENTO m Pagu 

unat 6 pagtutuwid ng V^alukt6t, 
ENDEREZAR, v, a. Uaatin; tu- 

wirln ang ba!ukt6t, \\ t'ig^ Pama 

halaang naabuti; ilagdy ea mabu- 

ting ayos ang is^ug bagay, 
ENDEUDARSE. v, r, Magkau 

tangutang. 
ENDOSAR. V. a, Isalin sa iba; 

ibig^y sa iba, II f g- Ilipat. 
ENDOSO, m. Pagsasalin sa ib^, 1! 
II Pagiilipat ng isdng bagay sa 

ibd, 
ENDULZAR. V, a. Patamisln ang 

isang bagay. \\ Pagaania ang 



228 — 

ENFA 
ENEADAR. v. a. Pagalitin; mag- 

pagalit. \\ V. r. Magalit. 
ENPADO. m, Galit; po6t. 
ENEADOSO, SA adj. Nakaga- 

galit; nakamurauhl. 
ENMRDAR. V. a. Palduhin; bas- 

tafn. 
ENFERMAR. J. n. Magkasakit. 

[| V a. Papagkasaktin. ji fig. 

Papanghinain. 
ENEERMEDAD. f. Sakit; karam- 

daman, 
ENEERMERiA. f. Bahay 6 si- 

Hd ng mga maysaklt. 
ENPERMERO, RA, m. y t Ta- 



isdng gawain. l| v. r. TumaiDis. I gapagalaga sa maysakit. 



ENDOREGER. v. a. Patigasln 

il fig. palakasln ang katawdn. 

f| V. r. Tumigds. lj Bumagslk. 
ENEMA. f. Med. Labatlba sa 

puwit. 
ENEMIGO, GA. adj. Kaaway: 

kalaban, || m. Ang may masa- 

mdng lo6b ea kapuwa. 
ENEMISTAD. f. Pagkakaallt; 

pagkakalaban . 
ENERGIA. f. Lak^s ng kalooban. 

II Tapang. 
ENI:RGIC0, CA. adj. May lak^s; 

matapang. 
ENERGtlMENO, NA. m, y f. 

Taong inaalihan ng demonyo. li 

Taong mapus6k na kalooban. 
ENERVAR. V. a. Papanghinain, 

alisan ng lakas II fig. Papang 

hinain ang mga pangaogatuwiran. 
II V. r. Manghin^ 
ENFADADIZ0, ZA. adj. Maga 

galitin; madiling m%g%tit. 



IhaDdy. 

V. a, Papanga- 



ENFERMIZO, ZA. adj. Masasak- 

tio. 
ENFERMO, MA. adj. y s. May- 

sakit . 
ENFILAR. V. a. 
ENFLAQUECER 

yayatin. |! f«g. Papanghinain. II 

V. n. y r. Mangayayat. » fig. 

Mawaldn ng ioob. 
ENFLAQUECIMIENTO. m. Pag- 

|papajdt; p»ngaugayayat. 
ENFRASGAR. v. a. Isilid sa pras- 

k6, 
ENERENAR v. a. Lagydn ng 

preno ang kabayo. 
ENFRENTE. adv. 1. Sa tap^t; 

sa hardp. 
ENERIADERA. f. S sidldng pala- 

migan ng inumln, 
ENERIADERO. m. Po6k na pa- 

lamigan. 
ENERIAMIENTO. m. Pagpapa- 

lamlg; paglamlg. 



ENFR 

ENFRIAR, V, a. Palamigfn. il 

fig. Tighawia ang init ng dam 

damin. || v. r, Lumamig. 
ENFURECER v. a. Pagalitin. ii 

V. r. Magalit. || v. r. fig. Mag- 

ngalit ang hangin 6 dagat. 
ENGALANAR. v. a. Hiyasdn; 

palamutihan. || v. r. Mahiya-dn; 

mapalamutihan. 
ENGANADIZ0, ZA. adj. Mada- 

ling maday^. 
ENGANADOR, RA. adj, y s. Mag. 

darayd, 
ENGANAR. v. a, Dayain; lin- 

langin. || v. r. Madayit; malin- 

lang. ii Mamalt. 
ENGANO. m. Dayi; linldng. 
ENGaI^OSO, SA. fcdj. Magda- 

ray4. 
ENGASTAR. v. a. Itamp6k; ika- 

Iupk6p. 
ENGASTE. m. Pagtatamp6k; pag- 

iinggaste, 
ENGENDRAR. v. a. Magpara- 

mi ng tao; paramihin ang ano- 

man. || fig. Yumari. 
ENGOLEAR v n. y r, Puma- 

laot sa dagat ang isang sasak* 

ENGOMAR. V. a Gomahan. 
ENGORDAR. v. a. Patabain. || 

V. n. y r. Tumaba. || fig. y fftm. 

Yumaman. 
ENGRANDEGER. v. a. Palaki- 

hln ang isd,ng bagay. || Papu- 

rihan; pad&kilain. || fig. Itads 

sa tungk6l. || v. r. fig. Madakili; 

matads sa tungk61. || v. r. Lu- 

mak{. 

ENGRANDEGIMIENTO. m. Pag- 



229 = 

ENGR 

laganap; paglaki. || Pagkadakild,; 

pagkabunyt. || Pagtads sa tung- 

kol. 
ENGRASAR. V. ». Langisdn ang 

isd-ng bagay. 
ENGREIMIENTO. m. Pagpapa- 

Ial6; kapalaluan. 
ENGREIR. V. a. Pagpalaluin. H 

V. r. Magpalalo; magbamb6g. 
ENGROSAR. v. a. PakapaUn 

ang isdng bagay. || fig. Para- 

mihin. || v. n. Tumabi- | V. r. 

Kumapdl. 1| v, r. Dumami, 
ENGRUDO, m. Pangdikit. 
ENGULLIR. V. a, Lunukin at 

huwdg Lang nguyain ang pag- 

kain. 
ENHASTIAR v. a. Makasun6k; 

makasuylt; makayam6t. II v, r. 

Masun6k; masuyS.. 
ENHEBRAR. v. a. Magsu6t ng 

sinulid sa karayom. II fig. y fam. 

Mag^alita ng sut}iidsun6d. 
ENHERBOLAR. v. a. Lagydn ng 

lason ang dulo ng sibat at ibd 

pang sandata. 
ENHIELAR. V. a, Haluan ng 

apd6. 
ENHILAR. V. a. Sulutdn ng si- 

nulid ang karayom. || fig- P»^' 

nagutan; ihandy. 
ENHORABUENA. f Bati 
ENIGMA. m. Bugtong; talingha- 

ENIGMATIGO, CA. adi- Nagla- 

lamdn ng talinghag&; may ka- 

hulugang mahiwag^. 
ENIGMATIZAR. v, a, Gumawd ng 

mga talinghag^. II Magsalitd ng 

mga talinghaga.. 



— 230 
ENJA 
ENJABONAR. v. a. Sabunin, 
ENJAMBRE» m. Pulut6ng; ka- 

wan ng mga pukyutan, 
ENJAULAR. V, a. Ikul6ng sa 

hola. II fiff. y fam. Ipasok sa 

kulungan ang isdng tao. 
ENJOYAR. V. a. Hiyasan. 1| Pa- 

lamutihan; pagandahln. 
ENJUAGAR. V a, Maglinis ng 

bibfg at ngipin sa pamamagitan 

ng tubig. II Magbanla^ *| ^. ^* 

Magmumog ng biblg. 
ENJUAGATORIO. m. Pagmumu- 

mog; pangmumog. 
ENJUGAR. V. a. Patuyuin ang 

isdnse bagay. II Pahirin ang pa 

wis, 11 V. r. Matuyd. 
ENJUICIAR. V. a. For. Litisin. 
ENJUTO, TA. p. p irreg. ng En- 

jugar. II adj. Tuy6; payjit. 
ENLAGE. m. Pagkakakabit; pag- 

kakadugtdng ng dalawdng bagay. 

II fig. PagkakamaRanak. 
ENLAZAR. V. a. Pagkabit n; pag 

dugtungin.ll v, r. Magkadugt6ng; 

magkatali. || v. r fig. Magasa- 

wa. 
ENLODAR. V. a. Putikan; punin 

ng putik. II V. r. Maputikan. 
ENLOQUEGER. v. a. Baliwin; 

sirain ang bait || v. n. y r. Ma- 

baliw; masir^ ang bai , 
ENLOQUECIMiENTO. m. Pag- 

baliw; pagsir^ ng bait. || Pag 

kabailw. 
ENLUSTREGER. v. a. Pakina- 

ngin ang isd-ng bagay. 
ENLUTAR. y. a. Magluksd. j| 

fig. Pagdilimin. || v. r. fig. Msg- 

dillm. 



ENMA 
ENMAGREGER. v. a. Pangaya. 

yatin. || v. r. Mangayayat. 
ENMANTAR. v. a. Takpdn ng 

' umot ang isdng bagay. H v. r. 

ffg. Malungk6t. 
ENMARAI^AR. v. a. Guluhin ang 

isdng bagay, gaya ng buh6k, si- 

nulid at ibp.; gusutin. || v. r. 

Magul6; magus6t. 
ENMARIDAR. v. n. Magasawa 

ang babse. 
ENMARILLEGERSE. v. r. Ma- 

nildw; dumildw. 
BNMASeARAR. v. a. Takpdn 

ang mukh& ng maskard. H fig. 

Ikubli; balatkayudn. II V, r. Mag- 

takip ng mukhd; magmaskara. 
ENMENDAR. V, a. Itumpdk ang 

mali; ayusin ang kamalian ng 

isdng bagay. |1 For> Baguhin ng 

mataas na hukuman ang hatol, 
[| V. r. Magpakahusay; mag- 

bago ng lagdy. 
ENMIENDA. f. Pagtutuwid ng 

mali; susog. |1 Gantingpal^. 
ENMOHECER. v, a. Punin ng 

amag ang isdng bagay. 
ENMOLLEGER. V. a. Palambu- 

tfa. II V r. Lumamb6t. 
ENMUDEGER. V. a, Huw^g pa- 

imikin; pigding magsalita.|| v. n. 

Mapipi. II fig. Huw^g umimik. 
ENNEGREGER. v. a. Paitimin; 

tinain. || v. r. Umitim. 
ENNEGREdMIENTO. m. Pag- 

papaitlm. 
ENNOBLEGER. v. a. Padakilain. 

II fig. Gayakdn ang isdng si- 

yud^d, simbahan at ibp. || fig. 

Padilagin. 



— 231 — 
ENOJ 

ENOJADIZO, ZA. adj. Madaling 

magalit; magagalitin; bugn6t 
EN0JAD0, DA. p. p. ng Enojar. 

II adj. Nagagalit; gaiit. 
EN0JAR. V. a. Magpagalit. || 

Mangyamot. II v. r. Magalit; 

mayam6t; mapo6t. 
EN0JO, m. Galit. 
ENJOSO, SA. adj. Naksgagalit; 

nakapopoot. 
ENORGULLEGER. v. a. Ipag- 

malaki. || v. r. Magmalaki; mag. 

matads. 
ENORME. adj. Malaki; labis sa 

sukat. 
ENORMIDAD. f. Kalakihan; ka- 

labis^n sa sukat. 
ERRAMADA. f. Balag, || Takydp 

na yaring mga sanga ng hala- 

man 
ENRANdAR v. a Paantahin. 

II V, r. Umant^, 
ENREDADERA, f. Bot. Hala- 

mang nagbabaging. 
ENREDADOR. RA. adj. y s. Ma- 

gulo; mapanggulo. i| fig. y fam. 

Mapagdalahir^ 
ENREDAR. V. a, Lambatia; da 

lahin, II Pagkawini^kawingin; pag- 

silusluin, II Manggui6. II v. r. 

Magul6; magu^ot. 1| fam. Ma- 

ngaluny&. 
ENREDO. m. Pagkagul6 ng si- 

nulid 6 ibdng bagay na hibU || 

Kagusatdn. || fig. Kalikutdn ng 

mga bat&. |i fig. Daya; kasinu- 

ngalingan. 
ENREJAR. V. a. Bakuran ng 

rehas 6 patpdt ang mga hala- 

manan. 



ENRI 

E.mQUECER. V. a. Payamanin 
ang isdng tao, bayan, bansd at 
ibp. II fig. Palamutihan; pada- 
kilain. || v. n. y r. Yumaman. i| 
Umunldd ang isang bayan at 
ibp 

ENROJECER v, a. RppulaWn 
ang isdng bagay sa pamamagi- 
tan ng init 6 apoy. 1| Kulayan 
ng puid. II V. r. PumuU sa init 
6 ap6y. II V. r. Mamuld ang 
mukhft. 

EWROLLAR v. a. Balumbunin. 

ENRONQUECER. v, a. Papa- 
mau-in; papamalatln. || v. r. Ma- 
maos ; mamaldt. 

ENR0NQUECIMIENT0. f, Pa- 
mamaos; pamamaldt. 

ENROSOAR. V. a. Kidkirin; ros- 
kasin. II v. r. Magroskas; ku- 
midkid. 

ENSALIVAR. v. a. Lawayan» II 
V. r. Malawayan. 

ENSALMAR. v. a. Ayusin ang 
mga but6og nalinsM 6 nabali. 

ENSALZAR. v. a. Idakilli; itan- 
y^g 11 Purihin, II v.r. Matanydg; 
mabant6g. 

ENSANCHAR. v. a. Paluangin; 
palaparin. || v. r. fig. Magpalalo; 
maghambog ; magpahangi, 

ENSANOHE. m. Pagpapaluang; 
pagpapalapad ng isdng bagay. 

ENSANGRENTAR. v. a. Tinain 
6 dungisan ng dug6 II V. r. Ma- 
mansah^n ng dug6. Ii v. r. Mag- 
init 6 magalit Sa pakikipagta- 
lo. 

ENSARNEGER. v. n. Magkagalis; 
galisin. 



ENSA 

ENSARTAR. v. a. Tuhugin sa 
sinulid. kawad at ibp. || fig, 
MagsalitA ng maraming bagay 
ng waldng kaayusan. 

ENSARTE. m Pagtutuhog. 

ENSAYAR. V. a. Sanayin; insa- 
yuhin, || Subukin ang isdng pa 
labSs bago itangbal sa madlfi. |i 
V. r. Magsanay. 

PNSAYO. m, Pagsubok; pagsanay, 

I Pagsasanay. 
ENSEBAR. V. a. Pahiran ng se 

bo; langis^n. 
ENSENADA, f. Lo6k ng dagat. 
ENSENA. f. Bandil&; sagisag. 
ENSENANZA. f. Pagtuturd. |1 

Turd; aral, 
ENSENAR. V. a. Turuan; aralun. 

II Magpahayag; iturd ang isdng 
bagay. II v. r. Mamihasa sa 
isdng bagay* 

ENSERES. m. pl. 

kapan sa bahay. 
ENSILLAR. V. a. 

ang kabayo. 
ENSOBERBEGER. 

laluin; pagmataasln. H v. r. Mag- 

palald; magmatad-s. || v. r, fig, 

Umalo» 6 umugong ang dagat. 
ENSOGAR. V. a. Talian ng lubid. 
ENSORDECER. v. a. Bingihin; 

tuligln. II V. n. Mabingi. il fig, 

Huw&g kumibd; magbingibingi- 

han. 
ENSORDEGIMIENTO. m. Pag- 

kabingi. 
ENSORTUAR. v. a. Pangulutin; 

pamilipitin. 
ENSUeiAR. V. a. Parumihin ang 

isdng bagay. II fig. Dungisan 



Mga kasang 
Lagydn ng siyd | 
V a. Pagpa 



232 ~ 

ENSU 
ang kaluluwd, kamahalan 6 ka- 

bantugan, sa pamamaaitan ng 
masasamang gaw& 6 hilig ng ka- 
tawdn I! V. r. Dumumi ang isang 
bagay. }| v. r. Madumi sa sala- 
wdl, hihigdn at ibp. || v. r. fig. 
y fam. Pasuhol. 

ENSUENO. m, Pangarap; pana- 
gimpdn. 

ENTABLAR. v. a. Takpdn, ba- 
kuian 6 tukuran ng tabla ang 
isdng bagay. || Magladn; mag« 
handS.; magsimuld ng isdng ga- 
w&. 

EWTALEGAR. v. a. Isilid ea 
supot, 

ENTALLEGER. v. n. y r. Mag- 
lanubd ang haltiman; magsupiing. 
ENTE. m. Bagay. 

ENTEGO, CA. adj, Masasaktin; 
mahin^. 

ENTENADO, DA, m, y f. Pa- 
mangkin sa pakinabaLg. 

ENTENDER. v. a. Maunaw^; ma- 
batid; mawatas. || Malamang ma- 
buti ang is^ng bagay. || Mata- 
16s; makilala. || v. r. Makakila- 
la sa sarili; makaunaw^. 

ENTENDIDO, DA. p. p. ng En- 
tender. || adj. Maalam; pahdm. 

ENTENDIMIENTO. m. Balt; 
pagiisip. 

ENTENEBREGER, v' a. Pagdi- 
limia. || v. r. Magdilim. 

ENTENEBREeiMIENTO. m. Pag- 
papadillm. |j Pagdidilim. 

ENTERAMENTE. adv. m. Gandp; 
lub6s. 



— 233 — 



ENTE 
ENTERAR. v. a. Ipaalam; ipa- 

batid. II V. r. Mabatid;matant6. 
ENTERNEGER. v. a, Palambu- 

tin ang isdng bagay. II fig. Pa- 

lambutfa ang kalooban. [| v, r. 

Lumamb6t. ll v. r. Lumamb6t 

ang lo6b, 
ENTERNEdMIENTO. m. Pag- 

papalamb6t. || Paglamb6t. 
ENTERO. RA. adj. Bu6; walang 

kulang. II fig. Mabuting katawd.ti; 

walang karamdaman. {{ fig. Ma- 

tining na kalooban; walang pag- 

babago. 
ENTERRAMIENTO. m. Pagiili- 

blng. 
ENTERRAR. V. a. Iba6nsalupa. 

II Ilibing ang bangkdy, 
ENTIBIAR. V a. linit ng mala- 

hiningd ang tubig. || fig, Palu- 

bagin ang init ng damdamin. II 

V. r, Uminit ng malahiningd ang 

tubig. II V. r. fig. Maglubag ang 

init ng damdamin. 
ENTIERRO. m. Paglilibing ng 

mga'bangkdy.{| Libiog. || Baunan. 
ENTONGES. adv. t. Nang pana- 

h6ng ya6n; nang pagkakata6ng 

ya6n. || adv. m. Kung gay6n. 
ENTTONTEeER. v. a. Ungasin. i| 

V. r. Maungds. 
ENTORPEGER. v. n. Hadlang4n; 

pagbagalin. || fig. Guluhin ang 

lo6b; panglabuin ana isip. || fig. 

Pagluatin. || v. r. Bumagal. || v. r. 

fig. Magul6 ang lo6b; mangla- 

b6 ang isip. j| v. r. fig. Lumuat. 
ENTORTAR. v. a. Baluktutin 

ang tuwid. || Bulagin ang is&og 

mata. || v. r. Bumalukt6t. || v. r. 



ENTR 

Mabulag ang isdng matd. 

ENTRADA. f. PasukSn. || Pagpa- 
e6k. II Katipunan ng mga taong 
nagsipasok sa isdng dulaan 6 
ibdng po6k na pano6ran.f|| Simu- 
I& ng isSng gawa || fam. Dalaw 
na madalian. 

ENTRAMBOS, BAS. adj. pl. Ka- 
puw^; silang dalawd. 

ENTRAMPAR. v. a. Umangan ng 
patib6ng ang isdng hayop. (| ffg. 
Linlangin; dayain. || fig. y fam. 
Umutang ng marami. || v. r. Ma- 
patib6ng ang hayop. || v. r. fig. 
y fam» Magkautangutang. 

ENTRAI^A. f . Lamdn sa lo6b ng 
katawan ng tao at mga hayop. 
II pU fig. Ang lalong kubli at 
natatagd. || f'g. Ang ubod; ang 
pinakagitDi. || fig. Kalooban.|| 
fig. Asal 6 ugali ng is^ng taoi 

ENTRAI^ABLE. adj. Ta6s g,a 
kalooban. 

ENTRAR V. n. Pumasok; masok, 

II f g. Matangg^p sa is^na: da- 

ko. II Magsimuia. || v. a. Ipa- 

sok; ipalo6b. || v. r. Sumo6t; 

maglus6t. 

ENTRE. prep. Sa pagitan. H ga 

lo6b. II Entre que* m. adv. Sa- 

mantala. 
ENTREABRIR. v, a. Ibukds ng 

kaunti; ipuang ang pint6, bintan4 

at ibp, 

ENTREAGTO. m. Pagitan. 
ENTRECEJO. m, Pagitan ng da- 

lawdng kilay. 
ENTREEINO, NA. adj. Hindl 

magaspdng hindt pino. 

30 



— 234 — 



FNTR 
ENTREGA' f. Pagbibigdy ng 

is^ng baga}'. 
ENTREGAR. v. a. Ibigdy, II v. r. 

Sumailalim sa kapangyarihan ng 

kapuwi. II V. r. Magpakahilig 

ng lub6s sa isdng bagay. 
ENTREMEDIAS. adv. t. y l. Sa- 

pagitan ng dalaw^ng panah6n, 

po6k 6 bagay. 
ENTREMETER. v. a. Ilagdy ang 

ising bagay sa paaitan ng mga 

ib&; iha'6. II V. r. Manghimasok; 

makialdm. II Makihal6; makis^- 

lamuh^. 
ENTREMETIDO, DA p. p. ng 

Entremeter. H adj. y s. Pakiala- 

min; mapanghimasok . 
ENTREMORIR. v. n. Mamat^y 

ng dahdndahan ang isdng bagay, 

gaya ng nangyayari sa ilaw kung 

nauubusan ng langis, 
ENTREOIR. V. a. MauHnigan. 
BKTREPAREGERSE. v. r. Ma- 

nganinag, 
ENTRESAGA. f. Paghaldw; pag- 

pili. 
ENTRESAGAR. v. a. Halawln; 

pillin. 
ENTRETEJER. v. a. Isalit sa 

habi. II Isalit at ikabit ang 

isdng bagay sa isa. || fig. Iha- 

16; isama 
ENTRETENER. V. a. Libangin. 

II V. r. Mtilib^ng; maallw. 
ENTRETENIDO, DA. p. p. ng 

Entretener. || adj. Mapagpatawg: 

masay^; nalilibdng. 
ENTRETENIMIENTO. m. Pag- 

iib&ng; paglilibdng; pagaallw. 
lENTREYER. v. a. Mabanaagan. 



BNTR 
ENTREYERAR. v a. Pagsalltsa- 

litin. 
ENTREYERADO, DA, p. p. ng 

Entreverar. || adj. Salitsalit; 
ENTREYISTA. f. Pakikipagkita; 

pakikipanaydm. 
ENTRISTEGER. v. a. MagbigSy 

Iungk6t; makalumbdy || Palungku 

tin II V. r. Malungk6t;maIumbAy. 
ENTRISTEGIMIENTO. m. Pag- 

papalungk6t. Il Pagkalungk6t;pag 

kalurabay. 
ENTULLEGER. v. a. f ig. Pigilin ; 

pahintuin ang galdw ng isdng 

bagay. H v. n. y r. Hindl ma- 

kakilos; malump6. ^i 

ENTUMEGER. v. a. Pangalayin; 

pamanhtrin. || v r. Mamanhid; 

mangalay. 
ENTUMEeiMIENTO. m. Panga- 

ngalay; pamamanhid. 
ENTUMIRSE. v, r. Mamanhid; 

mangalay . 
ENTUPIR. V. a. Sarb^n ang bu- 

tas na dinadalnyan ng tubig. II 

V. r. Masarhdn 6 mabarahdn 

ang butas. 
ENTURBIAR. v. a. Labuin. 1| fig- 

Guluhin; pagdilimin. II v. r. Lu- 

mabd. II V. r. fig. Magul6 ang . 

bandy. 
ENTUSIASMAR. v. a. Hangain; 

panggilalasln. || v. r. Humang^; 

man^gilaMs. 
ENTUSIASMO. m. Paghangi; 

panKgigilal^s* 
ENUMERACI6n. f. Paghahayig 
hg sun(idsun6d at maayos n| 
mga bahagi na bumubuo sa isdng 
kabuuan. || Pagbilang. 



— 235 — 



ENUM 
ENUMERAR. v. a. Bamilang. 
ENgNdAR. V. a. Ipahayag ng 

dagltan at sa maikllag salit& ang 

isdng diw^ na inaakalang bago 

6 di aldm ng ibd. 
ENYAINAR. v. a. I3u6t ang sun- 

ddng sa suksukan. 
ENVANECER. v. a. Ipagpalal6. 

II V. r. Mapoalal6. 
ENVANECIMIENTO. m. Pag- 

papalal6' 
ENVEJECER. v. a. Patandain 
ang isdng tao. j| v. n. y r. Tu- 
mand&; lumumS.. || Lumuat; mag- 
tagdl . 
ENVEJECIMIENTO. m. Pagpa- 

patandi. || PagtandA; paglum^. 
ENVENENAMIENTO. m. Pagla- 

son. II Pagkalason. 
ENVENENAR. v. a. Lasunin. || 

V. r. Malason. 
ENVES. m. Kabaligtardn. II fam. 

Lik6d. 
ENVIAD0, DA. p. p. ng Enviar. 

11 m. Sugd. 

ENVIAR V. a, Magutos sa isdng 

tao na pumaro6n sa isdngdako. 

II Ipadald. 

ENVIDIA. f. Ingglt; pangimbulo. 

ENVIDIABLE. adj. Nakaiingglt; 

kapanapanaghill. 
ENVIDIAR. V. a. Mainggit; ma' 
ngimbulo. || fig- MagnasS. ng 
isdng bagay na wast6 at ma- 
buti. 
ENVIDI0S0, SA. adj. Mainggi- 

tin; mapangimbulo. 
ENVILECER. v. a. AHpustain; 
hamakin. II v. r. Maalipustd; 
maging hamak. 



ENVI 
ENVfO. m. Pagpapadald; pada- 

Id. 
ENVITE. m. Pustd sa . pagsu- 

SUgitl. 

ENVIUDAR. V. n. Mabal6. 
ENVOLTORI0. m, Balutan. 
ENVOLTURA. f. Balot sa lab^^. 
ENVOLVER, V. a. Balutin. || 

fig. Tukulln ang is^ng tao sa 

katuwiran. || M^. Kubkubin ang 

kaaway, II v, r. fig Malah6k. H 

fig. Mangalunyd, || fig. Mapa- 

sam&. 
EPI. prep, Sa ibabaw. 
EPICARFlO. m. Balok. 
EPIDEMIA. f. Sakit ng bayanr 

salot. 
EPIDERMIS. f Kaibabawan ng 

baMt ng katawd,n ng hayop. 
EPIEANiA, f, Pagdabw ng tat- 

16ng harl kay Jestis. 
EPfGRAFE. m, Kabuuan na na- 

uuna sa bawa't kabanatl^ ng 

isang akd&. || Pamagdt na ini- 

lalagdy sa mukh& ng isdng ak- 

Idt. 
EPILOGO. m. Wakds ng isdng 

talumpati 6 ng is^ng akd^. 
EPISODIO. na. Bahagi ng ka- 

buuan ng isdog bagay, 
EPiSTOLA. f. Sulat na maiklt.B 

Bahagi ng misa. 
EPISTOLAR. adj. Nauukol e^ 

sulat, 
EPITAEIO. m, Titik na nakasii- 

lat sa ibabaw ng liblng 6 ba- 

unan. 
£P0CA. f. Panah6n. 



236 



EOUI 
J3QUIDAD. f. Pagkakaisd ng lo- 

6b. I PagkakapanUy sa matuwid. 
EQmDISTANClA. f. Pagkakais^ 

ng agwdt. 
EQmDlSTANTE, p. a. ng Equi 

distar. ii Magkasingagwdt; noiag- 

kasinglayd. 
EQmDlSTAR. V. a. Magkapare- 

ho ng agwdt; magkasinglayd. 
EQUILIBRAR. v, a. Pagtimba- 

ngfn. II V. r. Magkatimbdng. 
EQUlLIBRIO. m. Pagkakatim- 

bdng. 
EQUINOCCIO. m. Pagkakapan- 

tdy ng luat ng gabl at araw. 
EQUIPAJE. m. Daladalahan sa 

paglalakbdy. 
EQ0IPAR. V. a. Bigyan ang 

isdng tao ng lahdt ng kailangan 

sa paglalakbdy. || v. r. Maghan- 

d& ng mga daMdaldhan sa pag- 

lalakbdy. 
BQmPARAR. V. a. Iparis ang 

isdng bagay sa ibd, na parabing 

magkapareho. 
EQUITACION. f. KaparaanaH 6 

arte sa pangangabayo. n Pagsa- 

kdy sa kabayo. 
EQUITATIVO, VA. ad]. Naaayon 

sa matuwid, 
EQUIV ALENGI A . f . Pagkaka- 

singhalagd. \\ Geom. Pagkaka- 

wangkt ng mga hugis. 
feQUIVALENTE. adj. Kasingha- 

lag^ ng ib^ng bagay. || Oeom^ 

Kawangkt ng hugis, 
EQUIVALER. v. n. Magkasing- 

halagd ang dalawdng bagay. 



EQUI 
EQUIV0CACI6n. Kamalian; mall. 
EQUIVOCAR. V. a. Magkamall. 

II V. r. Mamall. 
ERA. f. Panahon ng isdng pang- 

yayari. H Agrie. Po6k na pinag- 

gigiikan. 
ERECCICN. f. Pagtatayo; pag- 

tatatag. I! Pagtayd; pagbangon. 
ERGUIR. V. a. Ituwld. il v. r. 

fig. Magmalaki; magpalald. 
ERIGIR. V. a. Itatag; itay6 ang 

isdng bahay 6 simbahan. 
ERIZAR. V. a. Papanindigin ang 

balahibo 6 buh6k. t| fig. Tigibin 

ang isdng bagay ng mga hadldng, 

balakld at ibp. || v. r. Manin- 

dfg ang balahibo 6 buh6k.|l v r. 

Mabalisa. 
ERMITA. f. Kapilya sa ildng na 

po6k. 
ERRANTE. p, a. ng Errar. || adj. 

Gagalagal^; palakadlakad. 
ERRAR. V. a. Magkamali. Il v. n. 

Gumalagala; lumakadlakad. II v, r. 

Mamall. 
ERRARE HUMANUM EST. loe. 

lat. Aog pagkakamali'y katutu- 

b6 sa tao. 
ERRATA. f, Kamalian sa limbdg 

6 sulat. 
ERRATIC0, CA. adj. Hampds- 

lup^,. 
ERR6NE0, A. Mali. 
ERROR. m. Kamalian. 
ERUBESCENCIA. f. Pamumuld 

sa hiy&; kahihiydng lik^s sa sa- 

rili. 
ERUeTAR. V. n. Dumighdy. 
ERUOTO. m. Pagdighdy. 



ERUD 
ERUDieiON. L Kaalaman ng 

maramiDg karunuogaD, arte at 

ibd, pang bagay. 
ERUDITO, TA. adj. Maalam ng 

maraming karunungan, arte at 

\h& pang bagay. 
ERUPOI6N. f. SiDgdw sa baldt. 

II Pagput6k ng bulkdn, 
ESGABROSIDAD. f. Kabakildn; 

kabakuan ng lupa. |i f g. Kasu 

nftitdn sa pakikiharap. 
ESGABROSO, SA- adj. Bakilba- 

kfl aag lupa; hindt patag. 
ESeABULLlRSE. v. r. Humagp6s 

sa kamay. II fig. Makatanan sa 

kasamabdn. 
ESGALA. f. Hagddngbuhatbuhat. 

II Jfar. Daungan, 
ESGALAR. V. a. Maghagddn ng 

pagpasok sa isdng pook, 
ESGALDAR. V. a. Banlidn ang 

isdng bagay. || Pagbagahin ang 

bakal, 
ESGALERA. f. Hagdanan. 
ESGALOPRIO, m. Ngiki. 
ESGALON. m. Baytang. j| 

Baytang na inaakyatdn sa 

tungkulan. 
ESGAMA. f. Kaliskls. 
ESGAMAR. V. a. Kaliskisdn 



ka- 



II 



fig. y fam. Papagingatin. j( v. r. 
fig. Magingat: madald. 
ESeAMPAR. V. a, Hawanan ang 
isdng po6k. H v. n. Tumil^ ang 
uldn. II fig. Magtigil sa isdng 
gawain. 

ESCANDALIZAR. v. a. Magbi- 
gay ng kaguluhan, 11 v. r. Ma 
galit. 



237 — 

ESCA 
ESgANDALO. m. Gawa 6 sa- 

iitaog naguudy6k sa kapuwA na 

gumawd ng masam6, 6 magisip 

ng d! mabuti sa iba. |1 Kagu- 

luhan; kaingayan. 
ESGANDALOSO, SA, adj, Nag- 

papakita ng maaaming gawi. II 

Maingay; magul6, 
ESCAU0. m. Upuang may san- 

dalan. 
ESGAPAR. V. a. Iligtds. |1 v. n. 

y r, Tumakas; magtanan. 
ESCAPE. m. Pagtatanan; pagta- 

kas, 1} Takb6 ng makina, gaya 

ng relos at ibp. 
ESCAPULARIO. m. Kalmgo. 
ESCARABAJO. m, Uwdng. || fig. 

y fam. Taong maliit aag panga- 

ngataw&n at masam& ang it- 

sura, 
ESCARAMUZA. f. Pagaaway ng 

mga sundalo. 11 fig. Babig; away. 

II fig. Pagtatalo. 
ESeARBADIENTES. m. Panukf; 

pangaUs ng tingd. 
ESCARBAOREJAS. m. Panghi- 

null. 
ESeARBAR. v.a. Kutkutin; kal- 

kalln ang lupk. 
ESeARBO. m. Pagkutkdt; pagkal- 

kal ng lup^-. 
ESeARMENTAR, v. a. Dalaln. 

11 V. n. Magtanda. 
ESCARNECER| v. a. Aglahiin; 

libakln. 
ESeARNIO. m. Aglahl; libdk. 
ESeASEAR. V. a. Pagmaramutdn. 
II Tipirin. || v. n. Magsaldt sa 

isdng bagay. 



8 



— 238 — 



ESCA 
ESCASEZ. f. Karamutan, II Pag- 

sasal^t sa isdng bagsy. 
ESCASO, SA, adj. Kapdspkulang 
II Sal^t ea isdog bagay. II Na 

pakatipid. 
ESGATIMAR. v. a. Kulangan; 

bawasan. fl Tipirin. 
ESGENA. f. Po6k ng duladn na 

kinadoroooan ng mga nagsisilabds. 

11 Ang bawa*t bahaging humaha- 

ti sa isdng dul&. 
ESGENaRIO. m. Palabasan ng 

duia. 
ESGLAREGER, v. a. Liwanagan. 

II fig. Padilagln; ibant6g. || fig. 

Ilawan. || r. n. Magbukdngli- 

wdyway. 
ESCLARECIDO, DA. p. p. ng Es 

elareeer. j| adj. Malinaw; ma- 

ril&g; bant6g. 
ESCLARECIMIENTO. m. Pagli 

liwanas; pagbubukdngliwdyway. 
ESCLAVITUD. f. Kaalipinan;pag. 

kaalipin . 
ESCLAVIZAR. v. a. Alipinin || 

fig, Busabusin . 
ESCLAVO, VA. adj. ys. Alipin; 

bueabos. || fig. Sukd; masunu- 

rin. 
ESeOBA. f, Walls. 
ESeOBAR. V. a. Walisdn. 
BSCOCER. V. n. Humapdt; ku- 

matl. II fig. Simukal ang Io6b. 

II V. r. Magdamdgm. 
ESeoeiMIENTO. m. Hapdl; ka- 

tL 
ESeOGER. V. a, Pumili; piliin; 

hirangin. 
ESeOGIMIENTO. m. Pagpili. 



ESeO 
EseOLAR. adj. Nauukol sa nag- 
aaral 6 paaralan- !| m* Ang nag- 
aarsl- 
ESeOLTAR. V. a. Ingatan; iha- 
tfd ang is^ng tao upang hu- 
wdg mapahamak ea paglalak^d. 
[| SamahaD aug isd 6 ii^ng mga 
tao. 
ESeOLLO. m. Bat6 sa ilalim ng 
tubig 6 sa baybayin ng dagat. 
i fig. Kapanganiban, 
ESeOMBRO. m. Pinagtibagdn 

na maliliit na bat6. 
ESeONDER. V a. Itagd; ikubll. 

II V. r. Magtap6. 
ESeoNDlMIENTO. m. Pagtata- 

gd 
ESeONDlTE. m. Po6k na kubli 

at ildng, na pinagtataguan at 

pinagiingatan ng isdng bagay. !| 

Lar6ng taguan. 
ESeONDRUO. m. Po6k na kubli 

at ildng na pinagtataguan ng 

anomdng bagay. 
ESeOPLO. m. Carp. Pait. 
ESeORlA. f- Duml ng bakal na 

naiiwan sa tunawd,n. 
ESC0RPI6N. m, Alakddn. 
ESCOZOR. m Kati; bapdt. II 

fig. Damdamin ng kalooban. 
ESGRIBIENTE. eom. Tagapagsa- 

lin ng mga sulat; tagapagsulat. 
ESGRIBIR. V. a. Sumulat. ii Tu- 

mitik. II Gumaw& ng akldt, ta- 

lumpati at ibp. I| v. r. Mata- 

1&. 
ESGRITOR, RA. m. y f. Manu- 

nuldt. II May akd& ng isdng 

akldt. 



ESCR 
ESGRITORIO. m. Susulatdn. 
ESGRITURA, f. Pagsulat. H Ka- 

ruaungan sa pagsulat. | Kasula* 

tan. I Akda. 
ESeRUPULO. m. Agamagam. II 

fiff. Diri. 
ESGRUPULOSIDAD. f. Kagana- 

paa sa pagtup^d sa isdng tung- 

kulin. 
ESGRUPULOSO, SA. adj, y s, 

Mapagagamagam. ll fig. Gandp. 
ESeRUTADOR, RA. adj Sumu 

suri. II s. Tagabilang ng boto sa 

halalan. 

ESGRUTAR V. a. Suriin at bi 
langin ang mga boto sa haialan. 

ESGRUTINIO. m. Pagbilang ng 
boto, 

ESeUADRA. f. Eskuala || Ka- 
tipunan ng mga sasakygngdagat 
na sandatab&n. 

ESeUADRON, m, Mil. Pulut6ng 
ng mga kawal na kabayuhdn. 

ESeUGHAR. V. a. Pakiagg§n; 
pakimatyagdn. |( Makinig. 

ESeUDO. m. Kalasag. ii fig, 
TangRuIan. 

ESeUDRINAR. v. a. Siyasatin 

ng maingat ang is^ng bagay. 
ESeUELA. f . Paaral6n, II Turong 

ibinibigdy 6 tinatam6. (| Aral, 

mga eimulain at kaparaanan ng 

isdng may-akdd. 
ESGULPIR. V. a. Umukit sa ba- 

t6 ng i8d.ng dibuho 6 larawan. 

II Ilimbdg sa isip ang isdng 

bagay. 
ESeuPIDERA. f. Luraan. 



289 — 

ENGR 
ESeUPlDURA. f. Lur&. 
ESeUPlR. V. n. LumurS. 
ESCURRIDIZO, ZA. adj. Hag- 

pusin. 
ESeURRIR V. a, Patitiin. H v. n. 

Tumitl. (1 V, r. Damulds; hu- 

magp6s. 
ESE, ESA, ESO. pron. demos- 

tr8tivo. lydn. 
ESENGIA. f. Kalikasdn ng mga 

bagay. 
ESENGIAL, adi. Nauukol aa 

kalikasin ng mga bagay. 11 Da- 

killi,; mahalag^. 
ESEERA. f Oeom> Bilog, 
ESFfiRICO CA. adj. Mabilog. 
ESFORZADO, DA. p. p, ng Es- 

forzar. II adj. Matapang; ma- 

ti|zds ang lo6b. 
ESFORZaR. V a. Patapangin; pa- 

lakasin. || v. r. Magpilit; magsu- 

makit. 
ESFUERZO. m. Lakds; tapang. 
ESGRIMA. f. Karunungan sa 

pakikipaglamas sa pamamagitan 

ng sandatang pataUm. 
ESGRIMIR. V. a, Maglard ng 

eskrima. 
ESLABON. m. Kawing na bakal. 
ESLABONAR, v. a. Pagkawlng- 

kawingin. 
ESMERAR. V. a. Bulihin; lini- 

ein; pakintabin || v. r. Mag^ 

pakabuti sa pagyarl ng ano- 

mdn. 
ESMERO. m, pagiingat na naa* 

buti sa paggawA ng anomSn. 
ES6FAG0. m. Anat Lalamu- 

nan. 



ESPA 

ESPAdO. m. Puang. !l Kalapa 
ran ng lapk. \\ Takb6 ng pana- 
hd1i« I Pagitan. 
ESPAdOSO, SA. adi. Maluang; 

malapad; malawak. 
ESPALDA. f. Lik6d. f| Likuran. 
ESPALDIDLA. f. Paypdy. 
ESPANTABLE, sdj. Nakagugu- 

lat. 
ESPANTAI>IZ0, ZA. adj. Magu- 

gulatln; magigiklahin. 
ESPANTAJO. m. Panakot sa mga 

hayop sa bakuran. 
ESPANTAR. V. a. Gulatin; gik» 
lahin; sindakin. lj v. r. Magu- 
lat; magikM; masinddk. 
ESPANTO, m, Gulat; sindik. II 

Pananakot. 
ESPANTOSO, SA. adj. Nakagu- 

gulat; nakasisinddk. 
ESPaROL, LA. adj. y s. Tapi 

E3pafla; kastiU. 
ESPARdR. V. a. Pakalatin; isam 
bulat. II fig. Ilathalli. 1 v. r. 
Kumalat; sumambulat, j] v. r, 
Maatlibdag; [magliwaUw 
ESPARRANGARSE V. r, fam. Bu 

mikakd^. 
ESPEGIA. f. Sangkdp na pang- 

paiasa sa lutd 
ESPEGIAL. adj. Tangi. 
ESPEdALID AD . t Katangidn . 
ESPEGIE. f. Uri; lik^s. || Bagay; 

pangyayari, 
ESPECIFICAR. V a. Uriin; lika- 

sin. 
ESPEGTAGULO, m, Palabds 6 
libangang itinatanghdl sa dula- 
. an . 



240 - 



. ESPE 
ESPEGTADOR, RA, adj. y s. Na- 

nono6d. 
ESPEGTRO. m. Gunlguni. 
ESPEeuLAdON. f. Pagsisiyasat, 

II Pangangaiakal. 
ESPEGULAR v.a. Siyasatin ang 

igdng hagay. {[ fig. Isipin; mat- 

yag^n. || v. n; Mangalakal. 
ESPEJ0, m. Salamln, 
ESPEQUE. m. Pangsikwdt. 
ESPERA. f. Pagaant^y. || Tak- 

ddng panahon ng huk6m sa pag- 

sasagaw^ ng isdng bagay. 
ESPERANZA. f.^ Pagasa. 
ESPERANZAR, v. a. Bigyang 

pagasa. 
ESPERAR. V. a. Umasa, ]\ Mana- 

lig. H Magantay. 
ESPESAR. V. a. Palaputin. || 

Sinsindn; siksikln. || v. r. Su- 

minsln; masiksik. 
ESPESO, SA. adj- Malapot. i| 

Masinsin. li fig. Madungis; ma« 

rumi. 
E3PESURA. f. Kalaputan. j! 

fig. Kasukalan, || Karumih^n. 
ESPETAR V. a. Tuhugin sa du 

rudn ang isdng bagay, gaya ng 

karn6, isd4 at ibp. 1| Duruin; 

pakuan. 
ESPETBRA. f. Sabitdn ng karee 

at ibp. li Katipunan ng mga ka- 

sangkapang ginagamit sa pangu- 

ngusin^. 
ESPETON. m. Duruin. 
ESPiA. eom. Tiktik. 
ESPIAR. V. a. Subukan; tikti- 

kdn. 
ESPIGA. f. Uhay. ii Tangkiy ng 

tabdk. 



— 241- 



ESPI 
ESPIGAR. V. a. Manguha ng 

uhay. II V. r, Lumaking mada- 

It ang isdng tao. 
ESPINA. f. Tin(k. || Tingyds na 

kahoy. || Espina dorsah Gulu- 

g6d. 
ESPINAR. V. a. Sundutin. 1| fig. 

Sugatan ang damdamin sa pa- 

mamagitan ug masasakit na sa- 

lltd,. II V, r. Masugatan ang 

damdamin sa pamamagitan ng 

masasakit na saiitd. 
ESPINAZO. m. Gulug6d. 
ESPINILLA, f. Lul6d. 
ESPINOSO, SA. adj. Matinik; 

madawag. II fig. Mabigat gawin; 

mahirap mangyari . 
ESPIONAJE. m. Paniniktlk. 
ESPIRACI6n. f. Paghinga. 
ESPIR^R. V. a. Sumingdw ang 

am6y ng isdng bagay. || Pala- 

kasln ang lo6b. || v. n. Humingd. 

II V. n. Humihip ng banayad 

ang hangin. 
ESPiRITU. m. Diwa. || Kalulu- 

wd. 11 Kagalingan; karunungang 

mahiwaf?a,. || Lakds. || Sigl^; ta- 

pang. II Singdw. 
ESPIRITUAL. ad]. Nauukol sa 

kaluluwa. 
ESPLENDIDEZ. f. Kaalindugan; 

karilagan, 
ESPL^NDIDO, DA. adj. Maa- 

lind6g; marildg. 
ESPLENDOR. m. Liwanag; ning- 

ning. II fig. Kin^ng; kamaha- 

lan. 
ESPLENDOROSO, SA. ad], Ma- 

liwanag; maningning. 
E3POL6n. na. Tahid ng man6k. 



ESPO, 
ESPONJOSO, SA. adj. Buhag^ 

hdff. 
ESPONSALES. m. pl. Kasundu- 

an sa pagaasawa ng magkasin. 

tahan. 
ESPONTANEO, NEA. adj. Ku- 

eanglo6b; buk^l sa sarili. 
ESPOSAS. f, pl. Pangdw na ba- 

kal sa kam^y. 
ESPOSO, SA. m. y f. Ka8i;irog; 

asawa. 
ESPUERTA. f. Kalng. 
ESPULGAR. V. a. Hingutuhan.H 

fig. Siyasatin ng bu6ng ingat' 

ang isang bagay. ii v. r. Mag. 

hinguto. 

ESPULGO. m. Panghihinguto. n 

Paghihinguto. 
ESPUMA. f. BulA. 

ESPUMADERA, f. Panagap ng 
bulA. 

ESPUMAJOSO, SA. adj. Pun6 
ng bul& 

ESPUMAR. v.a, Alisdn.ng bul&; 

sagapan ng bul&. j| v. n. BU' 

mul^, 
ESPUMOSO, SA. adj. MabuU. 
ESPUTO. m, Lurft. 
ESQDELA. f. Maikling liham. || 

Sulat na limb^g na ginagamit 

sa pagaanyaya. 
ESQUELETO. m. Kalans^y, \\ 

fig. y fam. Taong napakapay^t 
ESQUERO. m. Supot na baUt 

na ibinibigkis sa baywdng 
ESQUINA. f. Panulukan 
ESQUIVEZ. f. Pangingilag; kai- 

lapdn. 

ESTABILIDAD. f. Kapanatag^n- 
kapaDatilihaD. ' 



31 



— 242 

ESTA 
ESTABLE. adj. Panatag; waMng 

tipatig; matatdg. 
ESTABLECER. v. a. Itatag; ita- 
yd. 11 lutos, II V. r. Tumird; 
manirahan 
BSTABLEeiiyilENTO. m. Bat^s; 
kautusdn; patakardn. (i Pagtata 
tag; pagtatay6. II Po6k na kina- 
tatayudn ng kalakal 6 hanap- 
buhay ng i^dng tao. 
ESTABLO. m. Silungdn ng mga 

hayop. 
ESTAOA. f. Tulbs. 
ESTACI6N. f. Kalagayang pang- 
kasalukuyan ng isdng bagay. Ii 
Ang bawa't isd sa apat na pa- 
nah6n sa isang ta6n. || Panah6n, 
II Himpilan. 
BSTADO, m, Kalagayan ng isdng 
tao. II Ayos; uri ng mga tao 
sa isdng kaharidn. |1 Bans&. 
ESTAEA, f, PanunubA. 
ESTAEADOR, RA. m. y f. Ma- 

nunub^, 
ESTAEAR. V. a« Manuba. 
ESTALLAR. v. n, Magput6k, || 
fig. Sumapit 6 mangyaring big- 
1& aEg isdng bagay, | fig. Mag- 
karamddm at magpakiialang dag- 
It at biglA ng dusa 6 tuw4. 
BSTALLIDO. m. Pagput6k. 
ESTAMPA, f. Larawang napi» 

pintd B& papdl. 
ESTAMPAR. V, a. iHmbdg; ila- 

rawan. || Ibakas. 
ESTAMPERiA. f. Gawaan ng 
mga iarawang nakapint^ sa pa- 
p^l. 11 Tindahan ng mga istam- 



ESTA 
ESTAMPIDO. m. Put6k og ba- 

rii 6 kany6n. 
ESTANGAR, v. a, Pigilin at pa- 
hintuin ang takb6 ng isdng ba- 
gay, II Pigilin ang takb6 at ma- 
laydng paebibiii ng mga bagay. 
II V, r. Mapigil; mabinbln. 
ESTANGIA. f. Tahanan; hantu- 
ngao. II SHd na tutulugdn. || 
Bawa*t araw na nilalakaran ng 
maysakit sa pagamutan. 
ESTANDARTE. m. Sagisa?; baa- 

d\\h. 
ESTANGURRIA. f, Sakft na ba- 

lisawsdw. 
ESTANQUE. m, Tangkeng ting- 
gaian ng tubig na ginagamit sa 
pagdidiiig, 
ESTANTE. p. a. ng Estar. Nasa 
isdng po6k. II m, Lalagydn ng 
mga aklat. 
ESTANTERIA, f. Katipunan ng 

mga lalagyan ng akldt. 
ESTAI^O. m. TingpanK putt. 
ESTAR. V. n. Nasa. || Ay. H v.r, 

Mapi' il; magludt. 
ESTATUA. f. Larawang kahoy, 

bat6, tans6 at ibp. 
ESTATUIR V. a. Itatag. 
ESTATURA f. Tads; sukat ng 

is£ng tao. 
ESTATUTO. m. Pa^atuntunan. 
ESTE, ESTA, ESTO. pron. de- 
mostrativo. Ito; yarl. 11 m. 8i- 
langanan. 
ESTEPA. f . Kapatagang malawak 

at waldng bahay. 
ESTERA. f. Latag sa sahlg; ba. 

Dlg. 



ESTE 
ESTERAR. V. a. Latagan ang 

sahfg ng banlg 
ESTERGOLAR. v. a. Patabadn 

ang lupJt. II V. n. Dumumi ang 

hayop. 
EST^RIL. adi- Hindi namumu- 

nga; kutdd. 
ESTERILIDAD. f. Kawaldn ng 

bunga. II Kasalatdn sa ani. 
ESTERO. m. Sapi. 
ESTERTOR. m. Paghihirap ng 

paghingd ng mamamatay; hinga- 

16. 
ESTlfiRCOL. m. Tai ng hayop.|| 

Yagit na bul6k. 
ESTILETE. * m. Panarak na ma- 

kitid at matulis. 
ESTILO. m. Ayos; hugis; any6. 

II ^Gawt, 
ESTIMA. f, Pahalagd at pagma- 

mahdl sa i^ang tao 6 bagay. 
ESTIMAGION. f. Pagmamahdl 

sa isdng bagay. || Pagibig; pag- 

mamahd'; giiiw. 
ESTIMAR. V, a. Mahalln; paha- 

lakabdn. || Hatulan. 
ESTIMULAR. v. a. Sundutio. |1 

figk Pasiglahin ea paggaw4; bu- 

hayin ang lo6b. 
ESTIMULO, m. fig. Pagpapasig- 

\& sa paggawa. 
ESTiO. m. Tagaraw. 
ESTIPENDIO. m. Kaupabin;ba- 

yad sa kapagalan. 
EST1PDLACI6N. f. Kasunduan. 

ESTIPULAR. V. a. For> Guma- 
w& ng kasunduan sa salit^; ma- 
kipagkayart. 

ESTIRAR. V. a. Batakin; bana- 



— 243 — 

ESTI 

unat; mabatak. 
ESTIRPE, f. Angkdn; lipL 
E3T0CADA. f. Saksdk; ulos ng 

pataiim. || Sugat na gaw& ng 

saksdk. 
ESTOLIDEZ f. Kawal^ng gandp 

ng pagiisip. 
E8T6LID0, DA. adj. y s. Mang- 

mdng na lub6s. 

ESTOMAGAL. adj. Nauukol sa 
sikmura. || Mabuti sa sikmar&. 
ESTOPA. f. Gan6t ng abaka, 
ESTORBADOR, RA. adj. Guma- 
gambal^. 

ESTORBAR. v. a. Gambalain; 
mantrabala, 

ESTORBO, m. 
bal. 

ESTORNUDAR. 
hln. 

ESTORNUDO. m. Pagbabahin. 

ESTRADA. f. Dadn 

ESTRADO. m. Tanggapan sa mga 
panauhin. || pl. Po6k na kina- 
doroonan ng huk6m kung nag- 
gagawad ng hatol sa mga usa- 
pfn. 

ESTRAGO. m. Kasiraang gaw4 

ng digmaan. II Pagkalugsd; pag- 

kaguhd. 
ESTRANGULACI6n. f. Pagaa- 

kAI. 
ESTRANGULAR. V. a. Sakalfn. 

II V. r. Magsakdl; magbigtl. 
ESTRATAGEMA. f. Laldng «a 

pakikidigmd. H fig. PakanA; da- 

y^. 



Gambal^; saga- 
Magba- 



V. n. 



tin. II fig. Pahabain. II v, r. Ma, ESTRAZA. f. Basahan; pamunas. 



— 244 — 



E8TR . 

ESTREGHAR. v. a. Kitiran 6 
kiputan ang isdng bagay. II fig. 
Higpitfn. II fig. Gipitin ang ka- 
puw&; siiifn, II v. r. Mangurong; 
bumigpit. II fig. Magpalilt ng 
gugol. II fig. Magibigang lub63. 

ESTRECHEZ, f. Kakitiran; ka- 
kiputan; kasikipdn. II fig. Ma- 
talik na pagkikilala ng dalawdng 
tao. II fig. paghihikah6s sa bu- 
hay. II fig. Kasalat^og labis. 

ESTREGHO, CHA. adj. Makipot; 
masikip; makitid. || fig* Mata- 
lik;nialaplt na pagkakamaganak. 
II fig. H'kah6s; saldt. 

ESTREGHURA. f, Kakiputan ng 
da&n. 

ESTREGAR. V. a. Kuskusin; kis- 
ki8fn. II V, r. Magkiskisan. 

ESTRELLA. f. Ang bawa't isd 
sa tangUw sa langit, maliban sa 
araw at buwdn. II Tal4; bituin. 
II fig. Kapalaran ng isdng tao. 

ESTRELLADO, DA. p. p. ng Es- 
trellar || adj. Mabituia. 

ESTRELLAR. v. a. fam. Ihagis 
ang isdng bagay ng malakas hang- 
gdng magkadur6gdur6g. 

ESTREMECER. v. a. Pangini- 
gin; yanigin. || f'g. Takutin. II 
V. r. Mangiolg ang katawdn. 

ESTREMEGIMIENTO, m. Pag- 
yanlg; panginginlg. 

ESTRENAR. V. a. Gawin sa u- 
nang gamit ang ia&ng bagay. 11 
Itanghdl sa kaunaunahang bugsd 
ang isdng palabds. || v, r. Mag- 
simuldng manungkulan. 



ESTR 
ESTRENO. m. Kaunaunahang 

bugs6ng paggamit ng is^ng bi- 

gay. I) Pagtatanghdl sa kauna- 

unahang bugsd ng isdng labds. 
ESTR:6PIT0. m. Ugong na ma- 

lakas. 
ESTREPITOSO, SA. adj. Mau- 

Jt^Dg. 
ESTRIBAR. v.n. Maniin; mang- 

hawak. || fig. Tuma dg; tuma- 

ngan. 
ESTRIBO. m. Tuntungan. 
ESTRIBOR. m. Tagilirang kanan 

ng sasakyd^D. 
ESTR0PAJ0. m. Pamunas. || fig. 

Pinagpilian; bagay na waldng 

kabuluhdn. 
ERTROPEAMIENTO. m. Pag^i- 

r^; pagkasir^. 
ESTROPEAR. v. a. Saktdn; tam- 

paiasanin.il Sirain ang isdng ba* 

gay. II V. r. Masaktdn. || v. r. 

Masir^. 
ESTROPEO. m. Pagsir^; pagka- 

siri. 
ESTRUeTDRA. f. Kayarian ng 

isdng bagay. 
ESTRUENDO. m. Ugong na 

malak&s, || fig. Kaguluhan; kai- 

ngayan. 
ESTRUENDOSO, SA. adj. Mau- 

gong; maingay. 
ESTRUJAR, V. a/ Pigain, II Pin- 

dutin; pisilln. 
ESTUCHE. m. Sisidldn ng mga 

aiahas, kasangkapan at ibp« 
ESTUDIANTE. p. a. ng Estudiar. 

II eom. Nagaaral. 
ESTUDIANTIL. adj. fam. Nau- 

ukol sa mga nagaaral. 



ESTU 
ESTUDIAR. V 8. MBgaraL « 

Magsaulo. 
ESTUDIO. m, Pagaaral. i Taha- 

oang pinagaaralan. 
ESTUDIOSO, SA. adj. palaardl; 

masipag magaral. 
ESTUPA, f. Paiaitdn sa tahanan 

kuDK taglamlg. 
ESTULTieiA. f. Kamangmangdn; 

kagunggungdn. 
ESTULTO, TA. adj. Mangmdng; 

«:une:^6ng. 
FSTUPEFACCi6n. f. Pagkati. 

gagal; pagkapatigil, 
ESTUPEFACT0, TA. adj\ Hin- 

dt magkamayaw; natitigilan. 
ESTUPENDO, DA. adj. Katakd- 

taka; kagildgilalds. 
ESTUPIDEZ. f. Kamangmangang 

labis. 
ESTUPIDO, DA. adj, Labia ng 

mangmdng. 
ESTUPOR, m. Pagkatigagal. tl 

fig. Panggisilalds. 
ESTUPRADOR. m. Manggagahis 

sa isdng daiaga. 
ESTUPRAR. v.a. Manggahls sa 

is^ng dalaga. 
ESTUPRO. m. Panggagahis sa 

dalaga. 
ETERNIDAD. f. Kawaldn ng 

hanggd; kawaldn ng simulS at ka 

tapusan. || fig. Ang buhay na 

sasapitin. 
ETERNIZAR. v. a. PatagaHn; 

pamalagiin. ii Waldng kahangga- 

nan. || v. r. Magtagdl; mama 

lagi. 
ETERNO, NA. adj. Waling hang- 

gdn; wal&og katapusdn. 



. ETIM 
ETIMOLOGIA. f. Pinagkunan ng 

mga salitS,. 
ETNOGRAEIA. f. Karunungan 

sa pagkilala ng mga laht 6 ba* 

yan. 
EUNUeO. m. Lalaking kap6n. 
EVACUACI6N. f. Pagaalls ng 

laman. f| Pagbabawas. | PaKii* 

wan sa isdng siyudad, tauggulan 

at ibp. ng mga kawaU 
EVACUAR. V. a. Alisdn ng la- 

mdn. 11 Med. Magbawas; dumu- 

mf. 11 MiL Iwan ang siyudad, 

tanggulan at ibp. ng mga ka- 

wal. 
EYADIR. V. a. Mangiiag sa isAng 

kapahamakdn; iwasan ang isdng 

kapanganiban. || v, r. Umilag; 

umiwas. H v. r. Tumakas 
EYANGELIO. m. Akldt ng bu- 

hay, aral at mga milagro ng 

ating Pangino6ng Je9Ucnsto 
EVANGELIZAR. v, a. Mangaral 

ng Pananampalatayang itinurd ni 

Jesucr sto. il fig. Ihaydg ang 

mal.ligayang balit^. 
EVaP0RACI6n. f. Pagpapasi-. 

ngdw; pagsingdw ng tubig sa ga- 

w& ng Init. 
EVAPORAR. v.a. Gawing singaw 

ang tubig sa pamamagitan ng 

init. II fig. Pasingawln. II v. r. 

Suming&w. 
EVASI6N, f. Pagiwas. lUPagta- 

kas, 
EVENTO. m. pangyayaring d! 

sinasady^; pagkakata6nV ' 
EYENTUALIDAl^." j>* Pangyaya- 

ring dt sina9ady&, ]^a|;kakata- 

6n. 



246 - 



E¥ro 

EVI0ENCIA. f. Katunayang dt 

mapagaaliDlanganaii, 
EVIDENCIAR. V. a. PatUBayan 

aoK isdng bagay. 
EYIDENTE. adj, Tunay; hindt 

sukat pagalinlanganan. 
EYITAR- V. a. Iwasan; layuda; 

ila^rao. 
EVOCAR. ^. ^^ Tawagin. | fig. 

IpagunitA; ipaalaals. 
EV0LiUCl6N. f. Pagunl^d ng 

mga bagay ia paiBaraagitan ug 

pagbabagobago ng kalagayan, 
EXACCi6n. f. PagaingSl ng bu. 

wis, multd^ pagkakautang at ibp 
EXACTITUD. f. Kaganap^u sa 

pagaasagaw^ ng isdng bagay. 
EXACTO, TA* adj. Gandp; hus- 

td »a oras. 
EXACTOR m. Tagapaningii ng 

buwis ng mga mamamaydn. 
EXAGERACI6N f. Pagpapalabis 

sa mga sinasabi at gsnttgaw&, il 

Kalabisan. 
EXAGERAR. v, a. Magpalabis 

6 magpalampds sa sinasabi 6 

ginaga^^. 
EXALTACI6N. f. Pdgdadaki!^; 

pagbubunyt. | Pagkadakila. 
EXALTAR. V, a. Idakii^; ibunyl. 
II fig. Itanydg. || v. r. Mali- 

galig sa gaw& ng damdamin, 
EXAMEN, m. Pagsisiyasat; H 

PagsusuUt. 
EXAMINADOR RA. m,yf. Ta- 

gapagsiyasat; tagasulit. 
EXAMINANDO. m. Nagsu9ulic. 
EXAMINAR V. a. Siyasatin,- su- 

riin. II SuUtln. || v. r. Magsu- 

lit. 



EXAN 
EXANIME. adj. WaUng malay 

tao; waUng buhay. | fig. Ma" 

hinangmahln^. 
EKASPERAR. V. a. Sugatan;sak 

tdn. I fig. Pagalitin. || v. r. Ma^ 

sugatan; masaktdn. |j v. r. fig, 

Pagalaban ng galit. 
EXCAVACI6n. f, Paghukay. 
EXCAVAR, V. a. Hamukay, | 

Agrie, BungkaHa at al sdn ng 

lap^ aag paligidligid ng mga ha- 

laman. 

EXCEDER V, a. M^kahiglt; ma- 
kfalal6. II V. n. Lumabis; lumam- 
pds sa sukat. 

EXCELENCIA. f. Kadakilaan; 
katabsan ng urL 

EXCELENTE. adj. Dakil^; ma- 
tads na uri. 

EXCELSITUD. f. Kadakilaang 
lubha. 

EXCELSO, SA. adj. Napakada- 

kill^; kata^staasan. 
EXCEPCI6N. f. Pa^itataDgi; pag. 

bubukod sa isdng tao 6 bagay 

sa karamihan. 

EXCEPTO. adv. m. Maliban; 
matangi. 

EXCEPTUAR. V. a. Itangi; ibu. 
k6d ang isdng tao 6 bagay sa 
karamihan. 

EXCESIV0, VA. adj. Lumala- 
bis. 

EXCESO. m. Kalabisan;!! Kasa- 
lanang mabigdt. 

EXCITAR. v.a. Pukawin; pasig- 
lahln ang lo6b || v. r, Mapu- 
, kaw, 



~ 247 — 



EXCL 
EXCLAMACI6n. f. Sigaw sa 

tuw&, dusa, pagkagalit, gikld 

at iha pang sibkbd ng dam- 

damin. 
EKGLaMAR. V. a Mapalakds 

ng pagsasalita dahi! sa tuw4, ga- 

lit 6 gikld 
EKGLUIR. V. a. Aiia ang i^ang 

tao 6 bagay sa pook na kina- 

dorooaaa. || Ilabds; huwag ila 

kfp. 
:^]XCLUSI6n f. Hind! paglala 

klp; pa^aalis sa kinadoroonan ug 

iang tao 6 bagay. 
EXGREMENTO. m. Dumi; tai. 
EXCURSI6N. f. Paglalakbay. 
EXCUSA. f, Pagdadahilan. 
EXECRAGI6N. f. PagsampA 
EXECRAR V. a. Sumpain. || 

Itakwil. 
EXENT0 TA. adj. Ligtds. 
EXHAUST0, TA. adj. Say^d; sa- 

lat. 
EXHIBICI6n. f Pagtatangbal. 
EXHIBIR. V. a. Itanghal; iha 

y^g- 

EXH0RTACI6N. f. Pagpapayo. 

II Pangaral. 
EXH0RTAR. V. a. Pagpayuhan 

upang gumaw& ng isdng bagay. 
EXHUMACi6n. f. Paghukayng 

bangkdy sa libingan. 
EXIGIR, V. a. SngiUn. ||fg. Hi- 

ngin. 
EXCGUIDAD f. Kaliitan. 
EXIGU0, GUA. adj. Malilt; ka- 

pos* 
EXIMI0, MIA. adj. Napakaga 

iiQg- 
EXIMIR, V. a. Iligtds sa ano- 



EXIS 

m^ng kapanagutan. | v. r. Ma** 

Iifftds sa anomiDg kapanagutan, 
EXISTENCIA. f. Kabuhayan; ka^ 

tayuan. | pl. Mga kalakal na 

nakatinggal. 
EXrSTlE V. n . Mabuhay . 
£XITO m. Wakas; kahangga* 

nan, 
EX NIHILO NIHIL. 1oc. lat. Sa 

wala'y wal^ag makukuha. 
EXORBIT ANTE. adj . Malabis. 
EXORDIO. m. Simul4 ng ising 

hkdi. 
EXPECTATIVA. f. Pagasa, 
EXPECT0RACI6N. f. Pagdahik. 

11 Lur4. 
EXPECT0RAR. V. a. Dumahak; 

lumur&, 
EXPEDIR V. a. Palakarin aog 

mga iealakal; tapusin. |{ Magpas- 

yd; maglagdA ng isdeg kautusdn. 
j| Ipadald 
EXPEDIT0, TA. adj. Waldng 

sagabai; malikslng gumawA 
EXPELER. V. a. Itapon; itaboy. 
EXPENDER. V a. Maggugol. || 

Magbi i ng mga kalakal; magtingl. 
EXPENDIO. m. Gugol. || Tin- 

dahan. 
EXPENSAS f. pl Mga gugol. 
EXPERIENCIA. f. Kasanaydn. 
EXPERIIVI£NTAR. v.a. Subukin. 

(i Pakiramdamin; masddu. 
EXPERIMENTO. m. Pagsubok . 
EKPERTO, TA. adj. Bihasa. || 

m. Saady; maalam. 
EXPIAR. V. a. Pawiin ang kasala- 

nan sa pamamagitan ng pagpapa- 

kahirap || Ganapln ang kaparuaa- 

ha'^g l£^gd& Bg hukumao. 



— 24B 



^ . EKtTD 
EXPIRAR, V. n. Mamat^y. !iJig. 

Matapos. ; . 
EXPLICACl6lf. 1. Paliwanag. 
EXPLICAB. V. a. Ipal»wanag;:ipa- 

hayag. 
EXPLICAT1V0, VA. ad|: Nagpa 

paliwaaag. ■ 

EXPLiCITO, TA. ad|. Maliaaw. 
EXPLORAR. V. r. Siyasating ma- 

buti ang isdog bagay, 
EXPL0SI6N. I. pAgputdk fi* Pu- 

t6k. 
EXFONER. V. a. Ibayig; llany^» 

sa madia. 11 Ipabayag; isaysdiy.i 

llagdy sa paoganib ang isd;Bg ba- 

gay. R T. r. Malagdy sa panganib 

ang isdog bagay. 
EXP0RTACI6N. f, Pagluliiv^ &l 

ng kalaiial sa ibdng bayan. 
EXPORTAR. v.a. Ilabdsargka- 

lakal sa ibdng tayan; magbill 

ng kalakal sa ibdng lupi. 
EXP0S1C16N. f^ Paghahay^g; 

pagkahaydg. 1| Pagtatanghdl sa 

madl&. ^ 

EXP6SIT0, TA. adj. Nauukol s^ 

sanggdl na tapon. ij s. Sanggdl 

na itinapon ng ina 
EXPRESAR. V. a. Ipahayag;ipag. 

saysAy. [| v, r. Magpahayag.^ 
EXPRESI6N. f. Pagp&pahayag. 

^ll Pangungusap. 
E;XPRES0, SA. p. P. irreg ng 

Expre3ar. II adj. Maliwanag; ha- 

EXPRIMIR, V. a. Pigaln. 

EX PR0FES0. m. adv. lat. Sad- 

y&; itinalagd. 
EXPUGNAR. V. a. Kunin ang 

isdng siyudad, tuta at Ibp. la 



ESCA 

pamamagitan ng digmi. 
EXPULSAR, y. a. Palayasin; ith 

waldg. 
EXPULSI6N^ f. Pagpapalaya»; 

( agtitiwaMg. 
EXPURGAR. V. a. Dalisayin ang 

isdng bagay. 
EXQUI8IT0, TA. adj. Napaka^ 

inam. }l Masar^p. 
EXTATIC0, CA. adj. Nawal^ng 

diwl^. 
EXTENDER. v. a. Palaparin; pa- 

awakin. 1 Unatin. | Palawigin, 

V. r, Lumapad; lumawak. |[ U- 

munat. | Lumawig. H v. r. fig. 

Ku'T^alat; lumaganap. 
EXTENSI6N. f, pagpapalapad; 

paglapad. 1| Kalawakan; kalapa- 

EXTENSO, SA^ adj, Malapad; 

malawak. 
EXTENUACI6n. f. Paoghihina. 
EXTENUAR. v. a. Papanphinain; 

pahinain. i| v. r. ManRhin^. 
EXTENUATIV0, VA. adj. Nag- 

napahii)^, 
EXTERTOR. adj. Nasa lab§8. |} 

m. Any6 sa labas. 
EXTERMINAR. v. a. Ilabds sa 

hangganan; itapon. II fig. Lipu- 

lin. 
EXrERMINIO. m. Paglatapon 
. sa ibdng lupA. 11 fig. Paglipol. 
EXTERNO, NA. adj. Sa labds. 
fiXTINCl6N. f . Pagpatdy ng ap6y. 

II fig. Paglipol; pagkalipol. 
EXTINGUIR. V. a. Patayin ang a- 

p6y* II fig Lipulin. jj v. r. Mama- 

tdy ang ap6y 6 ttaw. || v. r. 

fig, 'MalipoL 



\ 



T- 249 — 
EXTI 
EXTIRPAR. V, a. Bunutin hang- 

g^ng ugat. II fig. Lipulin, * 
EXTRACCi6n, f. Pagbunot. 
EXTRACTO. m. Kabuuan ng if^ang 

akd& sa lalong maikHng pagka- 

kasulat. 
EXTRADICI6N. f. Pagpapabalik 

sa pinaDggalingang bans^ ng sa- 

laring tumakas ea ibdng lup^p 
EXTRAER. V, a. Kunin; bunutin. 

II Ihiwaldy sa kasamaban ang 

isdng bagay. 
EXTRAJUDICIAL. adj. Labds sa 

hukuman. 
EXTRALIMITARSE. v. f. fig." 

Magpakalabis sa tungkol. 
EXTRANJERO, RA. adj. Dayu- 

han; tagaibdug lupa. 
EXTRANEZA, f; Itabihiraan; ka- 

tanglan. || Pagkakaallt ng dating 

magkaibigan. || Pagtatak^. 
EXTRANO, NA. adj. Tagaib^ng 

iup£t; dayuhan. || Bihl-a; ,dt 

pangkaraniwan I 

EXTRAORDINARIO, RIA. Iadj. 

Hindt pangkaraniwan. 
EXTRAVAGANCIA. f. Kawaldng 

ayos sa pagiisip at paggawS. 
EXTRAVAGANTE. adj. Wal&ng 



EXTR 

ayos; kaib&. . 
EXTRAVIAR. .v. a. Ilih{s ng da- 

^n; ilig&w, ll v. r. Malig4w ng 

daa;n. || v, r.fig. Magkamalt 
EXTRAVi0. m. Paglilihis; pagli- 

Hgdw ng daan. || Pagkaligiw. J 

fig. Kawalang husay sa mga 
a paguuiaali. 
EXTREMAR. v. a. Ilagdy sa du- 

lo. II V. r. Magpakabuti sa pag- 

gaw&^ ng isdng bagay. 
EXTREMIDAb. f. Dulo. || Mga 

pad't kamdy ng tao. 
EXTREMO, MA. adj. Hulf. II 

Labis; lubhS. || m. Dulo. 

EXTRfNSECO, CA. adj. Lab^e; 
hindt dakila 

EXUBERANCIA. f. Kasagana&ng 

lubh^. 

EXUBERANTE- p- a. ng Exube- 
rar. || adj, Napakasagana. 

EXUBERAR. v. n. ant. Suma- 
ganan^ Iubh&. 

EXULTACI6N. f. Katuwaangma- 
laki dahil sa isdng maligayang 
pangyayari. 

EXULTAR. V. n. Matuwd ng la- 
bis. 



32 



F, Ikapit6ng titik ng abakaddng 
kastill^ at ikaUma sa kaniydng 
mga eonsonante. 

FA, m. Mus^ Ikaapat na tinig 
ng eskala ng musika. 

fAbrica. f. 

Pagawaan. 

fabricaci6n. 

papagawd.. 

p. a. ng Pabriear. 
II m. May-ari. 



Pagpapagawfi. || 
f. PaggawS; pag- 



3FABRICANTE. 
Nagpapagawd. 



FABRICAR. V. a. Gumawa. |j 

Magtayd ng iedng tahanan. 
FABRIL adj. Nauukoi sa mga 

pagawaan 6 mga manggagawli. 
FAbULA. f. Bulungbulungan. || 

Kuwento; kathikatbfi. 
FABUL0S0, SA, adj. Hindt tu- 

too. I Dt eukat mapaniwalaan. 
FaCCI6N. f. Pangkgt ng mang- 

hihimagsik. || Pangkdt; lapian, || 



Mukhft. II Pagdigm&. 
FACIAL. adj. Nauukol sa muk- 
hA. 

Madaling gawin. II 
II Masunurin. 
f, Kadali^n. 
V, a. Padaliia. ii 



Mangyayaring 



FACIL. adj . 

Paniwalaln. 
FACILIDAD. 
FACILITAR. 

Pagkalooban. 
FACTIBLE, adj. 

pawin. 
FACTOR. m, ant, Gumagaw& ng 

isdng bagay. H Katiwallt sa isdng 

po6k upang magbili at bumili ng 

kalakal. 
FACTURA. f. Paggaw^; anyd. II 

Tbld ng mga kalakal na ipinag- 

bibili. 
FACULTAD: f Kakayahdn. ii 

Kapangyarihan || KarunuDgan. || 

KapahintulutAn.il pl. Kayamanao. 

II Med Lakds. 



— 251 ~ 



FACU 
FACULTAR. v. a. Pagkalooban 

ng kapangyarihan ang isdng tao 

upang makagawd. 
FACULTATIVO, VA. adj. Nauu- 

kol sa kapangyarihang makaga- 

w&. II m, Managagamot. 
FACUNDIA. f. Kadalidn at ka- 

gaanan sa pananalit^. 
FACUNDO, DA. adj. Madall at 

magaang magsalitd. 
FACHADA. f. Hardp 6 mukhft 

ng isdng bahay, simbahan at 

ibp. II flg. y fam. Tindfg ng pa- 

ngangatawdn. II fig. Pinakamuk- 

hS, ng akldt. 
FAENA. f. Gawaing kinakataw^n. 

H fig. Gawain sa pagiisip. 
FAJA. f. Pamigkis sa baywdng. 
FAJAR. V. a. Bilibiran ng pa- 

migkis ang baywdng; bigkisdn. || 

V. r. Mabilibiran; mabigkisan, 
FALACIA. f. Daya; kaeinunga- 

lingan. 
FALAZ. adj. Magdaray4; sinu- 

ngaling. 
FALDA. f. Saya. ll Kandungan. 

II fig. Paa ng bund6k. 
FALDIST0RI0. m. Uupdng ma- 

bablt na waldng sandalan ng mga 

obispo . 
FALIBILIDAD. f. Pagkakamall. 
FALIBLE. a d j . Mangyayaring 

magkamali. ii Mangyayaring su- 

mala. 
FALSARI0, RIA. adj. Magdara- 

yk, II Mapagsalitd ng kasinunga- 

lingan, 
FALSEAR. V. a. Haluan; dayain. 
II V. n . Humin^ 6 mawald ang 

tibay ng isdng bagay. 



FALS 
FALSEDAD. f. Kasinungalingan : 
FaLSIFICACI6N. f. Pagdaraya. 
FALSIFICADOR, RA- adj. y s. 

Magdaray^. 
FALSIFICAR. V. a. Haluan; da- 

yain, 
FALSILOQUIO. m. Kasinungali. 

ngan. 
FALSO, SA. adj, Magdaray^; pa- 

kunwarl. || Hindi tunay; sinu- 

ngaling. 
FALTA. f. Kakulangdn; kawalan 

ng isdng bagay na kailangan. ii 

Pagtigil ng saklt ng tiydn ng 

babae, n ^or- Paglabdg sa ka- 

utusan. 
PALTAR, V. n. Magkulang. || 

Huwdg dumaI6. II Sumala, 
FALTO, TA. adj. Kulang, || SaUt; 

kap6s. 
FALTRERO, RA. m, y f. Mag- 

nanakdw; tekas. 
FALTRIQUERA. f. Bulsdng ma- 

liit ng damit. 
FALLAR. V. a. For. Hatulan. l| 

V. n, Sumala; magkulang, 

FALL.ECER. v. n, Mamatdy. [| 
Matapos. 

FALLECIMIENTO. m. Pagkama- 

tay, 
FALLO. m. Hatol ng hukdm;- 

kahatuliln. 
FAMA. f. Kabantugan. 
FAMILIA. f. Kasambab^y; ina- 

ndk. II Kamaganakan. || Angk^n. 
FAMILIAR. adj. Nauukol sa 

kamaganakan 6 pamilya. || m. 

Ang tiwallk, at palagdy na lo6b 

sa kapuwa,. 



— 252 — 



FAMI 
PAMILIARIDAD. f. Pagpapala- 

gayang lo6b ng dalawdng mag- 

kasama. 
FAMILIARIZAR. v. a. Gawing 

kapalagayang lo6b. |1 v. r, Mag- 

palag^y na Io6b; mahirati. || 

Mamihada. 
FAMOSO. SA. adi. Bant6g; ba- 

litk, . ^ , ^ 

FAmuLA. f . fam. Utusdng ba- 

bae. 
FAmULO. m. fam. Utusdng la- 

laki- 
FANFARR6n, NA. adj. fam. Ma- 

hamb6g; mayabang. ^ 

PANFARRONADA. f. Kahambu-r 

gdn; kayabangan. 
PANFARRONEAR, f. Magham- 

bog; magyab^ng, . 

PANGAL. m. Po6k na maputik. 
PANGO. m. Putik, 
PANGOSO, SA. adj. Maputik. 
PANTASEAR. v. a. Magkaguni. 

guni. II Magpabang^. 
PANTASiA. f. Guniguni. || Kat- 

b&kathd 6 kuwento. 
PANTASMA. m. Kinikinitd; gu- 

nlgun). D Malikmata. 
PANTASTieO, CA. adj. Malik- 

mata,; kunwari. || fig. Mayabang. 
PARDO. m. Bast&. 
PARPANTON. m. fam. Taong 

masalitd at mayabang. 
tARINGE. f. Anat Lalamunan. 
PARSANTE. m. Ang lumaiab^s 

sa komedya. 
FASCINACI6n. f, Pagakit; pag- 

hibd. 
PASGINAR, V. a. Akitin. || fig. 

Dayain; hibuan. 



FASE 
PASE. f. Astron^ Ang bawa't 

pagbabago ng any6 ng buwdn 

at ng mga bituin sa langit. II 

fig. Any6. 
FASTIDIAR. V. a. Makasun6k; 

makasuya ang isSiig bagay. H^ 

fig. Yamutin; pasukalin ang lo- 
^ 6b. II v« r. ,Masun6k; masuya.. 
PASTIDIO^ m, Suyit; sawi.|| fig. 

Galit; yam6t. « 

PASTIDIOSO, SA. ad] Nakaga- 

galit; nakamumuht. |f Nakasa- 

sawA« 
FATAL. ad.. Kulangpalad; || Ma- 

sam&, 
PATALIDAD. f. Kakulang^ng pa- 

ladv, kasawidn* 
PATIGA. f, pagod || Hapa. 
FATIGABLE. adj, Nakapapagod, 
FATIGAR. V. a. Makapagod. ||, 

,v. f> Mapagod. T 

PATIGOSO, SA. adj. Pag6d. || 

Nakapapagod. 
PATUIDAD. adj Kaungasdn ; ka- 

hangalda II Kahambug^n; kayaba- 

ngan. 
FATUO, TUA. adj, .Uogas; ha- 
1 ngdl. II Mahambog; mayabang. 
FAUCES, f. pl. Lal^munan, 
PAUSTO, TA. ad]. Mapalad; ma- 

ligaya. 1 ' * 

FAVOR. m. ' Saklolo; tulong. |1 

Daogal; biyay^; kagalingan. 
EAVORECEDOR, RA. aaj, y s. 

Tumutulong; sumasaklolo; iuaa- 

tangkilik. . ^ \ ' 

PATOREGER. V. 'a. Tumulong; 

tumangkilik; suotiaklolo sa ib^ng 

tao. II GumawS. ng kagalingan 

sa kapuwa, 



— 253 — 



FAVO 
FAVORITO, TA. adj. Minamahdl 

na mabuti; itinataDii. || m. y f. 

Taong minamahdl 6 itinatangi 

ng harl 6 ng matads na tao. 
FAZ, f. Mukha. II Ayos ng isdng 
^ bagay. 

F£. f. Pananalig; sampalataya. || 
,„Pagas9, II Patutoo. 
FEALDAD. f Kapangitan. II fig. 
, Kahalayang gawfi. 
PEBRipUGO, GA. adj. Umaalfs 

,ng lagndt. 
PEBRIL. adj. Nauukol sa lagndt. 

II fig. Mainit; hindi mapalagdy. 

bali^d- 
FECUNDAR. v. a. Palusugin ang 

IpanK bagay. 
FECUNDIDAD. f. Kalusugdn. || 

Kasaganaan, 
FECUNDIZAR. v. a, Palusugla 

sa pamamagitan ng patabd. 
FECUNDO, DA. adj. Malus6g. II 

Masagan^; matati ang lup^. 
FECEIA. f. Bilang ng araw; pet- 

sa. ' 
FECHAR. V. a. Lagydn ng bilang 

ng araw ang isdng sulat. 
FECHORIA, f. Gawdng masama. 
EELieiDAD . f . Kaligayahan . || 

Kapalarang maligaya. 
FELICITACI6n. f. Pakikilug6d; 

pakikisayd. || Bati. 
EELieiTAR. V. a. Batiin; pagu- 

kulan ng pakikilug6d ang isdng 

tao dahii sa maligayang pangya- 

yari. || v. r. Malug6d; maliga- 

yahan. 
.FiSLIZ. ad j . Maligaya . 
EELONIA, f. Kataksildn; kasu- 

kab^n. 



PEME 
EEMENIL. adj. Nauukol sa ba- 

bae. 
PEMENINO, NA. adj, Ukol sa 

babae. 
FfiMUR. m. Anut. But6 sa hi« 

tk, 
FENECER. V. a, Wakasan ang 

isdng bagay. |j v. n. Mamat^y, 

II Matapoa. 
FENECIMIENTO. m. Pagkata- 

pos; pagkamatdy. 
FEO, A, adj. Pangit. |} fig. Na- 

kasusuklAm; nakamumuhi. 
FERACIDAD. f. Kalusugan; ka- 

tabaan ng lupa. 
FERAZ. ad]. Malus6g; matab& 

ang iup^. 
E^RETRO. ra. Kabaong. 
FERIA. f. Ang bawa't araw n| 

sanglingg6, matangi ang sabado 

at linggo. 11 Pagpapahingd at 

pagtigil sa paggaw&. it Pamiliban 

sa mga piling araw. 
EERMENTAR. v. n. Malusaw; 

umasim. 11 fig. Mabaiisa ang dam* 

damin. 
FEROCIDAD. f. Kabangisin, 

FEROZ. adj. Mabangls, 

EERRAR. V. a. Balutin ng ba- 

kal ang isdng bagay; kalupku- 

pdn. 
FMRE0, A. adj. Bakal 6 may 

pagkabakal.il fig. Matig^s. 
FERRERtA. f. Bakaldn; panda- 

yan. 
EERRETERIA. f, Tindahan ng 

mga kasangkapang bakal. 
FfiRTIL. adj. Matab^ng lup4; 

malus6g. 



— 254 — 



FERT 
FEKTILIDAD. f. KatabadB ng 

lup&; kalusug^n, 
FERTILIZAR. v. a, Patabaln ang 



adj. fig. Maalab; 



lupS., 
FERVIENTE. 

maoiDias, 
FERVOR. m, Init; alab |[ fig 

Kaniogasan ng pusd ukol sa mga 

bagay na pagkakawaaggaw& at 

sampalataya. 
FERVOROSO, SA. adi. Maalab; 

maningas. 
FESTEJAR. V. a. Ipagdiwang; 

ipagpiatd; parangaMn. || Pagp«- 

kitsdng gilas. 
PESTEJO. m. Pagdiriv^ang sa 

karangalan ng kapuw^; pagpa- 

paraagdl. || Pagpapakitang gilas. 
FESTIN. m. Kasayahang idina- 

daos sa is^ng bahay . II Handaan, 
FESTIVIDAD. t Kapistahan. 
FfiSTIVO, VA. adj. Mapagpata- 

w^. II Masay^; matuwA. 
FETIDEZ. f. Kabahuan. 
FfiTIDO, DA. adj. Mabahd. 
FETO. m. Bata sa tiydn ng 'm&, 
FETOR. m. Bahd. 
FIADO, DA. adj, ant, Karapatda- 

pat pagkatiwalaan. Il Alfiado. 

UtanK. 
FIAD0R, RA. m. y f. Ang taong 

umaakd sa pagbabayad ng ibd. 
FIANZA. f. Lagak, 
FIAR, v.a. Umakd.||V. n Mag. 

katiwal^; umasa. 
FIBRA. f. Hilatsd. 
FICCI6N. f. Pagpapakunwarl; 

paghahak&. 
FICTICI0, CIA. adj. Kunwarl; 

bakl^haklt. 



FrDE 
FIDEDIGN0, NA. adj, Karapat- 

dapat paniwalaan. 
EIDELIDAD. f. Katapatanglo6b, 
i Kaganat:an sa paggawS ng 

isdng bagay. 
FIEBRE. f. Lagn^t. | fig, Kaba- 

iisahdn. 
FIEL. adj. Tapat na lo6b. jj Ga- 

ndp; ayon sa katiitohanan. [| 

Patay6ng bakal na nagtutur6 ng 

hust6Dg timb^ng sa timbangan. 
FIERA. f. Hayop na hindl ma- 

paamd, mahangis at ganid. 
FIEREZA. f. Kabangisdn; kalu- 

pitdn. II fig. Kapangitang luHhA. 
FIER0, RA. adj. Mabangis. II 

Pangi^ II f'g. Kakildkilabot. 
FIESTA. f. Pistd; kasayahan. [[ 

Kapistahan, 
FIGDRA. f. Anyd; ayos. || La- 

rawang inukit 6 ipininta ng isd,ng 

tao 6 hayop. 
FIGURAR. V. a. Ipintd ang is^ng 

bagay. |1 Ipalagdy. ii^ v. n. Ma- 

bilang. || v. r. MaghakA; ma- 

pintd sa isip, 
FIJACI6n. f. Pagpapakd; pagti- 

tirik. II Pagd'dikit. 
FrjAR. V, a. Ipakd; itlrik. || Idi- 

kit. II Itatag 6 pirmihln ang isdng 

bagayl |1 v. r. Manatili; mama- 

lagi. 11 Magtakda; magpasiya. 
FIJEZA. f. Katibayan ng lagdy 

6 tayd. 
FIJO, JA. P. p. irreg. ng Fijar. 

II adj, Matatdg; waldng tigatig, 
FILA. f. Handy. 
FILANTROPfA. f. Pagibig sa ka- 

puwli,. 



— 255 
PILA 
PILANTROPO. m. Ang umiibig 

sa kBniydng kapuwS-. 
FILIAL. adj. Nauukol sa andk, 
FILO, m. Tallm. 
FILTRACI6N. f, Pagsalll || Pag- 

tagas. 
riLTRAR. V. a. Salain, [| v. r. 

Tumagas. 
FILTRO. m. Saladn, 
F1N. amb. Wakds; katapusdn ng 

isdng bagay. || m. Hangga. || Da- 

hildn; sanht; layon. 
FINADO, DA. p. p. ng Pinar, || 

m. y f. Namatdy. 
FINAL. adj. Nagwawakds; tuma- 

tapos, II m. Hanggi; katapusdn, 
FINALIDAD. f. fig. Layunin; ka- 

wakasan. 
FINALIZAR. V. a. Tapusin; wa- 

kasdn. II V. n. Matapos; ma- 

wakasdn, 
FINAR. V. n. Mamatdy, || v. r. 

Matapos; maubos. 
FINC^. f. Pagaanng kayamanan, 
FINEZA. f. Kakinisan, j| Kagan- 

dahang lo6b. || Kalo6b. 
FINGIDO, DA. p. p. ng Fingir. 1| 

Mapagkunwari. 
FINGIR. V. a. Kunwariin. || v. r, 

Magkunwari; magpaimbabdw. 
FINITO, TA. adj. May katapu- 

san. 
FINO, NA. adj. Mak!ni8.|| Mani- 

p!^. II Masintahin. || Matalas. 
FINURA. f. Kakinisan. || Kaba- 

itan sa pakikiharap. 
FIRMA. f. LagdA. 
FIRMAMENTO. m. Langit. 
FIRMAR. v.a. Lumagd^ 
FIRME. adj. Walang tigatig; ma- 



FIRM 

tat4g; matibay. II fig. Matining 

na lo6b, 
FIRMEZA, f. Kawal&ng tigatig; 

katibayan. i fig. Katiningang 

!o6b. 
PISGAL, m. Tagapagusig sa sa- 

iarin. 
FISGA, f; Salapdng. II Lib4k; 

aglahl. 
FIS0N0MIA. f. Pagmumukha. 
FLAC0, GA- adj. PayAt. |1 fig. 

L^mpd; mahini. 
PLAGELACI6n. f. Pagpal6; pag- 

papal6. 
FLAGELAR. v. a. Paluin. |v.r, 

Magpal6; maghampds, 
FLAGELO. m. Pamal6. 
FLAGRANTE, p, a. po^t ng Fla. 

grar- Nagaalab. || adj. Kasaluku- 

yang isinasagaw^,. 
ELAGRAR. V. n. pogt. Magalab. 
FLAMANTE. adj. Maningnlng; 

nagliliw6»nag. || Bago. 
PLAQUEAR. V. n. Manghin^, II 

fig. Manglupaypd,y; manghinaang 

lc6b. 
FLAQDEZA. f, Panghihin&; pa* 

ngangayayat: || fig, Kahinaan; 

karupukdn ng io6b. 
FLATO. m. Kabag. 
FLATULENTO, TA. adj. Nag- 

papakabag. II Kinakabagan. 
PLAUTA. f. Bansi. 
FLECHA. f Palas6; busog. 
PLECHADOR. m. Mamamalas6; 

mamaman^. 
FLECHAR. V. a. Mama^asd; ma* 

mana. H fig. y fam. Sumintd; 

umibig. 



— 256 — 



FLEC 
FLECHAZO. m. Pamamalasd; pa- 

FLEMA. f. KalanghagA. » fig. 

Kakuparan sa pagsasagaw& ng 

isieg bagay. 
PLEMATIGO, CA. adj. Nauukol 

pa kalangh8gfi. [| Makupad. 
FLETAR. V. a. Upahan ang sa- 

^akyangdagat updng magsakdy ng 

mga tao 6 kalakai. 
FLETE. m. Upa sa pageak^y sa 

sa^^aky^ngdagat. 
PLEIIBILIDAD. f. PagsusuDud- 

Funuran ng isdng bagay sa pag- 

baiukt6t. li fig. Ealambutdn ng 

lo6b. 
PLEX1BLE. adj. Sunudsunuran 

sa pagbalukt6t. II fig. Malatnb6t 

na lo6b. 
FLEXI6n, f. Pagbalukt6t. 
PLOJEAR. V. n. Magtamdd ng 

paggaw&; magpabay& sa gawain. 

11 Manghin^. 
PLOJEDAD. f . Kahinaan; kabaga- 

lan. II fig. Katamardn. 
FLOJO, JA. adj. Maluag. || Ta- 

mdd. 
PLOR. f. Bulakldk. || Ang laloDg 

pili sa isdng bagay. || Latak; 

tining. 
PLORAL. adj. Nauukol sa bu- 

lakldk. 
PLORAR. V. n, Mamulakldk, 
PLOREAR. V a Gayakdn;pala 

mutihap ng bulakldk. 
PLOREGER. V. n, Mamulakldk. 

II fig. UmualAd; yumaman; ma- 

bant6g {j v. r. Magkaamag. 
FLORECIMIENTO. m. Pamumu. 

lakldk. H fig. PagunWd; pagya- ^ 



PLOR 



man. 



PLORERO, RA. adj. fig. Naniu- 
ngusap ng sagani at mga pi- 
ling salit&. | m, y f. Naglal»k6 
ng bulakUk. {| m. Lalagy^n ng 
bulatildk Fa mesa. 

PLORETEAR' V a. P«lamiitihan 
ng mga bulakMk ang ia^ng ba- 

gay. 

PLORieULTURA f. Pagtatanlm 
ng mga halamang namumulak- 
Mk, II KarunuDgan sa pagtata- 
nlm ng mga halamang namumu- 
lakUke 

FLORIDEZ. f. Kasaganaan sa 
bulakUk. || fg. Kasaganaan sa 
pangungusap. 

PLORIDO, DA. adj. Mabulaklak, 
[| fig. Pinakapili sa isdng bagay. 
II fig. Nauukol sa salitang ma- 
inam at masagan^. 

PLOTA. f. Katipunan ng mga 
sasaky^ngdagat. il Eatipunan ng 
mga sasaky&ngdagat na pangdig- 
m&. 

PLOTABLE. adj. Lumulutang. 

FL0TACI6N. f. Paglutang. 

PLOTAR. V. n Lumutang. 

FLUIR, V. n. Umanod; umagos. 

FLUJO. m. Galdw ng tubig. H 
Paglakl ng tubig sa dagat. j| 
Med. Agas. || Flujo de sangre^ 
Paglabds ng dug6 sa \il6ng, bi* 
bfg at ibdng bahagi ng kataw^n. 
II Flujo de vientre^ Pagtatap6n; 
pagkukurs6. 

FLUVIAL. adj. Nauukol sa ilog. 

POeO. m. Ubod na pinagtitipu- 
nan ng mga tilamsik ng liwa- 
nag. 



— 257 



FOFO 

FOFO, FA, adj. Buhaghdg; ma 
Iamb6t at waldng gaanong ta- 

FOG6n. m. Kakalanan; kal4n.il 

Butas ng baril, kany6n at ibp, 
FOGONAZO. m. Sikldb ng pul- 

bura. 
* FOGOSO, SA. adj, fig. Mapus6k 

na Io6b. 
FOLLAJE- m. Kalaguan ng mga 

dahon ng punungkahoy at ibd 

pang halaman, || fig. Palamu- 

ting kalabisd-n at waldng ayos- 
FOMENTAR. v. a Paioitin.H fig. 

Pasiglahfn; pasulungin; kupkupin 

ang is^ng bagay. 
FONDEADERO. to. Daungan. 
FONDEAR. V. a. Tajrukfn; arukfn 

ang ilalim ng tubig. 11 Siyasatin 

ang isdng sasakydngdagat kung 

may lulang bawal na kalaka'. II 

fig. Suriing mabuti ang isang 

bagay. || v. n. Mar, Pumund6; 

duma6ng ang sasakydngdagat. 
F0NDO. m. Lalim; kalaliman ng 

isdng bagay na hungkd,g, 
EONTAL. adj. Nauukol sa bu- 

kdl. 
EONTANAL. adj. Nauukol sa 

bukdl. II Po6k na may maraminK 

bukdl. 
F0RAJID0, DA adj. y a. Sala- 

rlng nagtatagd sa may kapang- 

yarihan. 
FORASTERO, RA. ad]. y s. Ta- 

gaibdng bayan; dayuhan, 
FORCEJAR. V. n. Magpilit upang 

masunddn ang is^ng layon. | fig* 

Magmatigas; tumutol. 
EORESTaL. adj. Nauukol sa 



F0RM 

mga subat 
FORMA. f. Any6; hugis. || Hul- 

mahan. || Ayos ng sulat. 
EORMAGION. f. Paghuhugls; pag- 

aayos; pagbubu6. 11 Any6; hugis. 
EORMAL. adj. Nauukol sa any6. 

II Walfing kib6. || Haydg, 
EORMALIDAD. f . Kaganapdn sa 

pag8asagaw& ng h&ng bagay. || 

Kawaldn ng kib6. 
FORMAR. V, a. Ayusin; hugisan. 
II Tipunin; buufn. II Likhain; tu- 

ruan. H v. r. Magkaisip; lumaki. 
EORMIDABLE. ad]. Katakotta. 

kot; kagulatgulat. || Labis ng la* 

kf 
F6rMULA. f. Paraan ng pag- 

papal wanag, paghingi 6 pagsa* 

sagawa ng isdng bagay. || Rese- 

ta. 
PORMULISMO. m. Parapara^n. 
F0RNICACI6n. f. Pakikiapld. 
FORNICAR. V. n. y a, Makiapld. 
PORNIDO, DA. adj, Malakds, 
FORO. m. Po6k na pinagdadau- 

san ng mga huk6m ng paghat6l 

ea mga ueapin. || Hukuman. 
FORRAJE. m. Dam6 sa kabayo. 
FORRO. m. Balabal; takfp sa 

lab^s 6 lo6b ng isdng bagay. H 

Sapln sa labas ng akld. 
F0RTACH6N, NA. adj. fam. Ma- 

lak^t. 
FORTALECER. v. a. Palakasln. 
II Tibayan. II v.r. Lumakds; tu» 

mibay. 
FORTALECIMIENTO. m. Pag. 

papalakds; paglakds. 
FORTALEZA. f. Lakds. || Tibay. 
II Tanggulan. 

33 



258 — 



FORT 
F0RTIFICABLE. adj. Mapalala- 

kas; mapatitibay. 
F0RTIFICACI6n. f. Pagpapala- 

kds. II Tanggulan; mu6g. 
FORTIFICANTE. p a. ng Forti- 
f lear. Nagpapalakds . 

FORTIFICAR. V. a. Palakasia. || 
Pagtibayin sa pamamagitan ng 
mga mu6g ang isdog bayan 6 
po6k.|( V. r. Lumakdall Tumibay 

F0RTfSIMO, MA. adj. superl. ng 
Fuerte. Napakalakds 

F0RTUIT0, TA, adj. Hind! si- 
nasadyS; nagkata6n. 

FORTUNA. f. Kapalaran. || Ka- 
yamanan. || Un6s: sam4 ng pa- 
nahdu sa tubig 6 sa katihan. 

FORZAR, V. a. Pilitin sa pama- 
maeitan ng lakds; pikahln || Ga- 
hisin sa pamamagitan ng lakd^ 
ng sandata ang isdng po6k, tang- 
gulan at ibp. || Gahisin ang isdng 
babae. II Kunin sa pamamagitan 
n| lakds ang is^ng bagay. 

FORZOSO, SA. adj. Sapilitan; 
hindt maiiwasan. 

FORZUDO, DA. adj Malakas. 

FOSA. f. Libingan. 

FOSO. m. Hukay. || Hukay na 
malaiim sa paligid ng tanggulan. 

FRACASAR. v. n. Mas'iTk; ma 
piraso. || fig. Mabigd. 

FRACASO. m. Paa:kalugs6; pag- 
kasir^. || fig. Pagkabig6. 

FrACCI6N. f. Pagkakaplrapir8s6 
ng isdng bagay. || Bahagi. 

FRACCIONAR. v. a. Paghatiha- 
tiin ang ising bagay. 

FRACTURA. f . Pagbalt; pagbasag. 
II Pagkaball; pagkasir^. 



FRAC 
FRACTURAR. v. a. Baliin;basa- 

gin II V. r. Maball; mabasag. 
FRAGANCIA. f, Samy6; halimU- 
yak. 11 fig. Kabantugan ng mga 
kaaaliogan ng isdng tao. 
PRAGANTE. adj, Ma8amy6;ma- 

bang6. 
FRAGATA. f. Mar. SasakySng- 
dagat na may tatl6ng palong 
kinasasabitan ng layag. 
FRAGIL. adj, Marupok; babasa- 
gin, II fig. Marup6k na lo6b. 
FRAGILIDAD. f. Karupukdn. 
PRAGMENTO. m. Pinagpirasu- 
han; piraso, || Babaging natird 6 
nalathaU ng isang akldt. 
PRAGOR. m. Ingay; tun6g. 
FRAGOSIDAD. f. Kasukalan ng 
mga bund6k. || Landds na bakil- 
bakil at masukal. 
PRAGOSO. SA. adj. Masukal at 
bakilbakil. 1! Maingay; maugong. 
FRAGUA. t. Pandayan. 
FRAGUAR. V. a. Pandayln || fig. 
Isipin at pagakmain ang kaa- 
yusan ng isdng bagay. 
FRANCO, CA. adj. Mapagbiyay^; 
magilas |i Waldng sagabal; ma- 
aliwalas. II Malay^. || Matapdt; 
malinis na lo6b. 
FRANQUEAR. v, a. Iligtds sa 
buwis ang isSng tao. II Maghi- 
yayi; magmaganddng lo6b. || Ha- 
wanan; alisdn ng sagabal. H Mag- 
bayad ni gelyo sa pahatirang su- 
lat ng nauukol sa bagay na ipi- 
nadadald. || Palayain ang alipin. 
II V. r. Magtapdt ng niloIo6b sa 
kapuwlb. 



FRAN 
FRANQUEO. m. Pagbabayad ng 

selyo sa koreo sa ipinadadaldng 

sulat. (( Pagpapalay4 sa alipin. 
FRANQUEZA. f. Pagkaligtds sa 

pagbabayad ng buwls. 1| Pagbi- 

biyay^; kagandahang Io6b. \\ fig. 

Katapatang lo6b. 
FRASE- f. Panaoalitdng may ga- 

n^p na pangangahulugdn; kawi- 

kaan . 
PRASEAR. V. a. Magbuo ng mga 

pananalitd ; man gusap 
PRATERNA. f, Pagsupil 6 pangu- 

sap na raabigat. 
PRATERNAL. adj. Katutub6 sa 

magkapatld; nauukol sa kapat£d, 
PRATERNIDAD. f. Pagkakaisd 

ngmagkakapatid; pagkakapatiran. 
FRATERNIZAR. v. n. Magsamang 

parang magkapatid. 
PRATERNO, NA. adj, Nauukoi 

sa kapatid. 
PRATRieiDA. adj. y s.. Puma- 

tdy sa kapatid. 
PRATRieiDIO. m, Pagpat^y sa 

kapatid. 
PRAUDE. m. DayH. 
FRAUDULENCIA. f. Kadayaan, 
PRAUDULENTO, TA. adj. Mag- 

darayli; may dayi, 
FRECUENCIA. f. Kadalasdn; ka- 

limitan. 
PREGUENTAR. v. a. Ulitin ang 

isdng gawfi, ng malimit. || Tumu- 

ngong malimit sa is^ng po6k. 
FRECUENTE. adj. Madalds; ma- 

limit, 

EREGAR. V. a. Kuskusin. || Hu- 
gasan ang mga pinggdn at ibp. 
sa pamamagitan ng kuskds. 



259 - 



FREI 
PREIDURA. f. Pagmamantik&, 
FREIR. V. a. MagmantikA; mag- 

prito. 
PRENESt m. Kahibang^n. || fig. 

K*kbalisahang matindi ng dam. 

damin. 
FRENfiTICO, CA. adj. Hibang; 

balis^. 
PRENILLO. m. Bagtfng ng di\h. 
FRENO. m. Pamigil sa kabayo; 

preno . 
PRENTE. f. No6 II amb. Hardp 

Dg isdng tahanan. 
FRESCO. CA. adj. Malamfg- |f 

Bago; sariw^. || fig. Malamig na 

lo6b. II m. Lamig na katamta- 

man. 

PRESeURA. f. KalamigAng kata- 

tagdn. II Kaaariwaan; kabaguhan. 

||fig. Kawaldng ingat. 
PRIALDAD. f. Kalamigdn. || iig. 

Katamlaydn at kawaMng ingat 

sa paggp.wa. II fig. KahangaMn. 
FRiO, A. adj. Malamig; magi^ 

ndw. II fig. Waldng eigla; ma- 

tamldy sa pakikihardp sa kapu- 

w&. II m. Lamig, 
ERIOLENTO, TA. adj. Magigi. 

nawin. 
FRIOLERA. f. Bagay na walAug 

gaanong halagd.. 
ERISAR, V, a, Unatin ang mga 

balahibo ng isdng habi. || Kus- 

kusin. II V. Q. Makiugali. || fig. 

Lumapit. 
FRIVOLIDAD. f. KawaUn ng 

kasaysayan; kawaldng kabutu- 

h£n. 
FRfVOLO, LA. adi, Waldng ka- 

buluhin; walang kasaysayan. 



_ 260 



PRON 
FR0ND0SIDAD. f. KalagudD; 

kayabuDgan, 
PRONDOSO, SA. adj. Malagd; 

mayabong. 
PRONTAL. adj: Nauukol sa no6 
FRONTERA. f . Hanggahan ng 

isdng bansd 6 kabarian. ii Har&p 

ng bahay. 
ERONTERO, RA. adj. Hardp; 

tapdt. 
FR0NTISFICIO. m. Harap ng 

isdng bahay, akldt at ibp, |1 

fig. y fam. Mukh&. 
FR0TACI6n. f. Pagkusk6s; pag- 

bagod. 
FR0TAR. V. a. Kuskuslo; hagu- 

rin. I) V. r, Magkusk6s. 
FRUCTfFERO, RA. adj. Namu- 

munga; mabunga. 
FRUCTIFICACI6N, f. Pamumu- 

nga. 
FRUCTIFICAR. V. n: Mamunga 

ang mga halaman. |{ Magkaro6n 

ng pakinabang ang isdng bagay. 
ERUGALIDAD. f. Katamtaman 

sa pagkain, pagin6m at ibdng 

basray . 
FRUICI6N. f. Pagiimb6t, || Pag- 

katuw^ sa sam& ng kapuw^. 
FRUNCIMIENT0. m. Pangungu- 

n6t ng no6. || fig. Pagpapakun- 

warf. 
FRUNCIR. V. a. Papangunutin 

ang no6 tandS ng pagkagalit.K 

Ilupt ang dulo ng damit 6 tela. 

II ftg. Paklputin. ii v. r. Ta- 

limuangin 6 labuin ang katuto 

hanan. 
FRUSLERIA. f. Bagay na mu- 

muntl ang halaga. || fig. y fam. 



FRUS 

Salit& 6 gaw^ng waldng kabn- 

luhdn. 
ERUSLERO, RA. adj. WaMng 

kabuluhdn. 
ERUSTRAR. v. a. Biguln. || Pa- 

waldng saysay ang isdng hanga- 

rin. II V. r. Mabig6; mawaMng 

saysdy ang isdng hangarin. 
FRUTA. f. Bungang kahoy na 

pit^s. 
FRUTO. m. Bungang kahoy sa 

pun6 II fig. Kapakinabangdn. || 

pl. Ani, 
FUEGO. m. Ap6y. || Sunog. || 

fig. Po6k na gatungdn. 
EUELLE. m. Pangbuga ng ha- 

ngin. II Kulub6t ng damit || fig. 

Katipunan ng mga ulap sa ta- 

Iukt6k ng bund6k. || fig. y fam. 

Tagapagsumb6ng. 
EUENTE. f. Bukdl. || Bandeha- 

dong ginggdn.p g. Simul&;saligan. 
FUERA. adv, 1. y t. Sa gawing 

labds. II Fuera de. m. adv, Bu- 

kiid sa. 
EUERTE. adj. Malakds; matibay. 
II Matigds. II fig. Kakilakilabot; 

katakottakot. 
FUERZA. f. Lak^s; kaya. || Pa- 

mimilit; panggagahls. || Bisd. 1| 

Po6k na bakod ng kuta at mga 

kawal. 
FUGA. f. Pagtakas. 
EUGARSE. V. r. Tumakas; mag- 

tanan* 
FUGAZ. adj Tumatakas at na- 

wawalAng biglH. 1| fig. Dagli. 
FUGITIV0, VA ad]. y s. Tu- 

makas; nagtanan. |1 fig. Mada- 

Hng maparam 6 mawaI4. 



PULG 
FULGENTE, adj. MakinSng; ma- 

DingDiag, 
FULGIDO, DA. adj Makindag; 

maaiDgniag, 
FULGOR, m Niagnlng; kisldp. 
FULGURAR. V. n, Magningning; 

maKkisldp, 
FULMINAR, V. a. Tumilamslk 

ang iiwanag. |1 fig. Magpapu- 

t6k. 
FULLEHIA. f. Day^ sa pagsusu- 

g^l. II fig, Laldng; dayli. 
FUMADA, f, As6 sa bibig sa pag 

hitit ng tabako 6 sigarilyo. 
FUMADERO m, Po6k na ladn 

sa mga nasisihitlt ng tabako 6 

sigariiyo. 
FUMADOR, RA adj, y s. Bihasa 

sa paghitlt. 
FUMAR. V. a. Umusok. II Hu 

mitit ng tabako 6 sigaril 

yo. 

FUMIGACI6N, f. PagpapaasS; 

pagsusu6b. 
FUMIGAR. V. a. Pagasuhin. ll 

Suubin. 
FUMOSO, SA. adj. Maaso; ma- 

asap; mausok. 
FUNCi6n. f. GaMw; kilos ng 

mga bahagi ng katawdn ng 

tao. II Panunupdd ng isang 

tungkulin. || Palabds. || Handaan. 
II Mil Pttgdidigma. 
FUNCI0NAMIENT0. m. Pag- 

galaw; pagiiilos, 
FUNCI0NAR. V. n. GumaUw; 

kumilos ang tao 6 makind. 



261 — 

FUNG 
PUNGIONARIO. m. Nanuaum?- 

k6l; kawanl sa pamahaladn. 
FUNDA. f. Baiot sa labia, 
FUNDACI6N. f . Paetatatag; pag- 

tatayd. 
PUNDADOR, RA. adj, y s. Nag- 

tatdg. 
FUND AMENTAL . ad j • Dakil^; 

panguna. 
PUNDAMENTO. m- Simu^&; ba- 

taydn, II Katuwirang pinagsasa- 

ligan. H fig. Ug^t. 
EUNDAR. V. a. Magtatag; mag- 

ta}6. II fig. Ibatay; isalig. |1 

V, r, Mabatay; masalig. 
FUNDICI6N. f, Pagbubub6,!l Pa- 

gawaang pinagbubudn ng mga 

bakal. 
EUNDIDOR. m. Mangbububd. 
EUNDIR. V. a. Tunawin ang ba- 

kal, tans6 at ibp.; magbub6. || 

V. r, Matunaw; mabub6. || fig« 

Magkapisan ang mga diw^,, ha* 

ngarin 6 lapiang nagkakaalit. 
PUNEBRE. adj. Nauukol sa pa- 

tdy 11 fig. Napakalungii6t. 
EUNERAL. ad]. Nauukol sa pag- 

lilibing. |! m. pl. Paglilibfng. 
EUNERARrO, RIA. adj. Nanu- 

kol sa liblng. 
EUNESTO. TA. adj. Kulangpa- 

lad. H Maluogkot 
FURIA. f. Pagngangalit, || Po6t. 

II Sump6ag ng kabaliwdn. || 

Karahaedn ng panah6a, || fig. 

Kaliksih^n sa paggawd ng isdng 

bagay , 
EURIBUNDO, DA. adj, Galit; 
po6t. 11 fig. Nahihib&ng, 



fURr 

FtrRIOSO, SA. adj, Nagn&a®ga. 

lit', po6t. W Ballw. |f fig, Mara- 

b^s;. mkatalakot. jj flg. ITapa* 

kalakl. 
niROK. m. Galit; po6t. || Stim. 

p6Qg na dagl! n^ kabaliwdn. 
FURTIVO, VA. ad|. Patagd; pa- 

nakiw, 

FUSfL. m. Baril. 
FWSILAMIENT0. m. Pagbar». 



2m — 

Fugi 

FtJSILAR. V, a. BariUn. 

FUSI6H. f. Pagkatunaw. | f5g. 
Fagpq)isaii ng mga diwlt 6 pang- 
kating dating magkabiwaldy. 

FU'riLII>AD f. Kawal^ng kabu- 
lub^D 6 hala^£ 

FUTURO, RA. adj. Dapating;»»' 
saplt.ll m. y f . Katrpdn sa pag- 
iisdng dibdib. |j| De fij^ium^ m. 
ady^ g^ baharapin. 



m 



G 



G. f. Ikawal^ng titik ng abaka- 
d^Dg kastilit at panganim sa ka* 
niyang mga eonsonante- 

GABAn. m. Amerikanang maha- 
ba. 

GABARRA. f, Sasakydng maliit 
sa tubig na may layag at mga 
gaod . 

GABAZO. m, Sapal, 

GABELA. f. Buwf8 sa Pamaha-- 
ladn, 

GABINETE. m. Silfd na karatig. 
11 Tanpgapan ng mga babae sa 
panauhing kapalagayan ng Io6b. 
li Katipunan ng mga sarisaring 
bagay na pinatitiDgndn sa mad- 
\& 6 pinagaaralan. || Katipunan 
ng matataas na tao ng pama- 
balaan. 

Pahayagdng pinag. 
ng mga balit^ sa 



GAGETA, f. 
lalathalaan 
pamahalaan. 

GAGETILLA. 



f. Pitak Dg paha* 



yaging pinaglalathalaan ng tna* 

iikling balit^. |i Maikling balit^« 

I fig. y^ fam. Ang mahilig sa 

pagdadal^ ng mgft balit^ sa ibd't 

ib^ng dako. 
GAGHO, CHA. adj. Huk6t> yuk^. 
GAFO, FA. adj, Pingk6k ang mga 

dalirl ng kamay at pad. 
GAJ^E. m. Gantingpalang nauu* 

kol sa is&ng tungkulila. 
GAJO. m. Sangd ng punungka- 

hoy. li Piling, 
GALA. f . Damit na maringal, II 

Kisig sa paggaw4 6 pagsasalitlL 

ng anoman. H pl. Kaauutang ma- 

rlngaU 
GALAn. m. Lalaking may ma- 

ganddng tindig || Ang nagmama- 

kisig sa dalaga. 
GALANO, NA. adj. Makisig ang 

gaydk. i| MagUas. j| fig. Magari. 
GALANTE. adj. Magalang; ma- 

ganddng lo6b sa babae. 



GALA 

GALANTEAR. v, a. Magmagilas*, 
magoaakisig sb dalaga upang ma- 
ibig. 

GALANTEO. m. PagmaiiiagilAs; 
pagmamakisig. 

GALANTERiA. f PagmamagMs; 
pagmamaki&ig; pagmamagalaDg. i 
Inam at garll oa oamamalas sa 
is^Dg bagay. }f KakisigaE. 

GALANURA, f. Gaydk na ma- 

- inam sa matd; kagalingang likhd 
ng gayak. H fig. Kagalingan; ga- 
r^ sa pananaiit^. 

GALApAGO. m; Pag6ng. 

GALARD6n. m. GantlDgpali sa 
mga karapatdn 6 pagiilingkod» 

GALARDONAR. V. a. Gantihing- 
pala ang mga karapatan 6 pag- 
lilingkod ng isang tao. 

GALENO, NA. adj. Mar, Nau- 
ukol sa hangia 6 simoy na ba- 
nayad. || m. fam. Maoggagamot. 

GALERIA f, Bahaging mahabi 
at maluang ng babay na napa- 
palamutihan at may maraming 
bintan^, na ginagamit na pala* 
migan, j| ^atipunan ng mga pin- 
tura. 

GALILLO. m. Gutil ng lalamu- 
nan. 

GALOPAR V. n, Tumakb6 ang 
kabayo ng matulin, 

GALOPE. m. Takb6ng matulin 
ng kabayo. || A, 6 de galope^ 
mis adv, fig. Madalian; biglaan 

GALLARDIA. f, Kakisigan; kagi 
lasan; 

GALLARDO, DA. adj. Magilas; 
makisig. H Matapang || f g, Da- 
kil^ sa mga bagay na nauukol 



2§4 ^ 

6ALL 

sa damd'amin. 
^ALLERA, I. Sabung^o. 
GALLEROe mi. Maaanab^ng. 
GALLINA. f. Man6k na balae. 
GALLINAGEO, A. aoi. Nauukol 

Fa maD6k. 
GALLINAZA, f. Taing man6k. 
GALLINERIA. 1 Po6k na pinag- 

titindaadn ng mga mandk. 
GALLINERO, RA. m, y f. Mag- 

maman6k. | m. Manukan; ha- 

puodn ng m^indk. 
GALLO. m. Mai 6k na lalaki. 
GANA. f. Haogdd; pita sa isang 

bagay. 
GaNABLE. adj. Maipananalo. 
GANADERIA. f Karamihan ng 

mga alagang hayop. || Pagaa- 

lag^ ng mga hayop. 
GANADO, DA. p. p. ng Ganar | 

adj. Nanalo. \\ m. Katipunbu 

ng mga hayop na alag^. 
GANADOR, RA. adj, y p. Mana- 

nal6. 
GANANGIA. f. Pananalo. |i Ka- 

pakinabangdn; tubd. 
GANANdAL. adj. Nauukol sa 

pakinabang 6 tub5. 
GANANdOSO, SA. adj. pinaki- 

kinabangan; pinagtutubuan. 
GANApAN. m. Mamamasan. 
GANAR. V. a. Makinabang; mag- 

tu^d. II Maakit ang ]o6b ng ka- 

puwa. II Kamtdn ang Isdng ba- 

jray. || Manalo. 
GANGHO. m. Kalawit. 
GANDUL. LA. adj. y s. fam Ta- 

mdd; hampAsIup^; ali8ag& 
GANGA. f t fig pagbibili txg mura 

Dg mga bagay na mahalagd. 



265 — 



GANG 
GANGOSO, SA. adj. y's. Hunidl. 
GANGRENA. f. Pagcabal6k ng 

sagat; kan^rrena. ^ ^ 

GANGRENARSE. v. r. Mabul6k 

aog sugat. 
GANGUEAR. v. n. Mahumdl. 
GANGUEO. m. Pagkahumal. 
GANSO, SA. m. y f. GansA. II 

fig, Taong batu^an, tamdd at 

pabayd. II fig. Taong hamdk, wa- 

lang pinagaralan at ungds. 
GANTA. f. Sal6p. 
GANZUA. f. Bakal na balukt6t 

na ginagamit na pangbukds sa 

mga kandado kuag waldng susi. 
^ GAI^IDO. m. Hagulg6l ng aeo 

kung pinapal6. II Ungal ng ibang 

hayop. 
GANIR. V, n. Humagulh61 ang 

aso kuag pinapald |i Umungal 

ang mga hayop, II fig, y fam. 

Magsalit& ng mabagongang boses. 
GARABATO. m. Sabitdn; kawitdn. 
GARANTE. eom, Ang umaakd sa 

pagbabayad. 
GARANTIA. f. Pananagutan sa 

kasuaduan, 
GARANTIR. v. a. Panagutdn; 

tayudn. 
5 GaRANTIZAR. V. a. Umakd; sa- 

gutdn. 
GARBO. m. Gilas; kisig. || fig. 

Garll at ganddng tinatagldy ng 

mga bagay. || fig. Kagandahang- 

lo6b. 
GARBOSO, SA. adj. Magilas;ma- 

kisig. 11 fig. Maganddnglo6b. 
GARDUI^A. f. Alamld» 
GARB^O. m. Kalawit. 



GARG 
GARGAJEADA. f. Dahdk, 
G..RGAJEAR, V. a. DumaWk. 
GaRGaJEO. m. Pagdtthdk. 
GARGAJ0. m. Lurdng kalang- 

hagd. 
GARGAJOSO, SA. adj. Palada- 

hdk. 
GARGANTA. f. Lalamunan.il fig, 

Bahaging itaas ng pa& na nadu- 

dugt6ng sa bintt. II fig. Eatipunan 

ng bund6k, ilog at iba pang po- 

6k. 
GARGANTADA. f. Suka. 
GARGANTILLA. f. Palamuti sa 

lilg ng mga babae- 
GARGARA. f. Pagmumumog ng 

tubig, na pinabubulab6k sa may 

lalamunan. 
GARGARIZAR. v. n. Magmumog, 
GARITA. f. Kublihan ng mga 

bantdy. H Maliit na silid na ku- 

blihan ng tanodpint^. . 
GARITO. m. Po6k na sugalan; 

pasugalan. || Pakinabang na na* 

kakamtdn sa pagoapasugdt. 
GARLOPA. t.%Carp. Katam na 

malaklng ginagami| na paman- 

tdy sa kahoy. 
GARRA. f . Kamdy 6 pad ng mga 

hayop na may l£uk6. || fig. Ka- 

mdy ng tao. 
GARRAPA. f. Boteng malilt. 
GARRAPATA f- Zool Limatik; 

tungdw. 
GARR6n. m. Tahfd. ^ 

GARROTAZO. m. Hampds ng 

malaking pamal6- 
GARROTE. m. Pamal6ng mala- 

kl. II Bibitaydn. 

34 



— 266 — 



GARR 
GARROTILLO. m. Pamamag4ng 

lalamunan. 
GARZA. f. Zool Kandanaok. 
GASEOSO, Sa. adj. Nauukol sa 

tubig na sumisiagdw. 
GASTABLE. adj. Magugugol. || 

Magagasgds. 
GASTADO, DA. p. p. ng Gastar. 

Il adj. Gasgd.9. 
6ASTAD0R, RA. adj y s. Ma- 

paggugoi. (I Bilangg6ng natiatu- 

lan ng mabibigat na gawd. 
GASTAMIENTO. m . Pagkagas- 

gas; pagkaubos ng isdng bagay. 
GASTAR. V. a. Gujiulin. || Iwa- 

sdk ang isang bayan. II Sirain. 
II Gdsgasin ang damir, lakas at 

ibp. II V. r, Magasgds. 
GASTO. m. Paggugol.ll Gugol. 
GASTOSO, SA. adj. Mapaggugdl. 
GASTRALGIA. f. Sakit ng sik- 

murlt. 
GASTRITIS. f. PamamagA Dg sik- 

mur^, 
GASTRONOMIA. f. Karunungan 

sa paglulutd ng masasarip na 

pagkain. || HHig sa pagkain ng 

masardp. 
GASTROnOBIo, MA, m. Maa- 

lam sa paglulut6 ng masasardp 

na pagkain. || Mahilig sa masa. 

sardp na pagkain. 
GATA. f. Pusang babae. || fig. 

Manipls na ulap sa ibabaw ng 

mga buDdok na umaakydt ng da- 

handahan. 
GaTAS (A) m. adv. Pagapang. 
GATEAR. V. n. Umakydt na ka- 

para ng pus4.||Jam. Gumapang. 

II V. ae Kumamot ang pus^. ii 



GATE 

fam. Mangumlt, 
GATERA, f, Butas na lusutan ng 

mga pusSi. 
GATO. m. Pusang lalaki. || Su- 

pot ng salapl. || Salapi sa supot. 

II fig. y fam. Tekasj mangdu- 

duwit. 
GAVILAN. m. ZooL Lawia.|l fig. 

y fam. Tekas. 
GAZM0NERIA. f. Pagbabanal- 

taoalan. 
GAZMONO, NA. adj, y s. Nag- 

babindlbanalan. 
GAZNATE. m. Lalamunan. 
GEMALIPARO, RA, adj, Nanga- 

ngandk ng kambdl, 
GEMELO, LA. adj, y s. Kambal. 
II m pl Pangmalayong tingin. 
II Ang dalawang botones ng 

puny6s. 
GEMIDO. m. Paghibik. II Hiblk. 
GEMIDOR RA. 8dj, Humihibik. 
GEMIR. V. n. Humibik; duma- 

ing. II fig. Umiyak ang mga 

hayop. 
GENDARME. m. Pulis. 
GENEALOGIA. f. Angkdn. II 

Kasulatang kinatataladn ng pag- 

kakasunudsuntid ng mga angkdng 

pinanggalingan n| isdng tao. 
GENERACI6N. f. Pagpaparami 

ng tao. II Labi; angkdn. || Kati- 

punan ng magkakasingpanah6n. 
GENERAL, ad], Haydg; pangka- 

lahatdn. II m. Punong pangka- 

lahatan ng hukb6. 
GENERALIDAD. f. MadlA; kala- 

hatan. || Karaniwan sa mga si- 

nasabi 6 sinusulat. 



— 267 



GENE 
GENERALISIMO. m. Pund ng 

mga pun6. 
G£nERO. m. Uri; ayos.ll Ayos 

6 kapbraanan pa paggawS, ng isdng 

bagay. II Bagay na kalakal. II 

Gram. Kiyas. 
GENEROSIDAD. f Kamahalang 

asal na minana. II Kagandahang 

l('6b. II Katapangan ng lo6b si 

pageasagawS, ng anomdn. || Ka 

dakilaan. 
GENEROSO, SA. adj. Mahdl na 

asal. II Mataping sa pagsasag»- 

w^ ng aaomdn. || Tapdt na lo6b; 

mapagbiyaya. II Magaling ang 

url. 
GENIO. m. Asal; ugalL |1 Hilig, 

II Kakayahdn sa isAng bagay. 
GENITAL. adj, Ginagamit sa pag- 

paparami gg tao. || m, Baydg. 
GENITIYO, VA. adj. Makaliiik- 

h& ng isang bagay. || m. Gram 

Isa sa mga kasong nangangahu 

lugdn ng pagmamay-ari, 
GENTE. f. Mga tao. |t Katipunan 

ng mga tao sa isang bayan. [| 

Pulutong ng mga kawal. 
GENTIL, adj. y s. Hindi binya- 

gan. II Magilas; mak^sig. 
GENTILEZA. f. Kakisigan; ka- 

gandahan ng tindlg. || Gaiang; 

kabutihang asal. 
GENTIO. m. Kakapaldn ng tao. 
GENUFLEXI6N. f. Pagluh6d. 
GENUINO, NA. adj. Waidng ha- 

16; dalisay; gandp. 
GEOGRAEiA. t Karunungang 

nagtutur6 ng pagkilala ng kala- 

gayan ng lupii. . 
GEOMETRIA. f. Karunungan sa 



GERE 

pagsukat ng lup^. 
GERENTE. m Nangaagasiw^; 

namamahal^ sa bahay-kalakal. 
GERMEN. m. Hayop na maliit. 
II Bioht. II fig. Simuld; pinang- 

gaiingan. 
GERMINACI6n. f. Pagtub6;pag. 

nanawndw. 
GERMINAR. v n. Tumub6; ma- 

gnawndw. II fig. Umunldd, 
GESTICULACI6n. f. Galdw ng 

mukhft, na nagpapakilala ng tu- 

w& 6 galit. 
GESTieULAR. v. n. Kumumpds; 

gumaldw ang mukhd, kamdy at 

ibp. 
GESTI6n. f. Pagsasagawa; patf- 

sisikap sa ikapapanuto ng isdng 

kaiakal. 
GESTIONAR. v. n. Magsagaw4; 

magsikap sa ikapapanuto ng is^ng 

kalakal. 
GESTO. m. Galaw ng mukh& a- 

y6n sa ibd't ibdng damdamin ng 

kalooban; kumpas. || Pagngiwf , j| 

Pagmumukhd. 
GESTOR, RA. adj. y s Nagsaea- 

gaw4. II m. Gom, Kasapi sa 

isdng samahdn na tumutungk61 

ng pangangasiw^. 
GIGANTA. f. Babaing napaka- 

tangkdd. 
GIGANTE. ra. Lalaking napaka? 

tangk&d. || fig. Ang namumu- 

k6d sa ibd sa tagldy na lakda 

at ibd pang kagalingan. 
GIGANTESeO, CA. adj. Nauu- 

kol sa taong napakatangkdd. )| 

fig. Napakatayog. 
GIGANTEZ. f , Katangkardng labis. 



ng 



at 



GIMN 
GIMNASIA. f, Pagpapalakds. 
GINEBRA. f. Kaaangkapang pang- 

tugt6p na isioi^aUw sa kant^ II 

fig. Kaguluhan; kagusutau. || 
^fig. Kaingayaa ng maraming ta- 

ong dt magkamayaw. || Alak na 

kinukuha sa mga but6 ng bunga 

Dg enehro* 
GIRAR. V. n. Umikit; magpaikit- 

ikit. II Com. GumawS ng pag. 

babayad sa pamamagitan ng le 

tra de eambio- 
GIRO. m. Ikit. II Pagikit.ll Pag- 

papaligoy ng salitd. || Oom, Pag- 

papapalit ng salaplag pilak na 

ipinadadald sa ibang dako. 
GLANDE. m. Turdt; dulo 

pagaari ng lalaki. 
GLOBO. m. Baffay na bil6g 

hungk^g, II Lup^. 
GLORIA. f. Kaluwalhatian; langit. 

11 Kapurihan; kabantugan.|| Tuwd, 

II Ang nagpaparii^g sa isd,ng ba- 

gay. 
GLORIAR. V. a. Papurihan; itang- 

hdl. II V. r. Purihin ang sarili; 

magbansdg. || MatuwS ng labis. 
GL0RIFICACI6N. Pagpupuri. || 

Pagluwalhaii 
GLORIFICADOR, RA. adj. y s. 

Nagpapaluwalhatl 
GL0RIFICAR, V. a. Paluwalha- 

tiln. II Ibant6g; papurihan. |j 

V. r. Lumuwalhati; iumigaya. 
GLORIOSO, SA adj. Karapat- 

dapat purihin j| Nauukol sa ka- 
luwalhatian. || Maluwalhati; ma- 
ligaya- || Pumupuri sa earili; 
nagbabans^g. 
GLOSITIS. f. Pamainag& ng dilli. 



— 268 — 

GLOT 
GLOTON, Na. adj. y s, Mata- 

kaw; masiba. 
GLOTONEAR. v. n. MagmatakSw; 

maamasibd,. 
GLOTONERIA, f . Katakawan ; 

kasibaan, 
GLUTEN. m. Ang alinmang ba- 

gay na malagkit. 
GLUTINOSIDAD. f. Kalagkitdn. 
GLUTINOSO, SA. adj, Malagkit. 
GOBERNADOR, RA. adj. y s. 

Namamahal^, || m. Puiiong ma- 

tads @a isdng lalawigan, siyudad 

6 bansS. 
GOBERNaNTE. p. a. ng Gober- 

nar, || adj. y s, Namamahalii; 

namumund- 
GOBERNAR. v, n. Mamahal^; 

mamund |1 Patnubayan; patnu- 

gutan. 



m. Pamamahal^; pa- 
Pamahalaan. 
Pagtatamasa; pagka- 

Sasakyangdagat na 



GOBIERNO. 

muraun6. || 
GOGE. m. 

kamit. 
GULETA f. 

maiiie. 
G0LFO. m, Dagatdagatan || La- 

ot; kalawakan ng dagat. 
GOLONDRINA. f. Ibong lang^y. 

langayan. 
GOLOSINA. f. Kakanin. || Pag- 

nanas£t 6 pita sa isdng baga).|| 

fig. Bagay na masardp. 
GOLOSO, SA. adj. y s. Mapag- 

kbin ng mga kakanin; matakaw, 
GOLPE. m. Htampds. ll Banggd; 

d-igok. li Karamihan; kasaganaan. 

II Kapahamakdng bigldng duma* 

dating. |1 fig. Pagtatakd; pang- 
gigilal&s. 



GOLP 
GOLPEAR. V. a. Dagukan. |j 

Tumuktok 8a pint6. 
GONGE m. Iniikitan ng pint6 

sa pagbubukds at pagsasard. 
GORDO, DA. adj. Maiab^; ma- 

laki ang pangaogatawdn || Ma- 

tamb6k at malaki. j| Mamttutik^. 
II m. Sebo: tabft. 
GORDURA. f. Taba. H Abgi. |i 

Katabadn. 

GORGOJARSE. v. r. Magkabuk- 

b6k. 
GORGOJO. m. Bakb6k. 
GORGOJOSO, SA, adj. Bukbu- 

kin. 
f GORJEAR. V. n. Humuni. 
G0RJE0. m. Huni 
GORRA. f, Pauakip na malam- 

b6t sa ulo. 
GORRINO, NA m. y. f. Bifk. 
GORRION. m. Ibong maya. 
GOTA. f. Pa ak; tuld. 
GOTEAR, V. n. Pumatdk; tumul6. 
j| fig. Magbig^y 6 tumanggdp 

ng untlunii ng isdng bagay. 
GOTERA. f. Tul6; patdk ng tu- 

big sa lo6b ng bahay. H Butas 

ng bubungdng pinanggagaliugan 

ng tul6, 
-i^ GOZAR. V. a. Kamt^n; tamaaa- 

hin. II V. n, Matuw4; malug6d. 

II V. r, Magaiak; magtamasa. 
GOZO. m, Tuw4; galdk. || Kaln 

gayahan. || fig. Liydb ng gatong 

na malilile at tuyo. 
GOZOSO, SA. adj. Matuw^; mi. 

galdk. 
GRABADO. m. Karunungan sa 

paguukit. II Para^n ng pagukit. 

II Larawaog iimbig. 



289 — 



GRAB 

GRABADOR, RA. m. y f. Mang- 

uukit sa bakal 6 batd ng iara^^ 
wan. 

GRABAR. V, a. Magukit sa ba- 
t6 6 bakal ng larawan. || fig. 
Itaimtim sa io6b ang isdng diwA, 
damdamin at ibp. 

GRAdA. f. Biyayst. j| Pangha- 
linang t«gl^y ng pagmumukbA 
ng mga tao. jj Kapakinabangan; 
tangkilik; lingap. j| Kabutihang 
106^^». 11 Pagpapataw^. II Kapata- 
wtirdn. II fam. Pangalan ng ba- 
wtt*t tao. jj iGradas! Salamat; 
pasasalamat. 

GRAGIOSIDAD. f. Karikitan; ka- 
gandHhan ng isdng bagay. 

GRAdOSO, SA. adj. Nakaaakit; 
nakaiiiigaya. || Masayd; mapag- 
patawa. || m, y f. Ang mapag- 
patawa sa dulaan; bubo. 

GRADA. f. Baytdng.ll Likmuang 
baytangbayt^ng. 

GRADADO, DA, adj, May mga 
baytdng. 

GRADO. m. Baytdng. || fig. Su- 
kat ng uri at kalagayan ng isang 
hHgay. 

GRADUAdON f. Pagbibigdy ng 
uri 6 ta^s sa isang bagay. 

GRADUAL. adj. Baytdngbayt^ng. 

GRADUANDO. m, Ang nagtata- 
pos sa isdng paaraldn. 

GRADUAR. V. a. Bigydn aag 
isdng bagav ng uri 6 tafi.8 na 
nararapat- |1 Sa mga paaralan, 
magkaIo6b ng katibayan sa isdng 
nagaaral sa karunungang natapes. 
II V. r. Maggrado. 



jr^ 



GRAF 
GIIAFIC0, CA. adj, Nauukol sa 

mga pagpapaliwa&ag sa paiBa- 

magitan ng larawan 6 guhit. 
GRAjO. m. Uwdk. | fig. Taong 

masaliti. 
GRAMA. f. Bot* Dam6ng ka 

wddkawaran- 
GRAMATIGA. f. Kaalaman sa 

pag8asalit& at pagsulat ng isdng 

wika. 
GRAMATieAL. adj. Nauukol sa 

gramdtika. 
GRAMATIGO, CA. adj. Nauukoi 

sa gramdtika, || m. Ang bihata 

6 sumulat ng gramdtika. 
GRAMIL. m. Kasangkapan ng 

anluwagi na ipinangguguhit sa 

kahoy. 
GRAN. adj. Apoeope ng Grande. 

Malakf; dakiU. 
GRANADERO. m. Kawal na 

matads ang tindlg. II fig. y fam 

Taong napakatangkdd. 
GRANDE. ad^, Malakl. || Dakil^; 

marildg; marangdl. 
GRANDEZA. f. Kalakban.ll Ka 

pangyarihan. II Kadakilaan; ka- 

mahalan. 
GRANDIOSIDAD. f. Kalakhdng 

kahangahaaga.; kadakilaan. 
GRANDIOSO, SA. adj. Dakil^. 
GRANDOR. m, Lakf ng mga 

bagay. 
GRANEL, (A) m. adv. Butil- 

butil. [| fig. Bunttinbunt6n. 
GRANERO. m. Bangdn ng palay 

at ibp. uring butil 11 fig. Lu- 

paing masagan^ sa mga butil, 

na ga)a ng palay, mals at ibp. 
GRAHJEAR. v. a. Paramihin ang 



— 270 



GRAN 

kayamanan sa paDgangalakal ng 

mga hayop at ib^ pang bagay. 
ff fig. Akitii; tamuhiu. 1 v. r. 

fig. Maakit; magtam6. 
GRANO. m. Butil. i Binht. \\ 

ButHg. 
GRANUJA. f. Ubas na nilalagas 

sa buwig I Buto ng bunga ng 

uba^. ^\ fam. Katipuoan Dg mga 

batang hampdslup^. j) m. fam. 

Batnng h^midslupa; pilyo. 
GRANULOSO, SA. adj. Butil- 

butil. 
GRASA. f. Tab&; Hoab. 
GRATIFICACI6N. f. Pabuy^; 

gantsngpala; upa, 
GRATIFICAR. v.a. Upahan;pa- 

buyaan; gantihingpali. | Pagbig- 

yang lo6b, 
GRaTIS. adv. m, Waldng bayad, 
GRATITUD, f. Ganting lo6b; pag- 

kilala ng utang na lo6b. 
GRATO, TA, adj. Masar^p; ka. 

Iug6dlug6d. II Walang bayad. 
GRATUITO, TA. adj. Waldng 

bayad; biady. 
GRATULAR. V. h, Pasalubungan 

ng bati ang ieang tao. || v. r. 

Magalak; malugod. 
GRAYAMEN. m. Pataw; pa- 

sanin. || Buwis. 
GRAVAR. V. a. Ipataw; ipapae^n. 

II Pabuwie^n. 
GRAVE. adj. Mabig^t. j| Mala- 

ki; malubh&. II Waldng kibo. II 

Mahirap gawln. || Nakaaabala; 

nakagagalit. 
GRaYEDAD. f. Bigdt. II Kawaldng 

kib6* ll Ealakihdng labis. |j fig. 

Kadakilaan; kabaiagaban. 



— 271 — 



GRAV 
GRAYOSO, SA. adi- Mabigat.fi 

Magugoi; mahal 
GREDA. f. Luad na magalds at 

rnaputt. 
GREMIO. m. Kindungan. |j Ka- 

pisauan. jj Bal»ngay. 
GRENA, f, Buh6k: na sabog at 

gul6. 
GRESGA. f . Kaingayan; hiyawan. 

|j Batdg; away. 
GREY. f, Kawan ng alagang ha- 

yop. II Kapisanan ng mga bin- 

yasang may sar.ling namumund. 
GRIETA. f. Bitak; lahang, H 

Singdw sa bibig, 
GRIETADO, DA. adj. May bitdk 
GRIETARSE. v. r. Magbitdk; 

magkabitdii. 
GRIETOSO, SA, adj. Mabitdk; 

bitakbit^k. 
GRILLETE. m. Pang^w sa pa^ 

ng mga bilangg6. 
GRILLO. m. KAmaksi. || Sibol 

ng binhl kapdg nagsisimulA na 

ng pagtubd. || pl. Pangaw sa 

pad ng mga bilangg6. 
GRIMA. f. Kawaldng lasa; sukal 

ng lo6b; sindak, 
GRITAR. V, n. Sumigaw; humi- 

ydw, 
GRITERIA, f. Sigawan;hiyawan. 
GRITO. m. Sigdw; hiydw. 
GRITON, NA. adj. fam, Palasi- 

gdw; palahiydw. 
GROSERIA. f. Kagaspangdn ng 

asal; kawaldn ng pitagan. || Ka- 

gaspangdn; kawaldn ng kinis. || 

Kamangmangdn. 
GROSERO, RA. adj. Magaspdng; 

walang ayos. |j Magasping na 

asal; bast6s. 



GROSOR. m. KapSI; laki ng 

katawdn, 
GROSURA. f. Tab&. II Pagkain 

Dg iamang kati, laban sa paDgi-* 

ngilin. 
GRUESO, SA. adj. MakapAl. H 

MalakL || fig. Nauukol sa pag- 

iisip na masagai at malab6. [| 

m. Kapal ng isdng bapay. 
GRUMETE. m. Magdaragdt na 

mababa ang tungkdl. 
GRUMO. m. Pamumud ng butil- 

butil Dg isang bagay na lus4w> 

gaya ng gataa at ibp. 
GRUMOSO SA. adj. Maramiag 

pamumu6 ng butilbutil. 
GRUNIDO. m. Ngalngal ng ba- 

boy. jj Angil ng aso at ib^ pang 

hayop. 
GRUNIR. V. n. Ngumalng^l ang 

baboy. || fig. Magpakita ng mu- 

bt at suklim sa paggaw^ ng 

isdna baray. 
GRUPA. f. Gawing pawitan ng 

kabayo. 
GRDPO. m. Lipon; tumpok. 
GRUTA. f. Yungib. 
GUAGHAPEAR. v. a. Tampisa- 

win ng mga pa^ ang tubig. II 

fig, y fam. Gawin ang is^ng ba. 

gay ng padalosdalos. |i v n. Tu 

mun6g ang kalang na bakal na 

maluwdg ang pagkakapak6. 
GUADASA. f. Lilik. 
GUANTADA. f. Tampdl. 
GUANTE. m. Balot sd kamdy; 

guantes. II pl. Paragala; pabu- 

GUAPO, PA adj. fam, Masig- 
Id; makisig; waldng takot. || 
Magandd. 



— 272 — 



GUAR 

GUARDA. eom. Tagapagingat; 
tanod. II f. Pagbabaotay; pagii- 
iigat, f{ Pagtupdd sa isd^ng utos, 
batgs 6 alituntunin. 

GUARDABOSQUE. m, Tanod; gu- 
bkt. 

GUARDAGABRAS. c)m. Taga- 
pagalaK^ ng kamblng. 

GUARDAGOSTAS. m Mar. Si 
sakyingdagat na aagtatanod sa 
baybayin ng dagat. 

GUARDADO, DA. p. P. nfi Guar 
dan II adj. Malihim; naiingatan. 

GUARDADOR, RA adj, y s. Nag 
iingat; nagtatanod. |1 Nanunupdd 
sa kautusdn 6 batas. II Ku^pot; 
raatipid. 

GUARDAJOYAS. m. Ang tanod 
sa mga hiyis ng hari; || Po6k 
Da pinagtataguan ng mga hiy^s 
Dg harl. 

GUARDAMONTE m. Tanod bun. 
d6k. 

GUARDAR. V, a. Ingatan; ta- 
nuran; bantayan. || Tumapdd sa 
tungkulin. || Magtipid. II v. r, 
Magiogat. |i Magpigil sa pagsa- 
»agaw« ng isdng bagay. 

GUARDASOL. m. Payong. 

GUARDIA. f. Pu'ut6ng ng mga 
taong narttatanod si i^dng tao 
6 pook. II PagtatanBg6l pagba- 
ban^dy; pagaalag^; pagtatangki- 
lik. II m. Kawal na nagtatanod. 

GUARDIAN, NA, m. y f. Taga 
pagingat og isdng bagay. 

GUAREGER. V. a. Kupkuplo; 
saklolohan ang isdngtao.H Inga- 
tan ang isang bagay. || r. r. 



GUAR 

Magkublf; magkanl6ng. 

GUARIDA. f. Yungib na pioag- 
taraguan ng mga hayop. ff Kao- 
lungan. j| fig, Po6k na tagpu- 
an. 

GUARNEGER. V. a, Gayakdn; 
palamutihan; damtdn. |[ Kalup- 
kupdn 

GUARNieiON. f. Palamuting ini- 
lalagdy sa damit. || Kalupkop 
na gintd, pilak at \b& pa na 
pinagtatampukdn ng mga bat6ng 
mahalaga. || Hukb6ng nagtata- 
nod sa isdng kastilyo, mu6g at 
ibp. II pi Gurnasy6n ng kaba- 

yo. 

GUAYABA f. Bunga ng baya- 

bas. 
GUAYABAL. m, Bayabasdn. 
GUAYABO, m. Bot Pun6 ng 

bayabas 

GUBERNAMENTAL. adj. Nauu- 
kol sa pamahaladn ng is&ng ba- 
yan. 

GUBERNATIYO. VA. adj. Nau- 
ukol sa pamahalaan. 

GUBIA. f, Luk6b. 

GUERRA. f. Pagbabaka; digma. 
an. II PagkakagaKt ng dalawd 6 
maraming tao. || fig. Pagkaka- 
alit ng dalawSng tao. || Guerra 
abierta Paglaiamas. II Guerra 
civih Pagbabaka ng mga ma- 
mamaydn sa isdng bans&. 

GUERREADOR, RA. adj, y s. 

Mangdidigmd. 
GUERREAR. v. n, Dumlgm&; 

bumaka. || fig. Luma^an; suma- 

lungit. 



GUER 
GUERRERO, RA. adi. N^uuko/ 

sa digmfi. || Dam digm&. || Mahilig 

sa digm&. || m. Kawal 
GUiA. eom. Patnubay. || fig. Ta 

gapao^turd. 
GUIAR. V» a, Patnubayan; pat- 

nugutan; ituro ang dada, H Pa- 

ngasiwaan ang isdng tao sa pa- 

ngangalakal . || Paturd; padald sa 

kapuw^. 
GUILLOTINA. f. Maklnang gi- 

nagamit sa Eraneia sa pagpugot 

ng ulo ng mga salarin. || Pamu 

tol ng papel. 
GDILLOTINAR. v a. Pugutan 

ng ulo. 
GUINGHAR. V. a. Sundutio. 
GUINDAR. V, a. lakydt ang Is^ng 

bagay sa matads at isabit do6a. 
II fam. Bitayin 
GUlS^ADA. f . Pagkinddt. II Mar 

Pagpalng ng d^dag sa magka 

bikabil^ng panig sa masamdng 

pagpaoalakad. 
GUII^AR. V a. Kam'nddt. || Mar 

Papalingin ang aa6ng sa magka- 

bikabildng paaig. 
GUINO. m. K'nddt. 
GUION, m. Krus na ipinangu- 

nguna sa prusisiy6n. || Watawat. 
II fig, Ang nangunguna, puma- 

patnubay sa ibd. || Gram. Ma 

ikUng guhit na pahaldng na ini- 

lalagdy sa hulf ng talatlt kapdg 

ang salita'y bmdt nagkakasiyd at 



— 273 — 

GUIR 

sinusunddn ng kapupundn sa ka- 



sun6d na talatlt. 
GUIRIGaY. m. fam. SalilAng 

malabd at walgng kawawaao. 
GUIRNALDA. f. Putong na bu- 

takldk, mga damo 6 sang^, 
GUrSADO, m. G nisl 
GUISAR. V. a, Maggisd; igied. || 

fig. layos; husayin. 
GULA. f. Kayamuan sa pagkaia 

at patzin6m. 
GULOSO, SA. adj. y s. Waldng 

habas; matakaw. 
GURDO, DA. adi. Hangdl; tang^. 
GUSANIENTO, TA. adj. May 

uod; inuuod. 
GUSANO. m Uod. 1| fig. Taong 

mahinhfn at alimura. 
GUSANOSO, SA. adj. Inuuod. || 



Lasahin; nam- 

11 V. n. Maga- 

Magnasas ma- 



fig. Bul6k. 
GUSTAR. V. a. 

namin; lasapin, 

Idk; malugod. 

Kustuhdn; maibigan, 
GUSTO. m, Panglasa; pangnam- 

n^m. II Lasang taglSy ng mga 

bagay 1| Lug6d; galdk, 1| Ka- 

gustuhan; pagkaibig. 
GUSTOSO, SA, adj. Masardp.'H 

Nakalu!ug6d; kalisraHgaya. 
GDTURAL. adj. Nauukol sa la- 

lamunan. 
GUZMAN. m. Kawal na maril^g, 
GUZMANADA, f. Libdk; uyam; 

dayli.. 



35 







H 



H. f. Ikasiydm na titik ng aba- 
kadang kastili at ikapito sa 
kantydng mga eonsonante. 

HABA. f Patani. 

HaBANERO, RA, adj, y s. Tagd 
Habana. 

jHABAR. m„ Patanidn- 

HaBEAS eORPUS, m, Karapa- 
tdn ng lahdt ng mamamayang 
oapipiit na litisin ng huk6m sa 
ialong madaling panah6n upang 
makilala kung maysala 6 wal& 
at nang ml^kalayik; karapatdng 
makalayi ng sinomdn. 

HaBER V. a. Magkaro6n. || Ma 
liuli ang isdng tao 6 bagay ; ma- 
8umpungdn.|| v. impers. Mang- 
yari; magkata6n; may. II v. r. 
Magpakahusay 6 magpakasam&. 
g m. Pabdm sa mg^ budy6. II 
m. pl. Kayamanan. 

Hi^BIL. adj. May kakayahdn; 



san^y; bihasa. || Por- May kaya 
sa is^ng bagay. 

HABILIDAD. f. Kakayahdn; ka- 
sanayan. || Kasaaaydn sa pagga- 
wa ng isang bagay. 

HABILIDOSO, SA. adj. Sandy; 
bihasa. 

HABILITaCI6n. f. Pagbibig^y 
pahintulot sa pagsasagaw^ ng 
isdng bagay. 1| Kakayahdn. 

HABILITAR, V, a. Bigydng pa- 
hiniulot sa pagsasagaw& ng isdng 
bagay. |i Bigydng puhunan ang 
is^ng tao upang makapangalakal 
sa sarili, || lpaghand& rg mga 
kail»ngan sa paglalakbdy. 

HABITABLE. ad]. Matitirahdn; 
mapamamahayan 

HABITaCI6N. f. Tahanan;bahay. 
II Silld ng bahay. |1 Pagtahdn. 

HABITANTE. p a. ng Habitar, 
Tumatahdn.||m Ang mamamaydn. 



— 275 — 



HABI 
HABITAR V a, Tumir^; tuma- 

han sa isdng pook 6 bahay, 
HABITO. m. Kasuutan ng bawa't 

tao sangayoa sa kaniyang kala- 

gayan, tungkulia at ibp. H Ka- 

ugaliaa; pinaikamibasahan. || pl. 

Damlt ng pari. 
HaBITUAL. adj. Pinagkamihasa- 

han; kinaKawi^n 
HABITUALIDAD, f. Kinagawidin; 

kinabiratihan. 
HABltUAR. V, a. Igawt; hiratibin; 

pamibasahin. 1| v. r. Magawi; 

mahirati; mamihasa. 
HaBLA. f. PagsasaUtd. 1| Wikk; 

salit^. 
HABLADOR, RA. adj. y s. Ma- 

salit^; dalr^al 
HABLADURIA f. Salit^ng wa- 

Idng kasaysayan. 
HABLAR. V. n. Magsplit^; ma- 

ngusap; magbady^ || v.rec. Mag- 

usapan; magsalitaan. 
HABLILLA. f. Usapusapan; bu- 

iua«[buluiigaa. 
HABLISTA. om. Ang magaliog 

at maHusay mangusap. 
HAGEDERO, RA. adj. Magagaw&; 

madallng gawia. 
HAGEDOR, RA adj. y s. Guma- 

gaw&; lumikha || m. Tagapanga- 

H w&. 
HAGENDADO, DA. p. p. ng Ha- 

eeadar |! adj y s. May kaya- 

manang iup^. 
HAGENDAR. v. a, Bigydn ng ka 

yamanang lupi ang isdng tao.|| 

V. r. Bumili ng kayamanang iu- 
vk upang tabandn. 
HACENUER0, RA. ad]. Masikap 

sa ikalalakl ng kavaoaaoan2: 



HAGE 

bahay at lup^. 
HAGENDISTA. m. Ang maalam 

sa pangangasiwlt ng kayamanaiig 

bayao 
HAGENDOSO, SA. adj. Masipag 

at maayos sa mga gawaing ba^ 

hay. 
HACER- V. a. Gumaw&. 1| Yu- 

mari; itatag ang isAug bagay. U 

fig. Umisip. II Magkasiyd; mag'^ 

lulan. II Maghand&; magayos. 1j 

Makapagbigdy. |1 v r. Lumakl; 

magdagddg || MagulJ; magbago. 

II V. impers. Magdanas; mang- 

yari. 
HAGIA. prep. Dako; sa gawf. 
HAdENDA, f. Lupang pinagaa- 

sakahan {| Kayamanan; pagaarl, 

II pl. Mga gawain sa bahay. 
HACINA. f. Mandaia. || fig. Bun- 

t6n; timb6n. 
HAeiNAR. V. a. Imandal|,j ibun- 

t6n; isalansdn. 
HACHA f. Kandilang malakf. j| 

Palak61. || Say&w kastil& ^^^M 

unang dako. 
HAGHEAR. v. a. Palakulln, y 

V. n. Hampasin ng palak61. 
HAGHERO. m. Tirikan ng kan. 

dila. II Mamamalak61. 
HALAGaR, V. a. Amuamuin; su- 

yuin 11 Hibuan. il fig. Bigydng 

lukr6d. 
HALAGO. m. Pagam6; paasuyd. 

II fig. Basay na nakalulug6d. 
HALAGUEI^O, i^A. 8dj. Nakaa- 

amuki II Humihibd. t| Nakah^i^- 

halina. 
hALITO. m. Hiningd. || Singfiw nj 

is^ng bagay. }[ poSt, Hthip na 

banayad ng hangin. 



- 276 - 
HALL 
HALLAR, V. a. Masumpungaa; 

mapulot. II Tuklaaia. || Tiagndo; 
. matyagSn. || Siyasatm. || Kilala- 

nin;unawain. || v. r. Mai^ahardp; 
i nasa 
HALLA^GO. m. Pagkatagp6; 

pagkasumpdng; pagkapulot, j| 

Bagay na napulot. 
HAMAGA. f. Duyan; aluyan. 
HAMAQUERO. m. Manggaiiaw^ 

ng duyaii. || Mamamasan ng 

duyang may iulang tao, 
HAMBREe t Gutom. || Kasala- 

tan sa ani. || fi4* Pagnaaasang 

mapii! sa ibaog bagay. I! Ham 

bre eanina Karamdamang ti- 

natagldy ng isdng tao na sabik 

sa pagkain, nguni't hindt maka- 

kdi„jj fi«^. Kadayukdukdn. 
HAMBREAR. v. a. Gutumin; da- 
; yukdukin. II v. n. Magutom; ma- 

dayukd6k„ 
HAMBRIEiS[TO, TA. adj. y s. Gu 

t6m; dayukdok. li fig. Nagoa- 

nais. 
HAMBR6n, NA. adj. y s. fam. 

Gut6m na gut6m; palakadlakad 

8a paghanap ng makakain. 
HARAGAn, NA. adj, y s. Alisa- 

g&; batugan. 
HARAGANEAR. v. n. Magpa- 

laboylaboy; magpakabatugan. 
HARAGANERiA. f. Kaalisagaan; 

katamaran, 
HARAPIENTO, TA. adj. Gula- 

gulanit} ang pananamit. 
HaRAPO. m, Gulanit na damlt. 
HARAPOSO, SA. adj. Gulagula- 

nit; sirasiring damit 



HARI 

Pinulbos 



na trigo; 
Harenang nilu- 



HARINA. f. 

harena. 
HARINADO, m. 

naw sa tubig, 
HARINERO, RA' adj, Nauukol 

sa hare.ia. |I m. Mangangalakal 

ng harera || Po6k na pinagi- 

imbakan ng hareaa. 
HARINOSO, SA. adj. Maharena. 

II Parang harena. 
HARNERO. m. Bithay. 
HARON, NA, adj, Tamdd; batu- 

pan, II Ayaw magtrabaho. 
HARTAR. V. a. Busugin; bun, 

(i4i 1. II fig, Bigydng kasiyahdn. 
II fig. Yamutin; pagurin || v r. 

Mabui-og; mabunddt. II fig. Ma- 

siyahdn. || fig. Mayamot; mapa- 

god. 
HARTAZG0. m. Kabundatan sa 

paakam at pagin6m ng labis. 
HARTO, TA. P. P. Jrreg. ng Har- 

tar !1 adj, Malabis; sapdt. 
HARTURA. f. Kabusugdnglabis; 

kasandatdn. || Kasaganaan. || fig. 

Pagkakamit ng bu6ng kasiyahang 

loob ng isang nas^ 6 pita, 
HASTA. prep. Hanggdn. 
HASTIAR. V. a Yamutin; mu- 

hiin II V, r, Mayamot; mamuht. 
HASTIO. m. Pagkasuylt sa pag- 

kam. II f g« Y'im^t; muht. 
HAZ. m. Bigkis. II Hukb6Qg ma- 

ayos ang haDdy. || f. Mukhd || 

Kariyagdn ng damit 6 tea. 
HAZASA. f. Kabayanihdng gawA. 
HAZMERREIR. eom. fam. Taong 

aliwan ng kapuwli. 
HEBILLA. f. Hibilya. 



277 



HEBR 

HEBRA. f. Hibla. H pK po^t. 

Mga bubi5k. 
HEGATOMBE. f. Patayan. 
HEGTAREA. f. Sukat na may 

isdng dHang area. 
HEGTOGRAMO. m. Sukat na 

may isdng daang gramo. 
HECTCLITR0, m, Sukat na may 

isang da^ng litro. 
HEGTOMETRO m. Sukat na 

may i^dnu da^ng metro. 
HECHTCERIA f, Panggagaway. 
HECHICERO, RA. adj. y a. Mang- 

gagaway; mangkukulam, || fig. 

Mapamihag ; mapangakit, 
HECHIZAR, V, a. Kulamin. ii 

II fig. Akitin; bihagin ang dam- 

damin, 
HECH1Z0, ZA. adj, Kunwsri. H 

Tanggalin; buhatin. || m. Ku am; 

gaway. || f g. Taong mapangakit 

sa damdamin ng ibd. 
HECHO, CHA. p. p. irreg. n| 

Haeer. || ad^. Yari; gandp. || 

Pangyayari. ll m. Gaw^ 
HECHURA. f Papgaw^. H Kina 

pdl. II Kayarian. || An^d; bikas 
HEDENTINA. f. Bahong umaa- 

lingasaw. || Po6k na mabahd. 
HEDER. V. n, Bumahd. || fg 

Pagalitin; pagurin; yamutin. 
HEDIONDEZ. f. Kabahuan; bahd. 
HEDIONDO, DA. adi Mabahd. 

II fig. Nakayayam6t; nakaga- 

galit II Marumi at nakasusuk 

Idm; salauia. 
HEDOR, m. Bahd na karaniwang 

nagmumuld sa mga bagay na 

nabubul6k. 



HELA 
HELABLE. adj. Mapamumu6 sa 

lamig; mapag^eyelo. 
HELADA. f. Pamumu6 ng tubig 

sa lamitr; papiiyelo. 
HELADIZ0, ZA. adj. MadaUng 

mamu6 ea lamig. 
HELADO, DA, p, p. ng Helar. |f 

adj. Napakalamlg. i| fig Hindt 

magkamayaw; tigil; natilihan. || 

m Inumin 6 pagkaing malamlg. 
II Surbetes. 
HELAR. V. a. Pamuuln; patiga^Ia 

sa lamig. 11 fig. Gu'uhin ang lo- 

6b ng isdng tao. || fig, Panghi- 

nain ang io6b; panglamigin ang 

looh; takutin. |[ v. r. Mamu6 sa 

lamig. [| V. r. Manglamig ang 

isdog tao 6 bagay. 
H£LICE f. Pakawdy. 
HEMATOSO, SA adj. Nauukol 

sa dug&. 
HEMBRA. f. Hayop na babae. 

II fig. Hulmahan. 1| Bunt6t ng ka- 

bayong madalang ang balahibo, 
II Babae. 
HEMISEERIO. m. Oeom. Kala- 

hati ng isang kabiiugan. 
HEMORRAGIA. f. Paglabas ng 

dup6 sa alinmdng bahagi ng ka- 

tawan 
HEMORROIDE f. Almuranaa. 
HENCHIDURA, f. Pagpapapin- 

t6g; paapintog. 
HENCHIMIENTO. m, Pagpapa- 

pint6g; pagpint6ar, 
HENGHIR. V. a. Punuln; pamin- 

tugln. II V. r. Mamint6g. 
HENDEDOR, RA. adi. Nagpa- 

pabitdk; nagpapalahang. 



— 278 



HEND 
HENDEDUHA, f. Lahang; bitdk; 

lama . 
HENDER. ^' a. Palahangin; pag 

lamatin; pagbitakln. H fig. Ha- 

wiin ang kakapaldn ng tao upang 

DDaakaro6n ng dadn. || v. r. Lu-. 

naahang; naaglanaat; magbitdk. 
HENDIBLE. adj. Mapaglalahang; 

rnapasbibitdk ; naapagialamat . 
HENDIDURA. f. Lahang; bitdk; 

lamat. 
HENDIMIENTO. na. Paglahang; 

pagkabitd.k. 
HElKlR. V. a. Lamasin ng kamd,y 

ang masang tinapay. || fig. Ha 

wanin ang sagabal. 
HERALDO. m. Hari ng mga 

^aniata. 
HERBAGEO, A. adj. May uring 

dftm6. 
HERBAJE. m. Damuhan. || Ba- 

yad na sinisingil sa pagpapaka- 

in ng mga alagang ha} op sa isd^ng 

damuhd-n. 
HERBAZAL. m. Damuhdn. 
HERBEGER. V, n. Ma«8imuldng 

tumurd ang dam6 
HERBiyORO, RA. adj. Nauukol 

sa hayop ^a kumakaln ng damo. 
HERBOLARIO, RIA. adj. y s. fig. 

y faQQ. Mangmdng; masagai ang 

i4p; lukfiluk6, || m. Ang nang- 

gagamdt sa pamamagitan ng mga 

dHin6dam6. 
HEREDAD. f. Bukiran. || Kaya- 

ma» ang lup^. 
HEREDAR, v. a. Magmana. || 

Pamanahan ii Makamana. 
HEREDERO, RA. adj. y s. Mag 

mamana, H Nakamana ng hiiig 



HERE 

at ugali ng mauulang. 
HEREDITARIO, RIA. adj. Na- 

uukol sa mana 6 nagmamana, i| 

fig. Nauukol sa mga bilig, sakit 

at gawlng minamana ng an^k sa 

magulang. 
H£R£JE. eom. Binyagang nama- 

mall sa pananampalataya. || adj. 

fig. y fam. Waldnghiy^; tampala- 

san; pangahds. 
HEREJIA. f. Kamalian sa pa- 

nanampalataya. II fig. Saiitang 

lumalait sa kapuw^,. 
HERENGIA. f. Mana. Sl Kaya- 

manang minana. 
HERIDA. f. Sugat. 
HERIDO, DA. adj. May sugat; 

naeugatan. 
HERIDOR, RA. adj. Sumusugat. 
HERIMIENTO. m, Panunugat, * 
HERIR. V. a, Maaugat; sumupat. 
II Tumampalasan; bumugbog, || 

fig. Samugat ng damda-iiin; uma- 

limura; dumustd. [| v. r. Ma- 

sugatan. 
HERMAFRODITA. adj. Binabae. 
HERMANAR. v, a. Pagka )atirin; 

paglapitin ang lo6b; pagisahin.H 

Kapatirin. {| v. r. Magkalapit ang 

io6b; magkaisa; magl^apatiran. 
HERMANDAD, f. Pagkakapati- 

ran. il f'g, Pagkikilalang matalik. 
II fig. Pagkakaisd ng dalaw^ng 

bagay. 
HERMANO, NA. m. y f. Kapa- 

tld II Manong 6 manang, (| 

Medio Hermano. Kapatid sa huli 

6 sa una. 
HERM^TIGO, CA. adj. Lapat; 

waUng puang. 



- 279 
HERM 
HERMOSEADOR, RA. adj. y s. 

Nagpapaianda. 
HERMOSEaR. V. a, Pagandahin; 

painamin. H v. r. Gumandd; umi- 

nam. 
HERMOSEO. m. Pagpapaaandd 

I K^gandahan; kariktda. 
HERaiOSO, SA. adj. Maeanda; 

mar'klt, j| Aliwalas at tahimik. 
HERMOSURA. f. Kagaudahan; 

ksriktau. 
HERNIA f. Lusl6s. 
BERNIOSO. SA. adj, y 8. Nilu- 

luslusdn. 
H£R0E. m. Bayani; magiting. 
HEROIGIDAD. f. Kabayanihan; 

kagitingan. 
HEROieO, CA. adj. Bayani^ma. 

giting. 
HEROINA. f. Bayaning babee. 
HEROISMO. m. Kabayanihar; 

kagitingan. 
HERPE. amb. Buni. 
HERp£TICO, CA. adj. y s, Nauu 

kol sa buni, || Bunihin. 
HERRADURA. f. Bakal ng ka- 

bayo. 
HERRAMIENTA. f, Kasangkapang 

bakal na ginagamit ng mga an- 

luwagi. ii f g. y fam. Mga ngi- 

pin 
HERRAR. V. a. Magbakal ng 

pad ng kabayo. il Kalupkupan 

ng bakal ang isaog bagay 
HERRERIA- f. Pagbabakal. i| 

Bakalan; pandayan. 
HERRERO. m. Magbabakdl; pan- 

ddy. 
HERRIN, ro, Kalawang. 
HERRUMBRAR. v. a. Pagkula- 



RERR 

\in 6 magia?ang kalawang anj!', 

igdng bagay. Ij v. r. Magkulay 

6 maglasaDg kalar'ang ang isdng 

bHg^y, 
HERRUMBRE f. Kalawang. li 

Piglalasang bakal ng isdng bagay» 

saya ng tubig at ibd pa. 
HERRUMBROSO, SA. adj. Ka- 

lav^angin; may kalawang. 
HERYENTAR. v. a. Pakuludn. 
HERYIDERO. m. Kul6;sul&kn| 

tubig na kumukul6> 
HERYIR. V. n. Kumul6. II Uma- 

lon ang dagat na mabuti || fig. 

Sumilakb6 ang damdamin. 
HERYOR. m. Pagkul6. II fig. Si- 

lakb6; kainitan ng damdamin. 
HERYOROSO, SA. adj. Masdak- 

b6; mapusok; masigl^, 
HETEROGENEIDAD. f. Pagka- 

kahal6 ug mga bagay na mag- 

kakaibang uri. 
HETEROGENEO, A. »dj. Mag- 

kahal6 ang mga bagay na mag- 

kakaila ang uri. 
HI:TIC0, CA. ad}, y s. Natutu- 

y6; tisiko. || fig. Pay^t na pa- 

yat. 
HEZ. f. Latak; tining. || f'g. Ang 

lalong hamak at alipu:.t&. j| pl, 

Dumi; tai, 
HIDALGO, GA. m. y f. TaoDg 

may pagkadug6ng mahdl; magi- 

no6. II adj. Nauukol sa dug6ng 

mahdl. H fig. Nauukol sa taong 

may magandang lo6b at mahdl 

na asal. 
HIDALGUIA. f, Kamahalang dug6,- 

pagkamagino6, |1 fig. Kagauda- 

hang loob; kamahalaog asal. 



— 280 



HIDR 

HIDRAULICA. f. Bahagl ng me- 
kanika sa pinagaaralAD ng pag- 
kakatinabdng at galdw ng singdw 
ng tubig. H Kap»raanan sa pag- 
papatakb6, pagpigil at pagpapa- 
akyit ng tubig. 

HIDROGRAPIA. t Bahagi ng 
geografia /isiea na tutnutukoy sa 
pagsasalttys^y ng m^a dagat at 
m naga agos ng tubig, 

HIDROPAT!a f. Med Paraan 
ng paggam6t sa pamamagiian ng 

tubig. 
HIDROPESIA. f PamamBna^. 
HIEL. f. Apd6. II fig. Kapaitan; 

kasaklapan. I! pl f g. Mga kasa- 

wiang palad; mga sukal ng lo6b. 
HlELO, m. Yelo II Pamumud ng 

tubig sa lam g. || fig. Panglala- 

mig ng damdamm. I! fig. Pag 

kabiglA ng lo6b. 
HIERBA, f. Datn6, 
HIERRO. m Bakal. || Hero ng 

bakal na nagbabagang ini alagdy 

sa mga alipin, salarin at mga 

bayop. II fjg. Sandata; kasang- 

kapang pataliaa. 
HIGADO. m. At^y. || fig 

Lakds ng I060; k^tapangan. 
HIGIENE. f. K^iinisan upang ma» 

ligtds sa karamdaman. 
HIG16nIC0 CA. adj. Nauukol 

sa kalinisan 6 ihieie 
HIGROMETRO. m. Kasangka- 

peng ginagamit sa pagKilala ng 

lami« ng panah6n. 
HIJASTR0, TIU m. y f. Pa- 

mangkin sa pakinabang. 
HUO, JA. m. y f. Anfik. || fig. 

Ang taong katutubd sa is&ug ba- 



HILA 

yan 6 bansa. (l fig. Ang alin" 
mdng bunga ng isip 6 katha. ii 
m. Suwi; usb6ag. (I Hijo adop- 
tivo Anakanakan |j Hijo bastar- 
do Aoak sa kalunyd. |! Hijo de 
Dios Diyos andk.tt Hijo legitimo^ 
An^k na tunay. \\ Eijo unigenito^ 
A"d.k na bugt6ng. 
HILAOHA. f. Himulm61; hilat- 
sd 

HILACHOSO, SA, adj. Mahimul- 

mol 
HILADA. f. Han^y. 
HILADIZO, ZA. adj. Magagawaug 

siuulid 
HILADOR, RA. m. y f- Magsi- 

sinulid. 
HILANDERIA. f. Pagsisinulid. II 

Pagawaan ng sinulid. 
HILANDERO, Ra. m. y f . Mag. 

Bisinulil. |[ m. Po6k na pinag- 

gagaw«an ng sinuid. 
HILAR. V. a. Gawing sinulid. |! 

fg Kuruin. 
HILERA. f. Hand} 
HILO. m. Sinulid. II fig. Pat£k 

na maliliit ng tubig. II fig. Pag- 

kakasuntidsuntid ng talumpati, 

paguu-^ap at ibp. 
HILYAN. m. Tut6s; hilbana. 
HILVANAR. V. a. Magtut6s; mag. 

hilbana. || fig. y fdm. Magdalos- 

d^los sa paggawi. 
HIMENEO m. Pagiisangpalad; 

ka-aian« 
HIMNO m. Awit sa pagpupuri 

sa Diyos, mahdl na Birhea 6 

mga Santo. 
HINGADURA. f. Pagpapakd 6 

ptigtitirik ng isdng bagay. 



281 



HINC 

HINCAPll;. m, Pagtutukod ng 
pad upang tumatag. II fig. Pag- 
pipilit. 

HINCAR. V. a, Itirik. l! Itukod. 

HINCHA. f. Po6t; galit. 

HINCHADO, DA. p. p. Hinehar. 
II adj. fig, Mayabang; palal6. 

HINGHAR. V. a. Pamintugfn; 
pamagain. || fig. Palakihin ang 
tubig sa ilog 6 sapi- || v. r. Ma- 
mintog. II V. r. fig. Lumaki aog 
tubig sa ilog 6 saplt. || v. r. Ma- 
ma»& ang isang bahagi ng kata- 
wan dahil sa sugat 6 bugb6g, || 
V, r. fig, Magyabdng: magpala- 

16. 
HINCHaZ6N. f. PamamagA, || fig. 

Kayabangan; kapalaluan. 
HIPAR. V. n. Magsin6k. || Hu- 

mingal ang mga aso kapag hu 

mahabol ng hayop. || Mapagod 

sa karamihan ng gawa. 
HIP^RBATON. m. Gram^ Pag- 

papalit ng handy ng mga pangu- 

ngusap sa isdng kawikaan. 
HlPieO, CA. adj. Nauuk61 sa 

kabayo. 
HIPN0TIZAR, V. a. Patulugin sa 

pamamagitan ng kaparaanan. 
HIPO. m. Sin6k. || fig. Pagna- 

nais; pitang mahigplt sa is^ng 

bagay. H fig. Po6t; galit. 
HIPOGRESiA. f. Pagpapakunwarl; 

pagbabandlbanalan. 
HIP6CRITA. adj y s. Mapag- 

pakunwart; mapagbandlbsnalan. 
HIPOD^RMieO, CA. adj. Sa 

Halim ng bal^t. 
HIP6DR0M0. m. Patakbuhan 

ng kabayo. 



HIPO 
HIPOSO, SA. adj. Sinukin; may 

sin6k. 
HIPOTECA. f. Sangia sa ikatu- 

tupdd ng pagbabayad sa is^ng 

utang. 
HIP0TECABLE. adj. Maisasang- 

1&. 
HIP0TECAR. V. a. Mngl& ang 

lupk 6 bahay dahii sa pagkaka- 

utang. 
HIPOTECARIO, RIA. adj. Nau- 

ukol sa pagsasangl& ng Inph 6 

bagay. 
HIp6tESIS, f. Palagdy. 
HISOPO, m. Pangwisik ng tubig 

na binasbaslin. 
HISPANIZAR. V. a. Kastilain. 
HISPANO, NA. ad]. Kaatiia. 
HISPAN6FIL0, LA adj.y s. Ma- 

hilig « 1 pagaaral ng wikang kastil&, 
HiSPIDO, DA. adj. Magaspdng 

at mati^ds ang buh6k. 
mSTfiRlCO, CA. adj. Nauukol 

sa bahay-bati. || May sakit na 

pagkalibdt ne: is p. 
HISTORIA. f. Aklat ng buhay; 

kasaysayan. || f.g. Salitang nau- 

ukol sa ii^dng pangyayari. il fig. 

Kasay^ayang dt tuto6; kuwento. 
HISTORIAL. adj. Nauukol sa 

akldt ng buhay. 
HISTORIAR. V. a. Salitin 6 su- 

latin ang akldt ng buhay ng ka- 

puwlt; saysayin ang mga pang- 

yayarina nakaradn. 
HIST6rIC0, CA adj. Nauukol 

sa akldt ng buhay 6 kasaysayan. 
HISTORIETA. f. MaikUng akldt 

ng buhay 6 kasaysayan. B Salitdng 

dl tuto6; kuwento. 

36 



— 282 



HITO 

HITO, TA. adj. Karatig; kalapit. 
II fig, Gawing pinatatamaan ng 
tingln 6 tinutuunan ng tudl&. || 
Mirar de hito en hito* Ipak6 ang 
tingln sa isdng bagay; titigan ng 
matd. 

HOeiGADA. f, Dungg61 ng ngus6 
ng hayop; sungkdl. 

HOeiGAR. V. a. SungkaHn ang 
lupa ng ngusd ng hayop. |j v. n.p 
Masungaban; mababag ang ngu- 
sd sa Inpk, pader 6 pinto» 

HOeieO. m. Ngusd ng iUng 
hayop. II Bibig ng tao na ma- 
kap^l ang nguso't labi, |J fig. y 
fam. Mukh4. || fig. y fam. Ki- 
los na nagpapakilala ng galit 6 
sukal ng lo6b; pagngusd. 

HOeieUDO, DA. adj. Ngusudn. 

HOCIQUEAR. V. a. Hagk^n. ii 
y. n. Humalik. 

HOGAfJO. adv. t. fam. Sa ta6ng 
it6. 

HOGAR. m. Kusina^n. II Sigd. || 

fig. Tahanan. 
HOGUERA. f. Sigd. 
H0JA. f. Dahon. || Talulot ng 

bulakUk. || Dahon ng mga akldt. 
II Talim ng sandata. ii Bawa't 

panig ng pintuan, bintana, ta- 

bing at ibp. 
HOJALATA' f, Latang manipis. 
HOJALATERiA. f. Pagawaan ng 

mga lata. || Pagawaan ng mga 

bagay na yaring lata. || Tinda- 

han ng mga lata. 
HOIALATERO. m. Manggagaw^ 

ng mga bagay na yaring lata. 
HOJARASCA. f . Mga dahong lu- 

gis sa pun6. || Kalaguang labis 



HOJE 

ng mga punungkahoy. || Bagay 

na waMng kabuluhdn. 
HOJEAR. V. a. Buklatin ang mga 

dahon ng isdng aklat. 
HOJOSO. 8A. adj. Madahon. 
HOIUDO, DA, ad.. Madahon. 
HOLGADO, DA. p. p. ng Holgar. 

II adj. WalAng ginagawA. || 

fig. Maluag sa kabuhayan; na- 

kaririwasd. 
HOLGANZA. f. Pagpapahingd. |! 

Katamaran. II Tuwd; galdk; pag- 

liliwaliw. 
HOLGAR. V. n. Magpahing^; mag- 

hint6 sa paggawd. || Huw^g gu- 

mawS,, II Magiillw. 
HOLGAZAn, NA. adj. y s. Ta- 

mdd; alisag&. 
HOLGAZANEAR, v. n. Magham- 

pdslupa; magpagay6n«ay6n, 
HOLGAZANERIA. f. Katamaran; 

paghahampdslupa . 
HOLGORIO. m. fam. Pagkaka- 

tuw&; pagsasayd,. 
HOLGURA. f. Pagkakatuw4;pag. 

liliwaliw ng maraming tao. 
HOLOGAUSTO. m. Paghahaing 

ginagawd ng mga israelita na 

sinusunog ang hain sa ap6y. || 

fig. Pagpapakahirap. 
HOLLADURA, f. Pagyapak; pag- 

yunddk. 
HOLLAR. V. a. Yapakan; yun- 

dakln. || fig. Alimurahin; ha- 

makin; alipustaln, 
HOLLEJO. m. Baldt na manipis 

ng bungang kahoy, 
HOLLIN: m. Agiw. 
HOLLINIENTO, TA. adj. Maa- 

giw. 



— 283 — 



HOMB 
HOMBRACHO. m. Lalaking ma- 

tab& at malak^s. 
HOMBRE ni. Tao, || Lalaki. |] 

Ang nasa hustiing gulang. 
HOMBRO. m. Balikat, || Ahom' 

bro* m. adv. Pasan. 
HOMBRUNO. NA. adj. fam. Ba 

baing nahabawig sa lalaki ang 

pangangatawdn at kilos. 
HOMEmAJE. m. Panunumpd ng 

hay^g sa pagtatapdt sa harl 6 

panginooti. || fig. Pa galang; pag- 

pipitagan sa isdng tao. 
HOMieiDA. adj, y s. Nakama- 

tdy ng kapuw^. 
HOMIGIDIO- m. Pagpatdy ng 

kapuw^t. 
HOMILlA. f. Aral sa pananam- 

palataya. 
HOMOGENEIDAD, f, Pagkaka- 

pareho ng uri. 
HOMOG^NEO, A» adj. Nauukol 

sa kaisdng uri; magkamukb^. 
HONDA. f. Panirad6r ng bat6. 
HONDO, DA. adj. Malalim. lj 

Nauukol sa bahagi ng lupang 

mabab&« || m. Ang bahaging ma- 

bab^ ng is^ng bagay na hung- 

kdg 6 maluk6ng. 
HONDURA, f. Kalaliman ng isdng 

bagay, 
HONESTIDAD. f. Kahinhindn ng 

kilos at pananalita ng isdng tao. 
il Kalinisang asal. || Eabaitan; 

kakinisan ng kilos. 
HONiSSTO, TA. ad]. Mahinhin; 

malinis na asal. || Makatuwirdn. 
II May puri; marangdl, 
HONGO. ml BoU Kabuti. 
HONOR, ni. Puri.ll Karangalan. 



HONO 

II Karapatan; tungkulin. || pl. 

Kapurihdn. 
HONORABLE. adj. Karapatda- 

pat purihin; kagalanggalang. 
HONORARIO, RIA. adj. Nagpa- 

parang^l. 1| m. Upa 6 [sahod. 
HONORipieo, CA. adj. Nagpa- 

parangdl. 
HONRA. f. Pitagan, ii Kabantu- 

gan; kapurihdn. II Puri, kalini- 

san at hinhln ng mga babae. {| 

pl. Misang patungk61 sa kalulu- 

wd ng mga patdy. 
HONRADEZ. f. Karangalan; ka- 

purihan. 
HONRADO, DA, p. p. ng Honrar, 

II adj. May puri; may dangil. 
HONRAR. V. a. Pagpitaganan; 

igalang ang isdng tao. || Papu- 

rihan; parangaldn. || v. r. Ika- 

rangdl; ipagkapuri. 
HONROSO, SA. adj. NagbibigSy 

puri at kamahalan. II Kapuri- 

puri. 
HORA. f. Oras. ii Panah6ng ti- 

ydk ng isding bagay. 
H0RADACI6n. f. Pagbutas. 
HORADAR. v: a. Butasan ang 

isdng bagay ng tagusan. 
HORARIO, RIA. adj. Nauukol sa 

oras. II m. Ang panur6 ng oras 

sa rel6s, || ReI6s. 
HORCA. f. Bibitaydn. 
HORCAJADAS. (A) m, adv. Pa- 

bisakldt na sakdy sa kabayo. 
HORIZONTAL. adj. Pahigd; pa- 

hillg. 
HORIZONTE. m. Karurukan. 
HORMA. f. Hulmahan. 



— 284 — 



HORM 
HORMERO. m. Manggagaw^ ug 

bulmahan. 
HORMIGA. f. LaDKgdm. 
H0RMIG6n. m. Batdog malililt; 

urnig6ii. 
HORMIGOSO, SA. ad]. Nauukol 

8a mga langgdm. || Malasgg^m. 
HORMIGDEAR. v. n. Maka- 

ramd^m sa katawdn ng paraog 

gapang ng mga langgam, |1 fig 

Magkaw angkawan . 
HORMIGUEO. m. Pagkaramddm 

sa katawdn ng parang gapang ng 

mga langgd.m. || fig. Pagkaka- 

wangka\^an. 
HORMIGUERO. m. Pugad ng 

langgam. (| fig. Pook na pinag- 

kakatipunan ng maraming tao. 
HORNO. m. Hurnuhan. 
HORQDILLA. f. Ipit; sabitdn. 
HORRENDO, DA. adj. Kakila- 

kilabot; katakottakot. 
HORREO. m. Bangdn ng palay, 

mais at ibp. 
HORRIBLE. adj. Kakilakilabot 
HORRIPILAGION. f, Panmindlg 

ne buhdK. 
HORRIPILAR. V. a. PApanindigfn 

ang huh6k. || Makapangilabot.|| 

V. r. Manindig 6 mangalisag ang 

buh6k. |j V. r. K labutan sa 

takot. 
HORRIPILATiyO, VA. adj. Na- 

kapangingiiaboi; nakapanganga- 

lisag ng buh6k. 
HORRISONO. NA. adj. Nakapa- 

ngingilabot na ton6g. 

HORROR. m, Pangingilabot; ta- 
kot. 

HORRORIZAR. v. a. Makapangi- 



HORR 

labet. II V. r. Mangilabot; ma- 

takot. 
HORROROSO, SA. adj. Nakaki- 

kilabot. II fig. Napakapangit. 
HORTALIZA. f. Halamang mga 

gulay. 
HORTELANA. f, Asawa ng mag- 

hahalamdn . 
HORTELANO, NA. adj. Nauu- 

kol sa halamanan. || Maggugu- 

Uy ; maghahalam^n . 
HORTIOULTURA. f. Pagtatanlm 

ng mga halamang gulay. 
HOSPEDAJE. m. Pagpapatuloy. 

II Bayad sa panunuluyan. 
HOSPEDAR. V. a. Patuluyin sa 

bahay. || v. r. Tumuloy; ma- 

nuluyan. 
HOSPEDERIA. f. Tuluydng ba- 

hay. 
HOSPEDERO, RA. m. y f. Nag. 

papatuloy; nagpapasund. 
HOSPieiO. m. Bahay ampunan 

sa mpa dukh&. 
HOSPITAL m. Pagamutan. || 

Bahav ampnnan sa mga dukhS,. 
HOSPITALARIO, RIA. adj. U- 

maamp6n; knmakalingk; nagpa- 

patuloy. 
HOSPITALIDAD. f. Pagaamp6n 

at pagpapatuloy sa kapuwS.. || 

Pagtird ng mga maysakft sa pa- 

gamutan. 
HOSTERi ^. f. Bahay patuluyang 

may pagkain. 
HOSTIGAR. V. a. Paluin; ham- 

pasln ng latik6, || fig. Duhagihin; 

aglabiin. 
HOSTIL. adj. Kaaway; kala- 

ban. 



- 285 
HOST 
HOSTILIDAD. f. Pagkakaali | 

Pagdigmd sa isang bayan, huk- 

b6 6 mga kawal. | Romper las 

kostilidades. hs, Mil Dumigmd. 
HOSTILIZAR. V. a. Gumaw& ng 

kapanganyayaan sa mga kaaway, 
HOY. adv. t NgMon. jl Sa kn. 

salukuyan, j| De hoy en adelante 

m. adv. Mai^mula ni^a^da. 
HOYA. f. Lu dk; bukay na ma- 

lakf sa lupa. jj LlbiDgan. 
HOYO. m. Yuigib; lungg&; |i 

Hukay, \\ Libingan 
HOYOSO, SA. adj Maraming 

hukay; malubdk. 
HOZ. f. L lik; panggapas. 
HOZADERO, m, Po6k na pinag- 

susuDgkaldn ng mea babo) . 
HOZaDURA. f. Hukay na gawA 

ng sungkdl ng baboy 6 ibang 

hayop. 
HOZAR. V. a. Sungkalin ang lu 

pk ng ngusd ng baboy at ibd 

parg hayop. 
HUEGO, CA. adj. Hungk^g; wa 

Idng lamdn ang lo6b. {] f g. Ma 

yabang; hamb6g. II Mahagong na 

tun6g. (I m. Pagitan ng panahdn; 

puang 
HUELGA. f. Panah6ng walang 

gaw& ang isfing tao. j| Aklasan, 

II Pagliliwaliw sa parang 6 po6k 

na kaayaaya. 
HUELGO. m. HiningA. || Pagitan; 

puang. 
HUELGIUSTA. eom. Ang umaklds 

sa pagawaan. 
HUELLA. f. Bakds ng pa^ ng 

tao 6 hayop sa lupJi. || Pagyu- 



HUELL 

fak. \\ Kalaparan ng baytSng n& 

tinatapakan, % BakdB ng sulat 

6 Hmb§g sa pape). 
HUELLO. m. P66k 6 lupang ni- 

yayanakan. i Papyurak ng kaba- 

yo. II Ilalim ng kuk6 ng hayop. 
HufiRFANO, NA. adi-ys. UUla. 

I tin, Kuiang sa tangkilik 6 

alas^. 
HUERO, RA, adj. fig, Waling la* 

mdn. n Am6r, Bul6k. 
HUERTA, f. Lupang halamandn; 

lagwerta. 
HUERTO. m. Taniman ng mga 

gnlayaulay. 
HUESA. f. Libingan. 
HUESO. m. But6. 
HUESOSO, SA. ad]. Nauukol sa 

bui6. 
HUESP-^D» DA. m, y f. Panau- 

hin sa bahay, I! May^ari ng 

bahay-patuluyan. 
HUESTE. f Hukb6ng nakikipag- 

dicni&. 
HUESUDO. DA. adj. Mabut6. 
HUEVA f. B^6« ng roga isda, 
HUEVAR. V. n. Mapsimuldng mag- 

kaitl6B ang mga hayop na may 

pakpdk 
HUEVERA. f Babaing naglala- 

k6 Dgitl6g. II Babaing asawa ng 

mai7titl6g 
HUEVERO m Lalaking nag- 

lalaV6 6 nangangalakal ng itl6g, 
HUEVO. m. Itl6g, 
HUIDA. f . Pagtakas; paglayas. || 

Pagilag na bigl& ng kabayo sa 

landds na tinatakbuhdn» 



286 — 



HUIR 

HUIR. V. n. Tumakas; lumayaa. 

II fig. Lumayd ng matulin ang 

isdng bagay. || fig. Umilag sa 

is^ng bagay na masamS; umiwas. 

HULLA. f. Uling ng bato. 

HUMANIDAD. f. Katauban. || 
Karupuking lo6b ng tao, || Pag 
kamaramdamin sa kapahamakdn 
ng ating kapuwgl. || Kalambutd.n 
Dg lo6b; kalumanayan || fam. 
Kalakbdn ng pangangatawan; ka 
tabaan* 

HUMANITARIO, RIA. adj. Sa 
ikabubuti ng kapuw^ 6 katau- 
han. 

HUMANO, NA. adj. Nauukol 6 
katutubd sa tao. {| f]g. Maawain 
sa kapuw^. || m. Tao, 

HUMAREDA. f. Karamihan ng 
as6. 

HUMAZO. m. As6ng masinsin at 
marami. 

HUMEANTE. p. a. ng Humear, 
Unaaas6. 

HUMEAR. V. n. Umas^; magas6; 
magusok. || Sumingaw ang ku- 
mukul6ng tubig na parang as6, 
II fig. Maiwan ang bakds ng 
isHng kaguluhan 6 pagkakaallt 
na lumipas. 

HUMEDAD. f. Kahalumigmig^n. 

HUMEDEGER, v. a. Basaln ng 
bahagya. II v. r. Mabas^ ng ba- 

hagy&. 
HUMEDO, DA. adj, Halumigmfg; 

BasA ng bahagy&. 
HUMERO. m. Padaluyang aso. 
HDMERO. m. But6 ng dagada- 

gaan 6 itads ng bisig. 
2UMILIDAD, f. Kababaang lo- 



HUMI 

6b; kapakumbabadn. || Kahinhi- 

ndn; kababaan ng pagkatao. || 

Pagpapakumbabd; pagsun6d. 
HUMILDE. adj. Mababang lo6b; 

mapagpakumbabd. || fig. Panddk. 

II fig. Mababang pagkatao, 
HUMILLAdON. f, Pagpapakum- 

babd; pangangayupapa. 
HUMILLAR. V. a. Pagpakumba- 

bain; pangayupapain. || v. r^ 

Magpaku mbab A ; mangay upap^ . 
HUMO. m. A^6. || Singdw na 

pstrang as6 ne tubig na main.t. 

II fiff. Kayabangan; kapalaluan. 

HUMOR. m. Ang anomdng katds 

ng katawdn ng hayop. II fig. 

Asal; gawl. ji fig. Ugaling ma- 

sayd. II fig. Mabuting panganga- 

tawdn ng isdng tao upang gu- 

mawS, ng isdng bagay. 
HUMOSO, SA. adj. Umaas6. || 

fig, Nagtatapon ng singdw ng 

tubig na parang as6. 
HUNDIMIBNTO. m. Pagpapalu- 

b6g. II Paglubog. 
HUNDIR. V. a. Palubugln. ii 

fig. Inisln; siilln. II fig. Iwasdk; 

sirain; iguhd. || v. r. Lumub6g, 

II Maguhd; mawasdk. || fig. y fam. 

MawalA at sukat ang isdng ba* 

gay na dt malaman kuug sa4n 

napaso6t. 
HURACAn. m. Bagy6ng malakds. 

II Hanging napakalak^s at may 

kasamang ipoipo. 
HURaMa. f. Pagilag sa pakiki- 

hardp sa kapuw^ tao. 
HURASTO, SA. adj. Umiilag at 

nagtatagd sa pakikibardp sa ka- 

puwli. tao. 






287 



HURG 

HDRGAR. V. a. Alugla; ligligin. 
* II fig. Udyukan; ibuna^d. 

HURTADILLAS. (A) m. adv. Pa- 
tag6; panak^w. 

HURTAR. V. a. Mangumit. || 
Magdayi sa pagbibili. || fig. Ili- 
hls; ilayd. II v, r. fig. Magtagd; 
lumihis* 

HURTO, m. Pangungumit. || 
Ang inumit na bagay. || A hurto 
m. adv. Patag6; panakdw. 

HUSMA. f. Pagam6y; pagma- 



I 



HUSM 

manman. 
HUSME^R. V. a. Amuydn ang 

isdng bagay. i| fig. y fam. Man- 

manan; tiktikan. || v. n. Manga- 

m6y. 
HUSMEO. m. Pagam6y; pagma- 

manmdn. 
HUSMO. m. Am6y ng karne 

kung nagsisimuldng mabul6k. 
HUSO. m. Pangpill ng sinulid' || 

Pilihd,n ng sinulid. 
iHUY! interj. Aruy! 






io^^i^^^ ^s^'^io^^^sa^ia^^^ 



1. f, Ikdsampting titik o| abaka- 

dang kastil^ at p&Dgatl6 sa ka'^ 

niydng mga vocal. 
IBieE. m. Kamblog btmdok. 
ICTI6FAG0, GA. adj. y s, Ku- 

makain ng mga isdS,. 
IDA. i Pagyao; pagparoda. 
IDEA' f. Diw^; pagiisip. If Pag- 

kakilala; palagdy sa isdog bagay, 
R Eatalasan ng isip. 
IDEAli. adj. Nauukol sa di^a 6 

pagiisip. !j Mithl; sa isip, | m. 

Paparis^D; huwaran. || Layon, 
IDBaR. V. a. Magisip; magakal^. 
!! Tuklasln 6 kathaia ang isang 

bagay, 
iDEM. pron. lat. lyoo din; ga* 

yiSn dfn, 
ID^NTieO, CA* adj\ Kaparis; 

kaisi; kamukh4; katulad. 
IDENTIDAD. f, Pagkakaparisi 

pagkakdmukb&; pagkakatulad. 
IDENTIPIOAR* V. a, Pagparisin; 

pagtularin. II v, r. Magkaparis; 



magkamHkb^; msgiatulad. 
IDILIO. m. Pagsu8uyuang katii- 

tubd sa mga taong lakl sa parang, 
[| Bahagi ng isdng akd^og tu* 

mutuk( >y sa pagsisintaban . 
IDIOMA. m Wika; saiit4 ng is^ng 

bft\an 6 bans^. 
IDIOMAtIGO CA. adj. Kauukol 

sa isdDg wlk^ 6 salit&, 

IDIOSINGR^SIA. f . Asal na ka- 

tutubd sa bawa*t tao. 
IDIOTA. adj. y 8. WalAng pag- 

iisip; ulian, 

IDIOTEZ. f. Kawalinngpagiisip; 
paguuhan. 

IDIOTISMO. m. Kamangmang^n; 
kawal^n ng tur6. || Gram. Pa- 
ngungusap na walfi sa alituntu- 
nin Dg gramatika, nguni't kara- 
niwang gamitio. 

ID6lATRA. adj. ys. Sumasam- 
h& sa hindl tunay na diyos; du- 
midiyds sa kahi't and. 



289 — 



IDOL 
IDOLATRAR. v. a. Sumambd sa 

*hindl tunay na diy68; dumiy6s 

8a kahi^t aii6. II fig. Umibig ng 

labis sa isd^ng tao 6 bagay, 
IDOLATRiA. f. Pagsambd sa mga 

hindi tunay na diyos* 1| fg. 

Malabis na pagibig sa isd-ug tao. 
IDOLO, m. Diyiisdiyusan. II fig. 

Tao 6 bagay na pinakaiibig ng 

labis. 
IDONEIDAD f.* Karapatan; ka 

kayahaa sa isdng bagay. 
IDONEO, A. adj. Marapat; may 

kaya sa isdng bagay. 
IGLESIA. f» Kapisanan ng mga 

binyagan. || Simbahan, 
IGNEO, A. adj. May pagkaap6y. 

II Kulay ap6y. 
iGNieiON. f. Pagaap6y; pagba- 

baga. 
IGNITO, TA. ad]. Naga8p6y; nag- 

babaga. 
IGNIYOMO, MA; adj. poet. Bu- 

mubugd ng ap6y. 
IGNOMINIA, f. Paghalay; pag- 

dusta. 
IGNOMINIOSO, SA. adj, Huma- 

halay; dumudustd. 
IGNORANGIA. f. Kamangma- 

Bgdn. 
IGNORANTE. adj. y s. Mang. 

mdog. 
IGNORAR. V. a. Hindt malaman; 

bindt mabatld, 
IGNOTO, TA. adi. Hindl kilala; 

bindt batid. 
IGUAL. adj. Kaparis; katulad. II 

Patag. II Kaisd; kapareho. 



IGUA 
IGUALAR. V. a. Iparis; ipant^y, 

II Patagin; pantayin. || fig. Ha- 

tulan ng huk6m ng ^alang kiling 

sa kaninomdn. || v. n. Maparis; 

mapantay. || v. r. Pumaris; pu- 

mantdy. 
IGUALDAD. f. Pagkakaparie; 

pagkakapareho. || Pagkakapatag. 
IGUALMENTE. adv. m. Gaytia 

dfn. 
IGUANA: f. Bayawak. 
UADA. f. Himp&khimpakan ng 

tiyan, || Sakft ng himpakhimpa- 

kan. 
ILAdON. f. Paghuld ng isdng 

bagay sa isd. 
ILEGAL, adj. LabSg sa matuwld 

6 batds. 
ILEGALIDAD. f. Kawaldn ng ma- 

tuwid. 
ILEGIBLE. adj. Hindl mabasa. 
ILEGITIMIDAD. f. Kakulangan 

sa matuwid. 

ILEGITIMO, MA. adj. WaU sa 
matuwld; sinsdy. II Hindt wagds; 
hindi tunay. 

ILESO, SA. adi. Hindl nasuga- 
tan 6 nasaktdn. 

iLieiTO, TA. adj. LisyA; sinsdy 

sa matuwld. 
ILIMITADO, DA. adj. WsA&ng 

hanggd. 
ILUMINAdON. f. Pagiilaw/ [| 

Palamuting mga ilaw. 
ILUMINAR. V. a. Ilawan; llwa. 

nagan. t| GayakHn ng mga ilaw. 
II Kula^an ang mga any6, titik 

at ibp. II Payamanin ang isip 

Dg mga karunungan. ii Magilaw 

37 



290 



ILUM 
ILUMINATIYO, VA. adj, Naka- 

tatanglaw . 
ILUSION. f. Malikmat&.; hirayH. 

11 Pagasang waldng ganap na 

pinagsasaligan, 
iLUSiyO, VA. adj. Hindl tunay; 

sa malas lamang; balintua^. 
ILUSO, SA. adj. Naday^; nahi- 

buan. 
ILUSORIO, RIA. adj. Sukat ma 

kaday^ 6 makalinlang. || Fot. 

Waldng halagd; wal^ng bisa. 
tLUSTRAdON. f. Paapaparunong; 

pagpapakarunong. |{ Mga lara- 

wan, dibuho at ibd pang any6ng 

inilalagdy sa mga akldt. 
ILUSTRADO, DA. p. p. ng Ilua- 

trar. |1 adj. Bihasa; marunong; 

matalino. 
ILUSTRAR. V. a. Parunuogin; 

pabihasnin. || Liwanagan. || Pa 

lamutihan ang is^ng limbag ng 

mga larawan. ii fig. Padakilain 

ang isang tao. || fig. Turuan. || 

Dumunong; matuto. || fig. Ma- 

dakil^; matany^g. 
ILUSTRE. adj. Marilag. il Ban- 

t6g; dakil^. 
ILUSTRIBIMO, MA. adj. Napa- 

karilag. 
IMAGEN. f. Larawan. || ReU 

Paglalarawan sa isdng bagay sa 

pamamagitan ng pangungusap. 
IMAGINAeiON. f. Dilidili; ha- 

k^hak^. 1 Guaamgunam. 
IMAGINAR. V. n. Dilidilihin; ha- 

kain; gunamgunamin.|| v. a. Mag- 

palagdy; maghinai&. 
IMAGINARIO, RIA. adj. Nasa 

dilidili; hindf tunay. 



IMAN 
IMAN. m. Batubalaoi. || fig. 

Pangakit. 
IMANAR V. a. Batubalanian. II 

V. r. Mabatubalani. 
IMANTAR. V. a, Batubalanian. II 

V. r. Mabatubalani, 
IMB^eiL. adj. Tulala; kapos ng 

baft 
IMBEGILID AD. f . Pagkatulal4 ; 

kakapusdn ng bait. 
IMBERBE. adj. Hindt pa tinu- 

tubuan ng balbds. 
IMBORNAL. m.. Paagusangtubig, 
IMBORRABLE. adj. Hindi ma- 

kakatkdt; hindl mababurd. 
IMBUIR, v.a. Uralian; udyukdn; 

ibuy6. 
IMITABLE. adj, Mahuhuwaran; 

mapaparisan. II Karapatdapat tu- 

laran 6 huwardn. 
IMITAGION. f. Paghuwdd; pag- 

paris; pagtulad. 
IMITADO, DA. p. p. ng Imitar. 

II adj. Huwdd; pinaris. 
IMITADOR, RA. adj. y s. Mang- 

huhuwid; mamamar s. 
IMITAR- V. a. Huwardn; pari- 

san; tularan. 
IMPACIENCIA. f, Pagkainip; ka- 

waldn ng pagtitifs. 
IMPACIENTAR, v. a, Inipin;ya- 

mutia. II V. r. Mainip; mayam6t. 
IMPAGIENTE. adj. Mainipin; 

waldng pagtitiis. 
IMPAGABLE. adj. Hindi maba- 

bayaran. 
IMPALPABLE. adj. Hindt ma- 

hipd; hindt masalat. 
IMPAR. adj. Gansdl; hindt mag- 

kapard. 



~ 291 



IMPA 
IMPAReiAL adj/ WaMng kini- 

kilingan. 
IMPARGIALIDAD. f, Kawaldn 

ng kinikilingan. 
IMPARTIBLE. ad]. Hindi maba- 

bahagi. 
IMPASIBILID AD . f , Kawf idng 

damdam; kawaldng ddlit^. 
IMPASIBLE. adj. Hindi nagda- 

damddm; wal^ng ddlitlt. 
IMPAVIDEZ. f, Katapangan; ta- 

pang. 
IMpAYIDO, DA. adj. Matapang; 

wal^ng takot. 
IMPEGABLE. adj. Hindi mag- 

kakasala. 
IMPEDIDO, DA. p. p. ng Impe- 

dir, II adj. Hindt makagaw&; 

lumpo. 
IMPEDIMENTO, m. Sagwil; had- 

Idng; balakid. 
IMPEDIR v.a. Hadlangan; san- 

salain; pigilin. 
IMPELER. V. a. Itulad; ibunsod. 

II fig. Ibuy6; sulsuldn. 
IMPENETRABLE. adj. Hindl 

matatagusAn; hindl mapapasok. 

II fig. Hindi matardk ng isip. 
IMPENITENGIA. f. Di pagsisi- 

sing lub6s sa sala; katigasdn ng 

pusd sa pagsisisi. 
IMPENITENTE. adj. Di nagsi. 

sising lub6s sa sala. 
IMPENSADO, DA. adj. Di tina- 

talag^; hindi akalain; wai& sa 

gunitAl 
IMPERAR. V. n. Maghari. || 

Magutos; mamayani. 
IMPERATIYO, VA. adj. Nagha- 

bari; naguutos» * 



IMPE 
IMPERGEPTIBLE. adj. Hind! 

sukat maramdamdn; hindt sukat 

mapansin 6 matah6. 
IMPERDIBLE. adj. Hindi ma- 

wawald. II m. Panusok na ma- 

Iift. 
IMPERDONABLE. adj- Hindl 

mapatatawad, 
IMPERECEDERO, RA. adj. Wa- 

l^ng pagkatapos. || Waling ka- 

raatayan, 
1MPERFECCI6n. f. Kawal^nng 

gandp na kayarian. || Kakula- 

ngdng bahagy& sa paguugal!. 
IMPBRPEGTO, TA. adj. Hindi 

ganip. II Hmdl yari. 
IMPERIAL. adj. Nauukol sa ka- 

harian. 
IMPERI ALISMO . m . Alituntu- 

ning makahari, 
IMPERIALISTA. adi, y s. Ma- 

kahari, 
IMPERieiA. f. Kawalan ng ka- 

sanaydn 6 kaalamdn sa is^ng 

bagay. 
IMPERIO. m. Paghahari 6 pag- 

uutos. II Kapangyarihang pagka- 

hari. 1| Kaharian. ^ fig. Pagma- 

matads; pagmamalak!. 
IMPERIOSO, SA. adj. Naguutos; 

naghahari. 
IMPERITO, TA. adj. Waldng ka- 

alamdn; waldng sanay. 
IMPERMEABLE. adj. Hindl tU 

natagusdn ng tubig. || m, pa« 

mit na pan^uldn. 
IMPERMUTABLE. ad]. Hindt 

mapapalitdn. 
IMPERPETUO, TUA. adj. May 

katapusdn. 



— 292 



IMPE 
IMPERTfiRRITO, TA. ad]. Wa- 

ling baklA; waldng takot. 
IMPERTINENeiA. f. Salit^ 6 

gaw^ng wal^ sa panah6n. || Ka- 

bugnutdn ng maysakit. || Kasu- 

ngitdn. 
IMPERTINENTE. adj. Wal& sa 

pinaguusapan. || adj. y s. Bug- 

not; masungit. 
IMPERTURBABLE. ad]. Hindt 

magugul6. 
iMPETU. m. Gal^w na bigl& at 

malakas. || Bugsd; lakas. 
IMPETUOSO. SA. adj. BigU; 

malakds; marahas. 
IMPIEDAD. f. Kawaldng awS. sa 

kapuw^; kawal^n ng pananam- 

palataya sa Diy6s. 
IMPiO, A. adj.y s. WalAng awJi 

sa bapuw^. II fig, Walang pa- 

nanampalataya sa Diy6s* 
IMPLAGABLE. adj. Hindt ma- 

palulubiy; hiodt mapahuhup^. 
IMPLICACI6N. f. Pagkakaalit 

n| dalawdng pangungusap. 
IMPLieiTO, TA. adj. Napapalo- 

6b; nalalakip; nasasakldw. 
IMPLOR ACI6N . f . Pagluhog ; 

pagsamd ; pananal ng . 
IMPLORAR. V. a. Lumuhog; su- 

mamd; manaiog. 
IMPLUME. adj. Waldirg mga 

pakpdk. 
IMPOLUTO, TA. adj. Malinis; 

waldng bahid dungis, 
IMPONDERABLE. adj. Hindl 

matitimbdng. 
IMPONER, V. a. Pabuwisln; a- 

tangan ng isdng gawain 6 bagay. 



IMPO 

II Paratangan; buhatan. II Tu- 
ruan ang isdng tao ng isang 
bagay, || Ipaibabaw. li Pagala- 
ngin; takutin. 

IMPORTAGION. f Com. Pag- 
papasok ng mga kalakal dayu- 
han, 

IMPORTANGIA. f, Kahalagahan. 

IMPORTANTE. adj. Mahalagd; 

makabuluhdn. 
IMPORTAR. V. n. Maging dapat; 

magina kailangan. || v. a, Mag- 

kahalagd. || Gom. Magpapasok ng 

mga kalakal dayuhan. 
IMPORTE, m. Halagd; kabaya- 

ran. 
IMPORTUNAR. v. a. Magpaga- 

lit; mangyam6t ea pamamagitan 

ng kahihingt ng isdng bagay. 
IMPORTUNIDAD. f, Kaulitan,|l 

Kagalitang likh& ng pagkaya- 

m6t. 
IMPORTUNO, NA. adj. WaU sa 

panah6n 6 sa pinaguusapan. || 

Nakayayam6t; nakagagalit. 

IMPOSIBILIDAD. f . Kawalan ng 

sukat ikapangyari ng isdng ba- 

gay 6 gaw&. 
IMPOSIBILITADO. DA. p. p. ng 

Imposibilitar. || Waldng magaw&. 
II Salant&; lump6. 
IMPOSIBILITAR. v. a. Hindl 

mangyari; hindl magawd. 
IMPOSIBLE. adj. Hindt mang- 

yayarl. || Napakahirap na gawin. 
IMP0SIC16n. f. Pagpapabuwis; 

pagaatang ng isdng gawain 6 

bagay. H Buwis. 






IMPO 
IMPOSTOR, RA. adj. y s. Nag- 

paparatang ng dl tutoo sa ka 

puwa. II Nagkukunwari 6 nagpa 

pangg^p. 
IMPOSTURA. f, Paratang; bu 

hat; bintdng. |1 Pagpapanggap 

pagkukunwari. 
IMPOTENGIA. f. Kawaldng la^ 

kds na makapawa ng isaog ba 

gay. II Med- Kawal&ng lakds na 

makaanak 6 magandk. 
IMPOTENTE. adj Walang ka- 

pangyarihan 6 lak^s. || Hindi 

makaandk 6 magkaanak. 
IMPRAqTlCABLE. adj. Hindl 

maisasagaw&. 1| Nauukol sa landas 

na hindl madaanang mabuti. 
IMPRECACI6n. f. Pagsump&sa 

kapuwa. 
IMPREGAR. V. a. Sumpain ang 

kapuw^. 
IMPRECaUCI6n. f. Kawaldnng 

pagiingat. 
IMPREGNAR. v. a. Tigmakin. II 

V. r. Matigmdk. 
IMPREMEDITADO, DA. adj. Hin- 

dt inisip; hindi kinurd 
IMPRESeiNDIBLE adj. Hindl 

maiiwasan. 
IMPRESI6N. f. Paglimbdg. || 

Limbdg; baka^. || Akldt na ni- 

limbdg. II fig. Balisang nilikhd 

ng isdng bagay sa kalooban ng 

tao. 
IMPRESIONAR. v. a. Itanim sa 

kalooban; ikintal sa alaaia. j| 

V. r. Tumaimtim sa kalooban; 

makintdl sa alaala. 
IMPRESO, SA. p. p. irreg. ng 

Imprimir. || m, Aklat na lim- 



293 - 



IMPE 

bdg. 
IMPRESOR. m. Manglilimbag. 11 

Lalaking may-ari ng limbagan. 
IMPRESORA. f . Asawa ng mang- 

lilimbdg. |1 Babaing may-ari ng 

limbagan. 
IMPREYISTO. TA. adj. Hindt 

natatalag^; hindt nahahand^. 
IMPRIMIR. V. a. Ilimbc4g; lim- 

bagin || Ikintdl. || fig. Itaim- 

tim s*a Io6b; itanim sa alaala 

ang isdng aiw^ 6 bagay. 
IMPROBO, BA. adi- Masamd; 

waUnglpuri. 
IMPR0CEDENCIA. f. KawaUn 

ng tiydk na pinagbuhatan 6 ba* 

taydn. 
IMPR0CEDENTE. adj. Walang 

tiydk na pinagbuhatan 6 bataydn; 

alit sa katuwiran. 
IMPRODUCTIVO, VA. adj. Hindt 

Damumunga; kutad. 
IMPROPERAR. V. a. Murahin; 

pagwikaan ng masamft. 
IMPROPERIO. m. Mura;wikang 

masamd; lait, 
IMPROPIEDAD. f. KawaMn ng 

pagkakaukol 6 pagkakaangk6p. 
IMPROPIO, PIA. adj. Hindlukol; 

hindi angk6p. 
IMPRORROGABLE. adj. Hindi 

mapalulugitan. 
IMPR0VISACi6n . f . Paggawa 

ng isdng bagay ng biglaan. 
IMPR0VISAR. v.a. Gawin ang 

isdng bagay ng biglaan at walSr 

nang hand^. 
IMPROYISO, SA. ad]. Biglaan.H 

de improviso* m. adv. Sa big- 

laan; sa madalian, 



IMPR 
IMPRUBENeiA. f. Kawalan ng 

bait 6 pagiingat. 
IMPRUDENTE. adj Wal^ng bait 

6 paaiingat, 
iMPUDENdA. f. 

hiyd 6 puri, 
IMPUDENTE, adj 

6 puri. 



Kawal^n ng 

Waldng hiyd 

Kahalayan; ka- 

adj. Mahalay; 



D. p. irreg. ng 
Buwfs. 

Masashlan- 



IMPUDieU. f. 

waldng purl. 
iMPUDieO, CA 

waldng puri, 
IMPUESTO, TA 
Imponer. 1| m 
IMPUGNABLE. adj 

sdng; ra%tututulan. 
IMPUGNAdON. f. Pagsalangsdng; 

pagtutol. 
IMPUGNAR. V. a. Salansangin; 

tutulan. 
IMPULSAR. V. a. Itulak; ibun- 

86d; ibuy6. 
IMPULSO. m. Pagtutulad; pag- 

bubuns6d; pagbubuy6. 
IMPUNE. adj. Hindi pinaruru- 

sahan; waldng parusa. 
IMPUNIDAD. f. Kawaldn ng 

parusa. 
IMPUREZA. f. Kawai^n ng ka- 

linisan; karuoaihdn, |i fig. Kiha- 

layan . 
IMPURIFICAR. V. a. Dungisan 

ang isdng bagay 6 puri ng is^ag 

tao. 
IMPURO, RA. adj. M^rumi ang 

isdog bagay 6 purl ng isang 

tao. 
IMPUTABLE adj, Maipararatang; 

maibubuhat; maiuukol. 
IMPUTAddN. f. Pagpaparatang; 



— 294 — 

IMPU 

pa«bubuhat; paguukol. 

IMPUTADOR, RA.. adj, y s. Nag- 

paparatang; nagbubuhat. 

IMPUTAR. V, a. Paratangan; bu- 

hatan. 
INABARGABLE. adj. Hnd! ma- 

lalangkom; d! masasakmal. 
INABORDABLE. adj. Hmdt ma- 

aahunan. 
INAGABABLE. adj Hindi mata- 

tapos; nindi mauutas. 
INACCESIBLE. adj. Hindt ma- 

daitihan; hindt malapitan 6 ma- 

ab6t. 
INACCI6N. f. KatamHran; ka- 

waldnse kilos 6 galaw. 
INACEPTABLE. adj. Hindt ma- 

tatanggdp. 
INACTIVIDAD. f. Kawaldn ng 

sipag; katamaran. 
INA.CTIV0, VA, ad]. Wal^oa ga- 

Idw; walang lakds; tamdd. 
INADAPTABLE. adj. Hindt ma- 

ikakapit; hindt mailalapat. 
INADEGUADO, DA. adj. Hindl 

bagay; hindl akmd, 
INADMISIBLE. adj. Htndi mata- 

tanggap; hindi masasangayunan. 
INADVERTENCIA. f. Kawaldn 

ng paunaw^. || Dt pagkaaiumana; 

dt pagkapansin. 
INADVERTIDO, DA. adj. Hindt 

naalumana; hindt napansin. 
INaGOTaBLE. adj, Hindt ma- 

uubos. 
INAGUANTABLE. a d j, Hindl 

matitiis 6 neiaaatim. 
INALCANZABLE. a d j. Hindl 

maaabdt. 



- 295 



INAL 
INALIENABLE. adi. Hiadl mai- 

bibigdy sa ib^. 
INALTERABLE. adj. Hindt ma«- 

mamaliw; hindl magbabago, 
INAMISIBLE. adj. Hind! mawa- 

wald 
INAMOYIBLE. adj. Hindt maga- 

galaw 6 maklkilos; hindt mati- 

tinaa. 

INAMOYILIDAD f. Kawaldn 

ng tigatig 6 galaw. 
iNANieiON. f, Med. Panglalatd 

6 panghihina ng katawan sa ka- 

kulangan ng pagkain 6 ibang 

dahilan. 
INaNIMADO, DA. adj, Walang 

kaluluwd. 
INAPAGaBLE. adj. Hindl ma- 

papatay ang ilaw 6 apoy. 
INAPELABLE. adj. Hindl ma- 

paghahabol ang hatol ng huku- 

mao. 

INAPETENGIA. f. Kawaldngpita 

sa pagkain. 

INAPETENTE. adj. Walang pita 

6 ganang kumain. 
INAPLAGABLE. adj. Hindi ma- 

palulubdy 6 mapahu^upd. 
INAPLIGABLE. adj. Hindt mai- 

kakapit 6 maiaangkop. 
1NAPLICACI6n. f Kawalangsi- 

kap sa pagaaral 6 «a anomdng 

gawain, 
INAPLlCADO, DA. adj. Waldng 

sikap sa pagaaral 6 sa paggaw^. 
INAPRECIABLE. adj. Hindt ma- 

tutumbasan ng halaga; hindi ma- 

hshalagahdn. |J WaUng halag^. 
INARRANCABLE . a d j. Hindl 

mabubuoot. 



INAR 

INARTieULADO, DA. adj. Hindi 
gumagalaw, jl Nauukol sa salitang 
maugong at di mawatasan, 

IN ARTieULO MORTIS. loe.lat. 
For, Sa paghihingald; ea bingit 
ng kamatayan. 

INAUDITO, TA. adj. Hindt na- 
ririnla kailanmdn. \ PangbihirJt. 

INAUGURAeiON. f. Pangunang 
pagdiriwang sa isdng bagay. H 
pagpaparangdl sa isdng hari sa 
paghawak ng kapangyarihan, 

INAUGURAL. adj. Nauukol sa 
pangunang pagdiriwang . 

IN AUGURAR . V . a. Manghul^ sa 
pamamagitan ng lipdd, tinig 6 
kilos ng mga hayop na may 
pakpd^k II Pasimuldn ang ising 
bagay ng bu6og dingal at sayd,. 
II Ipagdiwang ang unang pagta- 
tanghdl sa madla ng is^ng bahay 
kalakal. || Ipagsay^ ang unang 
pagtatanghal^ ng isdng akd& 6 
palabds. 

INAYERIGUABLE. cdj. Hindl 
masisiyasat. 

INCALCUL ABLE. a d j . Hindi 
matataya. 

INOANSABLE. adj. WaUng ka- 
paguran. | Napakasipag. 

INGANTABLE. adj. Hindt ma- 
aawit 6 makaikant^. 

INCAPACIDAD. f. Kawaldng ka- 
yang gumaw&, tumanggdp 6 mag- 
aral ng iadng bagay. 11 Kabagalan; 
kakapusdn ng isip. 

INCAPAZ. adj. Walang kaya «a 
isdng bagay, H fig. Kulang sa 
isip 6 talino; mangmdng. 



— 296 



INCA 

INCAUARSE. V, r. Samsamln ng 
hukuman 6 ng maykapangyarihan 
ang mga kayamanang nasa usapln 
upang maipanag6t sa magiging 
kahatulan, || Kunin ang isdng 
bagay. 

INGAUTO, TA. adj. Pabaydiwa. 
Idng iogat. 

INGENDIAR. v. a. Suaugin ang 
bahay, yagit at ibp. II v. r. Ma- 

8UD0ff. 

INGENDIARIO, RIA. m. y f, Ma- 

nunuDog. 
INGENDIO. m. Sunog, 
INCENSACI6N, f. Pag9usu6b ng 

insiyenso. 
INGENSAR. V. a. Suubin ng 

insiyenso. II fig. Purihin ng labis; 

bibuan. 
INGENSARIO. m. Pinagsusuubdn 

ng insiyenso. 
INGERTIDUMBRE. f . Kawalan 

ng katunayan 6 katutohanan; 

pagaaliolangan. 
INGESANTE, adj. WaMng hum- 

pdy; waldng tigil. 
INCIDENCIA. f. Pans?yayaring 

dl inaantdy; pagkakata6n. 
meiDENTE. adj. Nagkataon. || 

8, Pangyayari; pagkakata6n. 
meiENSO. m. Panuiib 6 insi- 

yenso. || fig, Hib6. 
meiERTO, TA. adj. Hindl tunay; 

hindl tuto6. II Salawahdn; nasa 

alinlangan. || Hiadt tiyak; hindi 

kiiala. 
meiNERAR.I V- a, Tupukin hang- 

gdng magfng ab6 ang isdng ba* 

gay- 
INeiSION. f. Hiw^. 



INCI 
INCISIVO, VA. Pumuputol 6 hu- 

mihiw^. 
INCITACI6n. f. Pagamuk! ; pag. 

uudy6k 
INCITAR. V. a, Amukiin; udyu- 

kan; sulsuldn. 
mCIVIL. adj. Walang pinagaralan; 

mangmdng. 
INCIVILIDAD. f. Kawalan ng 

pina(7prdlan; kamangmangdn. 
INCLI MENGIA. f . Kawaldng aw^. 

II fig. Maiabis na iamlg ng pa- 

nahon . 
INOLEMENTE. adj, Walang aw^ 

6 hab&g. 
INCLINACI6n. f. Paghihilig;pag. 

hilig; pagkiling. || Pagyukod. || 

fig; Pagkaibig; hilig. \ 

meLINADO, DA. p. p, ng Ineli- 

nar. || adj. Tung6; yuk6. 
INGLINAR, V. a. Ihilig; ikiling. 

II fig. Ibuy6; udyukdn. || v. r. 

Humilig; kumiling. \\ Mahilig; 

makiling; yumukod. 
INOLITO, TA. adj. Marildg;tan- 

INCLUIR. V. a. Hakip; isama; 

ilahok. II V. r, Malakip; masama; 

maiah6k. 
INCLUSI6N. f. Paglalakip; pag- 

lalah6k. 

INCLUSIVE. adv. m. Kalakip; 

kapama. 
mOLUSO, SA. p. p. irreg, ng In- 

eluir. II adj. Kalakip; kasama, 
meOAR. V. a. PasimuMn ang 

is&ng bagay. 
INeOBRABLE. adj. Hindl masisi. 

Dgfl 6 mabirap singilin. 



INCO 
INGOGNITO, TA. adj, Hindt ki- 
talL 

INGOGNOGIBLE. adj. Mahirap 

makilala. 
INGOLORO, RA. adj. Walang 

kiilay. 
meOLUME. adj. Ma^aling ang 

katawdn; waldng danaiddnai. 
INGOLUMIDAD, f. Kagalingan 

ng katawdn; pagiiigat ng isdng 

bagay . 
meOMBUSTlBLE. adj. Hindl 

masusunog, 
INC0MERCIABLE. adj. Hindi 

makakaiakal, 
INGOMODAR. v. a. Pagalitin; 

nouhiin; gambalain. || v. r. Ma- 

galit; mamuhi; magambalil. 
INeOMODlDAD. f. Ka\falan ng 

kaluagdn ng katawan. || Abala, || 

Sukal ng loob, 
INGOMPARABLE. adi. Waldng 

mapaghahalintularan 6 kaparis. 
INC0MPASIV0, VA. adj. Wal^ng 

awi 6 habag, 
meOMPLETO, TA. adj. Hindi 

gand,p; hindi yari. 
INGOMPRENSIBLE. udj. Hindl 

mawatas 6 matatap. 
meOMUNIGABLE. adj. Hindl 

makausap 6 maab6t ng balit^. 
INC0MUNICACI6n, f. Kawaldn 

ng balit^ 6 nifg. 
INCOMUNICADO, DA. adj. Hindt 

makausap 6 mapagbalitaan. 
INGOMUNIGAR. v. a. Huw^g 

k«^usapin 6 balitaan. ii v. r, U- 

milag sa pakikipanay^m 6 paki- 

kipagniig sa kapuw^. 



97 ~ 

INC0 

INC0NCEBIBLB. adj. ^Hindt ma- 

tarok ng isip; dt malirip. 
INC0NCILIABLE . a d i . Hindt 

mangyayaring magkasund6, 
INC0NCUS0, S.1. adj. Tunay; 

tap^t; hindt mapagaalinlanganan! 
meONDieiONAL. adj. Gan^p; 

^alang pasubal!. 
INC0NSCIENTE. ad^. Waldng 

pangdamddm 6 malay. 
INeONSOLABLE. adj. Hind! 

maaliw 6 malib&ng ang lo6b 
INC0NSTANCIA. f. Kawaldn'ng 

katiningang lo6b; pagsasalawa- 

han, 

INeONSTANTE. adj. Dt matining 
na lo6b; salawahan. 

INGONSUTIL. adj. Walang taht. 

INeONTABLE. adj. Hindt ma- 
biiang 6 mahirap bilangin. 

INCONTESTABLE. adj . Hind! 
masasalansdng. 

INCONTINENCIA. f. Kawaldn ng 
pagpipigil ng lo6b, lalunglalii 
nang& sa masamang hilig ng ka- 
tawan, || Ineontineneia de oHna 
Med^ Sakit na balisawsdw. 

meONTlNENTE. adj. Hindt nag- 
pipigil ng lo6b sa hilig ng ka- 
tawan. |j Hindt mapigil. || adv, t. 
Karakaraka. 

INGONTRASTABLE. adj. Hindt 
madaig 6 matuklds. || Hindt ma- 
sasalansang 6 mapangangatuwi- 
ranan. 11 fig. Hindt mahihika- 
yat. 

INCONVENIENTE. adj. Hindl 
marapat 6 angk6p. || m. Balakid; ^ 
sagwil, II Kapinsalaan. 

38 



— 298 — 



INCO 
INC0RP0RACi6N. f, Paglalakip; 

paghahald^ H PagbabaBgon; pag- 

titiodig. I Pagkakalakip; pagka- 

kabald. 
INGORPORAR. t. a. Ilakip; ihal6. 

I Itindfg; ibangon. H v. r, Mag- 

kasama; magkahaU. y y. r. Tu~ 

mindig; magbangon; sumandig. 
INGORPORBO, A. adj. Waldng 

katawan. 
INCORRECCI6n, f. Kawal^DDg 

pagaayos 6 pagtutuwld ng mall. 
INCORRECTO, TA. adj. H ndt 

ayos 6 tumpdk. H Masamang 

turd; matigds ang ulo. 
meORREGIBLE. ad], Hindt ma- 

itumpdk 6 maituwfd ang malt. || 

Hindt masupil; matigds ang ulo, 
INCORRUPCI6n. f. Kawaianng 

pagkabul6k. [[ fig. Kalinisan ug 

pamumuhay at kagalingan ng 

asal. 
INGORRUPTIBLE. adj. Hindi 

mabubul6k. || fig, Hindt mapa 

sasam&. II fig. Hindt m^susuhulan, 
INCR|3DULIDAD. f. KawaUn ng 

pani^aia. || Kawaldn ng peai- 

nalig. 
INCRfiDULO, LA. adj. y s. Wa- 

Idng paniniwalli 6 sampalataya. 

I Hindt paniwalain. 
INOREIBLE. adj. Hindt mapa- 

niniwalaan. || fig. Mahirap ma- 

niwallt. 
INCREMENTO. m. Dagdag 6 

karagdagan. 
INCREPACI(5N. f. Pangungusap 

na matigds at mabalasfk. 
INCREPAR. V. a. Pangiisapan ng 

matigds at mabalasik. 



INCR 
INGRUENTO, TA. adj, Hii dt 

madug6, ^ 

INCRUSTAR. V, a. Itampok. i 

Kttlupkupan ana ibabaw. 
INCUBACI6n. f. Pagpapapisa. || 

Paghalimhim 6 pagpisS. 
INCUBAR. V. a. Magpapis&; 

magpahalimhlm ng man6k at ibp*, 

f| V. n. Humalimhim ang ma- 

nok at ibp, 
INCULCACI6n. f. Pagpapasin- 

sio, H fig. Pagulit ng burdg 

pagpipiiit ng isdag bagay. || f g. 

Pagbubunsod; paguudyok. 
INCULCAR. V. a. Higpitan. || fig. 

U itin ng buong pagpipiiit ang 

isdng bagay. || fig. Ibuns6d; ud- 

yukdn. H V. r. fig. Magmaulit; 

magmatigds sa isang akali, ** 
meULPABILlDAD. f. Kawaldn 

ng sala. 
INeuLPABLE. adj. Walangsala. 
meULPAR. V. a. Big}dng kasa- 

lanan; buhatan, 
INCULTIVABLE. adj. Hindi ma- 

pagtamndn 6 mas^ika 
meULTO, TA, adj. Walang ta- 

nfm 6 saka. II fig. Wal^ng pi- 

nagaralan; mangmdng. || fig. Wa- 

idng ayos 6 gaydk. 
meUMBENGIA. f. Kaukuldn at 

karapatdng gumawfi ng is^ng 

bagay, 
INCUMBIR. V. a. Maukol ang 

isdng bagay sa isang tao. 
INCURABLE. adj. Hindt maga- 

gamot 6 mapagagaliog. || Ma« 

hirap raapagali ^g. 
INCURIA. f. Kapabayain; ka- 

walan ng pagiingat. 



— 2 
INCU 
INCURIOSO, SA. adj. PabayA; 

walang ingat. 
INeURRIR. V, n. Mabuyo 6 

makagaw& ng isdng bagay. 
INDAGAGION. f* Pagsisiyasat; 

paguusia^. 
INDAGaR. V. a, Siyasat'n; usi- 

sain, 
INDEBIDO, DA. adj. Hindi na- 

rarapat. 
INDEGENGIA. f. Kagaspangdn; 

kawaiin ng hinhin. II Salitdng 

maiaswd at mahalay. 
INDEGENTE. adj. Magaspdng; 

waldng hiuhia; mahalay; malas- 

w4, 
INDEeiBLE. adj. Hindt maipag- 

saysdy; hindl masabi, 
INDEeiSlON. f. Pagaalinlangan; 

kawaldn ng pasiya. 
INDEdSO, SA. adj. Alinlangan; 

waldng pasiyd. 
INDEPENSO, SA, adj. Hindl 

makapagtanggol 6 makalaban. 
INDEEINIBLE. adj. Hindi ma- 

bigyang pasiya 6 hanggd. 
INDEEINIDO. DA. adj. Hindl 

mabigyang pasiya. II Hindt ma 

hanggandn 6 matiydk. 
INDELEBLE. adj. Hmdt maka- 

katkat 6 mabubura- 
INDELIBERACI6N. f. Kawaldn 

n| pagmumuni 6 pagwawart. 
INDEMNE. adj. Ligtds sa kapa- 

hamakdn. 
INDEMNIZACI6N. f. Pagbabayad 

sa kaiiradng nagaw^. 
INDEMNIZAR. v. a, Pagbayaran 

ang kasiradn 6 kapinsalaang na- 

gaw&. 



99 

INDE 
INDEMOSTRABLE. adj. Hind! 

maiturd. 
INDEPENDENGIA. f. Kalayaan; 

kasarinlan. 
INDEPENDIENTE. adj. Malay^; 

may pagsasarill. 
INDESTRUGTIBLE. adj. Hindi 

maeisira. 
INDETERMINABLE. adj, Hindi 

mahahanggahan. 
INDETERMINAC16n. f. Kawalda 

Dg kahanggahan 6 pasiyd. 
INDETBRMINADO, DA. adj. Wa- 

Idng hanggd 6 pasiyd. 
INDieAR. V. a. Ipabatid ang isdng 

bagay sa pamamagitan ng tand^ 

6 pangyayari. (| Itur6. 
INDIGE. m. TandA ng isdng 

bagay. K Tald 6 tuntunan ng 

mga ulo ng bawa't kabanatli 6 

kasaysayan ng ig^ng akUt. 
INDieiO. m. Kilos 6 tanddng 

kinakikilalanan ng bagay na li- 

him. 
INDIEERENGIA. f. PagpaparayA; 

kawalan ng pagkiling 6 pagtang- 

Pf. 
INDIEERENTE. adj. Nagpapa- 

ra}&; waldng pagkiling 6 pag;- 

tanggf. 
INDiGENA. adj. Katutubd; tub5 

sa i^^ng bayan* H m. y f . Taong 

tub6 sa isdng bayan. 
INDIGENeiA. t Kahirapang ga- 

ndp ng buhay; kawaiin ng sukat 

na magugol sa pangunang mga 

kailangan. 
INDIGENTE. adj. Mahirap ang 

buhay; dukh&; waldng magu- 

gol. 



— 300 



INDI 
INDIGESTARSE. v. a. Hindl 

matunawan ng pagkain. |( fig, y 

fam. Hindi makalug6d sa kapuwa 

dahil sa magaspdng na kilos. 
INDIGESTIOn. f. Hindi pagka- 

tunaw ng kinain. 
INDIGESTO, TA. adj. Hindl 

natutunaw 6 mahirap matunaw 

sa sikmurS, 
iNDlGNAdON. f. Galit; po6t. 
INDIGNAR. V. a. Pagalitin; ma- 

kagalit 6 makapo6t. || v. r. Ma- 

galit; mapo6t. 
INDIGNO, NA. adj. Hindi kara 

patdapat. ll Hamak. 
INDILIGENGIA. f. Kawal^a ng 

sikap at pagiingat. 
INDIRECTA. f. Salitdng parinig. 
INDIRECTO, TA. adj. Hindl ti- 

yakan. 
INDISeUTlBLE. adj. Hindi ma- 

pagtatalunan. 
INDISOLUBLE. adj. Hindi oia- 

tutunaw. II Hindi makakaldg, 
INDISPENSABLE. adj, Hindl 

maiiwasan 6 maipagpapaubay^; 

sapilit^n. 
INDISPONER. V. a. Huwdg pa- 

gawin 6 papaghandain ng isdng 
^ baeay, II Pasamain sa kapuw^. || 

Makapagkasakit. || v. r, Huw^g 

makagaw& 6 makapaghandd ng 

isdng bagay. || Magkasakit. 
INDISP0SICICN. Kawaldn n g 

handS sa isdng bagay. || Karam- 

daman. 
INDISPUESTO, TA. adj. Hindi 
handd; may kapansaoan; may 
damd^m. 
INDISTINTAMENTE. adv. m. Wa- 
Idng pagkakaibd. ' 



INDI 
INDISTINTO, TA- adj. Hindf 

naiibd sa ibdng bagay. || Ka sd. 
INDIYIDUAL. adj. Nauukol sa 

bawa^t tao 6 bagay. II Katutubo 

sa bawa't bagay. 
INDIVIDUALIZAR. v. a. Isd- 

isahin ang is^ng bagay; tumukoy 

sa bawa*t isd. 
INDIYIDUO, DUA. adj. Nauukol 

sa bawa't tao 6 bagay. || Hindi 

mapagbabahagi. || m. Baw^'t 

kinapal, sangayon sa uring ki- 
nauukulan; tao. 

INJ)IVISIBLE. adi. Hindi maba- 

bahagi 6 mapaghahatihati. 
INDIYISO, SA. adj. Hindi ma- 

hahati. 
INDOeiLi. adi. Suwail; mahirap 

turuan. 
INDOeiLIDAD. f , Kasuwaildn ; 
kapuruldn ng ulo sa pagaaral 6 
paggaw^ ng isang bagay. 
INDOeTO, TA. adi. Mangm^ng. 
INDOeUMENTADO, DA.adi. Wa- 
Idng katibayan sa pagkamama- 
mayan. 
INDOLE f. Asal 6 hilig na ka- 

tutubd sa bawa't isd,, 
INDOLENTE, ad^. Waldng paki- 

ramdam. H Tamdd; batugan. 
INDOMABLE. ad]. Hindi mapa- 

am6 6 masupil. 
INDOMADO. DA. adj. Hindt na- 

paam6 6 nasupil. 
IND0MESTICABLE. adi, Hindt 

mapaamo- 
INDOMITO, TA. ad). Hindi ma- 
paam6 6 masupil. il fig. Mahirap 
paamuin 6 supilin. 
INDUBITABLE. adi. Hindi ma- 
pagaalinlanganan; tunay. 



— 801 



INuU 
INDUeeiON. f ." Pagakit; pagu- 

udyok; paghubuy6. 
INDUeiR. V. a. Ab:itin; udyukdn; 

ibuyo. 
INDUDABLE. adj. Hindt ma- 

pagaaiinlanganan; tunay. 
INDULGENeiA. f. Kapatawardn; 

bawas sa salang kinamtdn. 
INDULGENTE. adj. Madallng 

magpatawad ea kasalanan; maa- 

wain. 
INDULTAR. V. a, Patawarin ang 

naparusahan. II Iligtds sa buwia 

6 sa itinatadhana ng batas, 
INDULTO. m. Biyaya 6 kapa- 

tawardn sa isdng nabibilangg6 6 

naparusahan, 
INDUMENTARIA. f. Pagaaral at 

pagsasalaysdy ng mga kasuutan 

6 damit na ginagamit ng unang 

dako. 
INDUSTRIA. ti Kagalingan at 

kasanaydn sa paggaw^ ng isang 

bagay. || Gawain sa k^mdy. || 

De industria- m. adv. Kinus^; 

sinadya. 
INDUSTRIAL. adj. Nauukol sa 

gawain sa kam^y. || m. Ang 

nabubuhay sa paghahanapbuhay 

ng mga bagay na gaw& sa kamay. 
INDUSTRIAR. v, a. Sanayin; 

turuan. 
IN^DiTO, TA. adj. Nasusulat 

na dt nahahaydg. 
INEPABILIDAD. f. Kawalan ng 

dadng maipahayag sa pamama 

gitan ng pangungusap. 
INEPABLE. adj. Dl maipagsay- 

say sa pamamagitan ng pangu- 

ngusap; df masayod ng diM. 



INEF 
INEFICACIA. f . Kawalin ng bisi 

6 lakds. 
INEFICAZ, adj. WaUng bhk 6 

iakds 
INENARRABLE, adj. Hindi ma- 

ipaasaysdy. 
INEPTITUD. f. Kawalang kaya ; 

kawa'dng muang. 
INEPTO, TA. adj. Walang kaya 

6 muan«. II s. Mangmdng. 
INEQUIVOCO, CA. adj. Hindt 

nagkttkamali 6 mapagaalinlanga- 

nan 
INERGIA. f. Katamaran; kawa- 

Idng lakd^. 
INERME adj. Waldng sandata. 
INERRABLE. ad]. Hindt matna- 

mali, 
INERTE. adj. Wal^ng lakas; wa- 

Idng kaya 6 biaa, II Temdd, 
INESGRUTABLE. a d ]. Hind! 

manuynoy 6 matar6k. 
INESPERADO, DA. adj. Hindt 

inaantay na mangyari. 
INESTIMABLE. adj. Hindt ma- 

hahalaaahan. 
INESTIMADO, DA. adj. For. Hin- 

dt pa nahahalagahan 6 natataya. 
INEYITABLE. adj. Hindi maii- 

wasan, 
INEX^CTITUD, f. Kawalan ng 

kaganapdn 6 kalubusdn. 
INEXACTO, TA adj. Hindi ga- 

ndp 6 lubos. 
INEKHAUSTO, TA. adj. Hindl 

mauubo^; napakarami. 
INEXORABLE. adj. Hindt napa- 

dadalg. sa tnga luhog; hindt na- 

pakikiusapan. 



302 — 



INEX 
INEXPERIENCIA. f. Kawalaa ng 

kasanay^n. 
INEXPERTO, TA. adj. y s. Hindl 

sandy. 
INEXPLICABLE adj. Hindl ma- 

ipaliwanag. 
INE:3fPUGNABLE. adj. H'ndt 

makukuha 6 mapasusukd sa pa- 

mamagitan ng mga sandata, | 

fig. Hmd! mahimok 6 mahika 

yat. 
INEXTINGUIBLE. adj. H ndi 

malilipol.il fig. Habang panahou; 

hindt matatapos. 
INEXTIRPABLE. adj. Hiiidl ma 

bubunot. 
INPALIBILIDAD. f Kawaldn ng 

pagkakamall. 
INEALIBLE, adj. Hiadl magka- 

kamall; hindt makapagdada\^ ni 

madadaya,.^ | Tunay. 
INFAMACI6n. f Pags ra ng pu 

ri kabantugan at karangalan ng 

isdng tao. 
INEAMADOR, RA. adj. y s, Ma- 

ninirang puri, 
INPaMAR. V. a. Manirang puri 

sa kapuw^. | v. r. Masiraang 

puri. 
INFAMATIV0, VA, adj. Sumi- 

Birang puri. 
INEAMATORIO, RIA. adj. Su- 

misirang puri. 
INPAME. adj. y s, Waldog puri, 

dangdl at kabantugan. | Masa 

m&; alipust&. 
INEAMIA. f. Pagsirang puri; pag- 

dust&; paghalay. | Kaalipustaan; 

kasamadn ; pag kaDulisik . 
1NFANCIA. f. Kabataan; kamus- 



INFA 

mus^n, I fig. Kalagayan ng 

is^ng bagay sa unang sangdall ng 

paglit^w. 
INFANTA. f. Batang babaiog 

vpalA p'ing pit6Dg tao. N Anak na 

babae ng harl. H Manugang na 

babae ng hari. 
INFANTE. m. Batang lalaking 

walA pang piteng ta6n. | Anai^ 

na lalaki ng hari. || Kawdl -oa 

lakdd. 
INFANTERIA. f. Hukb6ng nag- 

lilingkod ng lak^d. 
INFANTICIDA, adj. y s. Puma- 

tdy ng sangg61. 
INFANTICIDIO. m, Pagpat£y ng 

sangg61. 
INFANTIL. adj Nauukol sa sang. 

g6l. 
INFATIGABLE. adj. WaUng ka- 

paguran. 
INEaTU^R. V. a. Hangalin; 

ungasin H ^- ^» Mahangil; ma- 

ungds- 
INFAUSTO, TA. adj. Sawingpalad; 

kulang palad. 

INFECCI6n f. Pagkahawa; pag- 
kabul6k, 

INFECCIOS0 SA. adj. Naka- 
hahav«^a. 

INPEGTAR, V. a. Makahawa. j| 
V. r. Mahawa 

INFECTIVO, VA. adj. Nakaha- 
hawa, 

INFECUNDIDAD. Kawal^n ng 
tab& ng luplt; kabaug&n; kasa* 
latan sa bunga. 

INFECUND0, DA. adj. K itdd; 
ba6g; saldt sa buoga. 



— 303 - 



INFE 

INPELieiDAD. f. Ka awiang 
palad. 

INFELIZ. adj, Sawiagpalad. 

INPERIOR. adj. Nasa ibabd. H 
Mabab^. |j Nasa ilalim ng ka- 
Dangyarihan ng is^ng tao. 

INPERIORIDAD. f. Kababaan. || 
Katayuan ng is^na bagay na 
nasa ilalim 6 mabab^ sa ibd. 

INFERIR. V. a Kunang kahulu- 
Ban; huluin sa iba 

INFERNAL. adj. ■ Nauukol sa 
impiyerno, |j fig. L'ibhdng nag. 
papanganyaya 6 pumipinsa'^, 

INEieiONAR. V. a. Makahawa; 
bulukin. || fig. Pasamain sa pa- 
mamag tan ng masamang mga 
aral 6 halimbawa. |1 v. r. Mahawa; 
mabul6k. II v. r. fig. Sumanj& sa 
masamang aral 6 halimbawa, 

INEIDELIDAD. f. Kawalan ng 
pagtatap^t; pagtataksi). || Kawa- 
Idn ng pananampalataya sa Diyos. 

INEIEL. adj. Tak^il; lilo; hindt 
nagtatapdt.il Waldng sampalataya 
sa Div6s; dt binyagan. 

INFILTRACi6N. f, Pagsala. || 
fig. Pagpapataimtim sa damda- 
min ng mga aral 6 diw^. 

INEILTRAR. V. a. Salain [( fig. 
fig. Pataimtimfn sa damdamin 
ang mga aral 6 diw^, [| y. r. 
Masal^. II V. r. fig. Tumaitlm 
sa damdamin ang mga aral 6 
diwk, 

INPIMO, MA. adj. Napakababa. 
II Lubhdng hamak at kadust^- 
dusta, 

INEINIDAD Kawalang hangga. || 
fig. Karamihan ng mga bagay 



INFI 

6 mga tao. 
INFINIT0, TA. adj. Waling 

kanggd 6 kBtapusdn. H fig. Na- 

pakarami. 
INELAMABLE- adj. Madaling 

magningas; maalab. 
INFLAMACI6n. f. Pagpapaningas 

6 pagn'ningas. || Pamamag4, 
INFLAMAR. V. a. Pdpagningasin; 

papagalabin. II fig. Papagapuyin 

ang lo6b. || v. r. Magningas; 

magalab- || v. r. fiK. Magapoy 

ang loob. || v. r. Mamag&. 
INELAR. V. a. Pamiatugin sa 

hangin ang isang bagay na hung- 

kag. 11 V. r. Mamint6g. || v, t. 

Magyabdng; maghamb6g 
INFLEXIBLE. adj. Hindt maba- 

iukt6t 6 mahutok. || fig. Ma- 

tigas na lo6b. 
INFLEXI6N f. Paghub6g ng isdng 

bagay na tuwid. 
INFLUEN€IA. f. Pagbibigdy bisS. 

ng isang bagay sa ibd. II fig- 

Lakas 6 kapangyarihan ng isdng 

tao sa ib^. H fig. Biyayang ipi- 

nagkakabob ng Diyos sa mga 

kaluluwd, 
INELUIR. V. a. Magbigdy bis^. 
II fig. Mamagitan; magbig^y ng 

tulong sa ikauunlad ng kalakal. 
II fig. P-igkalooban ng Diyos 

ng kaniyang biyay^ ang mga 

kalulu\^a 
INFORMACION, f. Pagbabalit^; 

pagbibigay a dm. || Pagsisiyasat 

sa isdng «aw4 6 sala. 
INEORMAR V, a Magbalit^; 

magbigdy aldm. || v. d, For. 

Maghaydg ng katuwiran ang taga- 

usig at mananaogfi61 sa hardp 

ng huk6aa.|| v.r. MakabalitSt; mag- 

siyasat. 



INF0 
INPORME. m. Balita. (l For, 

Pagsasalaysdy ng mananangg61 sa 

hardp ng huk6m. || adj, WaMng 

anyd 
INPORTUNADO. DA adj. Wal^ng 

kapalaran, 
INF0RTUNI0. m. Kasawiangpa- 

lad. II Pagkapahamak. 
INFRACCi6N. f. Paglabag sa 

batds 6 kautus^n, 
INFRASCRITO, TA. adj. y s. Na- 

kalagda sa ibaba. 
INPRINGIR. V. a. Labagln ang 

batds 6 kautusdn. 
INFRUCTiFERO, RA. adj, Hindl 

namumunga. || fig. Waldng ka- 

pakinabangdn. 
INFRUCTU0S0, SA. adj, Waldng 

bisa; waldng kabuluh^n. 
INFUNDAD0, DA. adj. Waldng 

pinagsasaligan. 
INFUNDIR. V. a. fig. Pagkalooban 

ng Diy6s ng biyay^ ang kalu- 

luwd. 
INFUSi6N- f. Pagkakalo6b ng 

Diy6s ng biyay^ sa kaluluw§. || 

Farm> Pagbababad ng ugdt 6 

baldt iig anom^ng kahoy sa tu- 

big 6 a^a^- II Pagbubuhos ng 

tubig sa ulo ng binibinyagan. 
INGENIAR. V. a. Iguhit 6 tuk- 

lasia ng isip. H v. r. Tumuklds 

sa isip. 
INGENIO. m. I^ip: talino. l) 

Taong may talino. || Makinang 

pangdigmi. 
INGENIOSIDAD. f. Katalinuhan; 

kagalingan ng isip. || Bunpa ng 

katalinuhan. 
INGENIOSO, SA. adj Matalino; 

magaling an| isip. || Likb& ng 



— 304 — 



INGE 



isip. 



INGENUIDAD. f. Katapatang 

Io6b; katunayan ng mga pangu- 

ngusap. 
INGENUO, NUA. adj. Tapat na 

lo6b; tunay. 
INGERIR. V. a. Ipasok; ipalo6b. 

II fig. Ihald; isama. 1| v. r. Mang- 

himasok. 
INGINA. f. Sihang. 
INGLE. f. Singit. 
INGOBERNABLE. adj. Hindl 

mapamamahalaan. 
INGRATITUD. f' Dl pagtandw 

6 pagkilala ng utang na lo6b. ^ 
INGRATO, TA. adj, Waldng utang 

na lo6b. 1| Masaklap. 
INGREDIENTE. m. Sangkdp. 
INGRESAR, V. n. Pamasok 6 

masok 
INGRESO, m. Pagpasok. H Pa^u- 

kda II Salaping pumapasok 
INHABIL. adj. Waldng kaya 6 

talino. II Hindl makahawak ng 

katungkulan dahil sa kasalanang 

nagawa. 
INHABILIDAD. f. Kawaldn ng 

kaya 6 talino, || HadMng na na- 

kapipigil sa panunungkulan. 
INHABILITaCI6N. f. Pagpigilsa ^' 

tungk6l; paapapawaldng kaya. 
INHABILITAR. V. a. Pigiiin sa 

tungk61. II Mapigil sa tungkol. 
INHaBITABLE. adj. Hindl ma- 

tirah&n 6 mapamahayan. 
INHERENTE. adj. Kakabit; ka- 

lakip. 
INHUM AGION . f . Pagbaba6Q ; 

pagiilibfng, 
INHUMANIDAD. f. KalupitAn; 

kabangisdn. 



- 305 - 



INHU 
INHUMANO, NA. adj. Waldog 

awa; malupit. 
INHUMAR. V. a. Ioa6n; iliWag. 
INieiAL. adj. Nauukol sa pinag- 

muldn n| isdng bagay. |( Unang 

titik ng isaog pangungusap. 
iNieiAR. V. a, Tanggapin ang 

isang tao sa pagpasok sa isdng 

samahang lihim. || fig. Turuan 

ng mga bagay na dakila. || 

Simuldn ang isdnp, bagay. || v. r. 

Tumanggdp ng nl^a unang orden 

sa pagpapare. 
INieiATIYA. f . Panukaia. || Pag- 

papaalam sa ibd ng gagawin; 

pagpapaiagdy, 
INieUO, CUA. adj. Hindi matu- 

wid; masamd. 
IN ILLO TEMPORE. loe. lat. 

Nang panah6ng ya6n. 
INIMITABLE. adj. Hindt matu- 

tularan 6 mapaparisan. || Gand.p; 

yari. 
ININTELIGIBLE. adj, Hindt ma- 

watas. 11 M^hirap mawatas. 
INIQUIDAD. f. Malaking kali- 

kudn sa matuwfd; kasama^n. 
INJURIA. f. Paghalay; paglait; 

paguydm« || Salit^ 6gaw^ng laban 

sa katuwiran. || fig, Kapinsaladng 

ginagaw& sa isdng bagay. 
INJURIAR. V. a. Halayin; laitin; 

uyamin; apihla. 
INJURIOSO, SA. adj. Lumalait; 

umaapl. 
INjUSTIClA. f. Kabuktutan. !| 

Kawaldn ng matuwld. 
INJUSTO, TA. adj. Bukt6t; labdg 

sa matuwid. 



INMA 
INMAGULADO, DA. adj. Waldng 

bahid dungis. 
INMARCESIBLE. adj. Hindl ma- 

lalantd. 
INMATURO, RA. adj, Hind! 

hin6g; bub6t; wal& sa panah6ii. 
INMEDIAGION, f. Kalapitan.il 

pl. Paligidligid; karatig. 
INMEDIATAMENTE. adv. m. Sa 

piling. ii ady. t, Kapagdaka; 

kagyat. 
INMEDIATO, TA. adj. Malapit; 

karatig. 
INMEJORABLE. adj. Napakaga- 

Hng: napakabuti. 
INMENSIDAD. f. Kawaldn ng 

sukat; kalawakan. |{ fig. Kara- 

mihan; kawan; pulut6ng. 
INMBNSO, SA. adi, Waldng su- 

kat; malawak; waldng hanggd 6 

katapusdn. || fig, Napakalaki 6 

hindt mabilang. 
INMENSURABLE. ad j . Hindl 

masukat, || fig. Napakahirap su- 

katin. 
INMEREGIDO, DA. adj. Hindl 

dapat magkamlt. 
INMERGIR. V. a, Ilub6g sa tubig 

ang isang bagay. 
INMERSION. f. Paglulub6g sa 

tubig Dg isdng bagay. 
INMIGRAeiON f. Pangdadayuhan. 
INMIGRAR. V. n, Dumayo; ma. 

nirahan ang mga tao sa ibdng 

bayan 6 lup&. 
INMINENGIA. f. Kabingitin 6 

kalapitdng mangyari. 
INMINENTE. adj. Nabibingit 6 

malapit na mangyari. 

39 



306 — 



INMI 
INMlSeUlR. V. a. Ihal6; isama 

ang is^ng bagay sa ibi. || v. r. 

fig. Makialdtn 6 maaghioaasok 

sa kalakal ng ibd. 
INMOBLE. adj. Hindl matinag.|| 

Hindt gumagaldw. || fig. Walang 

tigatig. 
INM0DERACI6N. f. Kawal^n 

ng katamtaman 6 tuto. 
INMODERADO, DA. adj. Waldng 

katamtaman 6 tuto. 
INMODESTIA. f. KawaUn ng 

hinhin. 
INMODESTO. TA. adj. Waldng 

hinhin; magaso. 
INMOLAGION. f. Paghahain, li 

Pagpapakahirap. 
INMOLAR, V. a. Maghain. || 

Magpakahirap. ]| v. r. fig. Mag- 

hand6g ng buhay, kayamanan at 
ibp., sa kapaklnabangdn ng isdng 

tao 6 bagay. 
INMORAL. adj. Laban sa ma 

buting asal. 
INMORALIDAD. f. Kawalan ng 

mabu|ing asal. 
INMORTAL. adj. Waldng kama- 

tayan. || !fig. Matagdl sa alaala 

ng mga tao. 
INMORTALIDAD. f. Kawaldn 

ng kamatayan, || fig. Pagtatag^l 

ng isdng bagay sa alaala ng mga 

tao. 
INM0RTALIZAR. v* a. Papana 

tiiihin ang is^ng bagay sa alaala 

ng mga tao. || v, r. Manatili 

ang is^ng bagay sa alaala ng 

mga tao. 
INMOyiBLE. adj, Hindi matinag; 

hindt gumagal^w. 



INMO 
INM6VIL. adj. Hindt gumagal^w; 

waUng tigatig. 
INMOYILIDAD. f. KawaUng ti- 

gatig 6 galaw. 
INMUDABLE. ad]» Hindt nagba- 

bago 6 nagmamaliw. 
INMUEBLE. m. Kasangkapang 

dt natitinag, gaya ng lup^, bahay 

at ibp. 
INMUNDieiA. f . Karumihdn; ka- 

salaulalaao; sukal. || fig. Kaha- 

layang gaw4. 
INMUNDO, DA. adj. Marumi; 

salaullt; nakadidiri. |1 fig. Mahalay 

na gawd. 
INMUNE. adj. Ligtds sa anomdng 

tungkulin, buwis 6 mirita. 
INMUTABLE. adj. Hind! mag* 

babago 6 magmamaliw. 
INMUTAOION. f Pagbabago, 
INMUTAR. V. a. Baguhin 6 ibabin 

ang isdng bagay. || v. r. fig. 

Magibd ang kulay ng mukh4 6 

kilos dahil sa matinding silakb6 

ng damdamin,, 
INNATO, TA. adj. Katutubd. 
INNAYEGABLE. adj, Hindt ma- 

lalayag. 
INNEGESARIO, RIA. adj. Hindt 

kailaDgan. 
INNEGABLE. adj, Hindt matu- 

tutulan. 
INNOBLE. pdj. Hamak. 
IN nOMINE. loe lat, Sa ngalan. 
INN0VAR. V. a. Baguhin ang 

isdng bagay. 
INUMERABLE. adj. Hindt ma- 

bilang. 
INOBEDIENCIA. f. Kawaldn ng 

pagsunod. 



— 307 — 



moB 

INOBEDIENTE. adj. Suwail, 
INOCENCIA. f. KawaUng malay 

8a kasalanan; kawaMng sala. J| 

Kawaldng malay; kamiismusdn, 
iNOeENTE. adj. Walang kasa- 

lanan, || Waldng malay; musmos. 
INODORO, RA. adj Waldngam6y. 
INOLYIDABLE »dj. Hindt ma- 

lilimutan. 
INOPIA. f . KahiraDan ng buhay; 

karukbaan. 
INOPINADO, DA. adj. Wala sa 

gunita; hindi inaakalang mang- 

yari. 
INOPORTUNIDAD f. KawaUng 

• kapanaiuttan, 
.INOPORTUNO, NA. adj. WalA 

sa panah6n. 
INORGANiCO, CA. adj. Nauu- 

kol sa mga katawdng walang 

kasangkapang ikabubuhay; wa- 

Idng buhay. 
INQUIETAR. V. a. Bagabagin. ll 

V. r. Mabagabag; maligalig, 
INQUIETO, TA. adj. Bagabdg; 

ligbli^. 
INQUIETUD. f. Bagabag; kali- 

galig^n. II Gulo; takot; balisa, 
INQU€RIR. V. a, Siyasatin; usi- 

saio. 
INSACIABLE. adj. Walang ka- 

siyahdn. 
INSACULACI6n. f. Pagsisilidsa 

uma 6 supob ng mga pangalang 

nakasulat upang gawin ang pag. 

sasapalardn. 
INSAGULAR. V. a. Isilid sa urna 

6 supot ang mga 'pangalang na- 

kasulat upang pagsapalardn. 
INS ALUBRB . adj . Nakapagka- 

kasakit. 



INSA 
INSANABLE. adj. Hindt mapa- 

gagaling, 
INSANIA. f. Kabaliwan 6 kasi- 

raan ng bait. 
INSANO, NA. adj. Baliw; sirdng 

isip. 
INseRIBlR. V. a. lukit ang ano- 

mang titik sa bakal 6 bat6. II 

Isulat; italS. ang pangalan ng 

isdng tao. || y. r. Magpasulat. 
INSCRIPCI6n. f. Paguukit sa 

bat6 6 bakal ng mga titik. || 

Pagpapasulat. 
INSECTO. m. Zool Hayop na 

maliit. 
INSEGURO, RA. ad]. Waldng 

tiydk 6 kasiguruhdn. 
INSENSATEZ. f. Kahangaldn. 
INSENSATO, TA. adj. Hangdl; 

mangmdng. 
INSENSIBILID AD . f. Kawalin 

ng pangdamddm. || fig. Katiga- 

sdn ng pusd. 
INSENSIBLE. adj. Waldng pang- 

damdam. || fig. Matig&s ang 

pus6. 
INSEPARABLE. adj. Hindl ma- 

paghihiwal^y. || fig. Nauukol sa 

mga bagay na dl mapaghihiwaldy, 

II fig. Magkasdmasama. 
INSERGION. f. Paglalakip; pag^ 

sasama ng isang bagay sa ibd. 
INSERTAR. V. a. Ilakip; isama 

ang isdng bagay sa ib^. 
INSERYIBLE. adj. WaWng ka- 

gagamitan; bindl magagamit. 
INSIGNE. adj, Bant6g; tanygg; 

marildg. 
llNSIGNIA. f. Tand&; s gisag. |[ 
1 Bandilli. 



- 308 — 



INSI 
IN8IGNIFICANTE. adj. Walang 

kahuIug^D 6 kabuluban. 
INSINUAR . V . a . Bang gitin ; i pa- 

hiwatig ang i^^ng bagay. || For, 

Ipakita ang isang katibayan sa 

hardp ng huk6m upang pama- 

gitanan ng kaniydng kapangya- 

rihan. || v, r, Patalabin sa dam- 

damin ng is^ng tao upang mahuli 

ang kalooban. || fig. Tumimd ng 

untiunti sa kalooban ang isang 

damdamin, masasamang hilig 6 

kabanalan. 
INSIPIDEZ. f. Kawaldn ng lasa. 
INSIPIDO, DA. adj. WaMng lasa. 

II fig. Waldng sigU; matabang. 
INSIPIENdA. f. Kamangmang^n. 

II Kawalaa ng isip. 
INSIPIENTE. adj. y s. WaWng 

dunong; mangm^ng. || Waldng 

isip. 
iNSlSTENdA. f. Pamamalagiat 

pagpipilit sa isdng bagay. 
IN^STIR. V. n. Magpilit; mag- 

maulit; maf^matigds. 
INSOeiABLE. adj. Waldng ka- 

puw^ tao; ayaw makihar^p sa 

kapuwl^. 
INSOLAeiON. f. Med^ Sakft ng 

ulo, 
INSOLAR. V. a, Itampdk sa araw 

ang isang bagay; ibiUd. || v. r. 

Magpaardw. 
INSOLDABLE. adj. Hiadl mahi- 

hinang. 
INSOLENGIA. f. Kapaslang^n; 

kawal^n ng pitagan; katampala- 

sanan. 
INSOLENTE. adj. Pasldng; wa- 

Idng pitagan; tampalasan. 



INSO 
INSOLUBLE. ad^. Hindl matu- 

naw sa tubig. |j Hindt makalag. 
INS0LVENCIA. f. Kawal^n ng 

kaydng magbayad sa utang. 
INSOLYENTE. adj. Hindi maka- 

bayad sa utang. 
INSOMNE. adj. Hindl natutulog; 

puydt. 
INSOMNIO. m. Dl pagtuIog;ka- 

wal4n ng ant6k. 
INSONDABLE. adj. Dt maaarok. 
li fig. Hindt matar6k ng isip. 
INSONORO, RA. adj. Wal^ng 

taginting 6 tun6g. 
INSOPORTABLE . a d j. Hindt 

mabatd. 6 matiis. || fig. Naka» 

mumuht. 
INSPECCi6n. f. Pagsisiyasat. || 

Pagbabant^y at pagiingat ng isdng 

bagay. 
INSPEGGIONaR. V, a. Siyasa- 

tin. 
INSPEGTOR, RA. adj. y s. Ta- 

gasiyasat. || m. Punong nagsi- 

siyasat. 
INSPIRAGION. f. Pagsingh6t ng 

hangin. || fig, Psgpukaw ng Diy6s 

sa kalooban ng kaniyang kina- 

pal. 
INSPIRAR V. a. Singhutln ang 

hangin. || fig, Igising sa kalooban 

ang mga damdamin, diwit at ibp. 

11 fig- Liwanagan ng Diy68 ang 

isip Dg ising tao at pukawin 

ang damdamin. 
INSTANTAnEO, A. adj. Isdng 

kisdp matd; madalingmadalt. 
INSTANTE, dq. Sangdalt. || Al 

instante.^ m. adv. Karakaraka^ 



— 309 — 



INST 
INSTAR. V. a. H ngla ng buong 

pagpipilit; ipakiasap ng buong 

pagmamakaaoaS ang isdng bagay. 
II V. n, Dalidaliin ang pag- 

gaw& ng isdng bagay. 
INSTIG AGION . f . Paguudy 6k ; 

pagurali, 
INSTIGAR, V. a. Udyukan; ura- 

iian. 
INSTILAR. V, a. IsiHd ng patdk 

patdk ang isdng baaay. 
INSTINTO. m. Gari na ka- 

tutubd ng mga hayop sa sariling 

buhay. || Pagkasi ng Diy6s Es- 

piritu Santo. 
INSTITUeiON. f. Pagtatatag ng 

isdng bagay, || Paaraldn, |j pl- 

Katipunan ng mga simulain ng 

isdng karunungan. 
INSTITUIR, V. a. Magtatag; mag- 

tayo. II Magsimuia. (! Magturd. 
INSTRUeeiON. f. Pagtuturd 6 

pagaaral. || Karunungang pinag- 

aralan. || pi. Utos. 
INSTRUGTIYO, VA. adj. Nag 

tuturd. 
INSTRUGTOR, RA. adj. y s. Nag- 

tutur6. 
INSTRUIDO, DA. adj. May na- 

lalaman ; marunong. 
INSTRUm. V. a. Turuan; aralan. 

II Pagpakilalanan ang is^ng tao 

ng kalagayan ng isdng baj?ay. 
INSTRUMENTAL. adj. Nauukol 

sa kasangkapang panugt6g. 
INSTRUMENTO. m. Kasangka 

pan. II Makind. || Kasulatang 

nagpapatunay sa isang bagay. 
INSUFK:IENCIA. f. Kakapusan; 
, dt kasapatdn. |j Kawaldn ng ta- 



INSU 



lino. 
IN^UPIGIENTE. adj. Hindt sa- 

pdt; kapos. 
INSaPRlBLE. adj. Hindt matiia 

6 mabatd, 
INSULSO, SA. adj. Waldng lasa; 

matabdng, II f ie . Waldng sigld* 
INSULTAR, V. a. Murahin ang 

isang tao; laitin. |1 v. r. Magka- 

r'imddm ng bigl&, na ikawalS. ng 

pagkamalay tao. 
INSULTO. m. Pagmura; paglait, 

II Pagdaluhong na bigi&. H Pag- 

kakaramddm na bigl&, na ika- 

wald ng pagkamalay tao. 
INSUPERaBLE. adj. Hindi ma- 

lalaluan 6 mapalalampasdn, 
INSURGENTE. adj. y s. Naghi- 

himagslk. 
INSURRECCI6N. f. Paghihi- 

maasik. 
INSURRECCI0NAR. V. a. Pa- 

panghimagsikln. 1| v. r. Mang- 

hlmarsik. 
INSUSTITUIBLE. adj. Hindt 

mahahalinhdn. 
INTAGTO, TA. adj. Hindt naga- 

galdw 6 nabihip6, II Hindl naga- 

gasgds 6 nasisira. || f'g. Dalisay; 

waldng halo. 1| fig. Hindt naba- 

banguit. 
IWTACHABLE. adj. Hindt sukat 

mapund 6 mapntasdn. 
INTEGRIDAD. f. Kaganapdn. |i 

Kalmisan ng mga dalaga. 
INTEGRO, GRA. adj, Ganap; 

bu6. II Marangdl. 
INTELECCI6N. f. Pagwatas; pag- 

batf d . 



INTE 
INTELECTIVA. f . Kapangyarihang 

makawatas 6 makabatid, 
INTELEGTUAL. adj, Nauukol sa 

pangwatas. || Nauuknl sa diw^. 
INTELIGENeiA. f. Pagiisip. | 

Pagkilala; pagunaw^, \\ Kahulu 

gdn ng isdng pangungusap 6 ka- 

wikaan, H Kasanaydn; kaalamdn; 

karunungan. (i Paguunawaang 

lihim Dg dalawd 6 higlt sa 

dalaw^Dg tao. 
INTELIGENTE. adj, y s.^ Mata- 

lino; marunong; sandy. .|i adj. 

May pangwatas. 
INTELIGIBLE. adj. Mawawatas 

6 maaaring mawatas. 
INTEMPERIE. s. Hindl pagka- 

katimbdng ng panahdn. jj A la 

intemperie. m. adv, Sa lantdd 

na pook na waldng bub6ng; sa 

hamugdn. 
INTEMPESTIYO, VA. adj. Labds 

sa panah6n, 
INTENeiON. f. AdhikA; niloloob; 

nas&; hangdd. 
INTENdONAL. adj. Nauukol sa 

adhikA; sinadyd. 
INTENSIDAD. f. Lakas; karaha- 

sdn II fig, Sigabo. 
INTENSO, SA. adi. Marah^s. H 

fig. Masigabo; marubd6b. 
INTENTAR. v. a. Adhikaln; na- 

sain. 
INTENTO. tn. Adhikd; hangM. || 

De intento. m. adv. Sinady^; 

tinalagd* 
INTERGALABLE. adj. Mapagsa- 

salltsalit. 
INTERCALACI6n. f. Pagsasalit- 

Balit. 



mo — 

INTE 
INTERGALAR V. a. Pagsallt- 

salitin. 
INTERGEDBR, v. n. Mamagitan; 

mamagitnd. 

INTERGEPGION. L Pagharang; 
pagpigil. 

INTERGEPTAR V. a. Harangin; 
pigilin ang idd^ng bagay. || Had- 
langan; sarbdn ang daan. 

INTERGESION, f. Pamamagitan. 

INTERGESOR, RA. adj. y s. Ta- 
gapamagitan. 

INTERCUTANE0, A. adj. Sa 
pagitan ng balat at lamd^n. 

INTERDEGIR. v, a. Ipagbawal, 

INTERDieeiON, f, Pagbabawal/ 
II Pagpigil sa katungkulan. 

INTER^S. m. Kapakinabangdn; 
tubd, II Halag^ng angkin ng isdng 
bagay. 1} pl. Kayamanan. 

INTERESADO, DA. p. p. ng In- 
teresar. \\ adj. May masakit sa 
isdng bagay. || Mapagimb6t. 

INTERESAR. v. n. y r, Magma- 
sakit sa isdng bagay. || v. a. 
Isama ang isdng tao sa isdng 
hanapbuhay 6 kalakal. || Akitin 
ang lo6b at damdamin ng naki- 
kinig sa bagay na sinasabi, si- 
nusulat 6 pinalalabds. 

INTERIN. m. Pangsamantala. ii 
adv. t. Samantala. 

INTERINID AD . f . Pangsaman- 
talfi. 

INTERINO, NA. adj, Humahaliling 
pangsamantal^. 

INTERIOR. adj. Nasa lr6b. H 
Naaa kaibuturan, || fig, Sa lo6b 
ng damdamin. || m. Lo6b. 



— 311 — 



INTE 
INTERJECCI6n, f. Gram. Tinig 

na nagbabadyd ng biglang silakb6 

ng damdamin, mangba, dusa, 

abala, pagibig at ibp, 
INTERLINEAL. adj. Sa pagitan 

ng dalawane: gubit 6 talat^. 
INTERLOeueiON. f. Paguusap 

ng dalaw^. . 
INTERLOeUTOR, RA. m. y f 

Ka'ipap; kasalitaan. 
INTERLUNIO. m, Astron. Pag- 

kamatdy ng buwdn, 
INTERMEDIAR. v. n. Pamagitna; 

mamagitan. 
INTERMEDIARIO, RIA. adj. y s, 

Namamag'tan ; namamagitn&. 
INTERMEDIO. DIA. adj Nasa 

gitnd 6 pagitan. || m. Pagitan 
II Saydw, tugt6g 6 usapan sa 

pagitan ng bawa't yugt6 ng pa- 

iabds, 
INTERMINABLE. adj. Waldng 

katapusd,n 6 banggd. 
INTERMISION. f. Pagkatigil 

6 pagkabalam ng isang gaw^ 6 

anomdng bagay aa lo6b ng il^ng 

panab6n 
INTERMITENeiA. f. Pagtigil at 

pagulit ng lagndt. 
INTERMITENTE. adj. Hihint6 1 

uulit. 
INTERMITIR. v. a. Pigilin ang 

isdng baaay sa Io6b ng il^ng 

panah6n; humpaydn. 
iNTERNAeiON. f. Pagpapalo6b 

6 pagpalo6b. 
INTERNACIONAL. adj. Nauukol 

sa dalawd 6 higft sa dalawdng 

bansH.. 
INTERNAR. v, a, Ipasok sa Io6b. 

1! V. n. yr. Pumasok; pumalo6b. 



INTE 

II V. r. fig. MagpaKalulong sa 

mga iibim at pakikipagkilala sa 

kapuw^ 6 suriing mabuti ang 

isdng bagay. 
INTERNO, NA. adj . Nasa lo6b. 

{] s. Ang nagaaral na nakatir^ 

sa paaraUn. 
INTERPELAR. V. a. Humingfng 

tulong sa kapuw^; pakupk6p. H 

Huminging paliwanag hinggil sa 

isSng pangyayari. 
INTERPOLAR. v a. IsaUt. II 

Ihint6«g sangdait ang isdng bagay 

bago ipagpatuloy na muli, 
INTERPONER v. a. IsaUt. H fig. 

IpagitnA 11 Far. Maghabol, || 

V. r. Sumalit. || T. r. fig. Ma- 

magitnA. 
INTERPRETaCI6N, f. Pagpapa- 

kahulugdn. 
INTERPRBTAR. V. a. Ipaliwanag 

ang kahulugdn ng isdng bagay, |i 

Ihulog sa ibdng wik4. |1 Bigydng 

kahulugan. 
INT£RPR£TE. eom. Tagapagsa- 

bi ng kahulupdn ng isdng baga^ . 
II fig. Ang alinmdng bagay na 

nag8isilbfng magpakilala ng mga 

damdamin ng kaluluw^. 
INTERREGNO. m. Pagitan ng 

panah6ng wai^ing hari ang isdng 

kaharian 
INTERROGAGION. f. Tan6ng. || 

Grara* Tanddng nangangahulu- 

gdn ng pagtatanong na tulad 

nit6: (i?) 
INTERROGAR. v. a. Tanungin, 
INTERROGATORIO. m. S u- 

n^idsunud na mga tan6ng na 

giuagawS. sa salarin sa oras ng 

pagUlitis^ 



— 312 — 



INTE 
INTERRUMPIR. v. a Pigilin; 

abalabio; pahintuio. i v, r. Ma- 

pigii* maabala; mahiotd. 
INTERSTieiO. m. Puang 6 pa- 

Kitan ng dalawang katawdn 
INTERYALO. m. Agwat ng da- 

lawdng po6k 6 panah6n. 
INTERYENGION. f. Pakikia'dm 

6 panghihimasok. 
INTERVENIR. v, a. Makialdm; 

manghimasok. II MamagUn^. 
INTESTADO, DA. adj. For. Na- 

matay ng waldog kasulatan, 
INTESTINAL. adj. Nauukol sa 

bituka. 
INTESTINO, NA . adj. Nasa lo6b. 

II m. Bituka. 
INTIMAdON, f. Pagbibig^y alim. 
INTIMAR. V. a. Ipahayag; ipag- 

bigdy aldm. || v. r. Sumo6t ang 

is^ng bagay sa mga butas 6 

puang ng katawdn, II v. r. fig. 

Tuma6s sa damdamin ng kapuwa; 

tumalik ang pagkikilala. 
INTIMIDACI6N. f. Pananakot 6 

pagtakot. 
INTIMIDAD. f. Katalikan. II 

Pagkikilalang matalik. 
INTIMIDAR V. a. Takutin. 
iNTIMO, MA. adj. Nasa kaibu- 

turan. 1| Matalik. 
INTITULAR. V. a. Pangalanan 

ang isdng akldt' 6 akdfi, || Bigydn 

ang isdng tao 6 bagay ng pa- 

magdt; ngalanan. H v. r. Mag. 

pamagat. 
INTOLERABEE. adj. Hindt ma- 

titiis 6 maipagpapaumanbiD. 
iNTRAMUROS. adv. m. Sa Io6b 



INTR 

ng isaag siyudad 6 po6k. 
INTRANQUILIDAD. f. Kawalgn 

ng kapauataR^D. 
INTRaNQUILO, LA. adj. WaWng 

kapanatagdn; balisd. 
INTRANSITABLE. adj. Nauukol 

sa po6k na d! matabak 6 ma- 

daanan. 

INTRANSMISIBLE. adj. Hindl 
maililipat 6 maibibigay sa ibd. 

INTRANSMUTABLE. adj\ Hindt 
magmamaiiw 6 magiibd. 

INTRATABLE. adj. Nauukol sa 
po6k Da mahirap tahakin. [| fig. 
Hind! makasundd 6 makabagdng* 

INTREPIDEZ. f. Katapangan; 
kalakasdn ng Io6b Da sumalunga 
sa kapanganiban. )j fig. Kapa- 
ngahasan. 

INTRfiPIDO, DA. adj. Matapang; 
malakas aug lo6b sa mga kapa- 
nganiban. || fig. Gumagaw^ 6 
DagsasalitS. ng hind! iniisip. 

INTRIGA. f. Pakand; gawdng 
pailalim, ji Kagusut^n. 

INTRIGANTE, m. y f. Ang may 
pakanii 6 gumagaw^ ng paiia- 
lfm. 

INTRIGAR. V. n, Magsanay sa 
gawang paitalim 6 pakand. 

iNTRINGAeiON. f. Pagkagu86t. 

INTRINGAR. V. a. GuIuWn 6 
gusutin ang isang bagay. 

INTRfNSECO, CA. adj. Nasa 
loob. II fig. Matalik. 

INTRODUGGION. f. Pagpapasok 
6 pagpasok. II Pasimul^ ng isdng 
gaw& 6 akdft. 



313 



INTR 

iNTRODUeiR. V. a. Papasukin 
aog sinomdD sa isdng po6k, || 
II Ipasok. II fig. Ipakilala ang 
isang tao upang tanggapin sa 
isdng po6k. || f(g. Ipagamit. || 
V. r, Pumasok. |1 v. r, fig, Mang- 
himasok; makialdm. 

INTROITO. m. Pasimuld ng isdng 
akd^ 6 panalangin. 

INTRUSO, SA. adj. y s, Mang- 
gagahis ng katuwiran; manglu- 
lupig. 

INTUieiON, f, Pagkakita 6 pag- 
kakilalang malinaw at madali ng 
is^ng diwa 6 katutohanan ng 
wal& nang tulong ng pagiisip. 

INTUITIYO, VA. adj. Nauukol 
sa pagkakita 6 pagkakilalang ma- 
lioaw at madall ng isang diwa 
6 katutohanan ng wal& nang 
tulong ng pagiisip. 

INTUMESCENCIA. f. Pamama- 
ga. 

INTUMESGENTE. adj. Nama- 
magd. 

INUNDAdON. f. Pagpapaapaw 
6 pagapaw ng tubig. || fig. Ka- 
ramihang labis ng is^ng bagay. 

INUNDAR- V. a. Paapawin sa 
katihan 6 lup^. || fig, Punuin 
ang isang bayan sa mga taong 
dayuhan. II v. r. Umapaw ang 
tublg. 

INURBANIDAD. f, Kawalan ng 
pitagan. 

INURBANO, NA. adj. Waldng 
pitagan. 

INUSITADO, DA. adj. Hindt 
ginagamit. || Hindt gawt; dt ka- 
raniwan. 



INUT 
INUTIL. adj. Waling kabuluhSn. 
INUTILIZAR. V. a. Waling ka- 

buluh^n 6 saysdy ang isd-ng ba- 

gay. II V, r. MawaUng kabulu- 

hdn 6 saygay. 
INVADEABLE. ad^. Hindl mata- 

tawiraa. 
INVADIR. V. a. Lusubin; salaka- 

yin. 
INYALIDAR. v. a. Wallng kabu- 

luhdn 6 eaysay ang is^ng ba- 

gay. 

INVALID0, DA. adj. y s. Waldng 

lakds; salanta. || fig. Waldng 

bis^ at halagd. 
INVARIABLE. adj. Hindt maba- 

bago. 
INYASION. f. Paglusob; pagsa- 

lakay. 
INVAS0R, RA. adj. y s. Mang- 

lulusob; mananalakay. 
INVECTIVA. f. Salitdng masakMp 

at mabigdt. 
INVENCi6n. f. Pagtuklas. || 

Bagay na natuklds. ll Pagkatag- 

p6. II Daya; lalang. 
INVENCI0NER0, RA. adj. y s. 

Manunuklds. || Sinungaling; mag- 

darayH, 
INVENDIBLE. adj. Hindt mabi- 

11. 
INVENTAR. V. a. TumukUs sa 

pamamagitan ng isip. || Kumathft. 

II Umisip ng mga gawfing hindl 

tuto6; magsinungaling. 
lNVENTARIO. m, Talaan ng mga 

kayamanan at ibdng bagay na 

nauukol sa isang tao 6 kapisa- 

nan. 
INVENTO. m. Pagtukl^s. 

40 



— 314 



INVE 
INYENTOR, RA. adj. y s. Ma- 

nunukMs. II Mapagkath^ikatha og 

di katutohanan. 
INVERECUNDO, DA- adj, y s. Wa- 

lang kahihiydn. 

INYERNADA. f. Panahoag tag- 
lamig, 

INVERNADERO, m. Tirahaa sa 
panah6ng taglamlg. 

INYEROSIMIL. adj. Walang ba- 
kas ng katutohanan, 

INYEROSIMILITUD. f. Kawa- 
l^ng bak^s ng katntohanan, 

INVERTIR. V. a. Baguhin ang 
hanay ng mga bagay; baligtarfn. 
II Gugulin ang salapt. 

INVESTIDURA. f- Pagkakalo6b 
ng isdng katungkulan 6 karanga- 
lan, 

INVESTIGACI6N. f. Pagsisiya- 
sat. 

INVESTIGAR. v. a. Siyasatin 

ang Isang bagay. 
INYESTIR. V. a. Pagkalooban 

ng isdng katungkulan 6 kara- 

ngalan. 

INVETERARSE. y. r. Tuman- 

dd. 
INVICTO, TA: adj. Mananalo; 

mapagtagumpd,y lag! na. 
INYIERNO, m. Taglamlg; pana- 

h6ng taguldn. 
INVIGILAR, V. D. Magpakaingat 

sa is^ng bagay. 
INYIOLABLE. adj. Hindl dapat 

sirain 6 paslangln; hindt mapa- 

paslang. 



INCR 
INYIOLADO, DA. adj. Naiinga- 

tang bu6 at malinis. 
INYISIBLE. adj. Hindt nakiki- 

ta, 

INVITACI6n. f. Pagaanyaya; 
aoyaya. 

INVITAR. V, a. Anyayahan; ya- 
kagin. 

INV0CACI6N. f. Pagtawag;pag- 
hingl ng tulong. 

INVOCAR. V. a, Tumawag; hu- 
minging tulong. 

INVOLUNTARIAMENTE. adv. m. 
Hindi kinusa. 

INV0LUNTARI0, RIA. adj. Hin- 
di kus^. 

IR. V. n. Pumaroon; yumao. || 

Lumakad, || v. r. Umalis; puma- 

naw. il V. r. Mamat^y; maghi- 

ngaid. 
IRA. f. Galit; po6t. ii Nasang 

paghihiganti. || fig. Dah^ls 6 

pagngangalit ng panahon. 
IRAGUNDO, DA. adj. y s Ma- 

gagalitin. 
IRASeiBLE. adj. Nauukol sa 

galit, II Magagalitln, 
IRIS. m. Bah^gharl. || fig. Pang. 

yayaring tumatapos sa isdng 

kaguluhan. 
IRONIA. f. Tuyd. 
IR6NIC0, CA. adj. Nangangahu- 

lugdn ng tuya. 
IRRACIONAL, a d j . Walang 

isip 6 balt. || Laban sa matu- 

vvid. 



-- 315 
IRRA 
IRRADIAR, V. a. Magsabog Dg 

liwanag sa paligidligid. 
IRREALIZABLE. adj. Hindi mai- 

sasagaw^. 
IRRECONCILIABLE. adj. Nauu- 

kol sa ayaw makipagkasund6. 
IRREDIMIBLE. adj. Hindt ma- 

tutab6s. 
IRREFLEXi6n. f. Kawaldn ng 

pagwawari, 
IRREFLEXIVO, VA. adj. Hindi 

nagwawari 6 naghuhunusdili. 
IRREGULAR. adj. WaU 6 laban 

sa alituntunin. || Hindt kara- 

niwao. 
IRREGULARIDAD. f. KawaUn 

6 pagkalaban tea alituntunin, 
IRRELIGIOSO, SA. adj. y s. Ku- 

lang sa panaaampalataya 6 dt 

tumutupdd sa ipinaguutos sa ta- 

ong binyagan. 
IRREMEDIABLE. a d j . Hindl 

malulunasan. 
IRREMISIBLE. adj. Hindt ma- 

patatawad. 
IRREPARABLE. adj. Hindi ma- 

pagaayos 6 mahuhusay. 
IRREPRENSIBLE. adj. Hindt 

nangangailangang pangusapan. 
IRRESISTIBLE. adj. Hindt ma- 

susuwdy; hindt mapaglalaba- 

nan. 
IRRESOLUBLE • ad j , Nauukol 

sa isdng bagay na hindi mapag- 

pasyahan. 
IRRESOLUGION, f. KawaMnng 

kapasyahdn. 
IRRESOLUTO, TA, adj. y s. Wa- 



IRRE 

Ung kapasyahdn. 
IRRESPETUOSO, SA. adj. Wa- 
l^ng pitagan 6 galang. 

IRRESPONSABLE. adj. Wal^ng 
sukat ipanag6t; hindl dapat ma- 
nagot. 

IRRESUELTO, TA. adj. Wal^ng 
kapasyahd,n. 

IRREVERENCIA. f. Kawgl^ng 
galang 6 pitagan, 

IRREVERENTE. adj. Wal^ng 
galang 6 pitagan. 

IRREVOCABLE. adi; Hindt ma- 
babago. 

IRRISIBLE. adj. Katawatawa at 
kadustadustS,. 

IRRISION. f. Birong nakatata- 
wa. 

IRRISORIO, RIA, adj. Nakata- 
tawd. II fig. Walang kabulu- 
hdn. 

IRRITAR. v; a. Pagalitin. || Pa- 
siglahin; papagalabin ang dam- 
damin. |( v. ., Magalit; maga- 
p6y ang lo6b. H Sumigl^; magalab 
ang damdamin. 

IRRUPeidN. f. Paglusob na big. 
l^ at walang sabisabL n fig^ 
Paglaganap. 

ISLA. f. Pul5; lupang naliligtd 
ng tubig. 

ISLENO, NA. adj, y s. Tubd 
sa pul6. II Nauuukol sa pu- 
16. 

ISLOTE. m. Pul6ng maWt at 
waldng tao. || Kabatuh^ng ma- 
laklng naliligid ng dagat. 



— 316 



ISTM 
ISTMO. m: Geog^ Lupang nag- 

kakabit sa dalawang bans^ 6 

pul6. 
ITINERARIO, RIA. adj. Nau- 

kol sa DOiga landas. ii m. Lan- 

das na tunguhin sa paglala- 

kid. 
IZAR. V. a. Mar. Iladldd; iwa- 



IZQU 

gaywdy. 
IZQUIERDA f. Kaliwang ka- 

mdy, 
IZQUIERDEAR, v. n. fig. Luma- 

yo sa itinuturd ng katuwi- 

ran. 
IZQUIERDO DA. adj. Kaliw^ 
II fig. Balukt6t; lik6. 



1 



J. f. IkalabingisSop: titik ng abaka* 

ddog kastil^ at ikawalo aa kani- 

yang mga eonsonante. 
JABALI. m» Baboy dam6ng la- 

laki 
JABALINA. f. Baboy dam6ng 

babae. || Sandatang pangdigm^ 

ng unang dako. 
JABATO. m. Anak ng baboy 

damo. 
JAb6n. m, Sab6n, 
JABONADO, DA. p. p, ng Ja. 

bonar. H m. Pagsasabdn, II Bun- 

ton ng mga damit na putlng 

kasasab6n. 
JAB0NADURA. f. Pagsasabdn, || 

pl. Pinagsabundn, II Buld ng 

sab6n. 
JABONAR. V. a. Sabunln. 
JABONCILLO. m, Sab6ng ma- 

tigds at mabang6, 
JABONERA, f. Babaing guma- 

gawS. ng 6ab6n. || Babaing mag- 

sasab6n. || Lalagydn ng 8ab6n. 



JABONERiA. f. Gawaan ng ^a- 

b6n. 
JAB0NERO. m. Lalaking guma- 

gawa 6 nagtitindd ng sabdn. 
JACA. f. Kabayong muntt. 
JACTANCIA. f. Pagpuri sa sarili; 

pamamansdg. 
JACTANCIOSO. SA. adj. y s. Ma- 

pagpurl sa sarili; mapamads^g. 
JACTARSE. V. r. Pumuri sasarili; 

magbansdg. 
JADEAR, V. n. Humingal; hu- 

magdk. 
JADEO. m. Hingal; hagak, 
JAEZ. m. Kagayakang inilala- 

gay sa mga kabayo. || fig. Uri 

6 kaiikasSn ng isdng bagay. 
JAMAS. adv. t. Kailanman; mag- 

pakail^nman, 
JAQUE. m. Lanse sa lardng ahed* 

rres. II fam. Pagmamatap4ng. 

JAQUECA, f. Matinding sakit ng 

ulo. 



318 — 



JARA 

JARANA. f. Katuwaang nagka- 

kaingay. |f fam, Away; malaking 

kaguluhan. 
JARANEAR. v. n. fam. Magka- 

tuwaan; magharana. 
JARANERO, RA. adj. Mabilig sa 

katuwaang nagkakaing^y 6 ha- 

rana. 
JARDiN. m. Halamandn. II Pa- 

likuran sa mga sasakyangdagat. 

jj Dungis na nsgaalis ns kindng 

ng esmeralda. 
JARDINER... f. Babaing magha- 

halamdn. 
J ARDlNERiA . f . Karunungan sa 

paghahalaman. 
JARDINERO m. Lalaking mag- 

hahalaman 
JARETA. f. Suutan ng tali 6 

asint6s ng ^alaw^l 6 ib^ng damlt. 
JARREAR. V. n fam, Tumabong 

madalds ng tubig 6 alak. || v. a. 

Ikalat 6 ibuhos ang tubig sa 

ibabaw rg isdng bagay, 
JARRERO. m. ManggagawJi 6 

naglalako ng tabong lupa. 
JARRO. m Tab5 6 oyang lup^, 

bubog 6 bakal na may isdng 

tainpang bitbitan. 
JARR6N. m. Palamuting hugis 

oya na madalds ilagay sa hardp 

ng bahay. 
JAULA. f. Kulungan ng mga 

hayop na maliliit, gaya ng ibon, 

at ibp. II Kulung^ng bakal na 

ginagamit sa mga baliw at ma- 

lalaking hayop. 
JAyAN, NA. m. y f. Taong ma- 

laki ang pangangatawdn at ma- 

lakds. 



JEFA 
JEFA. f. Puc6 6 nangungulo sa 

isdng pangkatin 6 pagawaan, 
JEFATURA. f" Pamunu^n 6 pa- 

nguluhd-n sa isdng pangkatin 6 

pagawaan. 
JEFE. m. Pun6 6 nangungulo sa 

is^ng pangkatin 6 pagawaan. 
JEHOVA. m, Wikang hebreo na 

ang kahulugd'y Diy6s 
JEMEL, adj. May agwat at ha- 

bang sangtimur6. 
JEME. Habang sangtimur6. 11 fig. 

y fam. Mukh4 ng babae. 
JENGIBRE m. Bot. Punong 

luya. il Luya, 
JEROGLiFlCO, OA. adj. Nauu- 

kol sa kesulatang nagtataglay ng 

pangangahulugdng lihim na ini- 

lalarawan sa pamamagitan ng 

guhit 6 anyo. II m. Katipunan 

ng mga tanda na nagsasays^y ng 

isdng kawikaan. j| fig, y fam. 

Lihim; hiwaga. 
JETA. f Bibig na ang ngusu't 

labi'y makapal. ll fam. Mukh^. 
JETUDO, DA. adj. Makapdl ang 

ngusu't labi. 
JIBIA. f. Zool Baks^t. 
jiCARA. f . Maliit na tasauR may 

tangkay na ginagamit sa pagin6m 

ng sikulate. 
JlCARAZO, m, Hampas ng tasa 

ng sikulate. II Pagpapainom ng 

lason. 
JIGOTE. m. Ginisdng karne na 

tinadtad. 
JINETA. f. Karunungan sa panga- 

ngabayo. II Buwir na sinisingil 

sa mga hayop. II Sibdt na ma- 

ikll. 



na 
Da 



JINE 
JINETE. m. Kawal na nakaka- 

bayo. II Ang nangangabayo. H Ang 

sanay sa pangan|abayo. 
JINETEAR. V. n. Magpasy^l ng 

nakakabayo sa mga pook na 

hayag, na nagpapakita ng gar^ 

at kasanayan, 
JIRA. f, Piging ^a parang 

ginagaw4 ng magkakaibigan 

buoDg say^ at katuwadn, || 

rasong maiakllaki ng damit 

pinilas sa isdng telar. 
JIR6N. m, Punit ng damit. !l 

fig. Bahaging malilt ng i^ang 

bagay na bu6. 
JIRONADO, DA. adj. Sira; punit. 
II m, Palamuti 6 ga>^k na may 

mga punit. 
JOCOSIDAD. f. Pagpapatawa; 

pagkamapagpatawd . 
J0C0SO, SA, adj. Mapagpatawa; 

masay^ . 
JORNADA. f. Ang layong nala- 

lakbay ng isdng tao sa sangaraw. 
II Paglalakbay ng mga kawal. 
II Paglalakb^y ng mga hari sa 

nasasakupan nila || fig. Panahon 

ng buhay ng tao. 
JORNAL. m. Upa ng manggaga- 

wanR ardw. || A jornaL m. adv, 

Sa pamamagitan Lg upang ardw. 
JORNALER0, RA. m. y f. Mang- 

gagawang ardw, 
JOROBA. f. Kakubaan. || fig. y 

fam. Paogabalang nakagagalit. 
JOROBADO, DA. adj. y s. Kub^; 

huk6t. 
JOVEN. adj. y s. Bagung tao 6 

binata; dalaga 6 binibini. || Mmk, 
JOVIAL. ad]. Masayd; tahimik na 



— 319 — 

JOVI 

io6b, 

JOVIALIDAD, f. Kasayahan;kftv 
tahimikan ng loob. 

JOYA. f. Hiyls. |i Gantlngpall^ 
sa isang pagiiliegkuran. |1 P^- 
Katipunan ng mga alahhs at 
damit n^ ipinapanhik sa babaing 
ikinakaedl. 

JOYEL. m. Maliit na hiyds. 

JOYERA. f. Babaiag naglalak6 
ng mga hiyas 6 alahas. 

JOYERiA. f. Tindahan ng mga 
hiyas. 

JOY^ER0. m. Lalaking naglalakd 
ng mga hiyds 6 alahas .|| Kah6ng 
tagudn ng mga hiyas. 

JUBILaCI6N. f. Pagkakalo6b ng 
lay^ sa isang nanunungkulan da- 
hil sa katandadn 6 pagkasalantli, 
na di inaalisdn ng karampatang 
sahod. 

JUBILAR. V a. Pagkalooban ng 
\&yk ang isang nanunungkulan 
dahil sa katandadn 6 pagkasa- 
lanta at bigy^a ng karampatang 
sahod hahima't di nanunungkol. 
jl fig. y fam. Alisin ang isdng 
bagay dahil sa waldng kabuluhd.n. 
II V, n, Matuwd; masayahan. Il 
V. r. Magkamit ng laya sa pa- 
nunungkulan. 

JIJBILO. m. Tuw&; sayd.p 

JUBILOSO, SA, adj. Tigib ng 
datuwaan; masayd, 

JUDIA. f. Patabi. 

JUDICATURA. f. Katungkulang 
humatol. |1 Tungkuling pagkahu- 
k6m, II Panah6ng ipinaghuhuk6m. 

JUDICIAL. adj. Nauukol sa hu- 
kuman. 



INST 
JUEGO. m. Paglalard. f[ Lard. |! 

JUEZ. m. Huk6m. 
JUGADA. f. Paglalar6; Iar6. 
lUGADOR, RA, aclj. y s. Nag- 

lalar6; manglalard. H Nagsusugal; 

manuoug^l. 
JUGAR. V. n. Maglibdng; mag- 

aliw. [| Maglard; magsugdl. 
JDGARRETA. f. Larulard. 
JUGLAR. m. Aog sa pamama- 

gitan ng salapi'y kumak^nta; su- 

masay^w at nagpapatawd,. 
JUGO. m. Katds. || fig, Ang 

makabuluh^n at pinakikinabangan 

sa iedng bagay. 
JUGOSIDAD. f. Kakatas&n. 
JUGOSO, SA. May katas. || fig. 

Makatds; masustatisiya. 
JUGUETE. m. Laruan. || Libak 

6 aglahi. || Kantang masayd at 

nakapagpapatawd. 
JUGUETEAR. v. n. Maglibang 

sa pamamagitan ng lar6. 
JUGUETERiA. f. Pangangalakal 

ng mga larudn. i| T ndahan ng 

mga hrudn. 
JUGUET6N, NA. adj. Mapagla- 

r6. 
JUICI0. m. Isip; bait. ll Kur6; 

palagdy. || fig. Katinudn. || JPor. 

Paglil tis ng hukdm, 
JUICIOSO, SA. adj. y s. May 

balt 6 isip. 
JUNTA. f. Pulong; paatitipon. |j 

Pagkakasama ng dalawd 6 higit 

sa dalawdng bagay. 
JUNTAMEHTE. adv. m, Kasama 

6 kalakip. || adv. t. No6n 

din. 



— 320 — 



INSU 
JUNTAR. V. a; Pagsamahin ang 

isdng bagay sa isd. |[ Ipisan; 

llakip. [[ Ipinid ang pint6 6 bin- 

tana. || v, r. Lumapit; dumaiti, 

II Makisama. [[ Makiapid. 
JUNTO, TA. adj. Kalakip; kasa- 

ma; kalapit. | a(iv. 1. Mala- 

pit. 
JUNTURA. f. Sugpungan; dug- 

tungan. 
JURADO. m. TagahatoL 
JURADOR, RA. adj. y g. Pala- 

sumpd. 

JURAMENTAR. V. a. Panumpaln 
ang is^ng tao. [[ v. r. Maaum- 
p&. 

JURAMENTO. m. Panunampfi; 
sumpd. 

JURAR, V, a. Sumumpfi; manum- 
p&. 

JURISDICCI6N. f . Kapangy a- 
rihan ng isdng tao updng ma- 
kapamahal^ at makapagpatupdd 
ng mga b«itd^. II Hang» ahan ng 
isdng pook 6 lalawigan. || Nasa- 
sakupang po6k |ng isdiig hu- 
k6m- 

JURISPRUDENCIA. f. Karunu. 
ngan sa pagmamatuwid. || Kati- 
punan ng mga hatol ng Ktt. 
Hukuman. 

JURISTA. eom. Ang nagaaral ng 
karunungan sa pagmamatuwid. 

JUSTICIA. f. Katuwiran. || Kapa- 
rusahdng haydg. 

JUSTICIER0, RA. adj. Tumu- 
tupid 6 gumagawS. ng nasa ma- 
tuwid. II Tapdt magparusa sa mga 
^rin. 



— 321 — 



JUST 
JUSTIFICAR. V. a. Papagbanalln 

ng Diy6s ang isdng tao sa pa- 

mamagitan ng kaniydng biyay^ 

II Patunayan ang isang baghy. 

II Patibayan; ilagdy sa matuwid 

ang isdngbagay. || Ayusin;itum- 

pdk ang isdng bagay. 
JUSTIFICATIV0, VA. adj. Nag- 

papatibay sa isdng bagay. 
JUSTIPRECIAR. V. a, Halagahan 

ng tapd,t ang isang bagay. 
JUSTIPRECI0. m, Halagdng ta 

pd,t ng isdng bagay. 
JUSTO, TA. adj. Nauukol sa gu- 

magawA ng ayon sa matuwid. || 



JDVE 

Ayos sa matuwid. || ad}. y 8« 

Nabubuhay ay6n sa utos ng Diy6s; 

banal. || Gand^p; waldng labis ni 

kulang; akmd. 
JUVENIL. adj. Nauukol sa ka- 

binataan. 
JUVENTUD. f. Kabinataan 6 

kadalagaban. || Eatipunan ng mga 

binata^t dalaga. 
JUZGADO, DA. p. p. ng Ju2gar. 

II m. Katipunan ng mga buk6m 

na humahatol. H Hukuoian na 

may isdng huk6m. || Po6k na 

pinaghahatulan, 
JUZGAR. V. a. Humatol; magpasiya. 



41 



j^^i^^^ ^i^^s^^^ia^ia^^^ 



K 



K. f. Ikalablngdalawdng titik ng 

abakaddng kastila at pangsiydm 

sa kaniy^ng mga eonsonante. 
KAISER. m. Tawag sa harl sa 

Alemania. 
KAOLIN. m, Miner, Lupang pu- 

tfng ginagawang mga kasangka- 

pan. 
KHOL. m. Kasangkapang panug- 

t6g sa India na ginagamit na 

pangsaliw sa mga kantd., 
KILIAREA. f. Kalaparang may 

sukat na sangUbong area. 
KILO. m. Pangungusap na na- 

ngaogahulugdn ng bilang na 

sanglibo. 
KILOGRAMO. m. Bigit na sang. I 



libonit gramo. 
KILOLITRO. m, Big^t na sang- 

libong Utro. 
KILOMfiTRlCO, CA. ad]. Nau- 

UKoi sa sukat na sanglibong me- 

tro, 
KILOMETRO. m. Sukat na 

sanglibong metro. 
KIMONO. m. Damit na pang> 

btthay. 
KIOSKO. m. Bahay na maliit na 

buk^s ang magkabikabildng panig. 
KIRIE. m. Dalangin sa Diyos. 
KODAK. m, Panguha ng larawan, 
KORAn, m. Akldt ng mga aral 

ni Mahoma. 
KREMLIM. m. Kut^. 




mmmmmMmmmmm 




L. f. IkalabingtatI6ng titik ng 
abakadang kastil^ at pangsanGipil 
sa kaniydng mga eonsonante. 

LA. Gram. Ang (ginagamit sa 
babae). || Mus, Ikaanim na tinig 
sa musika. 

LAbARO. m. Bandilang ginaga- 
mit ng mga emperadorna romano. 

LABERINTO . m. Po6k na pinag- 
yaman sa mga lansangan, liwasan 
at dadng sangdsangd upang ang 
nangasalo6b ay magkaligdwligdw 
at mahirapan sa paglabds. \\ fig* 
bagay na magul6 at magusot. 

LABIA. f. fam, Kasaganaan at 
inam sa pagsasalitd. 

LABIAL. adj. Nauukol sa ngusu*t 
labi. 

LABIO. m. Labi 6 ngusd. 1| fig. 
Gilid ng isdng bagay, 

LABOR. f. Gaw&. || Palamuting 
dibuho sa mga tela. U Pananahi 
6 pagbuburdd. H PagHlindng ng 
lup^; pagsasaka. 



LABORABLE. adj. Maaaring ma- 

gawft. II Masasaka. 
LABORIOSID AD. f . Kasipagan 

sa paKgawA. 
LABORIOSO, SA. adj. PalagawA; 

masipag. 
LABRADA. f. Lupang inararo na 

maaaring mapagtamndn. 
LABRADERO, RA. adj. Nahahan- 

ddng magawd 6 maaaring gawin. 

II Masasaka. 
LABRADiO, DIA. adj. Nauukol 

sa lupang masasaka. 
LABRllDO, DA. p. p. ng Labrar. 

H adj. Nauukol sa damit na 

may burdd, | m.-Bukid 6 parang 

na inararo. 
LABRADOR, RA. adj.ys. Mag. 

sasakd. N Manggagaw^. || m. y f, 

Ang taong may bukid na pi- 

nagtatamndn sa sarili niydng 

gugol. 
LABRADORESeO, CA, adj. Na. 

uukol sa magsasakd. 



— 324 



LABR 
LABRANTIN, m. Magsasakdng 

mabirap. 
LABRANTIO, A. adj. Nauukol sp. 

bukid 6 lupang sinasaka, 
LABRANZA, f. Pageasaka; pag- 

tatanim sa bukid. |I Lupang si- 

nasaka. || Paggaw^. 
LABRAR, V. a. Gumaw&. || Mag- 

saka; magtanim. || Magararo. | 

Manabt; magburda. 
LABRIEGO, GA. m. y f. Mag- 

8asafS; magbubukid. || Tagabu- 

kid. 
LACAYO. m. Alilang tagasunod 

sa kaniyang panginoon. 
LAGERAR. v. a. Sakt^n; sugatan; 

bugbugin. i( fig. Pasakitan ang 

damdamin. 
LAGERIA. f. Karukhadn. || Abala; 

pagod. 
LAGERIOSO, SA. adj. Nauukol 

sa taoDg dukhA 6 mahirap ang 

buhay. 
LACIO, CIA| adj. Luoy; lantd. || 

Mahin^. 
LAC6nIC0, CA. adj. Maikli; 

hindt maiigoy. | 

LAGONISMO. m. Kaiklian 6 ka- 

waldDg ligoy sa pagsasalit& 6 

pagsulat, 
LACRAR. V. a. Papagkasaktin; 

ihawa ni sakit, li fig. Pinsalaln 

ang pagaari ng kapuw4. n idikit 

ng lakre; lakrihan. || v. r. Ma- 

hawa ng aakit. 
LAGRE. m. Pangdikit 6 panara 

sa sulat. 
LAGRIMAL. adj. Nauukol sa 

luha. 
LAGRIMOSO, SA. adj. May luha. 



LACT 

II Nakaluluha. || Luhaan. 
LACTACi6n. f. Pagsuso. 
LACTANCIA. f. Panah6ng isinu- 

suso ng sangg6l. II Pagpapasu- 

so. 
LAGTAR. V. a. Pasusuhin. |! 

Magpasuso. || v. n, Sumuso. 
LACTEO, A. adj. Nauukol sa 

gatas 6 kawaagis ng gatas. |! 

May gatas. 
LACTIC1NI0. m. Gatas 6 ang 

alinman» pagkaing may gatas, 
LACTiFAGO, GA, adj. y s. Ku- 

makain ng gatas. 
LACTIFERO, RA. adj. Nauukol 

sa dinadaanan ng gatas hang- 

gdng sa ut6ng ng suso. || May 

gatas. 
LACTUMEN. m. Med^ Sakit ng 

bata na malililt na sugat sa 

ulo at katawdn na lumalabas sa 

loob ng panah6n ng pagsuso. 
LAGUSTRE. adj. Nauukol sa 

dagdtdagatan. 
LADEAR. V. a. Itagilid; itabl. il 

V. n. Magiakdd sa libis. || fig. 

Lumihia ng dadn. || v, r. Tuma- 

gilid; tumabi. II v, r. fig. Kumi- 

ling; padald, sa isdng bagay. 
LADEO. m. Pagtagilid; pagtabi. 
LADERA. f. Libis ng bund6k, 
LADERO, RA. adj. Sa tabi 6 

tagiliran. 
LADINO, NA. adj. Madaling 

matutong mangusap ng ibang 

wikJt. 
LADO. m. Tagiliran; tabi; gilid. 
II Po6k. II Al lado^ m. adv. 

Katabi 6 kasiping. 
LADRA. f. Pagtabol. II Tahol. 



— 325 
LADR 
LADRAR. V. n. Tumahol ang 

aso. II fig. y fam. Pagbantaan 

nguni t hindt itinutul6y. 
LADRIDO. m. Tahol. II fig. y 

fam, Pala; paratang na lumalait 

sa kapuw^. 
LADRON, NA. adj. y s. Mag- 

nan kaw. 
LADRONEAR. v. a. Magnakaw. 
LaDRONERA. f. Po6k na ku- 

blihan 6 taguan ng magnanakaw. 

II Pagnanakaw. || Ipundn ng 

kuwalta. 
LADRONERIA. t Pagnanakaw. 
LADRONESGA. f. Katipunan ng 

mga magnanakaw. 
LADRONESeO, CA. adj. fam. Na- 

uukol sa mga magnanakaw. 
LADRONieiO . m . Pagnanaka w. 
LaGANA. f. Muta. 
LAGANOSO, SA. adj. Mutain. 
LAGAR. m. Lalagyang pinagpi- 

pisaan ng ubas na inaaiak. 
LAGARTA. f. Bayawak na babae. 
LAGARTERA. f. Lunggd ng 

bayawak. 

LAGARTERO, RA. adj. Nauukol 

sa hiyop na kumakain sa baya- 

wak. 
LAGARTUA. m. Butikt; bubuli. 
LAGARTO. m. Bayawak na la- 

laki, II Kalamn^n ng ita^s ng 

bisig; dagddagaan. 

LAGO, m. Dagdtdagatan. 
LAGOTEAR. v. n. fam, Magla- 

ngi3 upang kamtdn ang is^ng 

bagay. 

LAGOTERIA. f. fam. Paglalangis. 
LAGOTERO, RA. adj,ys. Nag- 
laiangfs; mapaglangis. 



LAGR 
LAGRIMA. f Luh^. |i fig. Patdk 

ng dagtd ng sanga ng kahoy na 

pinutol, 
LAGRIMAL. m. Daluyan ng luha. 
LAGRIMAR. v. n, Lumuh^; tu- 

mangis. 
LAGRIMEAR. V. n, Matul6 ang 

lubli. 
LAGRIMEO. m. Pagkatuld ng 

luh4. 
LAGRIMOSO, SA. ad]. LuhaAn, 

II Tumutulo aog dagtd. 
LAGUNA. f. Dag^tdagatan, || 

fig, Puang na waldng sulat o 

titik ng isang kasulatan. 
LAGUNAJO. m. Lubak. 
LAGUNERO, RA. adl. Nauukol 

sa dag^tdagatan. || Malapit sa 

dagdtdagatan. 
LAGUNOSO, SA. adj, Malaw^ 6 

madagdtdagatan. 
LAMA. f. Putik. H ^Habing may 

salit na hibldng gint6 6 pila . 
LAMEDAL. m. Po6k na malubik 6 

maput»k, 
LAMEDURA. f, Paghimod. 
LAMENTABLE. ftd3. Kasakitsa- 

kit sa lo6b; kahinahinagpla. 
LAMENTAGION. f. Tagh6y; 

dalng. 
LAMENTO. m. Tagh6y; dalng. 
LAMENTOSO, SA. adj. Matag- 

huyin; mapanambitan. || Kahi- 

n^hinagpis. 
LAMEPLATOS. eom. fig. y fam. 

Taong matakaw, |1 fig. y fam, 

Ang kumakain ng tira ng kapuw^. 
LAMER. V, a. Himurin. || fig. 

Hipuin ng banayad at dahanda- 

han ang isdng bagay. II v. r. 

Humimod. 



— 326 



LAMI 
LAMIDO, DA, p. p. ng Lamer. H 

adj. fig. Gasgas sa gatnit. 
LAMOSO, SA. adj, Maputik; 

malumot. 
LAMPACEAR. V. a. Mar. L^m- 

pasubia; punasan ang basA. 
LAMPARA. f. Ilaw^n. 
LAMPARERO, RA. m. yf. Mang 

gagawi^ ng ilaw^o. II Nagtitindd 

ng ilawdn. || Ang nagiingat ng 

mga ilawdn sa pagliiinis at pag> 

lalagdy ng langis. 
LAMPARERIA. f. Gawaan ng 

ilawdn. j| Tindahan ng ilawdn. 
LAMPARILLA. f. Ilawdng munti. 
LAMPAZ0. m. Basahang pamu- 

nas sa basd. 
LAMPll^O, NA. adj. Nauukol sa 

iaiaking waldng balbds. II Mada- 

lang ang baiahibo 6 balbds. 
LAMPI6N. m. Ilawdng malaki 

6 parol, 
LAMPO. m, po^t. Tilamslk ng 

liwanag na bigl& at madallng 

m^walft, 
LANA. f, Balahibo ng tupa, 
LANAR. adj. Nauukol sa mga 

hayop na may mahabang bala- 

hibo na gaya n tupa. 
LANCE m. Pagtatapon. || Pag 

hahagis ng lambd,t na pangisda. 

II Isddng huli. || Away; banggaan. 

II Pagkalingdt sa lard- 
LANGERA. f. Suksukan ng mga 

sibdt. 
LANGERO. m. Kawal na naki- 

kilaban sa pamamagitan ng si- 

bdt. II Ang gumagamit 6 may 

dalang sib^t. || Manggagawit ng 

sibdt. 



LANG 
LANGETA. f. Gir, Pangbusb6s; 

lansita. 
LANGETADA. f. Panunugat sa 

pamamagitan ng laaaita. [( Hiw4 

ng lansita. 
LANCETAZO. m. Hiw^ 6 sugat 

na gaw4 ng lansita. 
LANCETERO. m. Suksukan ng 

lansita. 
LANCHA. f. Bit6ag makinis, 

palds at manipfs, || Is^ng uring 

sasakyan. 
LANERIA. f. Bdhay 6 tindahan 

ng lana. 
L^NERO, RA. adj. Nauukol sa 

lana. || m. Naagaagalakal ng 

lana. || Imbakan ng lana. 
LANGOSTA. f. Lukt6n; balang. 

II Hipong uluh^n. || fig. y fam. 

Ang sumisir^ 6 umuubos ng isdng 

bagay. 
LANGUIDEGER. v, n. Manga- 

yayat; manghina. 
LANGUIDEZ. f. Pangangayayat; 

panghihina. || fig. Kawalan ng 

tapang 6 lakds. 
LANGUIDO, DA. adj. Paydt; 

mahin^; pag6d. || Waldng sigld, 

tapang at lakd^. 
LANIFICIO. m. Karunungan pa 

paggawd 6 paghabi ng lana. 
LANOSIDAD. f. Bulo ng mga 

dahpn ng halaman, bunga 6 ibang 

bagay. 

LANOSO, SA. adj. Mabulo; ma- 
baiahibo. 

LARUDO, DA, adj. Mabulo; ma- 
balahibo. 

LANZA. f. Sibdt; panul4g. 



327 — 



LANZ 
LANZADA, f. SaksAk ng sib^t. 

II Sugat na gaw& ng sibat. 
LANZADERA. f. Sikuwan, || La- 

sedera. 
LANZAMIENTO. m. Pagtatapoa 

ng hAag bagay. || For. Pagpa- 

paalls sa pamaenagitaa ng hu- 

kuman sa naninirahan sa lupk. 

bahay at ibp. na pagaari ng 

ib^. 
LANZAR, V. a. Itapon. || Bitiwan; 

pabayaang malaya. || For Paa- 

lisin na kinaialagy^n ang isang 

tao. II V. r. Matapon, 
LANZ6n. m. Sibat na maikli at 

makapdl. 
LAPIGERO. m. Lalagy^n ng la- 

ois. II Lapis, 
LAPIDA. f. Takip na bat6ng 

may sulat ng libingan, 
LAPIZ. m. Panulat 6 lapis. 
LAP1ZAR. m. Mina ng iapis || 

V. a. Dumibuho 6 gumuhit sa 

pamamagitan ng lapis. 
LAPSO. m. Takbo ng panah6n. 
II Pagkahulog sa isang pagka- 

kamali . 
LARDEAR. v. a. Pahiran ng 

mantikii ang iniihaw. 
LARDO. m. Tab& 6 mantik^ ng 

baboy. 
LARDOSO, SA. adj. Mamantikll. 
LARGAR. V. a. Bitiwan; paka- 

waldn, II Luagdn; bitiwang unti 

untl; tustusdn. II Mar. Hadldd 

ang layag 6 watawat- ll v. r. fam. 

Uma'is; yumao. 
LARGO. GA. adj. Mahab^. || 

fig. Mapagbiyaylt. || fig. Masa- 

gmk; malabis, || fig. Malawak. 



LARG 

II Mar, Kaldg; hindt nakataH.U 

|{ m. Eahababn 6 haba. 
LARGOR. m. Kahabaan. 
LARGUERO, m. Paina ng bin- 

tan^, piQt6 at ibp. 
LARGUEZA. f. Kahabaan, |} 

KagandahangIo6b sa kapuw^, 
LARGURA. f, Kahabaan; haba. 
LARINGE, f. Anat. Guluaggu- 

lungan. 
LARINGEO, A. adj. Nauukol sa 

guluDgttUiungdn. 
LARINGITIS. f. Med. Pamama- 

gk ng guliinggulungdn. 
LARVA. f Taklp sa mukha 6 

balatka}6. H Hayop na mabit 

na kapipied pa lamang sa iti6g 

at raalamb6t ang katawan. 
LASeiYIA. f. Pagkahilig sa ka- 

halayan; kalibugan. 
LASGIYO, VA. adj Nauukol sa 

kalibugan. || Malibog H Malagd; 

malusog. 
LASITUD. f. Panglulupaypdy; 

pagod; kawaUn ng lakas. 
LASO, SA. adj. Lupaypdy; pag6d; 

walang lakds. 
LASTIMA. f, Hinayang, lungk6t 

at habdg sa kapahamakan ng 

kapuw^. 
LASTIMAR. V. a. Sumugat 6 

eumakit. || Kahabagdn. H fig. 

Umapi; magpagalit. II v. r. Mag- 

damddm sa kapahamakdn ng 

kapuw^. 
LASTIMERO. RA- ad]. Nakaha- 

habdg; nakahihinayang. 
LASTIMOSO, SA. adj. Kahabdg- 

habag; kahinahinayang. 



- 328 - 



LATE 
LATENTE. adj, Kubll; tag6 
LAT5)RAL. adj. Nauukol sa ta- 

piliiran 6 gilid ng isani^ bagay. 

11 fig. Pagbhis sa katuwirdn. 
LATIDO. m. Tib6k; kib6t. 
LATIGAZO, m. Hampds ng la- 

tiko. II Lagitik ng latiko. 
LATIGO. m. Paraal6 sa kabayo. 

II Pising pinagbibitirian ng isang 

bagay na tinitimbdng, 
LATIGUEAR. v. n. Magpalagitik 

ng latiko. 
LATIGUERO . m . Manggagawit 

ng latiko. II Ang nagbibili ng 

latiko. 
LATINAR. V. n. Magsalitd 6 su- 

mulat Dg wikang latin. 
LATINISTA. eom. Ang b hasa 

sa wikang latin. 
LATIR. V. n. Tumaboi ang aso, 

II Tumib6k ang pu?6. 
LATITUD. f. Kalaparan. || Ang 

niluangluang ng is^ng kaharian 
LATO, TA. adj. Malawak. 1| fig, 

Hauukol sa pangungusap na may 

malawak na kahulugdn. 
LATRiA, f. Pagaambd. 
LATROelNlO. m. Pangungumit. 
LAUDABLE. adj. Kapuripuri. 
LAUDATORIO, RIA. adj. Pumu- 

puri 6 may tagldy na kapurihdn. 
LAUDO» m. Hatol ng mga inang- 

paldn. 
LAUREA. f, Putong na laurel. 
LAUREADO, DA. p. p. ng Lau- 

rear. |1 adj. May putong na 

laur#l. 
LAOREANDO. m Ang malapit 

nang tumanggdp ng katibayan sa 

mataSs na paaraWn. 



LAUR 

LAUREAR. V. a Putungan ng 

iaurel. || fig. Gantihingpal&^; pa- 

rangaldn. 
LAUREL. m. Punungkahoy na 

laurel. 
LAUR^OLA. f. Putong na laurel 

na iginagantingpal^sa mga gaw^ng 

kabayanihdn. 
LAURO- m. Laurel II fig. Ka- 

luwalhatian; papuri; pagr^awagi, 
LAVA. f i Putik na nagbabaga na 

ibinubugd ng bulk^ng pumuputok. 
LAVABO. m. Mesang ginagamit 

sa paghuhugas 6 paghihilamos. 
LAVACARAS. eom. fig. y fam. 

Taong mapaglangis. 
LAVADERO. m. Pook na laba- 

han. 
LAYaDO. m. Paglalabd. || Laba- 

hin. 
LAYADOR. RA. adj. y s. Nag- 

lalabd; tagapaglab^. |[ m. Ka- 

sangkapang panglinis sa mga 

barl. 
LAVADURA. f. Paglalaba. II 

Tubig na pinaglabh^n. 
LAYAMANOS. m. Hinawan. 
LaVaNDERA. f. Babaing mang- 

ialaba. 
LAYANDERIA. f. Palabahan. 
LaVANDERO. m. Lalaking mang- 

lalaba. 

LAVAPLATOS eom. Tagapaghugas 
ng mga plnggdn. 

LAVAR. V. a. Hugasan ang isdng 
bagay; labhdn. || fig. Linisin; 
alisdii ng dungis. || v. r. Mag- 
linis; maghugas, 

LAVATIVA. f. Panglabatiba, 



329 



LAVA 
LAYATORIO. m, Paghuhugas. \\ 

Panglanggds. \\ Hinawdn. 
LAVAZAS. f.pl. Tubig na pinag- 

labhan. 
LAXANTE. p. 8. ng Laxar. Nag- 

papaluag 6 nagpapalamb6t. 
LAXAR, V. a. Paluagin; palam- 

butin. 
LAZADA. f. Buh61 na talibugs6. 
LAZARlLLO. m. Batang tagaa- 

kay sa buldg, 
LAZO. m. Tali 6 huh6l ng sintds 

na ginagamit na palamuti, || 

fig. Laldng o pakanA; sild. 
LEAL. adi- Matapdt na lo6b. 
LEALTAD, f. Katapatan 6 pag- 

kamatapdt na io6b. || Pagibig 6 

pagmamahal ng ilang hayop, gaya 

ng aso, sa panginonn, 
LEGGION; f. Pagbasa. || fig. 

Aral; tur6; halimbaw^. 
LECCIONISTA. eom. Gar6ng nag- 

tutur6 sa baha>bahdy. 
LEGTOR, RA. adj. y s. Bumabasa; 

mangbabasa. 
LECTURA. f. Pagbasa. || Babasa- 

hln 6 binabasa. 
LECHE. f. Gatas, !| Kat^s na 

maputlng kinukuha sa il^ng bu- 

ngang kahoy 6 halaman. 
LECHERA. f. Babaing naglaiakd 

ng gatas; maggagatas. || Lalag- 

ydn ng gatas. 
LEGHERIA. f. Po6k na pinag- 

titindahdn ng gatas. 
LEGHERO, RA. adj. May gatas 

6 may uring gatas. || m. Lala- 

king naglalakd ng gatas; mag- 

gagatds* 
LECHER6n. m. Sisidldng gina- 



LEGH 

gamit sa paggatas. 
LECHIGADA. f. Katipunan ng 

malilift na hayop na bagong pa- 

ngandk at inaalagaang paminsa- 

nan sa isdng po6k. 
LEGHO. m. Hihigan. fl fig. Sahlg 

ng mga karo 6 karitdn. || fig. 

Lunas ng ilog. 

LBCHdN. m, Bifk. n fig. y fam. 
Lalaking maruml, salaul^ at nang- 
lilimahid. 

LEGHONA f. Blk na babae, li 
fig. y fam. Babaing marumi, 
salaul^ at nanglilimahid, 

LECHUZA. f. Kuwago. 

LEER V, a; Bumasa 6 basahin. 

II Isalaysay ng guro sa kaniy^ng 

mga tinuturuan ang oilalaman 

ng isang akldt. j| fig. Tarukfn 

ang lo6b ng ieang tao. 

LEGACi6n. f. Pagkakinataw^n. 
II Bahay 6 tanggapan ng kirra- 
tawdn 6 sugd. 

LEGADO. m. Kalo6b 6 paraana. 
II Kinataw^n 6 sugd. 

LEGAJO. m. Balumbdn ng mga 
papgl na may tali. 

LEGAL. adj. Naaayon sa bat^a 
6 matuwid. | Tapd,t at gandp sa 
panunupdd sa hawak na tung- 
k61. 

LEGALIDAD. f. Pagkaayon sa 
batds 6 matuwid. || Katutohanan, 
pagkamatap^t at kaganapdn sa 
panunungk6l. 

LEGALIZACI6n. f. PagpapabisA 
6 pagpapatibay sa isdng kasu- 
latan» 

42 



— 330 
LEGA 
LEGALIZAR. v. a, Bigydng bis^ \ 

6 patibayan ang isdng kasula- 

tao. 
LEGALMENTE. adv. m. Ayon 

sa matuwid. 
LfiGAMO. m. Putik na malagkit. 
LEGAI^A. f. Mut4. 
LEGAi^OSO, SA. adj. Mutain. 
LEGaR. V. a. Pamanahan 6 pag- 

kalooban ang isdng tao sa pa- 

mamagitan ng isdng kasulatang 

habilin ng namatay. 11 Magpa- 

sugd. 
LEGATARIO, RIA. m. y f. Ang 

pinagkakalooban 6 pinamamana- 

han ng namatdy sa kasulatang 

habilin 6 testamento. 
LEGENDARIO, RIA. adj. Nau- 

ukol samgaalam^t. || m. Akl^t 

na naghahaydg ng buhay ng mga 

bandl. 
LEGIBLE. adj. Mababasa, 
LEGION. f. Hukbon» binubud ng 

mga kawal lakdd at kabayuhdn. 
II Pangalang mada'ds na itawag 

sa Mng pangkdt ng mga kawal. 
II fig. Bilang na dt matiydk ng 

mga tao 6 espiritu. 
LEGISLAGION. f. Katipunan ng 

mga bat^s na ginagamit sa pa- 

mahalaan ng isang bans4. || Ka- 

runungan sa mga batas. 
LEGISLADOR, RA. adj. y s. Ta- 

gapaglagdd ng batds. 
LBGISLAR. V. n. Maglagdi ng 

mga bat^s. 
LEGISLATIYO, VA. adj. Nauukol 

sa karapatdng makapaglagdS ng 

mga batds. 
LEGISLATURA. f. Panah6ng 



LEGI 

ipinaglalagd^ ng mga batds. 
LEGISTA. m. Bihasa 6 nagtuturd 

ng mga batds. || Ang nagaaral 

ng mga batds. 
LLGITIMA. f. For\ Bahagi ng 

kayamanang ipinamamana ng ma- 

gulang sa kaniyang mga andk. 
LEGITIMAdON. f. Pagpapa- 

tibay 6 pagpapatunay sa isdng 

tao 6 bagay sangayon sa matu- 

wid. 
LEGITIMIDAD. f. Pagkatutoo 6 

katunayan sangayon sa matuwid . 
LEGITIMO, MA. adj. Sangayon 

sa matuwid. 1| Tunay; wag^s. 
LEGO, GA. adj. y s. Hindl tu- 

matanggdp ng ordeng pagpapare 

6pagmomongha. II Waldngmuang; 

mangmang. || m. Did6g. 
LEGUA. f. Sukat na may 20,000 

talampakan. 6 6.666 na bara 

at dalawdng tersiyd. 
LEGUMBRE. f. Lahdt ng uring 

gulay, gaya ng patani, abitsu- 

welas at ibp. 
LEIBLE. adj. Mababasa. 
LEIDO, DA. adj. Nauukol &a 

mapagbasd ; palabasa. 
LEIAnIa. f. Agwat na malayd 

ng dalaw^ng po6k. 
LEJANO, NA. adj. Malay6. 
LEJIA. f. Lihiyd. 
LEJOS. adv. I. y t. Malayong 

tutoo. 
LELO. LA. adj. Hangdl; tangd. 
LEMA. m. Pamagdt. It Sagisag. 
II Kasaysayang tunguhin ng isdng 

saiitaan. 
LENA/ f. Lakds. 
LENDRERA. f. Suyod. 



- 331 - 



LEND 
LENDROSO, SA. adj, Mali^&. 
LENGUA. f. DWk, II Wikk. 
LENGUAJE m. Wikli 6 salit& ng 

isdog baQs&. 
LENGUARAZ. adj, y s. Marunong 

ng dalawd 6 higit sa dalawang 

wiki. II Pangahds sa pag8aealit&, 
LENGUAZ. adj. Dalddl; matabil. 
LENGUETA. f. Tilaw. || Dil^ ng 

timbangan, II Kawit 6 smk. 
LENGUETADA. f, Paghimod. 
LENIDAD. f. Kabanayaran; ka- 

lambutda sa pagpapatupad ng 

mga tungkulin. 
LENIFICAR. V. a. Pabanayarin; 

palambutln. 
LENITIYO, VA. adj. Nagpapa- 

lambot at nagpapabanayad, II m. 

Gam6t na pangpahup& n^ sakit. 
II fig. Pangpahupd ng mga di- 

naramddm sa kalooban. 
LENTITUD. f. Kabanayaran 6 

kahinayan sa pagsasagawS ng 

isang bagay. 
LENTO, TA. adj. Banayad. || 

Makupad; mabagal. 
LEUA, f. Gatong 6 panggatong. 
LEI^ADOR, RA. m. y f. Ang 

mangangah6y. || Ang tagapaglakd 

ng panggatong. 
LEI^ERA. f. Po6k na tagudn 6 

salansanan ng mga kahoy na 

panggatong. 
LENO. m. Kataw^n ng punung- 

kahoy na pinutol at inalisin ng 

mga sangd; troso. 
LE6N. m. Halimaw na lalaki. || 

fig. Lalaking pangahds, mapag- 

hariharian at matapang. 
LEONA. f. Halimaw na babae. 



LEON 

!] fig. Babaing pangabds, ma- 

paghariharian at matapang. 
LEONERA. f, Kulungdn ng ha- 

limaw. II fig. y fam. Bahay eu- 

galan. 
LEONERO. m. Tagapagalag^ ng 

mga halimaw» |1 fig, y fam. Ang 

nagpapasugal. 
LEPRA. f. Sakft sa baldt na 

nakahahawa at matagaU 
LEPROSERIA. f. Pagamutan ng 

mga maysakit na lepra. 
LEPROSO, SA. adj. ys. Maysa- 

kit na lepra. 
LERDO, DA. adj. Mabagal. || 

fig. Masagal ang isip. 
LESION. f. Sugat 6 bugb6g. || 

Ang alinmdng kapahamakd>n 6 

kapinsaladn. 
LESIYO, VA. adj. Nagpapangan- 

yayi; nakapipinsalli.. 
LESNA. f. Balibol. 
LETARGO. m. Malaking ant6k; 

kaalimpungatan. 
LETRA. f. Titik. 
LETRADO, Da. adj. Marunong; 

pabdm. II Mananangg6I. 
LETRILLA. f. Maikllng tuldng 

karaniwang ginagamit sa mga 

tugtugin. 
LETRINA. f. Palikuran; panabi- 

han. II fig. Ang bagay na parang 

maruml at nakapandidiri. 
LEVA. f. Pagtulak ng mga sa- 

sakyd.ngdagat sa daungan. 
LEVADIZO, ZA. adj. Tumitindlg 

6 naititindig; buhatbuhat, 
LEVANTADO. DA. p. p. ng 

Levantar. 1| adj. fig. Dakil^, || 

II fig. Palald; mapagmalaki. 



— 332 — 



LEVA 

LEYANTAMIENTO. m, Pagtitin- 
dfg 6 pagbabangoa. || Patindig 
6 pagbangon. || Paghitiimagslk 6 
pagaalsd. || Kadakilaan. 

LEYANTAR. v. a. Itindig; iba- 
ngon. II Ilag^y ang ieang bagay 
sa po6k na lalong matads, II 
Magtayd; magtatag. 11 fig. Pa- 
pagbimagsikin; pagalsahin. ii fig, 
Padakilain. || v, r. Tumindig; 
bumangon. || v. r fig. Maghi- 
magsfk; magalsd. || v. r. fig. Du- 
makil^ 6 madakil^, 

LEVANTE, m. Silanganan. || 
Hanging nagbubuhat sa silanga- 
nan. 

LEVAR. V. a. ifar. Tumulak ang 
sasakydngdagat sa daungan. 

LEVE. adj. Maga^n. || fig, Walang 
gaanong kabuluh^n. 

LEVITA. f. Pananama ng mga 
ialaki na mahab^ at lapat sa 
kataw^n. 

LfiXlCO. m. Aklat ng mga pa- 
ngungusap 6 diksiyonario ng wi- 
kang griego. 

LEXIC0GRAFU. f. Karunungan 
sa paggawd ng diksiyonario 6 
pagtitipon ng buiing pangungusap 
ng is^ng wik^. 

LEY. f. Bat^s; kautusan. 

LEYENDA. f. Pagbasa. ii Bagay 
na binabasa 6 babasahin. || Ka- 
saysayan ng buhay ng isang 
bandl. || Alamat. 

LEZNA. f. Balibol 

LIA. f. Panali; tali. 

LIAR. V. a. Talian at higpitin 
ang mga paldd ng lubid. \\ tig: 
y fam, Dayain ang is^ng tao; 



LIBA 

isubd ^a isdng gipit na kalagayan, 

II V. r. fig. Mangaluny^. 
LIBaCI6N. f. Paginom 6 pag- 

sipsip ng banayad eg katas ng 

isdng bagay, 
LIBAR. V. a. Inumin 6 sipsipiag 

banayad ang katds ng isdng ba- 

gay, II Tikmaa 6 lasahin ang 

alak. 
LIBELO. m. Lathalang sumisirang 

puri sa isdng tao. || Fo7\ Ka- 

hilingan, 
LIBfiLULA. f. Tutubi. 
LIBERAGION. f. Pagpapalay&, 
LIBERAL. adj. Mapagbiyaya; 

mapagkalo6b. |1 Madallng guma- 

wfi, ne: anomdng bagay. 
LIBERALIDAD. f. Gawdng ma- 

galing na pagbibigdy ng kaniyang 

kayamanan na di nagaantdy ng 

ganti. II Kagandahang loob. 
LIBERTAD. f. Laylt ng taong 

makagawA ng kaniydng mina- 

magaling. |1 Kalayaan; pagsasariii, 
LIBERTADO, DA. adj. Pangahas, 

II Malay^. 
LIBERTAR. v. a. Palayain; ha- 

nguin sa kaalipinan. || Tubusin. 

|j V, r. Lumay^; mahangd sa 

kaalipindn. 
LIBERTINAJE, m, Kalayadn sa 

paggawS. 6 pagsasalit4. |] Kawaldn 

ng galang sa pananampalataya. 
LIBERTINO, NA. adj. y s. Wa- 

I^ng tuto sa paggaw& 6 pagsa- 

salita. II m. y f . Ao^k ng aliping 

lumaygi, 
LIBERTO, TA. m, y f. Aliping 

pinalay^ ng kaniyAng p^ngi- 

no6n. 



333 — 



LIBI 

LTBIDINOSO, SA. adj, Malibog. 

LIBRA. f. Timbdng na may 16 
onsdag bigdt. 

LIBRAR. V a. Iligtas ana isang 
tao sa is^ng gaw^, kapahamakan 
6 panganib, H MaggawaH ng utos, 
sulat at ibp. l! v. r. Maligtas. 

LIBRE, adj. Malayang makagawa. 
Hindi alipin, n Pangahds. }| 
Ligtas; may pahintulot, || Na- 
pagiisa. || Walang asawa. 

LIBREA. f. Kasuutan 6 panana- 
mit ng mga lingkod 6 alipin. 

LIBRERIA. f. Tindahan ng mga 
akldt. 

LIBRETA. f. Aklat na maliit na 
walang suiat. 

LIBRETO. m. Dul^og sinuiat na 
nilalapatan ng tugtugin. 

LIBRO. m. Akldt. j| fig. Buwls. 

LICENCIA. f. Kapahintulutau 6 
pahintulot na makagaw^ ng isdng 
bagay. 

LICENCIAD0, DA. adj. Nauukol 
sa taong nagpapanggap na ma- 
alam, ll May kapahintulutdn. 11 
m. Ang nagtamo ng katibayan 
sa pinagaralan sa mataas na 
paaraldn. ii Kawal na may ganap 
na kapahintuiut^n sa kani^dng 
pund. 

LICENCIAR. V. a. Bigy^ng pa- 
hintulot.li Palayasin ang isang 
tao. II Pagkalooban ng katibayan 
ang nagaaral sa natapos na pi- 
nagaralan. || Pagkalooban ang 
mga kawal ng ganap na pahin- 
tulot. 

LICENCIOSO, SA. adj. Malaya; 
pangahds. 



Liei 
LieiTO, TA. adj. Nasa matuwid; 

ayon sa matuwid 
LieOR. m. Alak; tub^. 
LieuAGION. f. Paglusaw; pag- 

kalusaw. 
LieUAR. V, a. Lusawin; tunawin. 

II V. r. Maiusaw; matunaw. 
LID. f. Away; babag. || fig' Pag- 

tatalo; pagpapalabasan ng katu- 

wiran, 
LIDIAR. V. n. Makipagaway; 

makipagbabdg; makipagbaka. || 

fig. Makipaahardp; makitunggait. 

II fig. Makitungo. 
LIENDRE, f. LisA, 
LlE^ZO. m. Basahan 6 kayo, || 

Panyoag pamahid. 
LIGA f. Panali 6 ligas, II Patd^. 
II Pagkaka^sa 6 pagkakahald. li 

Pagaanib ng mga bansa. 
LIGADURA. f. Pagtatali. || fig. 

Pamigkis 6 panupil, 
LIGAMENTO. m, Pagtataii. || 

Pagkakais^ 6 pagkakahald. 
LIGAMIENTO. m. Pagtatali 6 

pagtali, II fi«. Pagkakaisa ng mga 

kalooban. 
LIGAR. V. a. Talian. |! Ihal6 ang 
• munting bahagi ng ibd.ng metal 

sa gintd 6 pilak kapag ginagaw^ng 

salapt. II Pagisahln; pagkabitin, 
II V. r, Magkaisd, 

LIGAz6N. f Pagkakakablt 6 
pagkakadugtoDg ng daiawang ba- 

LIGEREZA. f. Kaliksihan; kata- 
linuhan. || Kagaanan. |{ fig. Ka* 
waldn ng katiningang io6b; pag- 
sasalawahdn, 



334 



LIGE 
LIGERO, RA. adj. Magadn. i 

MatuliD; maliksi. l| Nautikol sa 

tulog na mababaw. II fig. Wa- 

Idng gaanong kabuluhdn, ff fig. 

Salawahan; waMng katiningang 

lo6b. 
LIGNUM CRUCIS. m. Kahoy 

ng krus ng ating Pangino6ng 

Je8Ucristo. 
LUA. f. Isddng page. || Papel 

na pangisis. 
LUAR. V. a. Kinisin at isisln ng 

liha ang isdng baga> ; lihahin. 
LILIPUTIENSE. adj. y s. Nau- 

ukol sa mga tsoag naDakalililt, 
LIMA. f. KikiL || fig. Pagaayos 

at pagkikinis ng mga gaw^, la- 

lunglalu nang& ang sa pagiisip. 
LIMADURA. f. PAgkikil 6 pag 

kikikil. II pl Pinagkikilan. 
LIMAR. v.!a. Kikilin. || fig. Kinisin 

ang isdng gawfi. 
LIMETA. f. Bote^ya. 
LIMITABLE. adj. Mahahangga- 

ndn. 
LlMITAdON. f. Paghangga. H 

Hanggd; pur6k. 
LIMITADO, DA. p. p. ng Limitar 

ti adj, Nauukoi sa may maik 

Ung pagiisip. 
LIMITANEO, A. adj. Nauukol 6 

malapit sa hanggahan ng isd^ng 

kaharian 6 lalawigan. 
LIMITAR. V. a. Hanggahdn. || 

fig. Ikli^n. II fig. Hanggahdn 

ang sakdp, kapangyarihan 6 ka- 

tuwiran ng isdng tao. 
LIMITE. na, Hanggd 6 hangga- 

han. II fig. Wakds. 
LIMITROEE. adi. Kahanggd. 



LIMO 
LIMO. m. Luad 6 putik, 
LIMON. m. Dayap. 
LIMONADO, DA. adj. Kulay da^ 

yap. 
LIMONAR. m. Po6k na tanimso 

ng mga dayap. 
LIMONERO, RA. m. y f. Mag- 

dadaydp. jf m. Pund ng dayap. 
LIMOSNA. f. Lim68. 
LIMOSNERO, RA. adj. Malimu- 

sia; mapaglim69, || Ang tagalikom 

at tagapamahagi ng lim6s. 
LIMOSO, SA. adj. Pund ng pu- 

tik; maputik. 
LIMPIA- f. Paglilinis. 
LIMPIABARROS. m. Pamahiran 

ng pa^. 
LIMPI ABOTAS. m . Manglilinis 

ng sapin. 
LIMPIADERA. f. Sipilyong pang- 

linis. II Panglinis ng araro. 
LIMPIADIENTES. m. Panglinis 

ng ngipin. 
LIMPIADURA. f. Paglilinis. n 

pl. Pinaglinisan. 
LIMPIAR. V. a, Linisin. f[ fig. 

Dalisayin. || fig. Alisln sa isang 

pook ang nakasasagabal. || fig. 

y fam. Umitin. || v. r. Luminis; 

maglinis. 
LIMPlAUf!rAS. m. Kasangkapang 

panttlinis ng mga kuk6. 
LIMPIDEZ. f. Kalinisan. 
LtMPIDO, DA. adj. po6t. Ma- 

linis; dalisay; waldng dungis. 
LIMPIEZA. f. Kalinisan. || Pag. 

lilinis, II fig. Kalinisan ng puri. 

II Limpiem de boUa. fig. y fam, 

Kawaldn ng salapl. || Limpieza de 

sangre^ Ealinisan ng dugd* 



335 



LIMP 
LIMPIO, PIA. adj. WalSng dungis. 

il Waldng hald. 
LINAJE, m. AngkAn; lahi. {j 

fig, Uri 6 kalagayaa ng isdng 

bagay. 
LINDAR V. n. Magkdhanggd ang 

dalawdng bayan 6 lupa. 
LINDE, amb. Hanggd. ng dala 

wang lup^* 
LINDERO, RA, adj. Kahanggd. 

|j m . Hanggd. 
LINDEZA. f. Kainaman; kari- 

kitan. 
LINDO, DA. adj. Mainam; ma- 

rikit; kaayaaya sa matd. 
LINEA. f. Kahabaan. II Sukat na 

pahabi. || Guhit. || fig. Hanggd. 

II Kanlungan ng tiukb6. 
LINEAL. adj, Nauakol sa kaha- 

baan 6 guhit. || Nauukol sa di- 

buhong mga guuit lamang. 
LINEAMIENTO. m, Pagguhit. 
LINEAR. \-. a. Gamuhit. II Bu- 

mangh^y, 
LINGUAL. adj. Nauukol sa dil^ 
LINGtilSTA. m. Aog maalam ea 

wika. 
LINGUISTieA. f. Pagaaral ng 

mga wik^; karunungan sa wik^. 
LINGUiSTieO, CA. adj. Nauukol 

sa karunungan 6 pagaaral ng 

wiki. 
LINIO. m. Handy ng mga punung- 

kahoy 6 halaman. 
LINTERNA. f. Ilaw^ng parol na 

may bitbitan. 
LINO, m, HanSy ng mga punung- 

kahoy 6 halaman. 
LIO. m. Bilutan. || fig. y fam. 

Kaguluhan; kagusutdn. 



LIQU 

LigUIDABLE adj. Matutunaw 
6 mangyayaring tunawin. 

LIQUID ACi6n , f . Pagtunaw ; 
pagkatunaw. |] Com* Pagbibi'i 
sa tingi ng mga kalakal sa ma- 
babang halagd; pagtututis. 

LIQUIDAR. V. a. Tunawin. II 
fig. Tuu?ia ang isang kuwenta- 
hin. |j <7om. Tuusfn ang pau- 
tang at pakinabang ng isdng ka- 
lakal. II V. r. Matunaw. 

LIQUIDIFICACI6n. f. Pagtunaw; 
paglusaw. 

LIQU1DIFICAR. V. a Tunawin; 
lusawin. jj v, r. Matunaw; ma- 
lusaw. 

LIQUID0, DA. adi. Tundw; lus^w. 

LIRA. f Kudyapi. 

LIRIGO, CA. adj. Nauukol sa 
kudyapi, 6 tulang ginagamit sa 
awit. 

LIRONDO, DA. adj. Malinis; 
waldng hal6. 

LISIAR. V. a. Saktan apg is4ng 
bahagi ng katawlla. 

LISO, SA adj. Patag; makinis, 

LlSONiA. f. Hibd. II Taya. 

LISONJEAR V. a: Manghibd. |1 
Manuya, 1| fig. Pagaiakin; big- 
yd-ng lug6d. 

LIS0NJERO, RA. adj. y s. Ma- 
paDghib6. II fig. Nagbibigdy lugod. 
II Mapanuyli. 

LISTA. f. Pirasong makitid at 
mahaba ng kayo, papel 6 ano- 
mdng bagay. || Guhit na mahabj^ 
at makitid ng damit na sarisaring 
kulay. II Talaan. |1 Pagtawag n| 
malakas sa mga pangalan ng taong 
dapat dumal6 sa isdng pagtitipon. 



t/ 



— 336 — 



LIST 
LISTADO, DA. p, p. ng Dstar, {} 

adj. May guhit 6 listong kayo. 
LISTAR.* V. a. Itala; isulnt. 
LISTO, TA. adj. Masipag; ma- 

likei; madall. j! Mataliao; maa- 

gap, 
LISTON. m. Sintas. || Carp. 

Kapirasong kahoy na mahaba at 

makitid. 
LISTONERIA. f. Katipunan ng 

mga sintds. 
LISTONERO, RA. m. y f. Mang- 

gagawa ng mga ssntds. 
LISURA. f. Kakinisan ng ibabaw 

Dg isang bagay. || fig. Katapa- 

tang loob. 
LITE. f, For. Usap. 
LITERAL adj. Ayoo sa pagka- 

kasulat 6 kahuiuu^aag gandp ng 

isang skd^. 
LITERARIO, RIA. adj. Niuukol 

sa panitikan 6 marikit na pa- 

ngungusap. 
LITERATO, TA. adj y s. Nauu- 

kol sa taong bihasang mabuti sa 

panitikan 6 marikit na pangu- 

ngusap, 
LlTERATURA. f. Panitlkan 6 

mariklt na pangungusap. 
LITIGANTE. p. a. ng Litigar. s. 

Nakikipagusap. 
LITIGAR. V. a. Makipagusap. |1 

V. r. fig. Makipagtalo; makipag- 

away. 
LITIGIO. m. Usap. || fig. Pag. 

tatalo; pagaaway. 
LITIS. f. For. Usap. 
LITISGONTESTAGION. f. Fot, 

Sag6t sa sakddl 6 sumb6ng. 
LITISEXPENSAS. f. pL For. Mga 



LITI 
erugol sa us^p. 

LlTISPENDENdA. f For. Usap 

na nabibitin. 
LITOGRAEIA. f. Karunungan sa 

paguukit 6 pagdidibuho sa bato. 
II Gawaan ng ganit6ng pagdi- 

dibuho sa bato. 
LITOGRAEIAR. v. a. Magdibuho 

6 Bumulat sa bato. ^ 

LIT6GRAF0. m. Ang magdidi- 

buho sa bat6. 
LITORAL. adj. Nauukol sa bay- 

bayin ng dagat. || m. Baybaym 

ng dagat, bayan 6 lupain, 
LAYIANDAD. f. Kagaanan. II 

fig. Gaw^og maga4.n. 
LIYIANO, NA. adj, Magaan, |! 

fig. Madali; salawahdn, i| fig. 

Waldng gannong kabuhihan. H 

fig. Malibog. 
LIYIDO, DA. adj. Kulay tal6ng 

6 murado. 
LIZA. f; Isdang aguas 6 banak, 

11 Po6k na laang pagawayan ng 

dalawa 6 higit sa dalawdng 

tao. 
LO. art. n. Ang. 
LOA. f. Pagpuri 6 pagpupuri. || 

Talumpating papuri. 
LOaBLE. adj. Kapuripuri, 
LOAR V. a. Purihio. 
LOBANILLO m. Biki. 
LOBREGO, GA. adj. Madillm.fl 

fig. Malungk6t. 
LOBREGUEGER. v. a. Padilimin 

ang isang bagay, || v, n. Gu- 

mabf. 
LOBREGUEZ. f. Kadiliman. 
LOGAL. adj. Nauukol sa po6k. 

11 m. Po6k na nababakuran. 



— 337 
LOCA 
LOGALIDAD. f, Po6k 6 bayan. 
LOeO, CA. adi. U161; baliw. II 

MaikllDg isip. 
LOeOMOeiON. f. Paglilipat; 

paglipat sa isdng dako, 
LOCUACIDAD. fig. Pagkamasa- 

iitd; pagkamatabii . 
LOCUAZ. adj, Masalitd; matabil; 

dalddl. 
LOeuGION. f. Ayos ng panana- 

iit&, II PitiDg pangungusap. II 

Katipunan ng dalawd 6 iiigit sa 

dalawdng pangungusap na dt bu- 

mubu6 ng gandp na kawikadn. 
LOeUELA. f. Ayos at dl pang- 

karaniwang tinig ng pagsasalit^ 

ng bawa't tao. 
LOeURA. f- Kaululan;kabaliwan. 

II Gaw^ng dalosdalos. 
LODAZAL, m. Po6k na maputik. 
LODO, m. Putik; lusak. 
LODOSO, SA. adj. Maputik; ma- 

lusak. 
L6gICA. f. Karunungang nag- 

hahayag ng mga alituntunin, ayos 

at paraan ng pahdm ng pagkilala, | 

I Logiea naturaL B\xk&\ na pag- 

kilala na dt naogangailangan ng 

tulong Dg karunungan. 
LOGRAR V. a. Tamuhin 6 ma- 

sundu&n ang ninanas^. || Tama- 

sahin ang isdng bagay. 1| v. r. 

Sumapit sa kasukduldn 6 kaga- 

nap^n ang isdng bagay. 
LOGRO. m. Pagtatam6; pagka- 

kamlt. II Pakinabang; tubo. II 

Pagpapatubd. 
LOMA. f. Bur6!. 
LOMBRieiENTO, TA. adj. May 

bulati sa tiygn. 



LOMB 
LOMBRIGUERA. f. Bahay ng 

bulating-Iup§i. 
L0MBRIZ. f, Bulati, || Lomhriz 

intestinah Bulati sa tiydn, 
LOMO. m. Bahaging ibab& at 

gitnS, ng likod; balakdng. |] Li- 

k6d ng akUt. || pl. Mga tadydng. 
LONA. f. Kayong balinddng. 
LONGANIMIDAD. f. Kadakilaan 

at katiningang Io6b sa mga ka- 

saliw«dngpalad. 
LONGAnIMO, MA, adj. Matining 

na kaiooban. 
LONGEYiDAD. f. Kahabaan &g 

buhay. 
LONGEYO, VA. adj. Mahabang 

buhay 6 napakatandi. 
LONGINOUO, CUA. adj. Mala- 

yong attwdt; natitiwaldg. 
LONGITUD f, Kahabaan; haba. 
LONGITUDINAL. adj. Nauukol 

sa kahabaan; pahab&. 
LONGUERA. f. Bahagi ng lupanj 

mahab^ at makipot, 
LONJA. f. Ang alinm^ng bagay 

na mahab^, maiapad at maka- 

pdlkapdl; lapd,ng. il Pamilihan. 
LOOR m. Papuri 6 pagpup«ri. 
LORGHA. f. Bangkdng maga&ii 

at matulin. 
LOS, LAS. art, pl. Mga. 
LOSA. f. Bat6ng makinis at ka- 

tatagdn ang kapdl na glnagamit 

sa sahig na tuntungan. || fig« 

Libingp.n . 

LOSADO, DA. p. p. ng Losar. || 
m. May latag na bat6ng oia- 
kinis. 

LOSAR. V. a, Latagan ng bat6ng 
makinis . 

43 



— 338 



LOTE 
LOTE, m. Ang bawa't bahagi ng 

isdng bud> na imioumudmdd sa 

marami; pitak. 
LOTERIA. f. Lar6ng kahawig ng 

ripa . 
LOZA. f. Luad na pino, lutd at 

makintdb na ginagawang pingg^n, 

tasa at ibp. 
LOZANf A. f. Kaluaugdn at kala- 

gu5n ng mga halaman. || Ka- 

liksib^n at kakisigan ng mga 

tao 6 hayop. ll Pagmamalaki; 

kataasang ugali. 
LOZAIIO. NA. adj. Nauukol sa 

mga punungkahoy, parang at pa- 

iiaiiim na malusog at malasd. || 

fig. Maaay^; makisig; matikas. 
LUBRICACI6N. f. Pagpapakin- 

t4b 6 pagpapaduUs. 
LUBRIGAR. V. a. Pakintabin 6 

padulasin ang isdng bagay. 
LUGERNAi f. Ilaw na malaking 

ibinibitin. 
LUeERO, m. Ang talang si Venus 

II Tali. 
LUCIDEZ. f. Kaningning^n. 
LUeiDO, DA, adj. poet. Nagni- 

ningning. || fig. Maliwanag na 

pagiisip 6 pagsasalitS. 
LUeitRNAGA. f. Alitapt^p. 
LUGIPER. m. Ang hari ng mga 

demonyo. || fig. Taong suwail, 

magagalitin at masam&. 
LUeiO, CIA. adj. Makinis; ma- 

ningning. 
LUeiR. V. n. Magningning; ku- 

misMp. II fig. Makahigft; maka- 

lal6; matangi. || v. a. Liwanagan; 

ilawan. || v. r. Magpakarikit ng 

su6t. II fig. Magpdkaningning sa 



L0CR 

anomdng gawS. 
LUGRARSE. V. r. Makinabang; 

magtubd sa anomdng kalakal. 
LUGRATIYO, VA. adj. Mapaki- 

nabang 6 matubd. 
LUCRO. m. Pakinabang 6 tubd 

na nakukuha sa isdng bagay. 
LUGROSO, SA. adj. Mapakina- 

bang 6 matubong tutoo. 
LUOTUOSO. SA. adj, Malungkot 

at katangistangis. 
LUCHA. f. Paghahamok; pagbu- 

bun6. II Away; labaniin. || fig. 

Pagtatalo. 
LUCHADOR, RA. m. y f. Naki- 

kipagbamok; nakikipagbund. 
LUOHAR. V. a. Maghamok 6 

magbun& ang dalawdng tao. || 

Makipagaway; makipaglaban. || 

fig. Makipagtalo; makitungga- 

11. 
LUDIBRIO. m. Libdk; aglahi; 

uydm. 
LUDIR. V. a. Hagurin; kuskusln 

ang isdng bajiay. 
LUEGO. adv. t. Kapagdaka; ka- 

pagkuwan. || Sakd; mamay&. || 

eoni. il. Kung gayon; samaka- 

tuwld . 
LUGAR. m, Po6k. 11 Siyudad; 

nayon. || Panabon; pagkakataon, 

II Pinapasukan; katungkulan. 
LUGAREI^O, I^A. adj. y s. Tub6 

sa isdng po6k 6 nayon. || Nani- 

nirahan sa isang po6k 6 bayan, 
LUGUBRE. adj. Malungkdt; ma- 

pangldw- 
LUJO. m. Palamuting labis sa 

pangangailangan. 



— 339 
LUJO 
LUJOS0, SA. adj. NagtatagUy 

Dg paiamuting labis. li Nauukol 

sa masamdng kasangkapan 6 ba- 

gay. 
LUJURIA. f. Kalibugan. II fig. 

Kalabisaei sa aaom^ng bagay. 
LUIURIOSO, SA. adj. y s. Ma^ 

libog. 
LUMBRE. f Baga, U Ilaw. || fig. 

Dildg; ningning; liwanag. 
LUMBRERA. f. Ang nagtatapon 

ng liwanag. || fig, Taong tan- 

y&g at mariUg. 
LUMINAR. m. Ang alinman sa 

mga talang nagsasabog ng liwa- 

nag. 
LUMINARIA. f. Ilaw na inilalagdy 

sa mga durungawdn, balk6n at 

mga lansangan bilang tandd ng 

pagsasayd 6 pagpipistd. 
LUMINOSO, SA, adj. Maliwanag; 

nagsaaabog ng iiwanag. 
LUNA. f* Buwdn sa langit* 
LUNAdON. f,Astron. Panah6ng 

Bumasakldw saptil sa pagpapatd,y 

ng buw^n hanggdng sa muling 

pagpapatiy. 
LUNAR. m. Paki; nundl. || fig. 



Dungis na nagbububat sa gaw^ng 



LUNA 

masamft. || adj. Nauukol sa Bu- 

wdn. 
LUNATIGO, CA. adj. y s, Bubu- 

wanin; sumpungin. 
LUPANAR. m, Bahay ng masa- 

samdng babai 6 nangangalakal 

ng lamd^n. 
LUSTRE. m. Kindng; kintdb; 

ningnlng. 
LUSTRO. m. Tagdl na limang 

ta6n. II Ilaw^ng nakasabit. 
LUSTROSO, SA. adj. Makindng, 

makintdb; maningnlng. 
LUTO. m. Luks^. || Damlt na 

pangluksd, || Pagluluks^. || pl. 

Mga damlt na itlm na inilala- 

gdy sa bahay ng namatdy. 
LUXACI6N. f. Pagkalinsad ng 

isdng but6. 
LUZ. f. Liwanag. II Ilaw. ii Tang- 

Idw' II fig, Balita 6 paunawa.ll 

fig. Huwaran; tao 6 bagay na 

nakapagtuturd at pumapatnubay. 

II Luz de la raZon. Kaliwanagan 

ng isip sa pagkiiala ng mga ba- 

gay. II Luz natural. Liwanag ng 

araw . 
LUZBEL. m. Ang hari ng mga 

demonyo. 




LL 



LL* f. Ikalablngapat n& titik|iig 
abakadang kastili at panglablng- 
is& sa kaniydog tuga eonsonante. 

LLAGA. f. Sugat. |j fig. Dusa 6 
sakit ng kaluluwd. 

LLAGaR. V. a. Sugatan; magka* 
sugat * 

LLAMA. f. Liy^b; ningas. || fig, 
Lakds ng damdaneiin 6 nasang 
iiiarubd6b; ningas ng pusd. 

LLAMADA. f. Pagtawag; tawag. 
|[ Tanddng inilalagdy sa mga 
Iimbd,g upang makatawag ng pan 
sin hinggii sa nilalamgn. || Mih 
Panawagan sa hukb6 sa pama- 
magitan ng tugtdg ng tamb6l. 

LLAMADOR, RA. m. y f, Tu- 
matawag. |! m. Tagapagtawag. 

LLAMAMIENTO. m. Pagtawag. 
(] Pagtugt6g ng Diy6s sa m|a 
pusd* 

LLAMAR* V. a. Tawagin; kaway&n. 
II Huminglng saklolo; tumawag* 
II Ngalanan; palayawan. || Ku- 
mat6g sa pint6. || v. r. Mag- 
ngalan 6 magkangalan. 



LLAMARADA. f. Lagabldb; liydb 
nfi bigl& at madaling namama* 
tdy. II Pamumul^ng bigl& ng 
mukbfi. II fig. Pagaalab na daglt 
at bigia ng kalooban. 

LLAMATlVO, VA. adj. Nauukol 
sa pagkaing tumatawag ng pi- 
ta- II fig. Tumatawag ng dam« 
damin. 

LLAMEAR. V. n. Magliydb; mag. 
alab, 

LLANA. f. 
palas sa 
gan. 

LLANADA. f. Kapatagan. 

LLANEZA. f. ant. Kapatagan. 
11 fig, Katamtaman sa pakiki- 
hardp sa kapuw^. II fig. Pag- 
papalagdy na lo6b; kawalan ng 
pagtatangl sa pakikihardp. 

LLANO, NA. adj. Patag. || fig. 
Malay^; palagdy na lo6b. || 
Nauukol sa damlt na pangka- 
raniwan 6 yano. \\ fig. Maliwanag; 
tunay. 



Kasangkapang pang- 
palitada. || Kapata- 



— 341 — 



LLAN 
LLANTA. f. Bukl6d na bakal ng 

gulong ng kalesa 6 kariton. 
LLANTO. m. Tangis; pagluh^; 

pagiydk. 
LLANURA f. Kipatagan || Lu- 

pan« patag. 
LLAVE. f. Su?i. li fig. Kapa- 

raanan upang matuklasdn ang 

natatap5 6 nalilihioa, || fig, S'" 

mulS- na nagpapadal! sa pagki- 

lala ng ibdng bagay, j| fig. 

Bagay na kublihan 6 tanggulan 

rig m|a bagay. 
LLAYERO, RA. m. y f. Taga 

pasiogat ng 8U&i. || m. Kawingan 

ng mga sui-i, 

LLEGADA f, Pagdating. 

LLEGAR. V. n. Dumating^ su- 
mapit. II Tumag^l hanggang sa 
panah6ng itinatakdd. || Kamtin 
ang nilalayon. |1 Abutin ang 
is^ng bagay. n v. r. Ilapit; 
ilakip. II V. r. Magabot 6 mag- 
kalapit ang dalawdng bagay. 11 
Magsama; magkaisd, 

LLENA. f. Pagapaw ng ilog 6 
Bap^. 

LLENAR. V. a. Punuin. || fig. 
Lamn^n ang is^ng pook 6 tung 
kulin. II fig. Papaganakin. || 
fig. Punuin; lipusing mabuti 

II V. n. Magbi'6g ang Buw^n. 

V. r. Mapun6. || v. r. fam. || 
Magpakabund^t; magpakabus6g. 

11 V- r. fig. y fam. Magalit ma 
karaang makapagpigil. 
LLENO, NA. adj. Pun6; tigib 

II m Kabilugan ng Buwdn. |1 



LLEV 

fam. Kasaganaan ng isang ba' 
gay . |j Kaganapan ng isang ba- 

LLEYADA. f. Pagdadald. 
LLEYADERO, RA. adj. Matitiis; 

maaatim 
LLEVADIZ0, ZA. adi, Madaling 

pada'd; dalahin. 
LLEVADOR, RA. ad]. y s. Nag- 

dadald; tagapagdald. 
LLEYAR. V. a, Dalhin; taglayin. 

II Putulin; ihiwaldy ng bigl& ang 

is^ng bagay sa ib^. || Tiisin; 

atmin. || Ibu>6; udyukdn; aki- 

tin II Patnubayan; |ihatid. \\ 

Kamtin; tamuhin. 
LLORADOR, RA. adj. y s. Ta- 

matangls; umiiydk. 
LLORAR. V. n. Tumangis; umi- 

yak. II Lumuhi, || fig. Ma- 

lagldg ang alak ng patak patak; 

tumulo. I! V. a. l\\xH] itangia. 
LLORIN. NA. adj, lyakin. 
LLORigUEAR. v. n. Maghimu- 

tok ng madal^s. 
LLORIQUE. m. Paghihimut^k ng 

madalds. 
LLORO. m. Pagtangis; pagiydk. 

II Tangis. 
LLORON, NA. adj. y s, lyakin. 
LLOROSO. SA. adj. May mga 

bakds ng pagiydk. i| Nakaiiy^k; 

nakatataegis. 
LL0VEDIZ0, ZA. adj. Ikinaka- 

pit sa bubungdn na dahil sa 

kas'rai.n ay tinatagusdng mada- 

li ng ulan. |S Agua Uovediza' 

Tubig na ulda. 



— 342 ~ 



LLOV 

LLOVER. ¥. n. Utnulati. |l fig. 

Bumag«>£k Bg masagan^ aog is^ne 

bagay »a ulo ng is^ng tao; du- 

isagsS. 

LLOVIDO, DA. p. p. ng Llover, 

j{ adj. Nauukol sa isiing bagay 

na karakarakang namamalas sa 

barip. {{ m. Ang palibim na 



LLOV 

sumasakay sa daong upaug tn- 

mumpSng iaot. 
LLOVIZNA. f. Amb6n. 
LL0VIZNAR. V. n. Umamb6n. 
LL.UVIA. f. Pagul^n; ul^n. tl 

fig. KasaganaaB 6 karamihan. 
LLUVIOSO, SA. adj. Nauukol 

sa panah6ng tagul&n; mauldn. 



M 



M. f. IkalablnglimSng tltik ng 
abakaddng kastila, at panglabing- 
dalaw^ sa kaoiydng oiga eonso- 
nante, 

MACA. f. Bugb6g ng bungang- 
kahoy. j| Bahagydng bugb6g ng 
isdng bagay. |{ fig. y fam. Dayii, 

MAGABRO, BRA, adj. Kalagim- 
iagim; kakilakilabot. 

MACEADOR. m. Tagapukp6k ng 
maso. 

MAGEAR. V. a. Pukpukln ng pa- 
mukp6k na kahoy 6 maso. || 
fig. Bayuhin 

MACEO. m. PagpuKp6k ng ma- 
so. 

MACERAR. V. a. Palambutln sa 
pnkp6k. II fig, Pasakitan; pahi« 
rapan ang katawdn. || Farm, 
Babarin ang anomdng bagay upang 
kunin ang katds, 

MACERO. m. Ang may hawak 
ng maso sa Io6b ng kapulungdn. 

MACETA. f. Puluhdn ng isang 
kasangkapangpatalim. |i Pamuk. 
p6k. ii Pas6ng pinagtatamndn ng 
mga halamang namumulakl^k. 



MACICEZ. L Pagkasiksik; kati- 

pi^n, 
MAeiLENTO, TA. adi. Paydt^ 

putlain; malungkot. 
MACIZAR, V. a. Siksik^n ang 

isdng guang hanggdng sa tumi*- 

gds. 
MACIZO, ZA. adi. Siksik; ma. 

tigds. II fig, Matibay. 
MAeULA, f. Dungis. 1| fig. Ba. 

gay na nagpapaalis ng kindng. 
11 fig, y fam. Day^; lald.ng. 
MACHACADERA. f. Pangbay65 

pangpitpit. 
MACHACADOR, RA. adj. y s. 

BumabBy6; pumipitpit. 
MACHACAMIENTO. m. Pagba- 

y6; pagpitpit. 
MAGHAG^R. V» a. Bayuhin ang 

isdng bagay hanggdng madurog; 

pitpitin. II V. n. fig. Magpiliti 

magmaulit hinggil sa isang ba- 

gay- 

MACHAC0N, NA. adj. ys. Ma^ 

ulit; maurirJt. 
MACHADO. m. Palak61 na pa- 

mutol ng kahoy» 



MACH 
MAGHEAR, v. n. Magan^k ang 

mga hayop ng maraming lalaki 

kaysa babae. 
MACHETAZO. m. Hampas ng 

patalim na kahawig ng espada. 
MAGHETE* m, Pa alim na ma- 

ikli kaysa espada. || It^k. 
MAOHO. m. Hayop na lalaki. 
MAGHORRA. f. Hayop na babaing 

hindi nagaandk. 
MACHOTB. (A) m adv. Sa ham- 

pds ng pamukpok na kahoy 6 

maso. 
MACHUCADURA. f. Pagsugat; 
^ pagbugb6g. 
MACHUCAR. V, a. Sugatan; bug 

bugln. 
MADEJA, f. Labay. j| fig. y fam. 

Taoog mahin^ at pabay&. 
MADERA. f. Kahoy. 
MADERADA. f. Katipuoan ng 

mga kahoy na itinatawid sa isang 

il6g. 
MADERAJE. m. Katipunan ng 

mga kdkhoy na ginagamit sa pag- 

tatayd ng bahay at ibp» 
MADERERIA. f. Pook na pinag- 

titiodahdn ng mga kahoy. 
MADERERO. m. Magkakah6y. 

II Manggagaw^ sa kahoy 6 an- 

iuwagi. 
MADERO, m. Plrasong mahab^ 

ng kahey na bil6g 6 parisukdt. 

II fig, y fam. Taong hangdl at 

wal^ng damdamin. 
MADRASTRA, f. Asawang kaull 

ng amd 6 ali sa pakinabang ng 

mga an^k sa una. 
MADRAZA» t. fam. Inang ma- 

pagbigdy layaw at magiliw sa 



— 344 - 

MADR 

kaniy^ng mga andk. 
MADRE. f. lad. !1 Katibayang 

Jpinagkakalo6b sa mga moLgba. 
II fig. Babaing matandA sa ba-, 

yan. || Bahaybat^. [| fig. Sanhl; 

mul4; ugdt ng is^ng bagay. 
MADRIGUERA. f. Lunggd ng 

m|a hayop, gaya ng koneho. f] 

fig. Po6k na ildng, na tinata- 

hanan ng mga taong may ma- 

samdng pamumuhay, 
MADRINA. f, InunA. || fig. Ang 

babaing kumakaling^ sa ibdng 

tao sa mga na^sa at hangarin 

nit6. 
MADRUGADA. f. M^dallngaraw. 

II Pagbabangon ng maagang- 

maaga 
MADRUGADOR, RA. adj. y. s. 

Nagbabangon ng maagangmaaga. 
MADRUGAR. V. n. Bumangon 

6 gumising ng maagangmaaga, || 

fig. Uoaagap sa isang pakay. 

MADURAGION. f. Pagpapahin6g; 
pagkahin6g. 

MADURADERO. m. Pahinugan 
ng mga bungangkahoy. 

MADURAR. V. a. Pahinugin ang 
mga bungangkahoy. || fig. Ha- 
gdy sa marapat na kalagayan sa 
pamamagitan ng pagkukurd ang 
isang diwa, paaukaia at ibp. || 
V. n. y r. Mahin6g. | v. n. fig. 
Magkaguiang; magkaisip. 

MADURATIYO, VA. adj. Naka- 
pagpapahin6g. 

MADUREZ. f . Kahinugdn ng mga 
bungangkahoy. || fig. Pagkaka- 
gulang; pagkakaisip. 



— 345 — 



MADU 
MADURO, RA. adj. H i>? 
•fig. Mabalt; may isip. || Magu- 

lang; matand^, 
MAESTRA. f. Guro 6 tagapag- 

turong babae. {| Asawa ng gur6 

6 tagapagturong lalaki. 
MAESTRASALA. m. Pangulo ng 

mga alilang nagsisilbi sa mesa 

ng panginoon, 
MaESTRIA. f. Kabihasndng mag- 

turd 6 gumawg, ng isdng bagay. 
II Katibayan ng pagkaguro. 
MaESTRO, m. Guro 6 tagapag- 

tur6ng lalaki. 
MAGIA. f. Karunungang nagtu- 

tur6 ng paggawa ng mga bagay 

na dt pangkaraniwan. (1 fig. 

Kababalaghan; salamangk^. 
MAGiGO, CA. adj. Nauukol sa 

kababalagh^n 6 salamangkd.. il 

fig. Kahangahang&; katakdtakd,. 
il m. Mapagsalamangkd. 
MAGISTERIAL. adj. Nauukol sa 

pagtuturd. 
MAGISTERIO. m. Pagtutur6 at 

pamamahalH ng gur6 sa kaniyaog 

mga tinuturuan. il E^atibayang 

pagkagur6 na ibinibigdy sa paa- 

ralAn. II Tungkuling pagkagur6, 
il Katlpunan ng mga gur6 sa 

isang bansS., lalawlgan 6 bayan. 
MAGISTRADO, m. Punong ma- 

tads sa isaog bansA 6 bayan. 
II Tungkuling pagkahuk6m na 

mata&s. 
MAGISTRAL. adj, Nauukol sa 

pagtutur5. || Nauukol sa gina- 

gaw& og buting busay. 
MAGISTRATURA. f. Katung- 

kulang pagkahuk6m na matads. 



MAGN 

II Katipunan ng mga matatads 
na huk6m. 

MAGNANIMIDAD. f. Kalakbdn 

ng damdamin; kadakilaan ng ka- 

luluwd. 
MAGNAnIMO, MA. adj. May 

malaki at dakilang damdamin. 
M AGNATE . m • Taong napaka- 

rildg at dakil^ dahil sa tagldy 

na tungkulin at kapangyariban. 
MAGN^TIGO, CA. adj. Nauukol 

sa pagkabat6balani. 11 May pag- 

kabat6balani. 
MAGNETISMO, m. Kagalingang 

humitit ng bat6balani. 
MAGNETIZACI(5N. f. Pagbaba. 

tobalani. || fig. Pagakit; pagha- 

hari sa isd,og tao. 
MAGNETIZAR. V. a. Batdbala- 

niin. || fig. Akitin; pagharian • 

ang isang tao. 
MAGNIPIGAR. v. a. Padakilain; 

purihin; ibunyf. 
MAGNIFICENCIA, f. Pagka- 

maganddng lo6b sa malalaklng gu- 

gol at dakilang mga bagay. j| 

Kadakilaan; kalakhdn. 
MAGNiPieO, CA. adj. Maalin- 

d6g; dakillt. || KahangahangA. 
MAGNITUD. f. Lakl ng Isdng 

kataw&n. || fig. Kalakh^n; ka- 

dakilaan. 

MAGNO, NA. adj. Malakl; da- 
kild.. 

MAGRO, GRA. adj. Paydt; wa- 

lHng tabA. 
MAGULLADURA. f. Bugb6g. 
MAGULLAMIENTO. m. Pagbug. 

b6g; pagkabugb6g 

44 



— 346 — 



MAGU 
MAGULLAR. v. a- Bugbugin ang 

katawdn. || v. r. Mabugb6g. 
MAHOMETANO, NA. adj. Su- 

musunod sa aral ni Mahoma. 
MAHOMETISMO. m, Aral ni 

Maboma, 
MAIDO. m. Ngiydw ng pus^. 
MaINEL, m. Barandilya ng hag- 

danan. 
MAITINES. m. pl. Da?al sa ma- 

dalingaraw sa mga simbahaa. 
MAIZ. m. Mafs, 
MAIZ4L. m. Maisan. 
MAJADA. f, Pook na pinagsi- 

silungan sa mga hayop kung 

gabf. II Tai ng mga hayop. 
MAJADERIA. f. Salit^ 6 gawdng 

mangmdng, waldng isip at naka- 

mumuht, 
MAJADERO, RA. adj, y s. fig. 

Mangmdng at matigds ang ulo. 
MAJAR. V. a. Dikdikln; durugin. 

II fig. y fam. Muhifn; yamutia. 
MAJESTAD. f. Kalakh^n 6 ka- 

dakilaan.ll Paggalang na iniuukol 

sa Diy6s. 
MAJEST[JOSO, SA. adj. Dakil^; 

marildg. 
MAJO, JA, adj. fam. Napapala- 

mutihan; marikft. 
MAL. m. Kasama^n. || Kapinsa- 

laang tinatamd ng isang tao 6 

ngkayamanan. || Kapahamakdn. 

II Med' Karamdaman; sakft. 
MaLA. f. Supot na katad na 

pinagsisidl^n ng mga sulat sa 

koreo. || Pahatirang sulat 6 ko- 

reo. 
MALAC0NSEJAD0, DA. adj, Gu- 

magaw& ng kabalbal^n dal^ ng 



MALA 

masamans kiDamihasahan; masa- 

mdna turd. 
MALAC0STUMBRAD0, DA. adj. 

M«sam^ng pinagkamihasahan. 
MALAYENIDO, DA. adj. Mahi- 

rap makisama 6 makiugall sa 

kapuw^,. 
MALAYENTURA. f. Kasawiang- 

palad. 
MALAYENTURADO, DA. adj. Sa- 

wfngpaiftd; kap6^ kapalaran, 
M ALA VENTUR ANZ A . f . Kasa- 

wiangpaiad; kapahamakan. 
MALBARATADOR, RA. adj. y s. 

Naglulugsak ng pagaari 6 kaya- 

maDau. 
MALBARATAR, v, a. Ipagbili 

ang kayaman n 6 pagaarl vg 

mura. j'] Lugsakfn 6 aksayah^a 

ang pagaar!. 
MALGASAR. V. a. Ipakasal ang 

isdng tao ng waldng mga bagay 

na kinakailangan sa ikaliligaya 

sa pagaasawa. || v. r. Magasawa 

ng walang mga bagay na dapat 

ikalipaya sa paetsasama, 
MALGASO. m. Kataksildn; kali- 

luhan. 
MALGOMER. v. a. Kumain ng 

hindt hust6 6 tamilmfl. 
MALGOMIDO, DA. p, p. ng Mal- 

eomer, || adj. Hindt bus6g. 
MALGONTENTO, TA. adj Hindi 

nasisiyah^n 6 masukal ang lo6b. 

II Hindt mapalagdy, manggugu- 

16 sa katahimikan ng bayan, 
MALGORTE. m. Paglabdg sa mga 

kautusdng nauukol sa pagputol 

ng mga punungkahoy sa bun- 

d6k. 



— 347 



MALC 
MALGRIADO, Da. adj. Masamdng 

tur6; waldng gaUng; waldng pi 

nagaralan. 
MALDAD. f. Kasamaan, || Ga- 

wang lihis at masam^. 
MALDEGIR. v, a. Sumpaia ang 

iedng tao 6 bagay. || v. n, Mag- 

murd; lumait. 
MALDieiENTE. p. a. ng Malde- 

eir. Nanunumpd. H adj. Mapag- 

murd; mapagtungayaw, 
MALDieiON. f. Sumpdng iniu- 

ukol sa isdng tao 6 bagay. 
MALDISPOESTO, TA. adj. May 

damddm. j( Hmd! hand& sa isdng 

bagay. 
MALDITO, TA. p. p. ng. Malde- 

eir. II adj, Napakasamd; tam- 

palasan. II adj. y s. Ang pina- 

rurusahaa ng Diyos sa ap6y na 

wald.ng hanggdn. 
MALEAR. V. a. Sirain 6 ipangan- 

yayjt ang isdng bagay. II fig. 

Hikayatin sa masam^ ang isdng 

tao. II V. r. Masirlt 6 mapangan- 

yay& ang isdng bagay. || v. r. fig. 

Mahikayat sa masam& ang isang 

tao. 
MALEGON. m. Bakod na bat6 

6 tambdk na karaniwang giaa- 

gawdng panangga sa tubig. 
MALEDICENCIA. f. Pagmura; 

paglait; panunungayaw. 
MALEFICENCIA. f. Kaugaliang 

gumaw^ Dg masam^. 
MALEEieiAR. ^. a. Gumaw^ ng 

masam& 6 kapinsalaan sa isdng 

tao 6 bagay. II Gawayin 6 ku- 

lamin. 
MALEEieiO. m, Kapanganyayaang 



MALE 
gawd ng pangungulam 6 pangga' 
gaway. || Pangungulam. 
MALfiFICO, CA. adj. Nakapipin- 
sal^ at nakasisir^ sa kapuw^ sa 
pamamagitan ng pangungulam 6 
gawdng masamd. || Gumagaw4 
ng kapinsalaan 6 kapahamakdn. 
II Manggagaway 6 mangkuku- 
lam. 

MALESTaR. m. Kabalisahdn; 
damddm na di eukat maipag- 
saysay. 

MALEV0LENCIA. f. Kaloobang 
masam^. 

MALfiVOLO, LA. adj, y s. Ma- 

hiiig sa paggawd ng masam^. 
MALEZA. f. Kasukalan. 

MALGASTADOR RA. adj. y s. 

Naglulugsdk 6 mapaglugsdk ng 

salapt. 
MALGASTAR. v. a. Lugsakia 6 

lustayin ang salapi; aksayahin 

ang salapt sa paggugugol na ma- 

sam^ at walang kabuluh^n, 
MALHABLADO, DA. adj. y s. 

Waidng kahihiydn 6 pangahas 

sa pagsasalit&. 

MALHADADO, DA. adj. Kulang- 
palad. 

MALHECHO, CHA, adj. Nauukol 
sa taong may masam^ng panga- 
ngatawdn. || m. Gawdng masa- 
m&, 

MALHECHOR, RA. adj. y s. Gu- 
magawS ng masamg 6 lab^g sa 
matuwid. 

MALHERIR. v. a. Sugatan ng 
malubhS,. 



348 — 



MALI 
MALieiA. t. Kasamadn. \\ Hilig \ 

aa masam& at mahalay. li Pag- 

lilihim ng nasa lo6b. li Katala- 

sao ng isip. || fam. Hinai&. 
MALieiAR, V, a. Paghinalaan; 

pagsalooban ng dt mabuti. || v.r. 

Maghioal^; magsalo6b ng dt ma* 

buti. 
MALieiOSO, SA. adj. y s. Ma- 

pagbintdng; mapaggawa ng kasa- 

madn. || May tagldy na kasa- 

ma^n. 
MALIGKIDAD. f. Hilig ng lo6b 

sa paggaw^ ng masama. || Ka- 

samaan. 
MALINTENCIONADO, DA. adj. 

y 8. Masamdng budhi 6 hangdd. 
MALMANDADO, DA. adj. y s. 

Ayaw sumun6d; gumagaw^ ng 

masamS ang lo6b. 
MALMETER. v. r, Maglustdy; 

magiugsdk ng pagaarl. il Umakit 

6 magbuns6d sa kapuwl^ na gu- 

maw& ng masamft. 
MALMIRADO, DA- adj\ Kinaga- 

galitan ng kapuwL || Wal&ug 

galang; waldng pagtingtn. 
MALO, LA. adj. Masam&. || Na- 

kasasam&; nakapipinsalli. || May- 

saklt 6 may damd^m. || fam. Ma- 

Uk6t. 
MALOGRADO, DA. p.p.ngMa- 

lograr. || adj. Hindl natam6; 

hindt sumapit sa kapanahunan; 

namat&y ng maaga 6 wal^ sa 

kapanahunan. 
MALOGRAR. v. a. Sayangin 6 

hindt pakinabangan ang isdng 

^^g^Yi gaya ng pftnah6Q, gaw&, 

pagkakata6n at ibp, || v, r. Mi. 



MALO 

bigd ang hinahangid. || Mama- 

tdy ang isdng tao ng maaga 6 

wal^ sa kapaoahunan. 
MALOGRO. m. Pagkasayang ng 

isdng bagay. 
MALPARADO, DA. adj. Nagda- 

nas ng malakiag kasiradn. 
MALPARIDA. f. Babaing naku- 

nan. 
MALPARIR. V. a. Makunan. 
MALPARTO. m. Pagkakuha 6 

pagkaagas ng kabuntisdn ng ba- 

bae. 
MALQUERENCIA. f. Masamdng 

hangdd sa isdng tao 6 bagay. 
MALQUERER. v. a. Magkaro6Q 

ng masamdng hangdd sa isdng 

tao 6 bagay. 
MALQUISTAR.. V. a. Pasamain 

6 siraan ang is^ng tao sa ibd. 

li V. r. Sumamd |6 masiraan 

ang is^ng tao sa kapuw^. 
MALQUISTO, TA. adj. Pinasam& 

6 siniraan sa kapuwa 6 mga 

tao. 
MALSANO, NA. adj. Nakapag- 

kakasakit; nakasis.r^ sa katawda. 
II Masasaktin. 
MALSiN. m. Ang nagsasalit^ ng 

sam& ng kapaw^. 
MALSONANTE. adj. MasamSn» 

tur6g. II Nauukol sa aral 6 pa- 

ngungusap na masamdng ding* 

gin. 
MALSUPRIDO, DA. adj. Waldng 

gaanong pagtitiis. 
MALTRATAR. v. a. Paslangin sa 

gaw& 6 aa salitA ang isdng tao, 

II Sirain; aksayahin. 



— 349 — 



MALT 
MALTRATO. m. Pagpasldng 

sa gawS, 6 sa saiit^. 
MALTREGHO, CHA. adj, Pinas- 

lang; nagdanas ng maiaking 

kasir<»dn. 
MALYADO, DA, ad]. y s. Na- 

paka8amft. 
MALYENDER, v. a, Magpangu- 

lugf; ipagbili ng murangmura. 
MALVER8ACI6n, f. Paglustdy 

Dg salapt. 
MALYERSADOR, RA. adj. y s. 

Manglulustdy ng salapt ng ibd. 
MALYERSAR. v. a. Lustayla 

ang salapt ng ibd. 
MALLA f- Matd ng lambat. || 

Baluti; kotomaya. 
MALLERO. m. Manggagaw^ ng 

lambat. || Manggagawi ng ko- 

tomaya. 
MAMA. f. Suso, 
MAmA. f. fam. Ind. || Nanay, 
MAMADA. f. fam. Pagsuso. [i 

Panahdng itinatagdl ng pagsuso 

ng sanggol. 
MAMADERA. f. Pangkuha ng 

gatas sa suso ng mga babae. 
MAMADERO, RA. adj. Masusu- 

so. 
MAMADOR, RA. adj. y s. Ang 

sumususo kung nagbabawas ng 

gatas ang mga babae. 
MAMAR. V. a. Susuhin; hititfn 

sa pamamagitan ng ngusdi labi 

at dil^ ang gatas sa suso. || 

fam* Lunukfn 6 lulunln. 
MAMON, NA. adj. y s. Sumu- 

suso pa; hindl pa naaawat sa 

suso. II Malabis sumuso. 
MAMOSO, SA. adj. Nauukol sa 



MAMP 

bat^ 6 hayop na malakds sumuso, 
MAMPARA, f. Panabing sa lo6b 

ng bahay. 
MAMULLAR. v, a. Kumain 6 

n^umuydng kahawig ng sumususo. 

II Magsalit& ng mahina at dt 

mawatasan. 
MANADa. f. Kawan ng mga 

hayop na inaalagaan ng isdng 

pastol. II Bunt6n ng dam6, trigo, 

palay at ibp. na madadampot 

ng kamdy. 
MANADERO. RA. adj. Nauukol 

sabumubukal. II na Past61 ng isang 

kawang hayop. || Bukdl. 
MANANTIAL. ad] Bumubukdl. 

II m. Bukal. |i fig. Ang pinag- 

bubuhatpn ng isdng bagay. 
MANaR. V. n. BumukdL || fig. 

Sumaganii ang isdng bagay. 
MANGEBA. f. Kaluny&. 
MANGEBiA f. Bahay ng masa- 

samdng babse. 
MANCEBO, m, Bata 1| BinatA. 
MANdLLA f. Dungis ng kapu- 

rihdn. 
MANGILLAR. v, a. Dungisan ang 

kapuriban ng isdng tao, 
MANdPAR. V a. Supilin; bu- 

sabusin ang isdng tao. || v. r. 

Masutil; pabusabos. 
MANCO, CA. adj. y s. Kulang 

ng isdng Wamay; kimdw; komang. 
MANCOMIJN. (De) m. adv, Pi- 

nagkaisahdn ng dalawd 6 higlt 

sa dalawang tao* 
MANCOMUNAR, v. a. Pagkai. 

sahln ang mga tao, lakds 6 

kayamanan hinggfl sa isdng la- 

yon. II V. r. Magkaisi; mag- 

sapi. 



- 350 



MANC 

MANGOMUNIDAD. f- Pagkaka- 
isa; pagsasapi. |j Kapisanan ng 
ildog naunisipyo 6 lalawigan hing 
^ii sa isdng haydg na layunin. 

MANGHA. f. Dungis. || fig, Ka- 
siraang puri. 

MANCHADIZO, ZA, adj. Madaling 
madungisan. 

MANGHADO, DA,. p. p. ng Man- 
ehar. II adj May dungis. 

MANGHAR. v. 8, Dungisan ang 
isdng bagay, II fig. Siraang puri 
ang isdng tao. || v. r. Madungisan. 
II V. r. fig. Masiraang puri. 

MANDA. f. Pagkakaloob ng isdng 
bagay na ginagaw& ng- ising tao 
«a kapuwa. || Alay 6 pamana na 
ginagaw4 ng isdng tao sa kani- 
ydog kasulatang habilin 6 tes- 
tatnento, 

MANDADERO, RA. m. y f. Utu- 
sdn. 

MANDADO. m. Utos. || Pabilin, 

MANDAMIENTO . m, Utos ng 
pund sa kaniydng pinagpupunuan. 
II Ang bawa't isd ng sampung 
utos ng Diyos. II For. Utos na 
inilalagdA ng hukom sa pama- 
magitan ng kasuiatan sa pagpa- 
patupdd ng isdng bagay. || pl 
fig. y fam. Ang limdng daliri 
ng kamdy. 

MANDANTE. p, a. ng Mandar. 
Naguutos, 

MANDAR. V, a. Magutos; mag- 
lagd& ng isdng kautusdn. || 
Magkalo6b 6 magpamana ng 
isdng bagay sa \h& sa pamama 
gitan ng kasulatang habilin 6 
testameato. || Magalay^ manga- 



MAND 

ko ng isdng bagay. f| MagpadaM. 

11 Maghabilin. H v. n, Mama- 

hal^; magharl. 
MANDATARIO. m, For Ang 

taong gumagandp ng i'^ang u- 

tos. 
MANDATO. m. Utos; bilin. 
MANDIBULA. f. Sihang. 
MANDIBULAR, adj. Nauukol sa 

sihang. 
MANDIL. m. Tapl sa harap. 
MANDO: m. Kapangyarihang tag- 

lay ng isd,ng pund sa kaniydng 

nasasakop. 
MANDOBLE. m. Tag& 6 hampds 

na ubos lakas ng dalawang ka- 

may, II fig. Pangusap na ma- 
. tindi. 
MANDON, NA. adj. Nagpapaki- 

ta ng malabis na kapangyarihan 

at naguutos ng labis sa karam- 

patan. 
MANDRiA. adj. y s. Kap6s sa 

isip; walang saysdy. 
MANDUGAR. v. n. fam. Kuma- 

in. 
MANEA. f. Lubid na panali sa 

mga paa ng hayop. 
MANEAR. V. a. Talian sa pa& 

ang kabayo. 
MANEJAR. V. a. Isakamay 6 

iayos ang is^ng bagay. || Pama- 

balaan ang mga kabayo. II fig. 

Mamahali; mangasiw^, || v. r. 

Gumaldw 6 kumilos. 
MANEJO. m. Pagaayos 6 pag- 

sasakam^y ng isdng bagay . || 

Pamamahal^ samgakabayo. || fig. 

Pangangasiw4 at pamamahal& sa 

ig&ng kalakal. 



— 361 — 



MANE 
MANERA, t Ayos at paraan ng 

paggawg, ng isang bagay. W Tin 

dig at mga kilos ng isdng tao. 

li Barageta ng saya. 
MANPLA, f. fam. Kalunydng 

babae. 
MANGA' f. Manggds, II Lambdt 

na pangisdfi; dala. 
MANGLAR. m. Latidn. 
MANGO, m. Puluhan ng anomdng 

kasangkapang patalfm. 
MANGONADA. f. Hamp^s ng 

bisig at manggds. 
MANGOTE. m. fam. Manggds 

na maluang at mahabS;. 
MANGUERAl. f. Mar^ Lonang 

may pahid na alkitraa, na hugis 

mang^^s, na ginagamit na pang- 

tubi» ng mga sasakyan. 
MANGUETA. f. Pantog na baldt 

na ginagamit na panglabatiba. |! 

Pinggd. 
MANIa. f. Kabaliwan; kaulul^n. 

|j Hangdd na hindl tumpdk. 
MaNIAGO, CA. adj, y s. Baliw; 

ulol; sumpungin. 
MANIATAR. V. a. Talian ang 

mga kamdy. 
MANIATieO, CA, adj, y s. Sum- 

pungin; ballw. 
MANieOMIO. m. Pagamutan at 

ampunan sa mga baliw at ul61 
MANieORTO, TA. adj. y s. fig. 

y fam. May pagkamaramot, 
MANIF£STACi6n. f. Pagpapa- 

kilala; paghahayiSg. II Pamahayag. 
MANIEESTAR. V. a. Ipakilala; 

ipahayag. || Itanydg. || v. r. Mag 

hayag; magpakilala. |i v. r. Ma- 



MANI 

tanySg. 
MANIPIESTO. TA. adj. Hay^g; 

maliwanag. |j m. Kasulatang nag- 

papakilala at naghahayig ng ising 

bagay, 
MANILARGO, GA. ad^. May 

mahabang mga kamidy. \\ fig. 

Mapagbiyay^. 
MANILLA. f, Gal^ng. 
MANIOBRA. f. Ang alinm^ng 

gawd.ng ginagandp sa pamama- 

ttitan rg mga kamdy, II Mar, 

Pagpapakilos ng mga sasakydng. 

dagat. II Mil. Pagsasanay ng 

hukb6. 
MANTOBRAR. V. n. Guman&p ng 

mga paggaw^ sa pamamagitan 

ng mga kamdy. 
MANIPULO. m. Ang nakasabit 

sa kaliw^ng kamdy ng pari sa 

oras ng pagmimisa. 
MANIQUi. tn. Hugis na guma- 

galdw na pinaglalapatan ng mga 

mananahi. |1 fig. y fam, Taong 

mahink at maiklt ang isip na 

napatatangay sa ibd, 
MANIR. V. a. Gawing ang mga 

lamdngkati at ibd pang pagkain 
/ ay lumamb6t at tabl^n ng sangkap 

bago ilutd 6 kanin. 
MANIRROTO, TA. adj.ys. Ma- 

pagbiyayang Iubh&. 
MANIVACIO, CIA. ad]. fam. Wa- 

Idng dai^ aa kamdy. 
MANJAR. m. Pagkain. || fig. 

Pagliliwaliw 6 paglilibdng na nag- 

papalakas at nagpapasigld sa 

isip. 



MANO 
MANO. 1. Kamdy. || Ang alin- 

mdn sa dalawang paang pama- 

unahdn ng mga hayop. 1| Halo. 

il fig. Ang taong gumagandp ng 

ising bagay. H fig. Lakds* ka- 

pangyarihan, || fig. Tangkilik; 

lingap; aw^. || fig. Tulong; sak- 

lolo. 
MAN0J0. m. Bigkis ng dam6 

6 ibdng bagay. 
MANOPLA. f. Ba uti ng kamay. 

II Latikong maikit. 
MANOSEAR. v, a. Hipuin ng 

kamdy ang is^ng bagay; lamasin 

ng kamdy. 
MANOSEO. m. Paghipd 6 pag- 

lamas sa kamdy ng is^ng bagay. 
MANOTADA. f. Tampdl 6 da- 

gok. 
MANOTEAR. v. a. Tampalln; 

dagukan, 11 v. n. Kumumpds 

ang mga kamdy sa pag8asalit& 
MANOTEO. m. Pagtampdl; pag- 

dagok. II Pagkumpas ng mga ka- 

m&y sa pagsasaHt&. 
MANQUEAR. V. n, Ipakita ng 

isdng tao ang kaniydng pagka- 

komang; magkomangkomangan. 
MANQUEDAD. f Kakomangan; 

kakimawdn. II fig. Kakulang&ii 

6 kapintaean. 
MANSALYA. (A) m. adv. Wa- 

ling anom^ng kapanganiban. 
MANSEDUMBRE f. Kalubayin 

at kabaitan sa pakikibarip. || 

fig. Katahimikan. 
MANSEJ6n, NA. adj. Nauukol 

sa mga bayop na lubhdng ma* 

am6. 
MANSI6n. f. Pananab^n 6 pag* 



52 

MANS 
tigil sa is^ag pook. 11 Tahanan; 
tuluyan. 

MANSO, SA. adi. Maamd at 
mabalt na lo6b. || fig. Tahimik. 

MANTA. f. Kumot; balabal. 

MANTEGA. f. Mantik^ 6 tab& 
ng baboy at ibp. 

MANTEGOSO, SA. adj. Maman- 
tik^ 6 maraming tab&. || Naha- 
hawig sa mantikl^. 

MANTEL. m. Kayong itinataklp 
sa mesa 6 dulang na kinakanan, 
at ibp. 

MANTENEDOR. m. Ang taga- 
pamahal^i sa isdng lar6, at ibp. 

MANTENER. v. a. Subaybayan 
ang is^og tao ng kinakail >ngaog 
pagkain; pakanin. || Ingatan ang 
isdng bagay. ]| Alalayan ang 
isdng bagay upang huwdg ma- 
hulog 6 mabatukt6t. || Ipagpa- 
tuloy ng kus^ ang ginagawS. ii 
Ipagtangg6l 6 tangkiiikin ang 
ieang palagay. i| v. r. Mabuhay 
sa sariling hanap. || v. r. Ma- 
malagi sa kalagayan 6 pasiyd. 

MANTENIMIENTO. m. Pagpa- 
pakain 6 pagkain, || Ang kina- 
kain 6 pagkabuhay. 

MANTEO. m. Balabal na maha- 
bang may kuwelyo. 

MANTEQUERA. f. Manggaga- 
wang babae ng mantik^, || Mag- 
mamangtik^. || Lalagy^n ng man. 
tikli. 

MANTEQUERfA. f. Gawaan ng 
mantikS.. 

MANTEQUERO. m. Manggaga- 
wang lalaki ng mantik&. || Mag- 
mamantiki. 



353 



MANT 
MANTERA. f. Babaing tumata- 

bas at gumagaw& ng mga balabal. 

11 Babaing naglalakd ng balabal, 

MANTERO. m Laiaking manar- 

gagaw^ ng balabal. || Lalaking 

naglalak6 ng bal^bal 
MANTILLA. f. Talukb6ng ng 

mga babae. 
MANTO. m. Lamb6ng; balabal. 

II Pananamit ng mga prinsipe. || 

fig. Ang nagkakaQl6ng at nag 

tatago ng isaag bagay. 
MANUAL. adj. Ginagawd ng mga 

kamdy. || Madaling isagawS {{ 

Magaang gawin. || fig. Madallng 

mabatid. || m. Akldt na kina- 

tatalaan ng lalong mahalagd sa 

isdng bagay. 
MANUBRIO. m. Hawakdn sa 

mga gul6ng na pinaiikit. 
MANUFACTURA. f. Yari 6 gawsi 

sa kamdy. || Pagawaan. 
MANUFACTURAR. v. a. Guma- 

w&. 
MANUFACTURERO, RA. adj. Na- 

uukol sa yari 6 gawS. sa kam^y. 
MANUMISION. f. Pagpapalaylb 

sa alipin. 
MANUMITIR. V. a, For. Palayain 

ang alipm. 
MANUSGRIBIR v. a. Sulatin sa 

kamdv, 
MANUSGRITO, TA. adj. Sulat 

kamdy, || m. Papel 6 aklat na 

sulat kamay- 
MANUTENeiON. f. Pagpapakain 

6 pagkain. || Pagaalag^ at pag- 

kupkop. 
MANZANA. f, Mansanas. || Katl- 

punan ng mga bahay na mag- 



MANZ 

kakaratig. 
MANZANAR. m. Lupang taniman 

ng mga punong mansanas. 
MANZANO. m, Pund ng man- 

sanas 
MANA. f. Katalinuhan; kagalingan, 
II Laldng 6 talas ng isip. H 

Gawt; asal. 
MANANA. f. Umaga. adv. t. 

Bukas. II fig. Sa darating na 

panah6n, 
MANANIGA, TA. f. Paguumagd. 
MAPA. m. Larawaa ng lupS. 6 

bahagi nit6. 
MAQUINA. f. Kaeangkapang gi- 

nagamit sa paggawi ng anomgn; 

makina. || fig. y fam. Tahanang 

malaki at matads. || fig. y fam- 

Karamihan at kasaganaan. 
MAQUINACI6n. f. Pakana;sild. 
MAQUINAL. adj. Nauukol sa 

mga gaiaw at takb6 ng makina* 
MAQUINARIA. f. Karunungang 

nagtuturd ng paggawA ng mga 

makina. || Katipunan ng mga 

makina. 

MAQUINISTA. eom . Manunuk- 
Ids 6 manggagawa ng makina. || 
Ang nagpapalakad ng makina^ 

MAR. amb. Dagat. j| fig, y fam. 
Karamihan ng isdng bagay na 
eukat sabihin 6 gawin. 

MARAI^A. f. Kasukalan. || fig. 
Kagusut^n ng mga hibld 6 bu- 
h6k. II fig. Kasinungalingang ga- 
w4gaw& upang guluhin 6 ihapay 
ang isdng kalakal. 

MARASrERO, RA. adi. y s, Ma- 
panggul6. 

45 



354 



MARA 
MARAYILLA. f. Pangyayaring di 

karaniwaii na nakapanggigilal^s. 
II Pag^atakd 6 panggigilalds. 
MARAYILLAR. v, a. Hangain; 

paGpgilalasfn. || v. r. Mahang^; 

man^gilalds. 
MARAYILLOSO, SA. adj. Ka- 

hangah^ing^; kagildgilalds. 
MARBETE. m. GiHd; pilete. 
MARGA. f. L^lMwigan. || Tatnk. 

II Panat^k. i| Pagtatdk. 
MARGaR. V. a. Tatak^n, || fig. 

Ipakilala sa isang tao ang isdng 

bagay na karapatdapat pansinin. 
MARGIAL. adj. Nauukol sa dig- 

m& II fig. Tapdt na kalooban. 
MARGO. m. Big^t i.a kalahating 

libra, 6 230 gramo. || Paind ng 

ninto at ibp. 
MARGHA. f. paglakad; pagali^, 

II Mil. Tugt&g ng tambol 6 pa- 

kakak sa paglakad ng hukb6. 
MARGHAOTE. adj. Nauukol sa 

pangangalakal. || m. Manganga- 

lakdl. II Sukl. 
MARCHAR. V. n. Lumakad; mag- 

lakbdy; umaHs. || v. r. Lumayas; 

yumfto; pumanaw. 
MAECHITABLE. adj. Malalanta; 

malulu6y. 
MARCHITAR. v. a. Luuyin; lan- 

tahin. || fig. Papayatin; pahinain; 

pakupasin. || v. r. Maluoy; ma- 

lantd; kumupas. || v. r. fig. Ma 

ngayayat; manghina. 
MARCH1TEZ. f. Pagkalu6y; pag- 

kalantd. 
MARCHlTO, TA, adj. Lu6y; lan- 

t&; mahina. 
MAREA. f. Paglak{ at pagkati ng 



MARE 

tubig sa dagat. || Dalampasigan 

ng dagat na inaabot ng lakf ng 

tubig. I) Hanging banayad na 
•natthubuhat sa dagat, 
MaREaJE. m. Mar^ Pagdaragdt 

6 pagb'laydg, || Tunguhin ng mga 

sasaky^nKdagat sa paglalay^g. 
MAREA^^TE. adj. Nagdaragat 6 

naglalay^g. II Mangangalakal da- 

eat. 
MAREAR. V. a. Palakarin ang 

sasakyanatdagat. || Ipagbili sa 

madla ang mga kalakal. II fifcc. 

y fam. Pagalitin; yamutiQ. || 

V. r. Malul^. II v, r. fig. Ma- 

galit; mayamdt. 
MAREJADA. f. Galaw ng mala- 

laking alon sa dagat; daluyong. 
MARE MAGls^UM. loe. lat . fig, 

y fdm. Kasaganaan; kalakhdn 6 

di pagkakaoaayaw ng mga ba- 

gay, 
MAREO. m. Hilo. || fig. y fam. 

Kaabalahan; galit. 
MARETA. f . Galdw ng mga alon 

sa dagat kung nagsisimul^ng hu- 

mangin* 
MAREIL. m. Garing. 
MaRGETS^ amb, Dulo at gilid ng 

isdng bagay. || Puang na wal^ng 

sulat sa isdng tabi ng sulat. 
MARGINAR. V. a. Lagyan ng 

puang na malinis ang isang tabl 

ng sulat. 
MAR1C()N; m. fig. y fam. Bina- 

bae;lalakingkilo8 babaeat duw^g. 
MARIDABLE. adj. Nauukol sa 

pamumuhay ng magasawa. 
MaRIDaJE. m. Pagkakais^ at ma- 

buting pagsasama ng magasawa. 



355 



MARI 

MARIDAR. V. n. Magasawa. || 
fig. y fam. Pagkabitin 6 pag- 
samahia. 

MARIDO, m. Asawang laiaki. 

MARIMAGHO. m. fam. Babaing 
may pangangatawdn at kilos la- 
laki. 

MARIMANTA. f. fam. Panakot 
sa mga bata. 

MARIMORENa. m. fdm. Away 
6 baV^ag. 

MARINA. f. Bahaei n| lupang 
naalaoit sa dagat. || Pintura ng 
dagat. II Karunungang nagtutu- 
ro sa pagd^ragat 6 paglalaydg. 
II Katipunan ng mga ea^aky^ng- 
dagat ng isdng bans&. j| Kali 
pun* n ng mga mangdaragat. 

MARINAJE. m. Pagsasanay sa 
pagdaragat 6 paglaiayag, 1! Ka- 
tipuaan ng m?a magdarapd,t. 

MARINERIA. f. Pagdaragdt. || 
Katlpunnn ng mga magdaragat. 

MARINERO, RA. adj. Sinasabi 
sa sasakydngdagat na gumagandp 
ng DQga pagsasanay ng paglalayag 
6 pagtakbo sa dagat. || m. 
Magdaraeat. 

MARlNESeO, CA. adj. Nauukol 
sa magdaragat, 

MARINO. NA. adj. Nauukol sa 
dsaat, II m. Magdarag^t. 

MARIPOSA. f. Par6par6. 

MARISGAR. V, a, Manguha ng 
talaba, suso, haladn at ibp. 

MaRISGO. m. Ang lahdt ng si- 
ngdw sa ilalim ng dagat na may 
matitigds na balat. gaya ng ta- 
laba, haladn, kapis at ibp. 

MARISMA, f . Lupang mababang 



MARI 

inaapawan ng tubig sa dagat. 
MARlTALr adj. Nauukol sa asa- 

wang lalaki 6 pamumuhay ng 

magasav«a. 
MARITIMO, MA. adj. Nauukol 

sa dagat 6 mga bagay sa dagat. 
MARMITA. f. Palay6k na bakal 

6 tanso, na may takip na lapat. 
MARMITON. ra. Utusdn sa ku- 

sina. 
MARMOREO A. adj. Uring mar- 

m61. II Kahawig ng marm6l. 
MAROMA. f, Lubid. 
MARRANO. m. Baboy. || fig. y 

fam. Lalaking salaul^, 
MARRAR. V. n. Magkulang; mag- 

kamalt. |j fig. Malihis sa ma- 

tuwid. 
MARRAS. adv. t, fam, Ang gi- 

nawa, sinabi 6 nangyari ng nag- 

daang panah6n. 
MARTILLADA. f. Pukp6k ng 

martilyo, 
MARTILLAR. v. a. Pukpukin ng 

martilyo. 
MARTILLAZO. m. Hampas na 

malak^s ng marti yo. 
MARTILLEO. m. Pagpukp6k ng 

martilyo. || fig. Ang anora^ng 

ugong na nakabibingi na Iikb& 

ng pukp6k ng martilyo. 
MaRTILLO, m Pamukpok na 

bakal. 
MARTIR. eom . Ang pinasakitan . 
II flg. Ang nagbabati ng ma« 

laking hirap at mga gawain, 
MARTIRIO. m. Kamatayan 6 mga 

pasakit na tiniis dabilsa pananam- 
palataya. || f]ff. Ang alinmdng ga- 
wd^ng mahablt at mabirap. 



MART 
MARTIRIZAR. v. a. Pahirapan 

ang ia^ng tao 6 alisdn ng buhay 

dahil sa pananampalataya. || fig. 

Pasakitan; pagdusahin . 
MARTIRILOGIO. m. AkMt 6 

talaan ng mga martir. n Talaan 

ng mga bandl. 
mAS. adv. eom. Htgit; lald; la- 

bis. 
MAS. conj. advers. Suba!; ngu- 

nia. 
MASGADURA. f. Pagnguya. 
MASGAR. V. a, nguyaln; ngataln. 

II fig. y fam. Magsalita ng ma- 

hin^ at masulo. 
MASGARA. f. Taklp sa mukh^. 

II Damit na pangbaldtkayd. II 

Dahilan; bal^tkay6. 
MASeULlNO, NA. adj. Nauukol 

sa la'aki. 
MASLO. m, Pund ng buat6t ng 

mga hayop, 
MASTELEKO. m. Mar. Palong 

maliit na inilalagdy sa mga sa~ 

sakydngdagat. 

MASTICAGI6N. f. Pagnguyd. 
MASTIGAR. V. a. Nguyain; ngu- 

muyA. II fig. Liningin; kuruin. 
MASTIGATORIO, RIA adj. Ngi- 

nunguyA. 

MASTURBACI6N. f. Pagsaaalsdl. 
MASTURBARSE. v. r. Magsal- 

MATADERO. m. Po6k na pinag- 
papatayin ng mga hayop na 
ipinagbibili sa madlA. 

MATADOR, RA adj. y s. Ma- 
mamatay 6 pumapat^y ng tao 
6 hayop. , 



366 — 

MATA 
MATAPUEGO. m. Pamatay ng 

ap6y, 
MATALOTAJE. m. Baong tagMv 

sa sasakydngdagat 6 da6ng. || 

fig. y fam, Katipunan ng ma- 

raming bagay na magkakaiba at 

waldng husay . 
MATANZA. f. Pagpatay. || Pag- 

kakamat^y ng mga tao sa digm^, 

!j Katipunan ng mga baboy na 

papatayin. 
MATAR. V. a. Patayin. || Pata- 

yin ang ilaw. || fig. Puksaln; 

lipulin. II V. r. MagpaKamatdy. 

II V. r. Mamatdy ang ilaw. 
MATARIEE. m. Mamamatay ng 

baboy na ipinagbibili sa madl^. 
MATASANOS. m. fig. y fam. Ma- 

samdng manggagamot, 
MATASIETE, m. Mayabang; pa- 

lal6; mapagmatapd.ng. 
MATEMAtIGA. f, Karunungan 

sa pagbilang. 

MATEMATieO, CA. adj. Naun- 
kol sa pagbilang. || m. Ang 
maalam ng karunungan sa pag- 
bilang. 

MATERIA. f. Bagay. || Sangkap. 
II Nana. || fig, Ang alinmdng 

bagay na bumubu6 sa isdng 

gawA. II fig, Dahiidn. 
MATERNAL. adj. Nauukol sa 

in^. 
MATERNIDAD. f Pagkaind. 
M4TERN0, NA. adj. Nauukol 

sa ina. 
MATIZ. m. Pagkakasalit ng 

ibd t ibdng kulay na magkakasa- 

ma. II Batik. 






— 35i 



MATI 
MATIZAR. V. a. Pagsalitsalitia 

ang iba^t ibaDg kuiay na mag 

kakaeama^ |[ Lagyd,a aeg i ang 

kulay ng batik. 
MATORRAL. m. Paratig na ma 

sukal, 
MATOSO, SA, adj. Masukal. 
MATRAGA, f. Batingdw na kahoy 

Da giaagamit kung mahdl na 

artiw. 
MATRieiDA. eom. Ang pumatdy 

sa kaniyang ind.. 
MATRieiDIO. m. Kasalanang pag- 

patdy sa kaniydng ind. 
MATRieULA, f. Talaan ng mga 

pangalan ng taong nagpapasulat 

hingpil sa isang layon. 
MATRIOULAR. V. a, Ir.al& ang mga 

pangalan ng tao. || v. r. Mag- 

pa«=u]at. 
MATRIMOI^IAL. ad j . Nauukol sa 

pagaasawa. 
MATRIMONIAR. V. n. Magasawa. 
MATRIMONIO. m. Pagaasawa. || 

fam. Magasawa. 
MATRIZ. f. Bahaybata. || Hyl- 

mahan. 
MaTROISTA. f. Babaing mabdl na 

kumakaiiDg^ sa islng kaanakan, 

ii Babaing hilot. 
MATrONAL. adj. Nauukol sa Ba- 

baing hiiot. 
MaTUTIKAL. adj. Nauukol sa 

umaga. II Nangyayari 6 ginagaw& 

sa umaga. 
MATUTmo, NA. adj. Nauukol 

sa oras sa umaga. 
MAULA. f. Bagay na waldng ka- 

buluh^n, II Pinagtabasan. II Daya, 

6 lalang na patagd. || fig. Taong 



MADL 

ma^daray^ 6 balasubas. 
MAULRIA. f. Tindahan ng mga 

pinagtabasan ng tela. || Kada- 

yaan. 
MAULERO, RA. m. y f. Tagapag- 

bill ng mga pinagtabasan ng tela. 

II Smungalng at magdaraylt. 
MAULLAR. y. n. Ngumiydw ang 

pus^. 
MAULLIDO. m. Ngiydw ng pusa. 
M AULLO. m . Pagngiy a w . 
MAUSOLEO. m. Libingang ma- 

Rar^. 
mAxiMA. f. Punong aral; simu- 

la!ri. II Kasabihdn, 
m1xime. adv. m. Lalunglalii. 
mAxiMO, MA. adj. Napakalakf. 

II ai. Kata^staasan. 
mAxiMUM. m. Kataistaasan. 
MAYOR. ad]. Malakl; higlt sa 

ibd. H m. Pun6 Dg is^ng sama- 

hen. 
kAYORA. f. Babaing pun6 ng 

isang samahan 6 kapisanan. 
MAYORAL. m, Pun6 Dg mga 

nagpapast6l ng hayop, || Naagu- 

ngulo. 
MAYORDOMA. f. Asawa ng ling- 

k6d na lalaki sa isdng tahanan. 
MAYORDOMEAR. V. a. Pangasi- 

waaa at pamahalaan ang isang 

tahanan. 
MAYORDOmIa. f. Katungkulang 

paakamayordomo. 
MAYORDOMO. m. Pangulong ling- 

k6d na lalaki sa isang taha- 

nan« 
MAYORiA. f. Kahigitdn; karami- 
han. II Kagulangan 6 kasapa- 
tdn sa tinatagiay na gulang. 



- 358 - 



MAYU 
MAYUSeULO, LA- ad]. Malabs 

na tutoo sa karaniwan. i| Le- 

tra mayusmla' Titik na malaki. 
MAZ.VI0RRA. f, BilaDgguan sa 

ilalim ng lupa. 
MAZO. m. Paaoiukpok na mala- 

king kahoy 11 Katipuoan ng mga 

kalakal na nabibigkis. 
MAZORCA; f. Pus6 H mais at 

ib4 pang kaparis. 
MEADA. t I^ii. II Po^^ »» ^ay 

basft 6 bak^s ng ihi. 
MEADERO. m, Ihiao. 
MEADOS m, pl. Mga ih!. 
MEAR. V. n. y a. UmihL II v. r. 

MaiM. 
MEGANIGA. f. Karanungana nag- 

tuturo ng galdw at lakds ng 

mga makina. 
MEOANieO, CA, adj: Nauukol 

sa makind. II m. Marunong sa 

makina. 
MECaNISMO. m. Pagkakayari 

6 pagkakaakm& ng mga bahaai 

ng isdng bagay. 
MEGANOGRAEIA. f. Pagsulat ga 

pamamagitan ng makin^. 
MEGANOGRAEIAR. v. a. Su- 

mulat sa pamamagitan ng ma- 

k'nd. 
MECAN6GRAF0, FA. m. y f. 

Ang marunong snmulat sa pama- 

magitan ng makina. 
MEGATB. m. Lubid. 
MECEDER0. m. Panghald; pang- 

ug6y. 

MEGEDOR, RA. adj. Humahald; 
naguugoy. II m. Kasaogkapang 
kahoy na panghald. H Aluyan, 

MEGEDURA. f. Paghald 6 pag- 



MECE 



ueoy. 
MEGER. V. a. Haluin 1| Uguyfn, 

II V. r. Magugdy; umug6y. 
MECHA. f. Mits^ 
MEGHAR. V» a. Mitsahdn. 
MEGHERO. m. Ang lalagy^n ng 

mitsa 
MEGHOSO, SA. adj. Mamitsd. 
MEDIA. f. Midyds. || Kagitnd 6 

kalahati ng dami. 
MEDIAGION. f. Paglalagdy sa 

kalahati. || Pamamagitan. 
MEDIADO, DA. adj. Nauukol sa 

laa;dy na kalahati. 
MEDIADOR, RA. adj. y s. Na- 

mamagitan. 
MEDIANERO, RA. adj, Gitna, 

I) s. Tagapamagitan. 
MEDIANIA. f. Ka'agitnaan. 
MEDIANO, NA. adj. Na«a kala- 

gitnaan, II Katatagd,Q. 
MEDIANTE. p. a. ng Mediar. Pu- 

mapagitan. || adv. m. Sa pama- 

magitan. 
MEDIAR. V. n. Mangalahati. || 

Mamagitan; mamagitnS. || Uma- 

wat sa nagbababag. 
MEDIATO, TA. adj. Malapit 6 

nalalapit. 
MEDlCAMENTO. m. Gamot. 
MEDICAMENTOSO,SA. adj. May 

pagkagamot. 
MEDIOAbTRO. m. Manggagamot 

na hindi nagaaral 
MEDieiNA. f. Karunungang nag- 

tuturd lig pagpapagalfng sa mga 

karamdaman; p»nggagam6t. j| 

Gam6t. 
MEDieiNAL. m. Nauukol sa 

gam6t. 



— 359 
MEDI 
MEDieiNAR. Y. a. LipUaa n- 

gatn6t; gamutla. II v. r. Mag- 

gam6t. 
MEDieiON. f. Pagsukat- 
MfiDICO, CA. adj, Nauukol sa 

paaggagam6t. il m. y f. Mang- 

gagamot . 
MEDIDA. f. Sukat. || Panukat 

6 takalan. || Kaangkupaa ng isdng 

bagay sa iba. || Kabaitan. 
MEDIO, DIA. adj. Kalahati. |1 

m, Gitnd. || m. pl. Kayamanan 

6 pinagkukuaaa sa kabuhayan, 
MEDIODIA. m. Katanghaliang 

tapdt. II Geog^ Timog. 
MEDIR. V. a. Sukatin; takalia. 
(I f^g- Pagparisin sa isip ang 

indng bagay sa isd; huluin. 

II V. r. Magpigil 6 magpakahi- 

nahon sa pagsasalita 6 paggawa. 
MEDITABUNDO, DA. adj. Nag- 

mumuni; nagbubulaybulay. 
MEDITaCI6N. f. Pagmumuni; 

pagbubulaybulay. 
MEDITAR. V. a. Muniin; bulay- 

bulayin; nilayin. 
MEDITERRANEO, A. Nauukol sa 

naliligid ng lupa. || Nasa loob ng 

isdng bayan. 
MEDRA, f. Pagdami; pagsulong 

ng isang bagay. 
MEDRAR. V, n. Umunldd; du- 

mami ang mga hayop at halaman. 
II fig. Bumuti ang buhay; yu- 

maman. 
MEDROSO, SA. adj. Matataku- 

tin. II Nakatatakot. 

MllDULA. f. Utak sa but6 ng 
tao 6 hayop. 



MEDU 
MEDULAR. adj. Nauuko! sa utak 

sa buto, 
MEJILLA. f. Pisngi, 
MEJOR. adj. Pinakamabuti. 
MEJORA. f. Pagkaualad; pag- 

kasulong ng isdog bagay. || Ka- 

galingan. 
MEJ0RAMIENT0. m. Pagpapa- 

unlad; pagpapabuti. 
MEJORAR. V. a. Paunlaria; pa- 

butihin ang isd,ng bagay. |! v. n. 

y r. Umigi ang maysakit; bu- 

muti. il Luminaw ang pana- 

h6n. 
MEJORIA. f, PagunUd 6 pag- 

sulong ng isdng bagay. II Pag- 

buti 6 pagginhawa sa sakit. |i 

Kahigtdn ng isang bagay ^a 

ibd. 
MELADO. DA. adj. Kulay pul6t. 
MELANGOLIA. f. Lungk6t; lum- 

bdy. 
MELANC6LIC0, CA. adj. Ma- 

luagk6t; malumbdy. 
MELANC0LIZAR. V. a. Lung- 

kutia; hapisin. I! v. r. Malung- 

k6t; malumbdy. 
MELAR. V. n. Magpulot. 
MELAZA. f. Pul6t. 
MELCOCHA. f . Matamls na ba. 

likutsd. 
MELC0CHER0. m. Magbabali- 

kutsd. 
MELENA. f, Buhok na lumalay- 

iay sa no6. |j Buh6k na naka- 

lugay hangg^ng balikat. 
MELENUDO. DA. adi. MalagS 

ang buh6k. 
MELERO . m. Magpupul6t. 



— 360 — 
MELI 
MELINDRE. m. I^^ng kakanfng 
may matamis. H Pagmamage^ang 
sa salit&; pagmamakinis na sad 
ydng ginagaw^ lam^ng. 
MELINDROSO, SA. adj. Nagma 



makini^ 6 nagmamaselang sa sa- ^ m|a bagay na dt dapat limutin. 



lita. 
MELODIA. f. Katamisan at ka- 

banayaran ng tinig sa pagkantd 

6 pagtugt6g. 
MELODIOSO, SA. adj. Matamis 

at nakaiiligaya sa pangdinig. 
MELODRAMA. m. Duldng isina- 

tugtugin, 
MELOGRAPIA. f. Kasanayao sa 

pagsulat ng tugtugin 6 musikd, 
MELOMANiA. f. Hilig na waldng 

tuto sa tugtugin 6 musikd. 
MELOMANO, NA. m. y f. Ang 

mahilig na labis sa tugtugin 6 

musik^, 
MELONAR. m. Lupang tinamndn 

ng mga miI6n* 
MELONERO, RA, m. y f. Mag. 

mimil6n. 
MELOSO, SA. adj. Mataoais. || 

fig. Banayad; mahinay. 
MELLA. f. Bingaw. || Bungi. 
MELLADO, DA. adj. Bangf; bu- 

ngdl. 
MELLAR. V. a. Bingawin; bu- 

ngim. Il^ V. r. Mabingaw; ma- 

bungi. 
MELLIZO, ZA. ad]. Kambdl. 
MEMBRANA. f. Lamad. 
MEMBRANOSO, SA. ftdj. Binu- 

bu6 ng mga lamad, || Kahawig 

B| lamad. 
MEMBRUDO, DA. adj, Malgkds 

at mabilog ang pangaoiatawdn. 



MBMO 
MEMO, MA- adj. y s. Hang^l; 

mangmdng. 
MEMORABLE, adj. Karapatda- 

oat isaalaala. 
MEMORANDUM. m. Talaan r 



g 



MEMORAR. V. a. Alalahanin ang 
isdng bagay. 

MEMORIA. f. Alaala; gttnitd. (l 
talaan ng mga pugol sa isdng 
tindahan, || pl. Pasalubong na 
alaala 6 pakumustd sa sulat 6 
sa pamamagitan ng pabilin sa 

isdog tRO. 

MEMORIAL. m. AkUt na ma- 

lilt na pinagtatala^n ng isd,ng 

bagay na dakii^. |] Ka^ulatang 

humihing} ng isdng tulong 6 

biyay^. 
MEMORIALISTA. m. Ang ma 

nunuldt ng mga kasulatang hu- 

mihingt ng tulong 6 biyay^. 
MEM0RI6n. m. fig. Ang taong 

may magaling na panand^. 
MEMORIOSO, SA. adj, y s. Ma- 

tatandain. 
MENAJE. m. Kasangkapan sa 

lo6b ng tahanan na naipaglili- 

patlipat. 
MENdON. f. Pagbanggit 6 pag- 

papaalaala sa isdng bagay. 
MENGIONAR. v. a. Banggitfn ang 

isdog tao. II Tukuyin; ipaalaala 

at isalaysSy ang isang bagay, 
MENDICACI0N. f. Pagpapaiim6s. 
MENDICANTE. adj. y s. Nang 

hihingt n| limds; nagpapalim6a 

sa bahdybahay. 
MENDieiDAD. f. Pagpapalim6s; 

panghihingl ng lim6s. 



361 - 



MEND 

MENDIGANTE. p. a ng Men- 
digar. y s. Nagpapalim6s. 

MENDIGAR. v. a. Magpalimos 
sa bahdybahd,y. || fig. Huminging 
lingap sa isang tao ng buong 
pagpapakababa 

MENDIGO, GA. m. y f, Pulubi; 
Dagpapalim6s sa bahdybah^y, 

MEND1GUEZ f. Pagpapalimos, 

MENDOSO, SA a(lj. Nagkama- 
ii; ainungaling. 

MENDRUGO. m. Kapirasong ti- 
napay 'na matigds, at karaniwa'y 
labi na malimit ibigay sa mga 
pulubi, 

MENEAR. V. a. Ugugin; ligligin. 
II fig. Pangasiwaan ang isdag 
kalakal, j| v. r. Uoaugoy 6 ma- 
l'gHg ang isdng bagay. I| v. r. 
fig, y fam. Gawing madaii ang 
isang bagay. 

MENEO. m. Pagugoy; pagligUg. 
II Galaw ng katawan; ginddy, 

MENESTER. m, Kakulangan 6 
kailangan sa isdng bagay» !l Ha- 
napbubay na pinapasuk^n; ka- 
tungkulan, || pl. Mga kailangan 
ng kataw^ng dt maiiwasan. tl 
fam. Mga kasangkapan 6 bagay 
' na kailanian sa isdng gawain, 

MENESTEROSO, SA. adj. y s. 
Dah6p; saldt sa isang bagay. 

MENESTRA. f, Ginis^ng mav 
halong ibd^t ibdng gulay at pi- 
rasong maliit ng karne 6 hamon. 
!! pl. Mga gulay na tuy6. 

MENGUA. f. Pagbabawas. || 
Kakulangdn ng isdng ba^ay upang 
mabu6. !| Kahirapan, panganga- 
ilangan at kasalatan sa isdng 



MENG 
bagay. j| fig. Kawaldn ng ka- 
bantugan dahil sa kahinaan ng 
loob. 

MENGUADO, DA. adj. y s. Du- 
wag; mahinang lo6b. || Ung^s; 
hang^L || Dukh^; hamak; mara- 
mot. 

MENGUANTE, p. a. ng Menguar. 
Nagbabawas. j{ f, Pagkukulang 
6 kasalatdn sa tubig ng mga 
ilog at sap^ dahil sa malabis na 
init j| Pagkati ng tubig sa dagat, 
II fig. Pagbabawas ng isang ba- 
gay. II Pagkukulang ng buwdn. 

MENGUAR. V. n. Magbawas; 
umuntt; magkulang. 

MENOR. adj. Pinakamaliit. H s. 
Ang wal4 pang sapdt na gulang. 

MENORIA. f. Kababaan. || Ka. 
wal^n ng sapdt na gulang. 

MENOS, adv eom. Kulang 6 ma- 
liit sa ib^. || adv. m. Maliban; 
matangi. || Mat Tanddng pag- 
babawas na tulad nit6: ( — ).]^^ 

MENOSGABAR. v. a. Kulangan; 
paikliin; bawasan. [| fig. S.rain 
ang isdng bagay, | f ig, Sumira ng 
kapurihan. || v. r. Magkulang; 
umikli; magoawas, 

MENOSGABO. m. Pagkukulang 
6 kakulangdn, 

MENOSPREeiAR, v. a. Hamakin; 

pawaidng halaga- II Pulaan, 
MENOSPREdO . ra . Paghamak ; 

pagpapawaldng haiag^. H pula. 
MENSAJE. m. Pasabi; pabilia; 

pasugd. 
MENSAJERO, RA. m. y f. Ta- 

gapaghatid ng pasabi; sugd. 

46 



36^2 



MENS 
MENSTRUACi6n. f. Pagpanaog 

Dg sakit ng tiydn ng mga ba- 

bae. II Sakit ng tiydn 6 panahon 

ng mga babae- 
MENSTRUAL. adj. Nauukol sa 

sakit ng tiydn 6 panah6n ng 

mga babae. 
MENSTRUAR. V. a. Panaugan; 

panahunin ang babae. 
MENSTRUO. m. Sakit ng tiyan 

6 panahon ng mga babae. 
MENSTRUOSO, SA. adj. Nauu- 

kol sa sakit ng tiydn 6 panahon 

ng mga babae || f. Babaing 

pinapanaugan6may8akftng tiyin. 
MENSU^L. adj, Buwanan. II 

Sangbuwdn. 
MENSUALIDAD. f. Sahod sa 

buwdnbuwdn, 
MENSUALMENTE, adv. m. Bu- 

w^nbuwdn. 
MENSURABILIDAD. f. Pagka- 

aring masukat. 
MENSURABLE. adj. Masusukat. 
MENSURAR. v.a. Sukatin. 
MENTADO. DA. adj, May ka- 

bantugan; tanydg; balita. 
MBNTAL. adj. Nauukol sa isip. 
MENTALMENTE. adv. m. Tangl 

lamang sa pagiisip, 
MENTE. f. I^^ip. II Kusit; kaioo- 

ban. II Hang^d; pagiisip. 
MENTECATERfA. f. KaungasAn; 

k8mangn}angd,n; kabangaldn. 
MENTEGATO, TA. adj. Ungds; 

hangdl. 
MENTIR. V. n. Magsinungaling; 

magbula^n. ij Dayain ang isdng 

bagay. || Kunwariin 6 baldtka- 

yudn ang isdng bagay. i v. a. 



MENT 

Magkulang sa paDgal&d; 6umiT& 

sa kasunduan. 
MENTIRa. f. KasinuDgalingan; 

kabulaanan. }[ Mal! sa sulat 6 

limbag. 
MENTIROSO, SA. adj. y s. Si- 

nungaling; buladn. | Mapagkun- 

wart; magdaray^, 
MENTIS. m. Prtgpapabulaan sa 

isang tao. 
MENTOR. m. f.g. Tagapatnubay; 

tagapatnugot. 
MENUDEAR. v a. Gawin ang 

i ang bagay ng madalds, 1} v. n. 

Mangyari ang isdog bagay ng 

madalas. || Saysayin ang isang 

bagay ng madala». 
MENUDENGIA. f. Kaliitan ng 

is^ng bagay. || Kaganapan at ka- 

Busian sa pagkiiala ng isdng ba- 

gay. II Bagay na wal^ng gaanong 

kabuiuhan. || pl. Mga laman sa 

luob ng baboy. 
MENUDEO. m. Paggaw^ ng 

madalds ng isdng bagay. 1 Pag- 

bibiii sa tingi. 
MENUDERO, RA. m. y f. Ang. 

nagbibiii sa tiagi. 
MENUDO, DA. adj, Maliit; ma- 

nipis. II Walang halagd. | Ha- 

mak; pangkaraniwan. || Gan^p at 

masusing sinisiyasat at kinikilala 

ang isang bagay. II m. Tiydn, 

mga pad at dugd ng pinatay na 

hayop. 
MENIQUE. m. Kalingkingan. jj 

adj. fam. Napakaliit. 
MEOLLO. na. Utak. y fig, Diw^ 

ng isdng bagay, || fig. Isip; 

balt. 



— 363 



MEON 
Me6n, NA. adj. y s. P alaiht 6 

ihiin. || f. Batang babaing ba- 

gong pangan^k. 
MEQUETREFE. m. fam. Ang 

pakialamin, magul6 at waUng 

kabuluhdn. 
MERAR, V. a. Haluan ang alak 

ng tubig. 
MHRGADEAR, v. n. MangalakaK 
MERGADER. m. Mangangalakdl 

na lalaki. 
MERGADERA. f. Mangangalakal 

na babae, 
MERGADERIA. f. Kalskal. 
MERGADO. m. Pamilihan. 
MERCANCfA. f. Pakikipagtungo 

sa kalakal. H Kalaka). 
MERCANTE. p. a. ng Merear. b. 

Mangangalakdl. H adj. Nauukol 

sa kalakal . 
MERGANTIL. adj. Nauukol sa 

kalakal 6 pangangalakal. 
MERGAR. V. a. Mamili; bumilf. 
MERCED. f. Gantlngpal^; kalo6b, 

I Kusang Io6b ng isdng tao. 
MERCENARI0, RIA. 8dj. Nau- 

ukol sa hukb6ng naglilingk6d sa 

ibdng har) sa pamamagitan ng 

upa. II m. Mangga^iawang ardw. 
MEReERlA. f. Pangangalakal ng 

mga bagay na maliliit ang ha- 

lagd, 
MERCER0, RA, m. y f. Ang 

mangangalakdl ng mga bagay na 

maliliit ang balagd. 
MEReURIAL. adj . Nauukol kay 

Mereurio. H Nauukol sa asoge, 
MERGURIO. m. Ang planetang 

lalong malapit sa Araw, | Asoge. 
MERCHANTE. m. Ang manga- 



MERD 

ngalakdl na palakadlakad. 
MERDOSO, SA. adj. Nakariri- 

marim; marumi. 
MERECEDOR, RA. adj. Kara- 

patdapat. 
MEREGER. v. a. Magiog dapat. 
II Kamtin 6 tamuhin. t| v. n, 

Gumaw^ ng marapat. 
MERECIDO. m. Parusang kara- 

patdapat sa isang tao. 
MEREGIMIENTO. m. Pagiging 

dapat. II Karapatdn. 
MERENDAR. v. n. Magmininddl. 
II Subukan ang sinusulat 6 gi- 

na^rawd ng isdng tao. 
MERENDERO. m. Po6k na pi- 

nagmiminandaMn. 
MERENDONA. f. fig. Miaanddl 

na masarap at sagan^. 
MERIENDA. f, Minanddl. 
M^RITO. m. Gawdng karapat- 

dapat gantihingpali 6 parusahan, 
MERITORIO, RIA. adj, Karapat- 

dapat gantihingpala,. || m. Ka- 

wannig gumagawfi ng waldng sa- 

hod. 
MERMA. f. Pagbabawas. 
MERMAR. V. n. Magbawas; u- 

muntt. II V. a. Bawasan, 
MERO, RA. adj. Dalis^y; wagas; 

waldng hald. 
MES. m. Buwdn sa luplt. M Pa- 

nah6n 6 sakit ng tiy^n ng babae. 

II Sahod sa bawa't buw^n. 
MESA. f. Dulang, 
MESADA. f. Salaplng ibinibigAy 

6 ibinabayad sa buw^nbuw^n. 
MESaR. V. a. Sabunutan sa bu- 

h6k. II Sabunutin ang sariling 

buh6k 6 balbds. 



— 364 



MESE 
MESERO. m. Ang upahd-ng bu 

wandn na may pagkain* 
MESIAS. m, Ang Anak ng Diyos 

na sumakop sa sala ng sangka- 

tauhan. 
MESON. m. Bihay paupahdn sa 

nagsisituloy na mga manglalak- 

bdy. 
MESONAJE. m. Pook na ma- 

raming bahay paupahdn sa mga 

nagsisituloy na manglalakbd,y. 
MESONERO, RA. adj. Nauukol 

sa bahay patuluyan. {| m. y f. 

Ang may-ari ng bahay paupab^n 

sa mga nagsisituloy na mangla 

lakbay. 
MESURA. f, Kahinhinan ng kilos. 

II Galang; pitegan. II Katam- 

taman, 
MESURADO, DA, adj. Mahinbing 

kilos. II Katamtaman, 
MESURAR. V. a. Pahinhinin ang 

kilos. II V. r. Magpigil; guma\^a 

ng katamtaman. 
META. f. Hanggahan, || fig. 

Wakds na pinupunta ng mga 

gaw& 6 nasi ng is^og tao. 
METAPORA. f. Talinghaga. 
METAF6RIC0, CA: adj. Nauu- 

kol sa talinghaga; matalingbaga. 
METAPORIZAR. v.a. Gumamit 

ng mga talinghaga. 
METALieo, CA. adj. Nauukol 

sa bakal, tansd> tingg^ at ibp. 

II Nauukol ea medalya. |j m, 

Kuwaltang gint6, pilak 6 tan&6 
METAMORPOSEAR. V. a. Pag- 

baguhin ang any6 ng is^ng bagay, 

II V. r. Magbago 6 magiba ang 

any6 ng isdng bagay. 



META 

METAMOREOSIS . f . Pagbab»- 
gong any6 ng isdng bagay. || 
fig. Pagbabagong kalagayan ng 
isdng tao 6 bagay. 

METER. v.a. Ipaloob; isoot; isa- 
ma ang isang bagay sa I66b ng 
ibd. II Maapasok tig bawal na 
kalakal. |j Udyukdn ang is^ng 
tao sa isang layon. (| Dayain 6 
linlangin sa isdng bagay na hindi 
tutoo, |j V. r. Mapaloob; ma- 
su6t; masama ang is^ng bagay 
sa lo6b ng ibd 6 sa isdng ba- 
hagi. II Map8so6t sa isdng dako. 
II Mapa-^ub6. || Makialam. 

M^TODO. m. Ayos ng pagsasa- 
lita 6 paggawA ng isdng bagay. 
II Paraan. 

METRALLA. f. Punglo. 

METRALLAZO. m. Putok na ga- 
w& ng punglo. 

MI;TRICA, f. Karunungang nag- 
tuturo ng sukat 6 pagkayari ng 
mga tul& 

MfiTRlCO, CA adj. Nauukol sa 
sukat. II Nauukol sa sukat ng mga 
tul&. 

METRO: m. TuMng naaayon sa 
sukat. li Sukat. 

METROLOGIA. f. Karunungang 
nagtuturd ng iba't ibang sukat 
at takaldo- 

METRdPOLl. f. Siyudad na ma- 
laki ng isdng bane& 6 kaharian. 

MEZCLA. f. Paghahal6 6 pagka- 
kahald. H Hal6. || Alb> Ang pi- 
naghalong apog, buhangin at tu- 
big. 

MEZCLABLE. adj. Mapaghaha- 



365 — 



MEZC 
MEZCLADOR, RA. m. y f. Ta- 

gapaghal6. II fig. Ang mapagha- 

tiddumapit. 
MEZCLAR. V. a. Ihalo 6 isaraa 

ang isdng bagay sa isd, I! v. r- 

Magkahalo 6 mae;kasama ang 

dalawdng bagay. |! v. r. Maki 

hald; makisalamuba ang isang 

tao sa iba. 
MEZQUINDAD. f Kahirapan; 

kasalatdn; karukbaan. 1! K^ramu- 

tan; katimawaan. 
MAZQUINO, NA, adj. Mahrrap; 

sahit; dukha. 11 Maramot; tima- 

wa II Maliit. 
MEZQUITA. 1 Simbahan Dg mga 

kampon ni Mahoroa. 
MI m. M^^,s'. Ikatlong baytang 

ng tinig sa musika. |i pron. poses. 

Akin. 
MIASMa. m. Amoy,- alingasaw 

ng mga bagay na nabubulok. 
MieeiON. f. Pagihi. 
MIGROBIO.. m. Hayop na maliit 

na di nakikita ng matd. 
MlGROSeOPlO m. Kasangka- 

pang pangita sa mga hayop na 

malilii't. 
MIGHA. f. fam. Pusang babae 
MICHO. m. fam, Pusang laiaki. 
MIEDO. m. Takot; sindak. ii 

Pangamba; kaba. 
MIEDOSO, SA. adj. Matatakutin. 
MIEL. f Pul6t. 
MIEMBRO. ra. Ang alinmang 

kasanmkapan ng katawan ng tao 

6 hayop, gaya ng mga kamdy at 

paa. 11 Kasanggunl 
MIENTRAS. pdv. t. Samantala. 
MIERDA. f. Tai, II fig. y fam. 



M1E3 
Karumihdn 6 dungis na nanini- 

' kit sa damlt. 

MIES. f. Uhay. !! Panahon ng 
paggapas at paaaaai. || fig. Ka- 
ramihan ng mga taong nahika- 
yat sa wastong pananampalataya 
II pl. Mga pananim. 

MIGA. f Dur6g ng tinap^y sa 
paapiraso. || Ang lamang malam- 
b6t sa lo6b ng tinapay, II pl 
Tinapay na pinagpirdpiras6ng raa- 
lil ft at minantikaan. 

MIGAJA. f. Durog ng tinapay 
sa pagpiraso. II Bahaging raaUlt 
ng isang bagay» |1 fig. Bahaging 
maliit ng isang bagay na walang 
katawdn, || fig. Waia 6 halos wal& 
II pl. Mumo ng tinapay na 
nalalagldg sa dulang. il fig. Mga 
lab! ng isaag tao na kinakain 
ng iba- 

MIGAR. V. a. Pagpirapiranuhlng 
niahliit aog tiuapay, 

MUO. m. Halamang dawa, 

MIL. adj Sanglibo. || fig. Na- 
uukol sa bilang na napakarami. 

MILAGRO. m. Himal&. i! Ang 
armmang pangyayaring bihira at 
katakataka. 

MILAGROSO, SA. adj, Kahima. 
himaia |i Mapaghimala. II Ka- 
gilagiialas; katakataka. 

MILANO. m. Lawin. 

MIL^SIMO, MA. adj. Ikasang- 
libo. II Nauukol sa bawa't sang- 
libong bahaging humahati sa isdng 
kabuudn, 

MILLA. f. Sukat na may 1,852 
metro, 



— 866 



MILL 
MILLAR. f. KatipunaD ng sang- 

libong bilang. | pl. Bilang na 

naaraming d! sukat matiydk, 
MILLON. m. Angaw; sampung 

yutk. 
MILLONARIO RIA. adj. y s. 

MayamangmByainan . 
MIMAR. V. a. Maglamling. 
MIMBRE. m. Bagmg. 
MIMBRERA. f. Halamang pinag 

bubuhatan ng mga baging, 
MiMIGA. f. K'sl6t; kumpds. 
MIMO. m. Lambing. 
MIMOSO, SA. adj. Malambtng. 
MINA. f. Hukay na ginagawa sa 

pagkuha ng ginto, pilak at ibp. 

sa ilalim ng lup&. || Hukay sa 

ilalim ng lup4 na paiakbuban ng 

tubig, 
MINAL adj Nauukol sa mina. 
MINAR. V. a. Humukay 6 mag- 

bukis Dg dsk&n ^s ilalim ng iup^. 

|.fig. Magsumikap na raabuti 

upang tamuhin ang isang bagay« 

I fig. Ubusing untiuntt. 
MINIMO, MA, adj. Napakalilt; 

kaliitliitan. 
MINIMUM. m. Ang pinakama- 

liit. 
MINISTERIO. m. Kitungkulan 

ng ministro. H Panahong itinata- 

gal ng naturang katungkukn. H 

Kabuudn ng mga namamabai^ 

sa isdng bans^. 
MIN0RACI6N. f . Pdgpapaliit ; 

pagliit. 
MINORAR. T, a. Bawasan; pa 

liitio. li t*. r. Magbawas; lumiit. 
MINORATIYO, VA. adj. Nagpa- 

paliit ; nagbabawas. 



MINO 
MINORIA. f. Kauntian, 
MINUeiOSIDAD f. Kasurian 6 

kadiw«raan. 
MINUeiOSO SA. adj. Masur!; 

madiwara. 
MINUENDO. m. An^ Bilang na 

pinagbabawasan. 
MINUSeULO, LA. ad]. Napaka- 

iitt ang sukat. 
MUNUTERO. m. Karayom na 

panuro ng minuto sa orasdn, 
MINUTO, TA. adj, Malilt 6 mun- 

tt. II ra. Sangdalt. 
MIO, MIA. pron. poses. Akin; ko- 
MIOPE. adj. y s. Anindw. 
MIOPIA. f. Kahinaan ng mata 

6 pagkaaninaw. 
MIRADA. f. Pagmamasld; pag- 

mamalas. II Masid; malas; titig. 
MIRADOR, RA. adj. Tumitingln; 

nagmamusid. || m. Tanawan. 
MIRAMIENTO. m. Pagmamasld. 

I Pitagan; pagtaimtim at ingat 

sa paggawd ng is^ng bagay. 
MIRAR. V. a. Magmal^s; mag- 

masid. | Matyagdn ang mga kilos 

ng isdng tao. H Pakundanganan; 

taimtimin ang isdng bagay, )| 

fig. Isipin; tingnan. H fig» Inga- 

tan; lsalo6b; lingapin; tangkilikin 

ang isdng tao. 

MIRON, NA. adj. Nanono6d; 

nagmamalas. 
MISAR V. n fam. Magmisa y 

fam. Makinig ng misa. 

MISGELANEA. f . Pagkakahalohsld 
ng mga iod't ib^ng bagay. | 
Aklat na naglalamdn ng ib^'t 
ibdng bagay. 



MlSe 

MISGELANEO, A. adj. Hilohald, 
MISERABLE. adj Kulangpalad; 

abd. II Maramot; mairaot. 
MlSERAdON. f. Awa; habSi?, 
MISEREAR. V. n. fam. Maatipid 

na tuto6 sa paggugugol. H v. a. 

Tumawad, 
MISERIA. f. Kasawi^ngpalad. II 

Karalitadn; kahirapang labis ng 

buhav. II Karamutan. 
MISERieORDlA. f. Aw^; babdg. 
MISERieORDlOSO, SA adj. y s. 

Maawain; mahahag'n. 
MISERO, RA. ttdi y s. Kaawa- 

awa; ab&. 
MISERO, RA. adj fam. Nauukol 

sa taong maibiging makinig Dg 

misa. I i^^' Nauukol sa paring 

mapattmisa. 
MISION f. Pagpapadala. (| Ka- 

pangyarihang ibinibigay sa is^ng 

tao upanK gumandp ng isdng 

atas. I Pangangaral ea ba^an 

bayan ng mga pari. 
MISIONERO. m, Tagapagbansdg 

ng ebanhelyo ni Gristo sa bayan 

ng mga di binyagan. 
MISIYA. f, Liham; sulat na ipi- 

nadadaM sa is^ng tao. 
MISMO, MA. »dj Wai^ng ibd; 

dili ibd. II Asi mismo^ m. adv. 

Gayun din. 
MISTERIO. m. Hiwag^. || Ang 

alinmdng bagay na dt sukat ma- 

tar6k ng isip. 
MISTERIOSO, SA. adj. Mahi- 

wag^. 
MiSTIGO, CA. adj. May taglay 

na hiwaglb; mahiwaga. 
MITAD. f. Kalahati. 



367 



MITI 
MlTlGAdON. f. Pagpapalubiy 6 

paglubd^y 0g anomdng dahds aa 

tag ay ng isdng bagay, 
MITIGaR V. a. Palubayia; pag- 

bawasin ang dahas. |j v. r. Mag- 

iub^y; magbawas ang dab4s ng 

isaag bagay, 

MITOLOGIA. f. Kasaysayan ng 

mga diyusdiyusan at mga bayani 

ng mga di binyagan, 
MIXT0, TA. adj. May hald. | 

m Halohalo. 
MIXTURA. f. Paghahaldng mga 

iba t ibdng bagay. 
MIXTURAR. V. a, Ihald; ilah6k 

ang isiing bagay sa ibd, 

MOBILIARIO, RIA- adj. Mga 

kasangkapang .bubatin. H m. Ka- 

tipunan ng mga kasangkapan sa 

loob ng bahay. 
MOBLAJE m. Katipunan ng mga 

kasangkapan sa lo6b ng bahay. 
MOGARRO. m. fam. Uhog na sa 

kapabayaan ay tumutuld sa ilong 

at di napapahid. 
MOGEAR. V. n, Gumawa ng mga 

kilos na katutubo sa binaU; 

magbagfingta6. 
MOGEDAD. f. Kabataan. 
MOGERO, adj. y s. Malibog; 

maibigin sa babae. 
MOGETON. NA. m. y f. Aag 

binatang matangkdd, malaki ang 

tindig at malakds. 
MOGION. f, Paggaldw. i| fig. 

BaHsa. || Tugtog ng Diyos pa 

kaiooban ng tao. | Mungkahi. 
MOGITO, TA, adj, y 8, Kagba- 

bagungtao. 



368 



MOeO 
MOeO. m. Uhog. j| Ang bagay 

na malagklt at malapot sa na- 

mumud ^a tiibig jl Tilamsik ng 

oagbabagang bakal. || Tulo ng 

kandil^« 
MOeOSO, SA. adj, Ubiigin. || 

fig. Waldng muang; pahdt. || 

Waldng gaanong kabulubdn. 
MOGHIL. m. Utusdn ng mga 

magsasaka. 
MOeHILA. f. Kabang pinagsis d 

lan ng mga kawal ng kaniiang 

mga damit at daiadalahan. 
MOGHUELO. m Kuwago. 
MODA, f* Gamit, ayos 6 kau- 

galiang napapanahon sa panana 

mit 
MODELO. m. Huwaran; papari- 

san; ulirdn. 
MODERAdON. f. Katamtaman. 
MODERADO, DA. adj. Nasa ka 

tamtaman. 
MODERAR. V. a. Ilagdy sa ka- 

tamtaman 6 katatag^n. || v. r. 

Lumagay sa katamtamau 6 ka- 

tatagan. 
MODERNISMO; m. Hilig na ma- 

labis sa mga bagay na nababago. 
MODERNISTA. adj. Nauukol &a 

mga bagay na nababagn, || s. 

Ang mahilig sa mga nababagong 

bagay. 
MODERNO, NA, adj. Nagbabago; 

bago. 11 Hindi pa naluluat^n. 
MODESTIA, f. Kahinhinan; hin- 

hin. 
MODESTO, TA. adj. Mahinhin. 
MODieO, CA. adj Katatagdn; 

katamtaman. 
gODIFlCABLE. adj. Mababago 



MODI 

M0DIFICACI6n. L Pagbago 6 
pagbabago 

MODIPIGAR. V. a. Baguhin;ila- 
gay sa karampatan ang isdng 
bagay. |j v, r. Magbago; ma- 
lag^y sa karampatan ang isc4ng 
bagay. 

MODISMO. m. Ayos na natata- 
Dgi 6 katutubo sa pagsasabta ng 
isang wika. 

MODISTA. eom. Ang manggaga- 
wa ng mga damit ng babae. {| 
f. Ang babaing may tindd ng 
mga damit na nababago sa pa- 
nah6n. 

MODO. m. Ayos na nagbabago at 
tiyak ng isang Lagay. ]| Katata- 
gan 6 katamtaman sa pagsasalitd 
6 paggawd, II Galang; pitagan. 

MODORRA. f Hilik 6 tulog na 
mahimblDg. 

MODORRAR. v.a. Magkaramddm 
ng hiiik. || v. r. Magsimuldng 
mabul6k ang bungangkahoy. 

MODORRO, RRA. adj, May sa- 
kft na hi ik. || Nauukol sa bu- 
ngangkahoy n» nagsisimalaog ma- 
bul6k. 

MOFA. f. Aglahi; uydm; libdk. 
MOPADOR. RA. adj. y s. Ma- 

paogaglahi; mapanguyam; ma- 

paeglibak. 

MOPADURA. f. Aglahi; uyam; 
libak. 

MOFAR. V. n. Umaglahi; mang- 

libak; manguyam. 
MOPLETE. m. fam. Pisnging 

matambok at malaman na pa- 

rang namamagS. 



— 369 



MOFL 

MOPLETUDO, D\. adj. Pisaii- 

hin. 
MOHARRA. f. Dulo n| sibdt, 
MOHATRA, f . Pagbibili na kun- 

wari at may patub6. 
MOHEGER. V. a. Pagamagin. || 

V. r. Magkaamag; amagin. 
MOHO. m. Amag. II fig. Kata 

maran. 
MOHOSO, SA. adj. Inaamag; pun6 

ng amag. i 

M0JADA. f. Pagbas^ 6 pagka- 

basa. H fam. Sugat ng matulis 1 

na pata^ioo. 
M0JAD0R, RA. adj. y s. Nag- 

babas& 6 buaQabas&. | Pangba- 

s& ng papel. 
MOJADURA. f. Pagbasa 6 pag- 

kabasA. 
MOJAR, V. a. Basain. (| v. r. 

Maba-&, 
M0JIC6N, m. Sant6k sa muk. 

MOJIGANGA. f Pagpipistdng 
hayd>g na «inagawS. na may mga 
nakabalatkay6ng nakatata\^a at 
nakamaskara na itsurang mga 
hayop. 11 Ang al'nmdng bagay na 
katawatawa na tila nagbibir6 sa 
kapuwlt. 

M0J6n. m. Tand^ ng banggd 
ng mga lupa. || Lar6ag tangga. 
II Bunt6a. 

M0J0NACI6n. f. Pagpapalagdy 
ng hangga ng lupa. 

MOJONAR. V. a. Lagyan ng 
han^d ang lupa. 

MOLA. f. KayawH, 

MOLAR. adi Nauukol sa bagaag. 
II Maiging lumigis. 



MOLD 

MOLDE. m. Hulmahan; bubuan. 

H Eatipunan ng mga titik na 

ayos na sa limbagan. | fig. 

Ang taong uliran dahii sa pag- 

sapit sa isang bagay na matads. 

MOLE. f. Bagay na malaki ang 

bunt6n. d ttdj. Malamb6t. 
MOLfiCULA. f. Ang kaliitliitang 

bahagi ng isdag bu6. 
MOLEDERO, RA. adj. Maliligis 

6 maaaring ligisin. 
MOLEDURA. f. Pagligis. | Da- 
mi ng naligis na ng paminsanan. 
MOLENDERO, RA m. y f. Mang- 

lilinis; mangmumuli. 
MOLER. V, a. Ligisin; mulihin. 
II fig* Paguriog mabuti. ^ fig. 
Sirain; saktaa. 
MOLEROI m. Ang manggagaw^ 

ng ngipin ng gilingan. 
MOLESTAR. v. a. Abalahin; mang- 
abala; muhiln || v. r, Maabala; 
mamuht. 
MOLESTIA. f. Abala; yam6t; 

pagdl; galit. 
MOLESTO, TA. adj. Nakaaabala; 

nakamumuhl; nakayayam6t, 
MOLETA. f. Bat6ng pangligls. || 

Kasangkapang panginis. 

MOLieiE. f. Kalambutan. 

MOLIENDA. f. Pagligis. || Ang 

dami ng asukal, trigo at ibp. na 

niligis ng min^anan. K Gilingdn, 

il fig. y fam. Pagod; pagal; abala. 

M0LIFICACI6N. f. Pagpapalam. 

b6t; paglamb6t. 
M0LIFICAR. V. a. Palambutfn.|| 

V, r. Lumamb6t. 
M0LIFICATIV0, VA. adj. Nag. 
papa!amb6t. . 

47 



370 — 



MOLI 
MOLINERO. m. Ang nagiingat 

6 gumairawd sa gilingdn. 
MOLINILLO, m. Panfl;ligis na 

maiiit. 
MOLINO. m, Gilingdn. 
MOLITiyO. VA. adj. Nagpapa- 

lambdt 
MOLONDRO. m. faaQ. Lalaking 

tamdd at batugan, 
MOLLAR adj. Malamb6t at ma- 

daling pirasuhin. 
MOLLEAR. V. n. Mahubog; ma- 

baiukt6t. 
MOLLEDO. m. Bahaging malaman 
at mabilog ng katawan ng hayop. 
H Durog ng tinapay, 
MOLLEJA f. Ang mabilog na 
lamang nasa ilalim eg bal^t; ba- 
lumbalu^an. 
M0LLEJ6N. m. Lalaking napa- 

katabd. at mahin^. 
MOLLERA. f. Bumbunan. 
MOLLETA, f. Tortang tinapay 
na may halong gatas. | pl. Pang- 
guplt ng titis. 
MOLLETE. m. Tinapay na bu 
haghig at malamb6t. ii Pisnging 
matabS at mabilog. 
MOLLETUDO. DA. adj. Pi^ngihan. 
MOLLINA. f. Ulang mahin^. 
MOLLIZNA. f. Ambon. 
MOLLIZNAR, v. n. Umamh6n. 
MOMENTANEO, A. adj. Dagli; 

saglft. 
MOMEMTO. m. Sangdali; sagllt. 

II Al momento, Kapagkaraka. 
MoMIA. f . Bangk^y na pinatu- 

y6 
MOMiO, A. adj. Paydt; walang 

taba. 
MOmO. m. Bikas 6 any6ng gi- 



MOMO 

nagawa upang magpatawd,. 
MOm6rdiga. f. Htilamang am- 

palayd. 
MOna. f. Mat?lng na babae. 
MONAGAL. adi Nauukol sa mga 

pari 6 moDghe 
MONAGATO. m. Ang kalagayang 

pagkamonghe. 
MONAGTLLO. m. Sakristan, 
MONADA. f. K'los na katutubd 

ng matslng. |j Kilos na nakamu- 

muhl 6 nakagagalit; pagnulal- 

ululan. 
MONAGUILLO. m, Sakristdn. 
MONARGA. m. Hari. 
MONARQUIA. f. Kaharian. |t 

Pamahaladn ng hari. 
M0NA]RQUIC0, CA. adj. Nauu- 

kol sa hari 6 kaharian, 
MONASTERIAL. adj Nauukol sa 

kumbearo na mga monghe. 
MONASTERIO. m. Kumbento 6 

tahanan ng mga monghe. 
MOnAsTIOO, CA. adj- Nauukol 
sa kalagayan ng mga mongbe 6 
kumbento nito. 
MONDA. f Paglilinis 6 papha- 

wan ng nakasusukal. |1 Paghu- 

kay ng mga but6 sa libingan. 
MONDABIENTES. m, Kasangka- 

pang panglinis ng ngipin; pang- 

hiaukl. 

MONDADURA. f. Paglilinis' || 
Pinagtalupan; pinagkayasan. 

M0NDA0REJAS. m. Panghinuli. 

MONDAR. V. a. Linisin ang isang 
bagay; hawanan. || Pulaktn ang 
mga halaman, || Talupan ng ba? 
Idt ang mga bungangkahoy. || 
Putulan Dg buh6k. II fig. Pag- 
nakawan ang isdng tao. 



— 371 

MOND 

MONDO, DA. adj. Malinis at wa- 

lang sagabal. |j Mondo y lirondo . 

loe. f g. y fam. Malinis at wa- 

lang balong anoman. 
MONDONGO. m. Mga bituka at 

tiyan ng baboy. || fam . Bituka 

at tiy^n ng tao, 
MONEDA. f. Salapt; kuwalta. 
MONEDAJE. m. Ang bayad sa 

hari sa paggaw^ ng salapt, 
MONEDAR. V, a. Gumawa ng sa- 

lapi. 
MONEDERIA. f. Hanapbuhay na 

paggawd ng salapt. 
MONEDERO. m. Manggagawa og 

salapi. 

MOnErIa. f. K'los na katutub6 

Dg mga matslng. || fig. Ang 

anomang bagay na walang ka- 
buluhan. 

MONESGO, CA. adj. fam. Katu- 

tuD6 sa mga matpfng. 
MONETARIO, RIA. adj. Nauukol 

sa salapi. || m. Katipunan ng 

mga salapt at medalya. 

MONETIZACIC)N. f. Pagpapagala 
ng salapi 

MONETIZAR. V. a. Magpagala 6 
magpakalat ng salapt. 

MONieidN. f. Pagtatawag .^a 
simbaban. 

MONlGOTE. m, Uid6g sa sim- 
bahan. || fig.yfdm. Taongmang- 
mdng at wal^ng muang, tt ^iK» 
y fam. Manik^ 6 tautauhan. 

MONIPODIO. m. Kasunduan ng 
mga taong magkakaanib at mag- 
kakasapakdt sa paggaw^ ng labdg 
sa maturid. 



MONI 
MONIS. f. Bagay na mallt, || 

m. pl. fam. Salapt' 
MONITOR. m. Tagapagbalita 6 

tag^pagtawag . 
MONITORIO, RIA. adj. Nauukol 

sa tagdpagbalit^ 6 tagapagtawag. 

II m. Babala. 
MONJA. f. Mongha. 
MONJE, m. Monghe 6 paring 

nagtitir^ sa ilang na pook. 
MONO, NA. adj. fig. y fam. Ma- 

ksnis; masayd. || m. Matging 6 

ung6y na lalaki. 
M0N0CEFALIA. f. Pagkakada- 

lawdng kataw^n na iisdng ulo. 
MONOC£FALO, LA. adj. Nauu- 

kol sa may dalawdng katawdng 

iisd ang ulo. 
MONOeULO, LA, adj y s. lisa 

ang matd.. II m. Salamln sa is^ng 

mata. 
MONODAGTILO, LA. adj, y s. 

May isdng daliri lamang. 
MONOGAMIA. f. Pagaasawa sa 

isd, lamang. 
MONOGAMO, MA. adj. y s. Ka- 

sdl sa isd,. 
MONOPOLIO. m. Paglangkom 

Dg anomdng kalakal. || Kasun. 

duan ng mga mangangalakal sa 

pagbibili sa tiyak na halagl 
MONOPOLISTA. eom. Ang luma- 

langk6m sa pagbibili ng anomdng 

kalakal. 

MONOPOLIZAR. v. a. Langku- 

m(n ang pagbibill ng anomdng 

kalakal. 
MONOSlLABO, BA. adj. Nauu- 

kol sa pangungusap na m& ang 

silabd. 



— 372 



MONO 

MONOTEISMO. m- Ang pag. 

sambd sa iisdag Diy6s. 
MONOTEISTA. adj. y s. Suma- 

sambd sa isdng Diy6s. 
MONTANA. f. Bundok. || Ka- 

bundukaa. 
MONTAMS. SA. adj. y s. Ta- 

gdbund6ls; taong buad6k. || Na- 

uukol sa buodok. 
MONTAtOSO, SA. 8dj. Nauuko^ 

sa bundok, || Bulubundukin. 
MbNTAR. V. n. y r. Sumakdy; 

lumulaa. || fig. Magkahalagd ang 

is^ng bagay. || v. a. Pagakmain 

ang piraso 6 bahagi ng isang 

kasanKkapan, 
MONTE. m. Band6k, || Kagu- 

batan. 
MONTEAR. V. a. Mangaso sa 

b'ind6*^. 
MONTERtA. f. Pangangaso m 

mga baboy dam6, uea at ibp. |1 

Kaalam^n sa pangangaso. 
MONTERO, RA. m. y f Manga- 

naas6 
MONTON. m. Bunt6n; salansdn. 
MONUMENTAL. adj. Nauukol sa 

alaalang pangbansd 6 panghabang 

p»nah6n. 
MOUO. m. Pus6d ng buh6k. \\ La- 

song panglagdy sa pu86d ng bu- 

h6k. II Ang tump6k ng mga 

balahibo sa batok ng ibon. 
MONODO. DA. adj. May pus6d, 

II Nauukol sa balahibo sa tuk- 

t6k ng mga hayop na may pak- 

pdk. 
MORADA. f. Tahanan; bahay. 
MORADO, DA. adj. Kulay ubi; 

murado. 
MORADOR, RA. adj. y s. Na- 



MORA 

n^'nirahan; tumatahdn sa isdng 

po6k. 
MORaL. adj. Nauukol sa ka- 

butihang asal at ugali. II f. Ka- 

runungang nagtuturo ng kabu- 

tihang asal. 
M0RALEJA. f. Aral; mabuting 

halimbaw^. 
MORALIDAD. f. Kabutihang 

asal. 
MORALIZAR v. a. Baguhin ang 

masamdng asal; aralan. 
MORAR. V. n. Tumahan 6 ma- 

nirahan sa isdng po6k, 
MORBIDO, DA. adi. May sakit 

6 nakapagkakasakit. 
MORBO. m. Karamdaman; sakit. 
MORBOSO SA. adj, Maysaklt. 

y Nakapagkakasakit. 
MORdLLA. f, Bituka ng baboy, 

tupa 6 bakang siiisiksikdn sa 

lo6b ng dug6ng lut6 at may 

sangk^p na pangpala«a. 
MORGILLO. m- Kalamnan ng 

bisig. 
MORDAZA. f. Busal sa bibig. 

MORDEDURA. f. Pagkagdt. f! 

Kagat. 
MORDER. V. a. Kagatln. ii Gas- 

gasln ang isdng bagay. 1 fig. 

Laitin; murahin ang isdng tao. 
M0RDICACI6N. f. Pagkati ng 

baldt na parang kinakagdt ng 

hayop. 
M0RDICANTE. adj. Makati. 
MORDieAR. V. a, Kumating pa- 

rang kinakagdt ng hayop. 
MORDICATIVO, VA. adj. Nag- 

papakatl 



373 



MORD 
MORDIDO, DA,. adj. fig. Sir^; 

kttp6s; kulang. 
MORDIMIENTO. m. Pagkagat, 

II Kagdt. 
MORDISGAR. v. a. Kagatla ng 

marahan. 
MORDISeO. m. Pagkagat ng 

mnrahan. jj Pirasong nakukuha 

sa isd-ng b»gay na kagat. 
MORENO. NA. adj. Kayumsng- 

MORGUE. f. Bulwagang pinag- 
lalagydn ng mga bangkay na d! 
mak^lala, upang tuntunln ng ka- 
nildng mga kamaganak. 

MORIBUNDO, DA. ad]. y s. Nag 
hihingal6; malubh^ ang lagay. 

MORIGERAGION. f. Katamta- 
man 6 kasukatdn sa mga pag- 
uugali at ayos ng pamumuhay. 

MORIGERAR. v. a. Ilagay sa 
katamtaman ang mga paguugali 
at mga kilos. II v. r. Magpigil 
ng lo6b. 

MORIR. V. n. Mamatay. || fig. 
Matapos; maubos. ]| fig. Ma- 
matdy ang ilaw 6 apoy. 

MORISGO. CA. adj Nauukol sa 
moro. I adj. y s. Ang morong 
binyagan. 

MORISMA> f. Pananampalataya 
ng mga moro. || Kawan ng mga 
moro. 

MORISgUETA. f. Laldng 6 pa- 
kandng katutubo sa mga moro, 
I! fig. y fam. Hangad ng isang 
tao na gumawa ng daya, iibdk 
6 aglahi sa kapuwgt || Sinaing; 
kanin. 



MORO 
MOROSIDAD. f. Kabagalan; ka- 

tagalan. (| Kawaldn ng s pag. 
MOROSO, SA. adj. Mabagal; 

matagal. 
MORRA. f. Tukt6k ng ulo. 
MORRADA. f. Unt6g ng ulo. 
MORRION. m. Bakal na pang- 

iagay sa ulo na ginagamit na 

pananagalang sa pakikipagbaka. 
MORTAJA. f. Sapot sa bangkdy. 
MORTAL. adj. May kamatayaii 

6 mamamatdy, || Nakamamatdy, 

li s. Am tao. 
MORTALIDAD. f. Pigkakaro6a 

ng kamatayan. H Bilang ng mga 

namamatay sa isdng bayan. 
MORTANDAD. f. Pagkakama- 

tdy. 
MORTERO. m. Lantaka; kanyong 

melaki. || Lus^ng. 
MORTIEERO, RA. adj. Naka- 

mamatdy; pumapatay. 
M0RTIFICACI6n. f. Pagpapa- 

kahirap; pagpapakasakit sa sa- 

rili. II fig. Pagpipigil sa sariling 

kaKusiuhan. 
M0RTIFICAR. V. a. Pahirapan; 

pasakitan ang sarili. || fig. P'gi- 

lin ang sariii. || fig^ Pagpigha- 

tiln. II V. r. Magpakahirap; mag. 

pakasakit sa sarili. 
MORTUORIO, RIA. adj. Nauu- 

kol sa patdy 6 namat^y. 
MOSAieO, CA. adj. Nauukol kay 

Moi^es, II Nauukol aa gawang 

pinamutihan ng mga bat6ng ibd't 

ibdng- kulay. 
MOSAISMO. m. Ang kautus^n 

ni Moiises. 



— 374 



MOSe 

MOSOA. f. Linsaw. || ^ia^. y fam. 

ADg taong nakamumuht at ma 

ulit. 
MOSGARDA. f, Bangaw. 
MOSCARI)(3n. m, Bangaw. || fig, 

y fam. Taong maulit at naka- 

.yayamot. 
MOSC6n. na. Langaw na malaki. 
M0SQUEAD0R. m. Pangbueaw 

ng langaw. 
MOSQlTEAR. V. a, Bugawin ang 

langaw. j| fig. Paluin; hampasln. 

II V. r. Mabugaw ang langaw. 
MOSQUEO. m. Pagbugaw ng ia- 

ngaw. 
MOSQUEBO. na. B\tl^U ng damo 

6 papel na ginupit na ginaga 

wang paogbugaw ng langaw, 
MOSQUlL. adj. Nauukol sa la- 

ngaw, 
MOSQUlTERO. m. Kulamb6. 
MOSQUlTO. m. Lamok. 
MOSTACHO. m. Bigote; balb^s sa 

ngusd. 

MOSTaZA. f Halamang kelw^; 

mustasa. 
MOSTO. m. Katds ng ubas na 

inaala^^. 
MOSTKAR. V. a. Itur6; ipakilsla; 

itanghdl. f| IpaUwanag ang isdng 

bagay. || v. r. Magpakilala; mag- 

f akita . 
MOTA. f- Himulmol rg kayo. || 

Bur6l; pantukin. || Pilapil. 
MOTE. m. Alam^t na nagtatagl^y 

ng isdng lihim na nangangaiiangan 

ng isdng paliwanag. || Palayaw. 
MOTEJAR. V. a. Palayawan ang 

mga kilos 6 gawt ng isang 

tao. 



MOTI 

MOTIN. m. Pagaalsd; paghihi- 

mag^^lk. 
MOTIYAR' V. a. Bigy^ng dahildn 

ang isdng bagay. || Magbigay ng 

katuwiran 6 dahiian sa paggaw& 

ng isang bagay. 
MOTIYO. m. Dahil^n; sanhi. 
MOTOK. m. Kalo. 
MOTOR, RA. adj. Nagpapagal^w, 

II m. Ang nagpapagaldw sa isdng 

bagay. 
MoTRIZ. adj. Nagpapagaldw. 
MOTU PROPRIO. m. adv. lat. Ku- 

s|t; sa sanli. 
MoVEI)IZO. ZA. adj Madaling gu- 

maiaw; lipailipat. || Walang ka- 

panatagan. n fig. S^lawdn. 
MOYER. V. a. Kilusin; galawln. 

II fg. Udyukdn; ibuyo* || v. r. 

Kumilos; gumalaw. 
MoYIBLe. adj. Gumagal^w. ri 

fig. Nagbabago; waiang kapa- 

na^agdn. 
m6vil. adj Gumagaldw. |j Wa- 

Idag kapanatagd,n. || m. Ang. 

nagpapagalaw sa isdng bagay, 
MOYILIDAI). f. Kagal^\^an. 
MoVILIZAClC)N. f. Pagpapaki'os; 

pagpapagaldw. 
MoVILIZaR. V. a. Pakiiusin; pa- 

galawin, 
MoYIMIENTo. m. Pagpapagald,w; 

naggaUw. II Galaw; kilos. || fig. 

Pagbabago ng kaiooban; kaba- 

lisahdn. 
MOZo, ZA. adj. y 8. Binat^ 6 da- 

laga. II m. y f . Utusd,n sa ba- 

hay. 
MUGETA. f. Balabal na ipinapa- 

tong sa balikat hanggdng dibdib 



— 37 
MUeo 
MUeOSlDAD. f Bagay na ma- 

l«pot na kahawig ng uhog. 
MUeOSO, SA. adj. Kabawig ng 

uhog 
MUCHACHADA, f Kilos na ka- 

tutub6 sa mga bata. 
MUCHACHEAR. v. n, Magkilos 

bata 
MUeHAGHERIA. f. Kilos na ka. 

tiitub5 sa mga bat^. 
MUCHACHEZ. f, Pagaaaa'l bata, 
MUCHACHO, CHA m. y f Ba- 

la. II Ang wa k pang muang; 

musmos. || Utusan 6 alili^. 
MUeHEDUMBRE. f. Karimihan 

at kakapaldn ng mga tao 6 ba- 

MUCHO, CHA. adj. Maram ; h n.i 
mabilang. 

MUDA- f. Pagbabago ng isang 
baaay. 

MUDABLE. adj. Madaiing mag- 
bago. 

MUDANZA. f. Pagbabago, |j 
Pagsasalawahan, . 

MUDAR. V. a. Baguhin ang ka- 
lagayan ng i=ang bagay. || Mag- 
bago, II Magiba ng balahibo ang 
mga ibon. || fig. Baguhin 6 iba- 
hin ang pauukala. || v. r. Mag- 
bsgo ng pamumuhay 6 kal ga- 
yan. II Magbihis ng damit. jj 
Lumipat ng tirahan. 

MUDEZ. f Pagkappi. 

MUDO, DA. adj Pipi; hindi ma- 
kapagsalita. || fig. Walang imik 
6 kib6. 

MUEBLE; m. Kas ngkapang bu- 
hatbuhat 

MUEGA. f. Ngiwf. 



MUEL 
MUELA. f. Gilingang bato. « 
Batong ha^aan; bugaan. II Ba- 

MUELLAJE. m. Buwis na sini- 

singil sa pagda6ng ng sasaky^n 

sa daungan, 
MUELLE adj. Maselang; ma- 

lamb6t. || m. Kasangkapang ba- 

kal na nayuyutyot. II Daungan 

6 punduhan ng mga sasaky^nR- 

dagat, 
MUERTE f. Kamatayaa. II Pag- 

kamatay. H Paapatdy sa kapuwa. 
11 fig. Paggib4; pagsir^; paggu- 

guho. 
MUERTO, TA. adj. Pat^y, || Na- 

uukol sa apoy na pmatay sa 

tubig. II fig. Kupa?; lanta. 
MUESCA f. Kabkab 6 sabak. 
MUESTRA. f. Tand^ng kinakiki- 

lalanan ng id^ng bagay 6 kala- 

kal. II Retasorg oaparisan. | 

Hawaran; ulirdn. || B'kas; kilos. 
MUGIDO. m. Ung& ng baka, 
MUGlR. V. n. Umung& ang ba- 

ka. 
MUGRE. m, Dumi ng lana; li- 

bag. 
MUGRIENTO. TA, adj. Malibdg. 
MUHaRRA. f. Sibdt sa dulo ng 

t^gddti ng bandil^. 
MUJER. f. Babae. || Ang babaing 

Dasa hustung gulang || Ang asa- 

wang babee. 
MUJERCILLA. f. Babaing laba- 

sa. 
MUIERIEGO, GA. adj. Nauukol sa 

babae 1| Nauukd sa lalaking ma- 

h lig sa mga babae. I! m. Katipu- 

nan ng mga babae. 



- 376 - 



MUJE 
MWJERIL. adj. Niuiikoi sa ba- 

bae 
MUjERIO. m. Katijuaaa ng mga 

babae 
MULA, f. Kabayong bab^e 
MULADAR. m Tapau^n ug rag^ 

tai Dg kabayo 6 sukal. 
MULAR. adi. Nauukoi sa kaba 

yo, 
MULATO, TA. adj. Nauukol aa 

taong anak ng isdng puti at isang 

itim; kayumangging magulang. 
MULETA f. Tungkdd na ginaga- 

mit ng dt makalakad. 
MULO. m. Kabayonit lalaki, 
MULTA. f. Kaparus8hda sa pa- 

mamagitaa ng salaot; multa. 
MULTAR. V. a. Parusahan ng 

multd. 
MULTIGOLOR. adj, May ibd't 

ibd 6 sarisaring kulay, 
MULTIPORME. adj May m'ara- 

ming 8ny6 6 hugis 
MULTIPLICACI6n. f. Pagpapa- 

rami 6 pagdami. 
MOLTIPLIGADOR, RA. adj. y s. 

Nagpaparami. 
MULTIPLIGANDO. adj Ang na 

uukol Ba pinararatni. 
MULTIPLIGAR. r. a. Paramihin; 

palakihln ang bilang. II v. r 

Dumami; kumapdl ang bilang 
MULTIPLieiDAD f. Karamihan* 

kakapalan ng bilang. 
MULTlTUD. f. Karamihan tig 

mga tao 6 bagay. 
MULLIR. V, a. Bahaghagin ang 

isdng bagay upang Iumamb6t. 
MUNDANO, NA. ad]. Nauukol 

sakalupaan. ii Nauukel se taong 



MUND 

mabiig sa mga bagay sa kalu- 

paaa. 
MUNDO, m. Daigdig^. II Lupa, 
II Kapisanan ng mga tao; sang- 

katauhan. 
MUNieiON. f. Mga kasangkapang 

ginagamit sa isdng hukbo. 
MUNIFICENCIA. f. Kagaadahang 

lo6b. II Kagandahaog asal ng 

isdng hari 6 puno 
MUNiFICO, CA. adj, Maranga^ 

na kalo6ban; maganddng lo6b. 
MUNECA. f. Gaianggalangan. [| 

Manik^. 
MUNIR. V. a. Tumawag ng pulong 

6 ng ibana: bagay. 
MURAL. adj. Nauukol sa kuta. 
MURALLA, f. Kut^; muog. 
MURAR. V. a. Lagyan ng kuta 

6 mu6g ang isa«Jg biyudad. 
MURClfiLAGO. m. Kabagkc.bdg. 
MURMUJEAR. V. n. f g. y fam. 

Bumu'ti lebulong, 
MURMULLO, m. Bulong. H Bu- 

lungbulungan 
MURMURACI6N. f Pagalimura; 

pagwiwika ng masama sa kapu. 

wa, 
MURMURACI6N. V. n. Umugon'T 

ang tubig na umaagos. H Umu- 

gong ang anomdng bagay. || fig. 

Bumul6ngbul6ng. || fig. y fam. 

II Alimurahin ang kapuw^. 
MURO. m. Bakod na ba6. || 

Kut^. 
MUSA, f. Ang bawa t diyusdiyu- 

sang nagtitird, sa kagubatan. 
MUSEO. m, Bahay na laaii sa pag- 

aaral ng mga karunuogan. || Ta- 

guan ng mga bagay na ukoi sa 

karunungan. 



MUSG 
MUSGO. m. Lumot. 
MUSGOSO, SA. adj. Malumot. 
MUSieA, f. Tugtugin. 
MUSIGAL. adj. Nauukol sa tug- 

tua;in. 
MUSITAR. V, n. BumuluQgbuI6ng. 
MUSLO. m. Hita. 
MUSTIO, TIA. adi- Mapangldw; 

malungkot. || Lu6y; lanta 
MUTABILIDAD . f . Pagbabago 

ng isdng bagay. 
MUTAGION. f. Pagbabago. 



— 377 — 

MUTI 
MUTILAdON, f. Pagputol 6 

pagiurdy ng babagi ng katawan 

ng tao 6 hayop, 
MUTILAR, V, a. Patulin 6 pag- 

luraylurayin ang katawd.n ng tao 

6 hayop. || Putulan 6 bawasan 

ang bahagi ng anomdng bagay. 

II V. r. Magkalurdylurdy. 
MUTISMO. m. Pagkapipi 6 ka- 

pipihan. 
MUTUO, TUA. adj. Nauukol sa 

ginagawd kapuwlt ng dalawa, 
M^Y. adv. Lubhi; napaka. 



48 



la^^^i^Si^^^^s^^s^^s^^ia^ 




N 



N, f. Ikalabinganim na titik ng 

abakadang kastil^ at panglabing- 

tatlo sa kaniy^ng mga eonso- 

nante. 
NACAR. m. Bagay na matigds, 

maputt, makind^ng at may kulay 

hahaghari ang loob^ gaya ng kapls, 

koatsa at ibp. 
NAGARADO, DA. adj: Kakulay 

at kasingkin^ng ng nakar. 
NAOER. V. n. Sumilang; ipanga- 

nak. II Sumibel ang halaman, || 

fig. Sumikat ang bituin. li fig. 

Magsimulg. II fig. Bumukal. 
NAGIDO, DA. adj. Katutubo at 

likds ng is^ng bagay. || m. Bu- 

kol. 
NAeiENTE. p, a. ng Naeer. Su~ 

misilang. II adj. fig. Sariwangsa- 

riw^; hindi pa natatagal^n. 
NAdMIENTO. m . Kapangana- 

kan; pagsilang, || Pook na si- 
Disiputdn ng isangbukdl; || Bukal. 

11 Po6k na pinagmulan ng isdng 
bagay. 



NAdON. f. Bansd. || fam. Pag- 

silang. 
NAdONAL. adj. Nauukol sa 

bans^. II Tub6 sa isang bans^. 
NAdONALIDAD. f. Ang kala- 

gayan at kaugaliang katutubd 

sa mga bayan at mga mama- 

mayd-n sa is^ng bansd. II Kala- 

gayang likds ng isdng taong su- 

milang sa isdng bansli. 
NADA. f. KawaUng gand^p ng 

isdng bagay, || adv. n. Kaildn 

man. 
NADADERA. f. Timbulan sa pag- 

langoy. 
NADADERO. m, Languyan. 
NADADOR, RA. adj. y s, Lu- 

malangoy, || m. y f. Ang sanay 

Iumang6y. 
NADAR. V. n. Lumangdy. || Lu- 

mutang ang anomdn sa ibabaw 

ng tabig. || fig. Sumagan^ sa 

isdng bagay . 
NADIE. pron. indet, Sinom^ng 

tao. 



— 379 



NAIP 
NAIPE. m. Baraha. 
NALGA. f. Pigi. 
NALGADA. f. Ang lamdn sa «a- 

wlDg pigt Dg baboy. || Hampds 

sa pigi. 
NALGAR. adj. Nauukol sa pigl. 
NALGUDO, DA. adj. Matatam- 

bok ang pigi. 
NAO. f. Daong. 
NARANJA. f. Bunga ng suha. 

II Punpl6 ng kany6n. 
NARANJAL. m. Pook na taniman 

ng mga punong suh^. 
NARANJERO, RA. m. y f. Mag. 

sueuh^. 
NARANJILLA. f. Dalanddn. 
NARANJO. m. Pun6 ng suh^. 
NARGdTlGO, CA. adj. Med^ Nag- 

papatulog. II m. Pangpatulog. 
HARIGUDO, DA. adj. y s. Ilu- 

ng^n. II Hugis il6ng. 
NARIZ. f. Ilong. 
NARRaBLE. adj. Maisasaysay; 
NARRAdON. f. Pagsasaysdy ng 

is^ng bagay. 
NARRADOR, RA. adj. y s. Nag- 

sasays&y . 
NARRAR. V. a. Magsalaysdy; 

magsabi ng mga pangyayari ng 

isdng bagay. 
NARRATIYO, VA. adj. Nauukol 

sa pagsasaysdy. 
NASAL. adj. Nauukol sa il6ng. 
NATA. f. Linab ng gatas 6 sa- 

bdw. II fig. Ang pinakadakiill 

at mahalagal sa isdng bagay. 
NATAGION. f. Paglang6y, || 

Karunungan sa paglang6y. 
NATAL. adj. Nauukol sa kapa- 

nganakan. || m. Kapanganakan. 



NATA 
NATALieiO, GIA. adj. Nauukol 

sa araw ng kapanganakan. il m. 

Araw ng kapanganakan. 
NATALIDAD. f. Bilang ng mgn 

sumisilang sa isdng bayan. 
NATATORIO, RIA. adj. Nauukol 

sa paglangoy. 
NATiyiDAD. f. Kapanganakan. 
NATiyO, VA. adj. Tumntubong 

sady^. |J Nauukol sa bayang pi- 

nanganak^n sa isang tao. || Ea- 

tutub6; likas. 
NATURAL, adj. Nauukol sa ka- 

likas^n. {| Eatutub6;lik^ssa is^ng 

bayan 6 bansS, || m. UgaU; asal; 

gawi. 
NATURALEZA. f. Kalikasan; 

katutubong gawi 6 ugali. || Ki- 

namulatang bayan. 
NATURALIDaD. f. Pagkalik^s 

ng isang bagay. || Katapatan at 

kabanayaran sa pakikiharap sa 

kapuw^. 
NATURALIZAR. V. a. Tangga- 

pin ang isang tao ng parang 

tubd sa isdng bayan. || Ipasok 

sa isdng bayan ang mga bagay 

na parang katutubd do6n. || v. r. 

Manirahan sa isdng bayan ang 

tagaibdng lup^ na parang do6n 

tiibd. 
NAUFRA6AR. v. n. Malub6g ang 

isdng sasakyangdagat. || fig. Ma- 

pasamA ang is^ng hangarin 6 ka- 

lakal. 
NAUPRAGIO. m. Pagkalub6g ng 

sasakydngdagat. || fig. Pagkalu. 

ging malakl; pagkapahamak. 
NAtJFRAGO, GA. adj. Nalub6g 

ang sasakydngdagat, || m, Patlng. 



380 — 



NAUS 
NAUSEA. f, Alibadbad ng sik- 

mur^; pagkaibig na masuka- || 

fig. Yam6t 6 kamuhi^og nililikh^ 

n^ isd^ng bagay. 
NAUSEABUNDO, DA. adj. Na- 

kasusukd. || Mapagsuk^. 
NAUSEAR. V. n. Alibadbardn ang 

sikmur^; magkaroon ng pagkaibig 

na masukd. 
NAUSEOSO, SA. adj. Nakasusu- 

U. 
NAuTIGA. f. Karunungan sa 

paglalay^g. 
NAUTieO, CA. adj. Nauukol sa 

paglalaydg. 
NAVAJA. f. Pangahit; iabasa. li 

fia, Pangil ng baboy dam6. 
NAVAJADA. f. Hiwli ng labasa. 
NAVAL. adj, Nauukol sa mga 

sasakydngdagat at paglalayag. 
NAVE. f. Da6ng 6 easakydng- 

dagat. 
NAVEGABLE. adj. Malalayag. 
NAVEGACI6N- f. Paglalayag. |J 

Panahdug itinatagdl ng paglala- 

NAVEGAD0R, RA, adj. ys. Nag- 

lalayd.g; manglalayag. 
NAVEGANTE. p. a. ng Navegar. 

s. Manglalay^g; naglalaydg. 
NAVEGAR. V. n. Maglaydg; mag. 

Iakbdydagat.il v. a. Paglayagin; 

paglakbayfn dagat. 
NAYETA. f. Da6ng na maliit. || 

Lalagydn ng insiyensong pang- 

su6b sa oras ng pagmimisd. 
NAVIDAD. f. Kapanganakan sa 

ating MaMI na Pangino6n. || 

Pask6 ng pangangandk. 
NAYIERO, RA. m, y f . Ang may- 



NAVI 

ari ng sasakyangdagat. 
NAViO. m. Sasakydngdagat na 

pangdigm&. 
NEBLINA, f. Ulap na makap^I 

at mababa 
NEBULOSO, SA. adj. Maulap. || 

fig. Mapangldw; malungk6t. || 

fia. Madilim. || fig. Mahirdp 

maunaw^. 
NEGEAR. V. n, Magsalit;! ng mga 

kaululan. {| Ipagpilitan ng pa- 

ungds ang isdng bagay. 
NEGEDAD. f Kaungasdn; ka- 

hunghangdn. II Gaw^ 6 salitang 

paungas. 
NEGESARIA. f. Palikuran. 
NEGESARIO, RIA. adj. Kaila- 

ngan; kinakaiiangan. 
NEGESIDAD. f. Pangangailangan. 
II Lahdt ng mga bagay na ka- 

ilangan sa buhay. [| Neeesidad 

mayor. Pagduml. || Neeesidad 

menor. Pagiht 
NEGESITADO, DA p. p. ng Ne- 

eesitar. \\ adj. y s. Gipit; ^a- 

ngangailangan ; kinakapos. 
NEGESITAR. v. a. Kailanganin, 

II V. n. Mangailangan; magipit 

sa buhay ang isang tao. 
NEGIO, CIA, adj. y s. Ungas; 

mangmdng; hangdK || WaWog 

bait; matigds ang ulo. 
NEGROLOGIA. f. Maikling ka- 

saysayan ng buhay ng isdng taong 

hindt pa naluluatang namatdy. 

II Talaan ng mga patay. 
NfiCTAR. m. Katds. 
NEPANDO, DA. adj. Hindi ka- 

rapatdapat; katakwiltakwil. 



m 



NEFA 
NEPARIO, RIA adj. 

ma; napakalupit. 
NEGABLE. adj. Matatanggihaa; 

matatatuwadn. 
NEGaGION. f. Pagtanggi: pag- 

tatuw&. H Kawalang gaodp ng 

i^ang bagay. 
NEGADOR, RA. adj, y s. Tuma- 

tatuwS,. 
NEGAR. V. a. Tanggiban; tatu- 

wa^n; ipagkaiia H v r. Mag- 

daiHldng gawin ang is^ng bagay; 

tumanggi. 
NEGATIYA. f. Pagtanggi; pag- 

kakftil&. 
NEGATIYO, VA. adj. Tumatuwa; 

tunatanggi. M Nauukol sa pag- 

tanggi 6 pagtatuwa 
NEGLlGENdA. f. Kapabayaan; 

kawa'd.ng ingat. 
NEGLIGENTE. adi 

wal^Dg ingat. 
NEGOeiABLE. adj. 

6 maaarias kaiakalin. 
NEGOeiAGION. f. Pangangala- 

kah 
NEGOeiANTE. m. Mangangala- 

kdl. 
NEGOeiAR. V. n. Mangalakal, i| 

Maeusap ang mga bansa hinpgil 

8» isdng bagay 6 usaDin. 
NEGOeiO, m. Ang alinmang ga 

waiu, hanapbuhay 6 pinapasukan 
II Kalakal. ll Ang anomang ba 

gay na pinagkakakitaan. || Tu 

bo 6 pakinabang sa isang hanap 

buhay. 
KEGOGIOSO, SA, adj. Masipag 

at maingat sa kaniyang mga ka- 

lakal. 



— 381 

NEGR 
Napakasa I NEGREGER. v n, y r. Umitlm. 
I NEGRO, GRA. adj. y s. MaUim; 

itim. |j fig. Napakalungkot; ka- 

pangldwpanttlaw. || fig. Kapos- 

palad. II f»g. y fam. Gipit sa 

kabuhayan. 
NEGRURA. f. K^itimdn. 
NEGRUZCO. CA. adj Kayumang- 

ging magulang; maitlmitim, 
NfiMINE DISGREPANTE, loe. 

lat, Walaog pagkakaalit; pinag- 

kasunduau 6 pinagkayaridn. 
NEOEITO, TA. m. y f. Ang ba- 

gong binyagan, 
NEOLOGIA. f . Pagtuklds ng mga 

bagoug pangungusap sa isang 

wik^. 
NEOLOGISMO. m. Pangungusap 

ng mga bago sa isdng wikd. 
NEOMENIA. f, Unang araw ng 

buwdn. 
NfiRVEO, A. adj. Nauukol sa 

Utid, y Kawangis ng litid. 
NERYIO. m Litid. \\ Kuwerdas 

ng kasaTigkapang pangtugt6g, i 

fig. Lakiis. II fg. Bisa ng ka- 

tuwiran 
NERYIOSO, SA. adj. Malitid. [i 

Nauukol sa mga litid. || Masin- 

dakin. i fig. Malakds. 
NERYOSIDAD. f. Lak^is at ga- 

Mw ng mga litid. |1 fig. Lakds 

at bisa ng katuwiran 6 pagma- 

matuwid. 
NERVOSO, SA. adj. Malitid; 

matibay. 
NERYUDO, DA. adj. May ma- 

lalakaa na litid. 



y s. Pabaya; 
Makakaiakal 



382 — 



NETO 
NETO, TA. adj. Malinis at waMng 

hald. II Ktibuadna? natird sa pag- 

tutu6s ng isaog kuwentahin. 
NEURASTENIA. f. Med^ Sakft 

na buhat sa panghihlDa ng mga 

litid. 
NEURASTfiNICO, CA. adj. Med 

Nauukol sa sftkit sa mga litid. 

W adj, y 8. May saklt na ner- 

biyos. 
NEUTRAL. adj. Waldng kiniki- 

lingan. 
NEUTRALIDAD. f. Kawalan ng 

pagkiling ^^aanman. 
NEUTRO, TRa. adj. Gram^ Hindi 

lalaki 6 babae. 
NEVADO, DA. adj. Natatakp^n 

ng busilak. II Maputing parang 

busilak. 
NEVAR. V, n. Umulan ng bu- 

silak, H V. a. fig. Paputiin ang 

is^Dg bagay, 
NEVERA. f. Tagudn ng busilak 

6 yelo. II fig. Tahanang napa- 

kalamig. 
NEVOSO, SA. adj. Mayelo; ma- 

busilak. 
NI. €onj. eop. Man; kahit; dl. 
NICHO. m. Guang sa bat6ng 

pinaglalagyan ng mga estatuwa, 

6 ibdng baaay. |j Butas sa ba- 

t6ng pinaglilibing^o ng mga bang- 

kdy. 
NIDADA, f. Katipunan ng mga 

itlog sa pugad. | Katipunan ng 

mga iBiak^y sa pugad. 
NIDAL. adj. Pangitlugan. H Pa- 

ngating itI6g. || fig. Simal& 6 

batayin ng isdng bagay. 
NIDIFICAR. V. n. Magpugad ang 



NIDO 

mga ibon. 
NTDO. m. Pugad, || fig. Tahanan 

ng isdng tao. P fig. Pook na 

pinagtataguan ng masasamang 

tao. 
NIEBLA, f. Ulap na mabab^. || 

fig. Kadiiimdn at panglalabd na 

di ikakslala sa isdng bagty. 
NIETO, TA. m. y f. Ap6 
NIEVE. f. Busilak. || fig. Kapu- 

ti^ng lubha, 
NIMBO. m. Sinag na mabilog ng 

buwdn at sa ulo ng mga santo, 
NIMIEDAD. f. Kalabisdn; kala- 

iuan. II fam, Kaliit^n; kauntidn. 
NIMIO, MIA. adj. Malabis; lal6. 
NINEA f. Mit- Diwata. |1 f g. 

Dalagang magandd 
NINGUNO, NA. adj. Wal& isa 

man. || pron indet. Waldng ka- 

buluhdo. II WaUng sinomdn. 
NINA. f. Batang babaing ulila. 

II Nina del ojo. Balintatdw. 
NINADA, f. Gawdng bata. 
NII^EAR. V. n. Magkilos bat^. 
NINERIA. f, Gaw& 6 kilos bati. 

H fig. Saiit& 6 gawdng waldng 

gaanong kabuluhdn, 
NINETA. f. Balintatdw ng mat^. 
NINEZ. f. Kabataan, {| fig. Si- 

muI4 ng isdng bagay. 
NINO, NA. adj. Nasa kabataan. 

K fig, Musm6s. | m. y f. Batli. 
NIPA. f. Pawid. 
NigUELADO. m. Paglulub6g sa 

nikel. 
NIQUELAR. V. a. Ilub6g sa nikel. 
NITRAL- m. Po6k na kinukunan 

ng salitre. 



383 - 



NITR 
NITRERIA. f. Po6k na pinag- 

tataguan ng salitre. 
NITRO. m. Salitre. 
NITROSO, SA- adj. May halong 

salitre. 
NIVEL. m. Pamatag. f| fig. Ka- 

pantaydng lub6s ng anomang 

bagay. 
N1VELACI6N. f. Ang pagkilala 

ng kapantay^n sa pamamagitan 

ng kasangkapang pamantay, 
NIYELaR. V. a. Kilalanin ang 

kapantayan ng isaag bagay sa 

pamamagitan ng ka^angkapang 

pamantdy. 
NIVELAR. V. a. Kilalanin ang 

kapantaydn ng isang bagay sa 

pamamagitan ng kasangkapang 

pamantay, 
NO, adv. n. Hindt; di; huwag. 

I No mds» expr. Lamang. 
NOBLE. adi. Mariidg; mahal |i 

Dakila. 
NOBLEZA. f. Kamahalan; ka- 

rilagdn; kadakilaan. 
NOGION. f. Pagkakilala 6 diw^ 

sa isang bagay. 
NOCIVO, VA. adj. Nakasasamd; 

nakapipinsal^. 
NOGTURNO, NA. adj. Nauukol 

sa gabi 6 ginagawa sa gabi. '|j 

Ang naglalakad ng magisa at 

malungkot. 
NOGHE. f. Gabl. || lig. Kagu- 

luhan; kadiliman; kalungkutan. 
NODRIZA. f. Tagapagalagi ng 

bat^; sisiwi,. 
NOMBRAMIENTO. m. Pagtawag 

sa pangalan ng is^ng tao 6 ba- 

gay. II Katibayan ng pagbirang 



NOMB 

sa isang tao upang guman^p ng 

isd^ng tungkol. 
NOMBRAR. V. a. Tawagin ang 

pangalan ng isang tao 6 bagay, 

II Tukuyin; baaggitin. || Hira- 

ngin ang isiing tao upang ma- 

nupad ng isdng tungk61. 
NOMBRE. m. Pangalan; ngalan; 

pamagdt; tawag sa isang tao 6 

bagay. 
NOMINA. f. Talaan ng panga,lan, 
NOMINAdON. f. Paghirang sa 

isdng tao upang manupdd ng 

i^ang tungkol. || Pagtawag sa 

ngalan ng is^ng tao 6 bagay. II 

Pagngangalan. 
NOMINAL. adj. Nauukol sa pa- 

ngalan" {| May pangalan. 
NOMINAR. V. a. Ngalanan; ta- 

wagin ang paDgalan ng is^ng tao 

6 bagay. 
NON. adj y s Gansdl. 
NONAGENARIO, RIA. adj, y s. 

May siyaoanapung taong gulang. 
NONAGfiSIM0, MA. adj. Ikasi- 

ydm na p6. 
NONATO, TA. adj, Hindi kusang 

ipinangandk kungdt kinuha sa 

tiydn ng ina. 
NONO, NA. adj. Ikasiydm. 
NORIA. f. Makinang pangpaakydt 

ng tubig. 
NORMA. f. Eskuwala. II fig. 

Alituntunin dapat sundin. 
NORMAL. adj. Nasa kalagayang 

mahusay. H Nagsisilblng alitun- 

tunin 6 patakardn. 
NORTE. m. Hilag^ 6 hilagadn, 
NOSOTROS, TRAS. pron. pers. 

Tayo 6 kami. 



384 — 



NOST 

NOSTALGIA. f. Damdaming likb& 
Dg pagkalayd sa kaniydng bayan 
6kamaganakan at mga kaibigan. 

NOTA. t Tand^. II Pund 6 pa» 
Bing ginagawa &a isang aklat f| 
Paliwanag. H Babal&; paunawa. 
U Kabantugan: bunyi |1 Tal4. 

NOTA BENE. loe. lat. Paliwanag. 

NOTABLE. adj. Mihalagd; da- 

kiia. 
NOTAR. V. a. Tandaan. !| Pu 
nahin; pansinin. | Lagyan ng 
mga paliwanag ang isang ak- 

lat. 
NOTARIA. f. Tungkuling pagka 
notaryo. || Tanggapan ng mga 

Botaryo. 
NOTARIADO. m. Pagnunutarye. 
NOTARIAL. ad], Nauukol sa no- 

taryo. i| Ginaw^ ng notaryo. 
NOTARIO. m. Ang tagapagpa* 

tutoo ng mga katibayan 6 ka- 

sulatan. 
NOTIGIA. f. Kaalaman. |j Balita. 
NOTieiAR. T. a. Ibalifa;ipaaldm. 
NOTIGIOSO, SA. adj. May ki- 

nalaman 6 balita sa is^ng ba- 

gay. 
NOTIFICACi6n. i For. Pagbi- 

bigdy aldm; pagpapatalast^s. 
NOTIPIGAR. V. a. For. Ipagbi 

gdyalam; ipatalast^s ang is^ng 

bapay sa paniamagitan ng hu- 

kunaan, 
NOTORIEDAD. f. Kahayagdn 6 

pagkahayag sa sinomc4n. 
NOTORIO. RIA. adj. Haydg sa 

m&dl&. 
NOYATO, TA, adj. Baguhan. 



NOVE 
NOYEDAD, f. Kabaguhan; ba^ 

gong litaw. 1 Pangyayaring na- 

babago; balitgt. || f'g. Pagtata- 

kd 6 panggigiialas na likhS ng 

mga bagay na di pa nakiki- 

ta. 
NOVEL. adj. Bago; wal4 pang 

kaalaman sa i-ang bagay. 
NOVELESCO. CA. adj. Likls 6 

katutubd sa mga nobela. 
NOVELISTA. eom. Ang sumu- 

sakt ng mga nobela, 
NOVENA. f. Pagsisiydm. 
NOVENARlO. m. Pagsisiydm na 

ginasawS. sa mga simbahan bago 

magpist^. 

NOVENO, NA. adj. Ikasly^m. | 
Ang bawa't ikasiydm na bahagi 
ng isdng kabuudn. 

NOVENTA. adj. Siyamnapu. 
N0VENT6N, NA adi. Nauukol 

sa may gulang na siy^mnapung 

ta6n. 

NOVIA. f. Babaing bagong kasai. 
II Babaing malapit nang mag- 

asawa . 
NOVICIO, CIA. m. y f, Ang ba- 

gong kapapasok sa isang rebhiyon. 

II fig. Baguhan 6 nagsisimul& pa 

iamang sa ie^ng gawS 6 karu- 

nungan, 
NIVlLUNlO. m. Bagong buwin 

sa iangit. 
NOVILLA. f. Bakang hindi pa 

maamd. 
NOVILLADA. f. Kawan ng mga 

bakang batli at hindl pa ma- 

amd. 



— 385 — 
NOVI 

NOyiLLERO. m. Ang nagaalaga 
ng mga bakang bata at di pa 
maamd, || Kural ng mga baka. 

NOYILLO. m. Bakang bat^ at 
hindl pa msamd. 

NOVIO. m. Lalaking bagong ka- 
sdl. 11 Ang lalaking malapit ng 
magasawa. jf fig. Ang bagong 
pasok sa isdng katungkulan. 

NUBARRON. m. Ulap na malaki 
at roakapal. 

NUBE. (, Ulap; panganorin, | 
Bilig ni matd. 

NUBLADO. m. Ulap 6 dilim ng 

langit. 
NUBLOgO, SA. adj. Maulap; 

madillm ang Ian|it. || fig. Sawing- 

palad. 
NUGA. f. Batok. 
NUGLEO. m But6 ng mga bu- 

ngangkahoy, ^ Ubod. 
NUDILLO. m. Buko ng dali- 

ri. 
NUDO. m. Buhol. n Buko. H fig. 

Taii; gapos. U fig. Ang malaklng 

dahild.n 6 alinlangan sa isdng 

bagay. 
NUDOSO, SA. adj. Mabuh6I; 

mabuk6. 
NUERA. f. Manugang na ba- 

bae. 
NUE3TR0, TRA. pron. poses. 

Amin; atin; natin. 
NUEYA. f. Balit^, 
NUEV0, VA. adj, Bago. | Ka- 

daratfng sa isdng bayan, | De 



MULI 

nuevo. m. adv. Muli. 
NULIDAD. f. Kawalang bis^ 6 

kabuluhdn. \\ Kawal^n ng ka. 

kayahan. |j Taong waldng ka- 

kayahd,n. 
NULO, LA. adj. Waldng bisa 

6 kabuluhan. H Walang kaka- 

yahan. 
NUMEN. m. Ang alinmdn sa 

mga diyusdiyusang sinasamb^ ng 

mga dl binyagan. f| Pagiisip 

sa paggawA ng isdng bagay. 

NUMERABLE. adj. Mabibilang. 

NUMERAeiON, f. Pagbilang- 

NUMERAL. adj. Nauukol sa bi- 
lang. 

NUMERAR. V. a. BilaBgin. | 

Lulat ng nimero; numiruhan. 
NUM£RIC0, CA. adj. Nawukol 

sa bilang 6 mamero. 
NUMERO. m. Bilang. | Ang 

dami ng mga tao 6 bagay na 

may is^ng uri, 
NUMEROSIDAD, f. Karamihan 

ng bilang. 

NUMEROSO, SA. adj, Marami 
ang bilang. 

NUNGA. adv. t. Kailanm^ng pa- 

nahoD. I Nunea Jamus. m. adv. 

Magpakaiianm^n, 
NUNGIO. m. Tagapagbalitli. U 

Sugd ng Papa. h fig. BabalS; 

palatandaan. 
NUpeiAL, adj. Nauukol sa ka- 

s^I 6 pagiisdng dibdfb. 

4t 



386 — 



NUPeiAS. f 

dibdib, 
NUTRieiON 

paglus6g. 
NUTRIMIENTO. 

s6g {6 paglus6g 

paDgpalus6g. 
NUTRIR, V. a. 



NUPC 
pl. Kasdl; pagiisdng- 



f. Pagpapalus6g 6 



m. Pagpapalu- 
II Pangpatab^ 6 

Palusugin; pata- 



bafQ sa pamamagitau ng pagkain. 



NUTR 

II fig. Palakasln. II v. r. Lu* 

muEog; tumab&, 
NOTRITIYO, VA. adj. Nagpa- 

palus6g; nagpapatab&. 
NUTRIZ. f. Sisiwa. 
NY. f. Pangatl6ng titik ng aba- 

kadang gr!yego, at katimbdng 

ng ene sa kastil4. 



:>,>^^^^f^J^:f^ 



N 



N. f. Ikalabinfl(pit6ng titik ng 
abakadang kastila at panglabing- 
apat sa kaniydng mga eonso- 
nante. 

NAGAZA. f. PaDgatiag ib6n. \\ 
fig. Pakanfi; sild. 

NIQUINAQUE. m. fam. Tao 6 
bagay na lubhdng alipustft. 

NOGLO. m. Minasang may ha- 



long asukal, mantik^, itl6g at 
alak. 

NONERIA. f. Kilos 6 gawdng 
katutubd ng mga ulian. 

NONO, NA. adj. fam. Nauukol 
sa taong mabin^ ang isip, ma- 
sasaktin at magugulatln; uliao. 

NUDOSO, SA. a4j. Mabuh61 6 
mabuk6* 



-^^ii^4^mmar^ia^i 



i^^44j^^^ 



i^mk^mL^tmmk^mm^^^^^i 



o 



0. f. Ikalabfngwal6ng titik ng 

abakadang kastil^ at pangapat 

sa kaniydng mga yoeal. 
6. conj. disy. O; dili kayd. 
OASIS. m. Po6k na mahalaman 

sa gitnd. ng is^ng ilang. 
0BCECACI6N. f. Pagdidillm ng 

isip. 
OBCEGAR. V. a. Padilimin 6 

panglabuin ang isip. || v. r. Mag- 

dillm 6 manglabd &ng isip, 
OBEDECER. v, a. Sumun6d;ma- 

nalima. II fig. Sumun6d ang isdng 

bagay sa pamamagitan ng lakds 

6 batak. 
OBEDIENGIA. f. Pagsunod; pag. 

talima, H Kasunuran, 
OBEDIENTE. p, a, ng Obedeeer. 

Sumusun6d. II adj. Masunurin. 
OBESIDAD. f. Katabaang' labis. 
OBESO, SA, adj. Matabdng tu- 

too. 
6BICE. m. 

gabal. 

objeci6n. 



Sagwil; hadl^ng; sa- 
f. Katuwirang ini- 



hahard-p laban sa ibdng palagdy; 
tutol. 

0BJET0. m. Bagay, ^ Akala. 1! 
Dahilan 6 layunin ng isdng ba- 
gay. 

OBLAeiON. f. Hand6g at pag- 
habain sa Diyos. 

0BLIGACI6N. f. Katungkulang 
pagtupad. II Paggantl ng utang 
na lo6b. || Kasulatang kinata- 
taladn ng kapangakuan sa ika- 
tutupad ng isdng bagay. 

OBLIGAR. V, a, Piliting gumaw& 
6 tumupad ng isdng bagay. || 
Akitin ang kalooban ng kapuwa 
sa pamamagitan ng mabuting 
pakitang lo6b. II v. r. Mapili- 
tang tumupad sa isdng bagay. 

OBLIGATORIO, RIA. adj. Sapi- 
litdn. 

OBLONGO, GA. adj. Talihaba. 

6B0L0. m. fig. Abuloy. 

OBRA. f. Gaw& 6 yari. || KathA; 
akd&. II Obra de earidad- Ka- 
wanggawS sa kapuw^. 



389 



OBRA 
OBRADOR, RA. adj, y s. Guma- 

gawa, II m. Pagawaan 6 ga- 

waan, 
OBRAR. V. a. Gumawa; yumari. 

II LumikhS; kumatba, || Mag^ 

tay6. II V. n. Mvgkurs6. 
OBRERO, RA. m. y f. Mangga 

gawa; upah^n. 
OBSGENIDAD. f. [Kahalayan; ka- 

laswadn, 
OBSGENO. NA. adj. Mahalay; 

malasiv&. 
OBSeUREGER. v. a. Padilimin. 

II fig. Pagdilimin ang isip. (| 

Fint. Sombrahang mabuti ang 

mga larawan. || v. n, Dumilim; 

gumabl. I V. r. Magdilim; mag- 

kulimKm ang Ungit. 
OBSeUREGIMlENTO. m. Pag- 

papadilim, 
OBSGURIDAD. f. Kadlliman. II 

fig. Kababaang io6b; pagkaha 

mak sa pakikipagkapuwa. || fig. 

Kadilimdn ng isip. || fig. Ka- 

labuan ng sinulat. 
OBSeURO. RA. adj. Madilim. |j 

fig. Mababang loob. y fig, Ma 

labd; magul6ng magsalita. 
0B3EGUENTE. adj. Masunurin; 

matalimahia. 
0BSEQUIAR. V. a. Magala\ ; 

maghand6g sa kapuw^. || Mag 

pakitang gilas. 
0BSEQUIO. m. Pagaalay: pag- 

hahand6g. II Alay 6 kalo6b. 
OBSEQ¥I0S0. SA. adj, Mapag- 

alay; mapaghand6g. 
0BSERVACI6N. f. Pagsisiyasat; 

pagmamatyag. 
OBSERVAD0R, RA. adj. y s. Nag- 



OBSE 

sisiyasat; nagmamaly^g. 
OBSERVANCi A . f, Pagtupdd ng 

gandp sa iniuutos. f| Galang 

papuri at pitagan sa mga pun6 
OBSERVAR. V. a Siyasatin; mat 

yayari. | Tumupdd sa iniuutos 

li Punahin; pansinin. | Subukan 
OBSTAGULO. m. Sagwil; balakid; 

hrtdUng. 
OBSTANTE. p. s. ng Obstar. Bu- 

mabalakid. | No obstante. m. adv. 

Gaytin man, 
OBSTAR. V. n. Bumalakid; pu- 

migil. II impers. Magin^ balakid 6 

kalaban ng isang bagay. 
OBSTINAdON. f. Kaulitan; ka- 

tigas^n ng ulo. 
OBSTINARSE. v. r. Magmaulit; 

magmatigdtt sa kaniyang lik6ng 

kagustuhan. 
OBSTRUIR- V. a. Hadlang^n; sar- 

han aag daan. f{ v. r. Magsard 

ane isdng butas 6 puang. 
OBTENGION. f Pagtatamo; pag- 

knkamit; pagkakaro6n. 
OBTENER V. a, Tamuhin;kam- 

tan; masundudn ang isdng bagay. 
II Magk8ro6n. 
OBTUSO, SA. adj, Pulpol. })^ 

fiK. Mabagal umunaw^,. 
OBVIAR. V. a. IIay6 6 alisin ang 

nakasasagabal 6 nakahahadlaog. 

11 V, n. Makasa«abal. 
OBVIO, VIA. adj. Hayag, || fig. 

Napakalinaw; napakaliwauag. 
OGASION. f. Pagkakatd6n. [| 

Sanhl; dahilan. !| Kapanganiban. 
OGASIONAR- V. a. Maging dahilan 

6 saabi ng pangyayari ng isangba- 

gay. 1 Magudyok, U Hagay sa 

panganib. 



OCAS 
OGASO. m. Pa^lubdg na araw. 
!! Kaoluran. | f g. Pagkahapdy; 

j»gkatapos. 
OeeiDENTAL. adj. Nauukol sa 

ni ulubugan ng araw 6 kaaluran. 
OeeiDENTE. m. K&nluran; lu- 

bugaa ng araw. 
0CEAN1C0, CA. adj. Nauukol 

sa karagatan. 
OGEANO. CD, Karagatao. 
OeiAR. V. n. Magpahing^ sa 

pagi^awd; magliwaliw. 
GGIO. m. PagpapahiEgd sa pag- 

Kawfi; pagliliwallw. 
OeiOSlDAD. f. Katamaran; pag- 

papagayunggay6n. 
OeiOSO, SA. adj. y s. Tamdd; 

wal^ng gawa. | Walang kabu- 

luhaa; waldng pakinabang. 
OGTAYO, VA. adj Ikawalo. N 

Nauukol sa ikawaioDg bahagi ug 

isdng bu6 
OGTOGENARIO, RIA. adj. y s, 

Ang may waiuugpung taong gu- 

lang. 
OeTOSILABO, BA. adj. May wa 

I6ng siiaba. 
OGtlLAR. adj, Nauukol sa matd 
OeULISTA. eom. Manggagamot 

sa saklt ng matd. 
0CULTACI6n. f. Pagkukubll; 

pagtatagd. 
OeULTAR. V. a. Ikubli; itagd; 

ilingfd. I Ipagkaild. || v. r. Mag- 

kubll; magtagd 
OeULTO, TA. adj. Kublf; tagd. 

I En oeulto. m. adv. Pal him. 
0CUPACI6n. f. Pagkuha. l Ga- 

wain. I Pinapasukao; hanapbu- 

hay; katungkulan. 



390 — 

OGUP 

OeuPAR, V. a. Kunin; ariin 6 
sakuoin ang isang bagay, H Mag- 
kamit; gumanap ng iaing gaw& 
6 tuagkulin. || Lamndn ang igdng 
po6k na wal^ng lamdn. || Tira- 
hdn ang isdng bahay. | Bigydn 
ng magagawA ang is^ng tao. | 
V, r. Gumaw^; gumandp ng isdng 
tungkuiin, || Magabald sa isdng 
bagay 6 kalakal. 

OeuRRENGlA. f. Pagkakata6n; 
paagyiyaring df sinasady^. ll 
Pagsaksak ng b:gl& sa gunita ng 
isdng ba«ay. 

OeuRRlR. V. r. Magpaund; mag- 
handa; sumalubong. || Mangyari; 
magkataon. H Sumakadk na b'gia 
sa gunita ang is^ng bagay. H 
Dumal6; makisalamuh^. 

OeHENTA. adj. Walungp6 

OGHoeiENTOS, TAS. adj, Wa- 
liiog dadn. 

ODIAR V. a. Kamuhian; kapo- 
otdn; ipagtanim sa lc6b. 

ODIO. m. Pagkamuht; pagkapo6t; 
pagtatanim sa lo6b, 

ODIOSO, SA, adj. Nakamumuhl; 
nakaDopo6t. 

ODONTALGIA. f. Med^ Sakft ng 
bagdng 6 m^a ngipin na may 
kasamang pamamagS,. 

ODONTOLOGIA. f. %gaaral sa 
m^a nginin. 

ODORIEERO, RA. adj. Mabang6; 
m'ihalimuyak. 

0E3TE. m. LubuRan ng araw; 
kanluran. K Hanging habagat, 

OFENDER. V. a. Saktan; tampala- 
sanin. R Murahin; laitin. || Ya- 
mutin; pagalitin. | v. r. Ma- 
galit; mapo6t. 



- 391 — 
OFEN 
OFENSa. f. Pa«tampalasan; pag- 1 OFUSCAR. 

saklt. \\ Pagmura; paglait. jj Pag- '""' 

papagalit. | Pagkapo6t. 
OFENSIVO, VA. adj. Umaalimu. 

ra; lumalait. | Nakagagalit; na- 

kapopo6t. 
OFENSOR, RA. adj y s. Nanam- 

palaean; nanakit. H Umaalimura; 

lumalait. || Nagpapagalit. 
OFERENTE. adj, y s. Nagaalay; 

naghahandog. 
OEERTA f. Pangakong magbi- 

g^y, tumupdd 6 gumawd ng i^^ang 

bagay. || Alay; hand6g. 
OEIGIAL. adj Nauukol sa pang 

kalahatd.n. || m. Ang izumaga- 

wa sa is^ng hanapbuhay. H Ka 

waning nasa ilalim ng is4ng pu 

n6. 
OEieiNA. f. P06k na ginagawan 

^ng is^ng bagay. | Kawanihan. 
OFICIO. m. Gawain; haBapbuhay. 

H TungkuUn. 
OEieiOSlbAD. f. Kasipagan at 

pagsisikap sa paggawa. 
OFICIOSO, SA. adj. Nauukol sa 

taong masipag at masikap, ^ 

Makabuluhdn; mapakinabang. 
OFRECER. V, a. Mangakd. | 

Ihandog; ialay. || v. r. Sumagu- 

nitdng bigia sa alaala ang isdng 

bagay. || Mangyari; magkata6n, 

U Humand6g. 
OFRECIMIENTO, m. Paghahan- 

dog; pagaalay. 
OERENDA f. AIay;hand6a; hain 

sa Diy69. 
0FUSCACI6n. f, Panglalabd ng 

paningin. | fig. Pagdidilim ang 

isip. 



OFUS 
V. a. Panalabuin ang 
II fig. Pagdilimia ang 
r. Manglab6 ang pa- 

V. r. fig. Magdilim 



panmgln. 

isip. II V 

ningin. || 

ang isip. 
OIDA. f. Pakik'ntg. || De oidas 

m. adv. Sa dinigdinlg. 
OIDO. m. Pangdinig. | Tainga. 
OIDOR, RA. adj. y s. Dumidinig 

6 nakikinig, II m. Ang tagaha- 

tol sa kaharian sa nnga usapln. 
OIR. V. a. Pakinggan; dinggin, 

II Makinig. 
OJAL. m. Suutan ng bitones; 

uhales. 
iOJALA! interj. Kahimanawari; 

mianu nangd. 
OJALAR. V. a. Maguhales. 
OJEADA. f. SuWdp. 
OJEAR, V. a. Magmasid; mag- 

malas. || Itab6y ang pinanganga- 

80 sa pamamagitan ng sigdw, 

ingav at palakpak 
OJERA. f. Mansaag nangingitim 

sa paligid ng mata. 
OJERIZA. f. Po6t at pagtatanim 

sa kapuwa. 
OJERUDO DA. adj. Malaki ang 

m^a tain^a. 
OJETE. m. Uhales na malilt. || 

fam. Tumb6ng. 
0J0. m. Matd. [] Butas ng ka- 

rayom, palak6i at ibp. 
OLA. f. A'on. 

OLAJE. m. Sunuudsunod na aJon. 
OLEADA. f. Along malaki; Pal- 

p6k ng alon. 
OLEAGINOSO, SA. adj. Mala. 

ngls. 
OLEAJE, m. Suniidsun6d na 

alon. 



OLEO 
OLEO. m. Langis. 
OLEOSO, SA. adj. Maiangts. 
OLjflR. V. a. Amuyla 6 amuyan, 
I fig, MaatnaDao aiia; isa ig 

baga}' na kubli. H v. u. Ma- 

ngam6y. 
0LFACCI6N. f. Pagam6y. 
OLFATEAR. v. a. Amuydng ma- 

dalds. II fig. y fam. Siyasatin; 

manmando. 
OLPaTO. m. Pangamoy 
0LFAT0R10, RIA. adj Wauukol 

sa pangamoy. 
OLISGAR. V. a. Amuylng ma- 

huti at madala^ ang isang bagay. 

I V. n. Mangamoy; um^linga- 

saw. 
0LOR. 01. Am6y; 8amy&. t| fig, 

Pagavsa; pangak» 6 pagaaUy ng 

isdng bagay. | fig. Ang dahiMn 

ng ipinaghihinaliL. II fig. Kaban- 

tugan. 
OLOROSO, SA. adj. Mabang6; 

masamyd. 
0LVIDAD1Z0, ZA, adj. Maka- 

kftlimutfn. 
OLYIDADO, DA, adj. Nakali- 

mHtaa; nalimutan. 
OLYIDAR. V. a. Limutin; pag- 

kalimot sa isang bagay. 
OLLA. f. Palay6k; balanga; ka 

ting^in. 
OLLERIA^ f. Gawaan ng mga 

palay6k, balan|& at ibp. 
OLLERO, RA. m. y f. Magpapa- 

lay6k; manggagawa ng paiayok. 
OMBLIGO. m. Pusod. | fg 

Ubod ng isAag bagay. 
OMBLIGUERO. m. Pamigkls sa 

pusod ng mga sangi^oU 



OMIS 
OMISION f. Kakuiang^n sa pag- 

tupad sa isang baeay; pagpapa- 

baya. 
OMISO, Sa. adj. Pabay^; ma- 

paapabay^. 
OMITIR. V, a. Ipagpabayang ga- 

wln ang isdng bagay. II Huwag 

kibuin ang is^ng bagay. | v. r. 

Mapabayaan. 
OMNIMODO, DA. adj. Suma- 

saklaw stt ittbat, 
OMNIPOTENGIA. f, Ganap na 

kap^ii.;yari /sg tagldy ng Djy6s. 

Kapangyaritiang malaki. 
OMNIPOTENTE. adj. Ganap na 

makapangyariban. 
OMNISeiEWGlA. f. Karunungan 

sa labdt na taglay ng Diyos, 
OMNISGIO, CIA. adj. Marunong 

m lahat. || Naittkt-l sa maalam 

ng marttHi ug bagay. 
OMOPLATO. m. B .to sa paypdj^. 
ONGENO, NA. adj.^ Ikalabingis^. 
ONDA. f Aion. II Pagaspas sa 

hihip ng hangin. 
ONDEAR, V. n. Umalon ang tu- 

big sa hihip ng hangin. H Ma- 

dald ng alon ang isdng bagay. 

I V. r. PiimagaBpas sa hihip ng 

hangin. 

ONDEO. m. Pagalon. | Pagas- 

paa ng isdng bagay sa hangin. 
ONDULADO, DA. AIunal6n. 
ONEROSO, SA. adj, Mabigat; 

raay bnwis. 
ONOMASTieO, CA. adj. Nau- 

ukol 8a mga paegalan. 
ONZA. f Ikalabfnganim na ba- 

hagi ng isdng llbra. 



393 — 



OPAC 
OPAeiDAD. f Kalabuan 6 pag 

kamalabd ng i^ang bagay na dt 

tinatagusdn ng iiwanag. 
OPAGO, CA. adi. Madilim; hindt 

tagusdn ng liwanag. || fig. Ma- 

pangldw. 
OPeiON. f. Kalayaan at kapang- 

yariiiang makapili || Pagpilt 
OPERA f. Dulang nasa tugtu. 

gin. 
OPERABLE. adj. Magagawd. 
OPERAdON. f. Paggaw^ || 

Pagyari ng isdng bag^y. || Gir' 

Pagbuab68, 
OPERADOR, RA. adj, y s. Gh\ 

Bumubusbos. 
OPERAR. V. a. Gir. Bumusb6s. 

II V* n. Gumawd. 
OPERARIO, RIA. m. y f. Mang- 

gagawli, 
OPIMO, MA, adj, Masagana;ma- 

lus6g. 
OPINABLE. adj. Mapaguukulan 

ng kuriikurd. 
OPINAR, V. n. Magpalagay ng 

kurtikurd. 
OPINION. f. Kuriikur6; palagdy. 
OpipARO, RA. adj- Masagani 

at maalind6g, na kadalasa'y ina 

uukol sa handaan 6 pigiog. 
OPONER. V. a. Salansangin; tu- 

tulan; salungatin. | v. r. Suma- 

lansdng; tumutol; sumalungd.t. 
OPONIBLE. adj. Masasalansdng; 

matututulan. 
OPORTUNIDAD. f. Kagalingan 

at kaayusan ng panahon at po6k 

upang igaw& ng ising bagay. 
OPORTUNO, NA. adj. Ginagawa 

6 oangyayari sa karampatang pa- 



OPOS 
- nah6n. 
OPOSieiON. f. Pag8alansdng;pag- 

tutol; pagsalungat. | Pagkakala- 

ban ng dalawdng bagay. || Pa- 

ligsahan. 
OPOSITOR, RA. m. y f. Ang su- 

masalansdng 6 tumututol. | Ang 

nagaadhik& ng isang bagay sa 

pamamagitan ng isang paligsa- 

han. 
0PRESI6n. f. Pagimplt;pagini3. 
OPRESIYO, VA. adj. Umiimpit; 

umiinis. 
OPRIMIR. V. a. Impitfn; daga- 

nan. || Inisla. II fig. Pahirapan 

ang is^ng tao. 
OPROBIO. m. Palibhasa; sipha- 

OPROBIOSO, SA. adj, Pumapa- 

libhas&.; sumisiphayd. 
OPTAR. V. a. Pasukan ang ladng 

katungkuian, || Piliin ang isdng 

bagay sa marami. 
OPTIMISTA. adj. y s. Minama- 

buti ang iahat ng bagay. 
OPTIMO, MA. adj. Napakabuti; 

kabutibutihan, 
OPUESTO, TA. adj. Kasalungdt; 

kalaban. 

OPULENdA. f. Kasaganaan; ka- 

yamanan. 
OPULENTO, TA. adj. Masagan^ 

sa lahdt ng bagay; mayaman 
OPUSeULO. m. Akddng mun- 

tl sa karunungan 6 sa wik^. 
ORA- coDj*. dist. Naroon; man. 
0RACI6n. f. TalumpatiBg binibig. 

kds sa bar&p ng madlA. || Pana- 

langin; dasdl. Ij Gram. Buong 

kawikaan; kaisipdn. 

50 



394 



ORAC 

Akldt Dg raga 



m. 



ORAGIONAL 
panalangin. 
ORADOR. RA. m, y f. Manana- 

lumpatl. II m. Tagapan|aral. 
ORAL. adj. Sinasalitd 6 sinasabi 

sa bibig. 
ORAR. V. n. Magtalumpati. H 
Manalangin. || v. a, Isamd; ilu- 

hog. 
ORATE. eom Ang sirS, ang isip. 

f| fig- y fam. Ang taong maiklt 

ang isip. 
ORATORIA. f. Pananalumpati. 
ORATORIO, RIA. adj. Nauukoi 

sa pananalumpati 6 pagtatalum- 

pati, 
ORBE. m. Kabilugan. |j Kabi- 

lugan Dg lupa 6 langit. || Daig- 

dlg. 
ORBIGULAR adj. Mabilog. 
ORBITA. f. Astron^ Ang ailala- 

karan ng isdng tangldw sa langit 

I Ang hukay na kinalalagydn 

ng mga mata. 
ORDEN. m. Ayos 6 husay ng mga 

bagay. | K^ayusan ng mga ba- 

gay. II Alituntuning sinusundd 

sa pagsasagawA Qg is^ng bagay, 

I Hanay 6 pagkakasuniidsun6d 
ng mga bagay, || f. Utos 6 atas. 

II amb. Ang bawa*t isd. sa mga 
baytang ng sakramentong pag- 
papari, 

0RDENANZA. f, Paraan, husay 
at pagkakaayos ng mga bagay na 
ginagBw&. f| Kautusdn. 

ORDENARi V. a. Ayusin; ital&t^g; 
ihandy ng maayos ang aoomdng 
bagay. || Magutos. |j Bigydn nf 
tungkuling pagkapari. || v. r. 



ORDE 

Magpari. 
ORDENADERO. m. Kasangka- 

pang pinagsasahuran ng gatas. 
ORDENADOR, RA. ad j . y s. Gu- 

raagatas; manggagatas. 
ORDENAR. V. a. Gumatas. 
ORDINARIO, RIA. adj. Kara- 

niwan. | Palasak at waldng ga- 

anon'* halagd. || WaMng pinag- 

aralan. 
OREAR V. a. Pahanginan; pa- 

tuyuin ang isdng bagay sa ha- 

ngin. I V. r. Magpahangln 6 su- 

magap ng hangin. 
OREJA. f. Tainga; pangdinig. 
OREJEAR. V. n, Pagalawin ng 

mga hayop ang kanildag tainga. 

II fig. Gawin ang isang bagay 

ng matamlay at biglabigla. 
OREJUDO, DA. adj. Mry mga 

tainga. || Nauukol sa hayop na 

may mshahaba at malalaking 

tainga. 
OREO na. Hihip na marahan ng 

hangin. 
OREANDAD. f. Pdgkaulila. B fig. 

Kawttldn ng sukat na tumulong 

6 lumingap. 
ORGANISMO. m. Katipunan ng 

mga nagpapagaMw sa katawan. 
ORGANIZAR v. a. fig. Itatag 

6 ayusia ang isdng bagay ng ayon 

sa mga tuntunin at pagkakaayon 

ng kaniydng mga bahagi. 
ORGAMO, m. Kasankapang ti- 

nutugtdg «a kahawig ng piyano. 
II Ang alinmdng bahagi ng ka- 

tawaa. 
ORGULLO. m. Pagmamalakl; ka- 

palnluan. 



395 — 



ORGU 
ORGULLOSO, SA. adj. y s Ma^ 

Daamalaki; paiald. 
ORIENTAL. adj. Nauukol sa si- 

langanan. 
ORIENTE. m. Pagsilaeg ng isdng 

bagay. I| Siianganan. 
ORIFICIO. m. Butas. [[ Tumbong. 
ORIGEN. m. Pinagmul^n; pinag 

buhatan. H Tioubuang bayan. H 

Angk^n, | fig, MulA; sanhl ng 

isdng bagay. 
ORIGINAL, 8dj. Nauukol sa pi- 

nagmulan, || m. Akddng sarili na 

di kinuiia sa iba. II Alinmang 

sulat na pioagpaparisan. 
ORIGINAR. V a, Pagmulan; pag- 

buhatan. \\ v. r. Magmula; mag- 

buhat. 

ORILLA. f Tabf; gilid ng isang 
bagay. || Ur.^a 6 laylayan ng 
kayo, II Baybayin; dalampasigan 
ng iiog 6 dagat. H Tabi ng da 
ang nilalakaran ng mga mangla- 
lakbdy. H fig. Hanggd 6 wakds 
ng isang bagay na waldog ka- 
tawdn. 

ORILLAR, V, a. fig Tapusin; 
husayin ang isdng b-gay. | 
V. n. y r. Dumadn 6 lumagay 
sa tabi. I Tutupdn ang urya ng 
kayo, 

ORIN. m. Kalawang. ij pl. Ihi. 

ORINA. f. Ihi. 

ORINAL. m, Sahurdn ng ihi. 

ORINAR, V. n. Umihi, 11 v. r. 
Mapaihl. 

ORINIENTO, TA. adj, Kalawa- 



ORIU 



niin. 

ORIUNDO, DA. adj. Galing 6 

buhat sa isdng bayan. 
ORLA. f. Palamuting inilalag^y 

sa laylayan ng mga damft. 

ORNAMENTAR. v. a. Gayakdn; 
palamutihaa. 

ORNAMENTO. m. Palamuti;ga. 

y^k. N P'- Mga kasangkapan at 

kasuutan ng pari. 
ORNAR. V. a. Gayak^n; pala- 

mutiban. 
ORNATO. m. Giydk; palamuti. 
ORO m. G:nt6. i fig, Salapl; 

kayamanan. 
OROPEL. m. Palardhg kulay gin- 

t6. M fg- Bagay na wal^ng ga- 

anong halagd. 
OROPELERO. m. Ang lalaking 

magpapalar^ 
0R0P£ND0LA. f. Ibong kulya- 

wan. 
ORTIGA. f. Halamang lipd. 

ORTODOXO, XA. adj. Kaayon 

sa pananampalatayang katoliko. 
ORTOGRAPIA. f. Gram. Bahagi 

ng gramatikang nagtuturd ng 

wast6 at maayos na pagsulat. 
@RTOGRAFICO, CA. adj. Nau- 

ukol sa wastd at maay6s na pag- 

sulat, 
ORTOLOGIA. f, Karunungin sa 

pagbigkas na mabuti ng m|a 

pangungusap. 



— 396 



ORUG 
Uod na nagiging pa- 



ORUGA f. 

rupar6. 
ORZUELO. m. Guliti. 
OS. proQ. pers. Kay6. 
OSADlA f. Kapangahasan; ka- 

iakasang loob, 
OSADO, DA. adj. Pangahas; ma- 

lakds ang leob. 
OSAR. V. n. Mangahds; magla- 

kds lo6b, |j m. Hukay na pi- 

nagbabaun^n ng mga but6 ng 

tao. 

OSARIO. m. Hukay na pinagba 
baundn ng mga but6 ng tao. 

0SCILACI6N. f. Pagug6y; pag- 
undayog. || Ug6y. 

OSeiLAR. V. n. Umugoy; umun- 
dayog, 

OSeULO. m. Halik. 
OSCURECER. V. a. Padilimin. || 
V. r. Magdilim. 

OSGURIDAD. f. Kadilim^n. 
OSeURO, RA. adj. Madilim. 
OSEO A. adi. Sa but6. || May 

uring but6. 
OSIPIGARSE. V. r. Maging but6 

6 magparang but6. 
OSOSO, SA. adj. Nauukol sa bu- 

t6. 1 May mga but6. 
OSTENSIBLE. adj, Maipakikilala 

6 maipakikita. 
OSTENSION. f. Pagpapakilala 6 
^ pagpapakita ng iedng bagay; 

pagpaparangalan. 
0STENSIV0, VA. adj. Nagpa- 

pakilala 6 nagpapakita ng is^n^ 



OSTE 

bagay; nagpaparangalan. 
0STENTACI6N. f . Pagpapaha- 
yag; pagpaparangalan; pagpapa- 

lald. 
OSTENTAR. V. a. Ipakilala 6 

ihaydg ang isang bagay. II Ma,g- 

parangalan; magparanya 
OSTENTATIYO, VA. adj, Nsg- 

paparangalan 6 nagpaparany^. 
OSTENTOSO, SA. adj. MariUg; 

dakila; maringal. 
OSTRA. f. Talabd. 
OSTRAL. m. Pabiyayan ng ta- 

labd; talabahdn. 
OSTRERO, RA. m. y f. Magta- 

talabd. 

Timog. 

adj. Mabut6. 
V. a. Ipahintulot; 



m. 



OSTRO. 
OSUDO, DA, 
OTORGAR. 

pumayag. | 

sundd. 
OTRO, TRA. 



For, Makipagka- 



adj. 



Ibd; kaibS. 
OTROSt adv, c. Bukiid dito; 

tangi dito. || s. For. Pangalawdng 

kahilingan. 
0VACI6n. f . Palakpdk 6 pa- 

puri ng madld sa isdng tao 6 

bagay, 
OVaL adj. Hugis itl6g. 
OVALADO, DA. adj. Hugis;itI6g; 

taluhabd. 
OVALAR. V. a. Gawfng hugis 

itl6g. 
OVAR. V. a. Mangitl6g. 
OVEJA. f. Tupang babae. 

\ 



— 397 — 



OVEJ 
OVEJUN0, NA. adi. Nauukol sa 

tupa. 
OYILLAR. V. n. Magkidkld ng 

sinulid. || fitf. PaikWn 6 dag- 

liin, II V. r. Mangurong na parang 

kinikidkid. 
OVILLO. m. Kinidkid na sinulid. 
II fig. Bagay na gus6t at na- 

bibilot ng mabilog. 



OVIP 
OVIPARO, RA. • adj, Nauukol sa 

mga hayop na nangingitlog. 
0ViV0R0, RA. adj. Nabubuhay 

sa pagkain ng mga itl6g. 
OXEAR. V. a. Bumugaw ng mga 

mandk. 
OYENTE. p. a. ng Oir. y s. Na- 

kikinig. 



^^^i^iss^^^^^^ia^^ia^^ia^ 




P. f. Ikalabiogsiyiim na titik ng 
abakaddng kastila at panglabing- 
limd sa kaniyang mga eonsonante. 

PABELLON, m. Barongbarong na 
lonang pahingahan ng mga huk- 
bo II Gayd,k na inilalag^y sa iba- 
baw ng hihig^n; kiilgadura. | 
Bandil^ ng isdng bans&. 

PABILO. m. Mitsa 6 pabilo. 

i^ABULO. m. Pagkain. 

PAGER. v.n. Manginain ang mga 
hayop ng damo. || v. a. Pa 
nginainin ang mga hayop ng 
dam6. 

PACIENCIA. f. Pagtitiis; pag- 
babatd. 

PAGIENTE. adj, Mapagtiis. p 
eom. Ang maykaramdaman; arg 
nagpapagamot. 

PAClENZUDO, DA. adj. Mapag- 
tiis na tutn6. 

PACIFICACI6N. f. Pagpayapa, 
II Kapayapadn; katahimfkan. 

PACIFICADOR, RA. adj. y s. Pu- 
mapayapa; nagpapatahimik. 



Payapain; pa- 
fig. Pumaya- 



PACIFICAR. V. a. 

tahimikin. | v. r. 

p^; tumahimik. 
PACIFICO, CA, adj. Payapa; ta- 

himik; wslang b»sagulo, 
PACTAR. V. a. Makipagkasundd 

sa is^ng kalakal 6 bagay. 
PACTO. m Kasurduan. 
PADECER V. a. Magdanas ng 

sdkit 6 hirap. | Magdamdam. 
I Damdamin ang mga pagapl, 

alimura at ibp. 
pADEeiMIENTO * m, Pagdara- 

nas ng sakit 6 hirap; pagdaram- 

dam. 
PADRASTRO. m. Amain sa pa- 

kinabang. | fig. Amdng masa- 

m^. 
PADRE. m. Amd; tatay. | Pa- 

ri. H fig. Ang maygawA ng is^ng 

bagay na karunungan. | pl, Ang 

amd't ina; magulang. 
PADRINAZGO. m. Pagaam^ sa 

binydg, kumpil at ibp. | Pagka- 

inaamd. H fig. Pagtatangkilik. 



399 - 



PAUR 
PADRINO. m. Inaamd, II f g. 

Tag^apagtaogk Uk. 
PADRON. m. Talaan ng mga 

pangalan ng mga naninirahan sa 

is4ng bayan. 
PAGA, f. Pagbabayad. || Bayad 

6 kabayardn. | S^ibod. 
PAGADERO, RA. adj. Babayaran 

sa tanmg na panahoa. 1 Maba- 

bayaran. (| m. Panahon 6 pa- 

lugit sa pagbabayad sa utang. 
PAGADOR, RA. ad], y s, Nag- 

babayad; tagabayad, 
PAGAMENTO. m. Pagbabayad. 
PAGANO, NA. adj. y s. Nauu- 

kol sa mga d! binyagan; hindl 

binvagan. 
PAGAR. V. a. Bayaran. |j fig. 

Pagbayaran ng dusa ang kasa- 

lanan. |i Gantihlnglo6b. 
PAGARfi, m. Kasulatan sa pag» 

babayad sa taning na panahoa. 
PAGINA. f. Mukhfi ng dahon 

ng akldt. 
PAGO. m. Bayad] H Ganting- 

pala, 
PAGODa. f. Simbahan ng mga 

di binyagan. 
PAIS. m, Bayan; lupain. 
PAISAJE. m. Pinturang naglala- 

rawan ng isdng bayan. || Pa- 

noorin. 
PAISANO, NA. adi, y s. Kaba- 

bayan. || m. y f. Tagabukid. || 

m. Ang hindl kawal. 
PAJA. f. Ginikan; dayami. || fig. 

Bagay na magadn at waUng 

gaanong kabuluhdn. 
PAJAR. m. Po6k na imbakan 6 

tagu^n ng mga dayami 6 gini- 

kan. 



PAJA 
PAJAREAR. V. a. Mangibon. (1 

fig. MagpalHboylaboy. 
PAJARERA. f. Kulungdn ng ibon. 
PAJARERIA. f. Kawan 6 kara- 

m han ng mga ibon. 
!PAJAR0. m loon. 1| fig- Taong 

matalas, mapaulalang at maingat. 
PAJE. m. Utusdng lalaking ka- 

alaalakbay ng kaniydng pangi- 

noon. 
PaJERO m, Maggiginikan 6 

magdadayami. 
PAJIZO, ZA. adj Yari 6 nata- 

tak| an ng dayami 6 ginikan. |j 

Kulay ginikan 6 dayami. 
PALABRA. f. Pangangusap; sa- 

lit&. II Pags^salit&. !! Pangakd. 
PALABRADA. f. Pangungusap na 

mala8v»d 6 magaspdng. 
PALABRERIA. f, Karamihan ng 

mga salit^ng waldng kamunasan. 
PALABRERO, RA. adj, y s. Ma- 

salita; dalddl. II Mapagpangakd 

ng hiadi natutupad. 
PALABRIMUJER. m. fam. Lala- 

king rnay tmig babae. 
PALABRISTA. adj, y s. Masali- 

ta; dalddi. 
PALABROTA. f. Pangungusap na 

malasw& 6 magaspdng. 
PALAeiEGO, GA. adj. Wauukol 

sa palasyo. H Nauukol sa nagli- 

lingk6d 6 dumadalo sa palasyo. 
PALAGIO. m. Tahanan ng hari. 

II Ang alinmang bahay na ma- 

lakl at magarang tinitirahdn ng 

mga taong marangdl. 
PALADAR. m. NgaUngald. | 

fig, Lasa ng pagkain. 



— 400 — 



PALA 
PALADEAR. v. a. Lasahin; nam- 

namin; tikman. tf ^. r. Mala 

saban; matikm^n. 
PALADEO, m. Paglasa; pagndm- 

ndm; pagtikim, 
PALADIAL. adj. Nauukol sa nga- 

Mngald. 
PALADIN. m. Lalaking balitli sa 

tapang sa digmS.. l| fig. Taga- 

pagtangg6l na masugid sa isang 

tao. 
PALADINO, NA. adj. Hay^g; 

maliwanag. 
PALANGA. f. Panikwdt; pingga- 
PALANQUIN. m. Mamamasan. 
PALGO. m. Upuan sa dulaan ng 

mga nag8isipano6d. 
PALIAGION. f. Pagtatakip; pag- 

lilingid sa isdng bagay. 
PALIAR' v.a. Pagtakpan; ilingld; 

ilihim. || Palubayin ang sump6ng 

ng sakit. 
PALIDEGER. v. n, Mamutl^. 
PALIDEZ. f. Pamumutia. 
PALIDO, DA« adj. Maputl&. 
PALILLO. m. Kasanakapang pang- 

gaw& ng medyds. | Panghinuki. 
II Panugt6g ng tamb61. 
PALIZA, f. Pft^6 6 hampds* 
PALMA. f. KaoBg; sasi. [| Pa 

lad ng kamdy. II fig. Luwalhati; 

tagumpdy. 
PALMADA. f. Tampal. || pi. Pa- 

lakpakan. 
PALMAR' ftdj. Nauukol sa palad 

n| kamdy. | Nauukol sa dang- 

kdl. i fig. Hay^g; maliwanag. || 

Po6k na may maraming punong 

kaong 6 sasd. 
PALMARIO, RIA. adj. Nauukol 



PALM 

sa palad ng kamay. H Hay^g; 

maliwanag. II Nauukol sa punong 

kaong 6 sasa. 
PALMATORIA. f. Pamald sa pa- 

lad ng mga batst nang unang 

dako sa mga paaraldn. li Isdng 

klaseng tirikdn ng kandila, 
PALMEAR. V. n. Pumalakp^k sa 

tuw& 6 pagpupuri. 
PALMEO. m. Sukat sa pama- 

magitan ng dangkdl 
PALMETA f. Panghampds ea 

palad ng mga bata sa paaralan. 
PALMATIESO, SA. adj. Nauukol 

sa kaba^ong may kak6ng tay6 

6 pantdy. 
PALMO. m. Dangk^l. | Lar6 

ng mga batang palmo. 
PALMOTEAR. v. n. Pumalakpik. 
PaLMOTEO. m. Pagpalakpak. || 

Panhampds ng panghampds sa pa- 

lad. 
PALO. m. Piraso ng kahoy na 

mahabi, na karaniwa*y bilog. 
PALOMA. f. Kalapati, « fig 

Taong may tahimik na kaugali- 

an. 
PaLOMAR m. Bahay-kalapati. 
PALOMERO, RA. m. y f. Ma- 

nganialak^I ng kalapati. 
PALOMINA, f. Tai ng kalapati, 
PALOMO. m. Kalapating lalaki. 
PALPABLE adj. Mahihipd ng 

kamdy. (| fie. Maliwanag; hayag. 
PALPAMIENTO. m. Paghipd ng 

kamdy sa isaeg bagay. 
PALPAR. T. a. Hipuinng kam^y; 

salatin. H fig. Makilala ang isdng 

bagay ng butng liwanag na pa' 

rang nadadami ng mga kamdy. 



— 401 



PALP 
PALPITAdON. f. Pagtib6k. H 

Med. T bok ng pusd; kab^. 
PALPITAR V. a Tumib6k ang 

nus6; kumabd ang dibdib. 
PAN. m. Tinapay. 
PANADEAR. v. n, Gumawd ng 

tiaapay . 
PANADERIA. f. Gawaan ng ti- 

napay. 
PANADERO, RA. m. y f. Mang 

pagaw^ ng tinapay; magtitin- 

Pay. 
PANAL m. Bahay-pukyutan, 
PANERA, f. Bangdn ng trigo 6 

Dalay. 
PANieO, CA. adj. Nauukol sa 

malaking takot. {| m. Malaking 

takot; kaduwagdng labis na wald,ng 

dabildn. 
PANIFICAR. V. a. Gawiag tina- 

pay. 
PANTANO m. Lubdk. 
PANTANOSO. SA, adj. Malubdk. 

H fig. Puno ng mga sukal 6 

sagabal. 
PANTEON. m. Libingan; panti- 

y6n 
PANtORRILLA, f. Bintt. 
PANTORRILLUDO, DA. ad^. May 

matatab^ng bintt. 
PANZA. f Tiydn. 
PASTALi. m. Lampin. (1 fig. Ka- 

bataan. 
PAUo. m. Kayong lana na ma- 

nipis at masinsin, | Ang alia- 

mdng piraso ng kayo 6 damft. || 

Mansd ng baUt ng katawdn 6 

makh&. 
PaHOLETA. f. Pany6ng ginaga- 

mit ng mga babae sa liig. 



PAl^O 
PASrOLi6N. m Panyong ginaga- 

mit na balabal ng mga babae. 
PANUELO. m. Pany6 
PAPA. m. Ang kataastaasang pu- 

n6 ng mga paring katolik6. 
PAPA. m fam, Am^; tatay. 
PAPADO. m. Katungkulan ng Pa- 

pa. II Panah6ng ipinanunungk61 

ng Papa, 
PAPAGAYO, YA. m, y f. Loro. 
PAPAL. adj; Nauukol sa Papa, 
PAPEL. m. Papel. U Bahagi ng 

dul^ng tinutungk6l ng is^ng tao. 
H Katibayan. 
PAPELEAR. V. n. Maghalungkat 

sa bunt6n ng mga papel ng 

ig^ng kasulatang hinahanap 6 

gusttiog mabasa. H fig. y fam. 

Gumawd ng papel. 
PAPELERA. f. Susttlat^n; ka- 

sangkapang taguda ng mga pa- 

p6l N Kasaganaan ng pap^l na 

sinusuiatan. 
PAPELERIA. f Katipunan ng 

mga papel na gus6t at sab6g. | 

Tindahan ng mga papgl. 
PAPELERO m, Ang gumaga- 

w& 6 nagtitindd ng rapgl 
PAPERA. f. Biki. 
PAPO. m. Butsi ng mga hayop 

na may pakpak. 
PAPUDO, DA. adj. Ma!akf ang 

butsl 
PAQUETE. m. Balutan. 
PAR, adj. KamukbA; kaparis; 

kapail. [| m. Katipunan ng mga 

bagay na magkakamukh& ng uri. 

H A la par. m. adv. Kalaklp 6 ka- 

isang panah6n. | Kaparis; ka- 

mukb&. H pe par en par. m. adv. 

f»g« WalAng kadling; aliwalas, 

«1 



— 402 



PARA 
PARA. prep. Sa; upaag, 
PARABI£n. m. Bati. 
PARABOLA. f. Salaysdy na hind! 

tuio6; kuweoto. 
PARADA. f. Pagtigil 6 paghintd 

II P* 6i5: na hintuan. II Mil. Pag- 

titipon ne mga kawal na hukb6. 
PARAOERO. m. Hantungan; 

tmil^n II fig. Wakds 6 hanggd 

ne: idnK bagay. 
PARADIGMA. tn. Halimbaw^ 6 

parihan. 
PARADISIAGO, CA. adj. Nau- 

ukol sa paraiso 
PARADOJA. f . Paghahakang hin 

dl tutoo na may mga any6ng 

paranK nito6. 
PARAPRASEAR v. a. Palawipin 

aug pagstisays^y ng isdLg ka 

pulataii. 
PArAfRASIS. f. Pagpapalawig 

ng paKsasays^y 6 pagpapaiiwanag 

ng isdng kasulatan. 
PARAoyAS. m. Payong. 
PARAGUERO, BA m. y f . Mang- 

gasawli 6 nagtitmdd. ng payong. 
PARAISO. m. Pook na kaayaaya 

na pinaglag}an ng Diy6s kay 

Adda matapos itoag malikh&. | 

fig. Ang aiinmang po6k na ka 

ayaaya. 
PARAJE. m. Po6k; dako. | 

Ka atfavan ng isdag bagay. 
PARAlISIS, f. Papkawaia ng pang. 

damddm 6 gaiiw ng alinmdng 

liahai£) ug katawin ng tao. 
PARALIZAR. T. a. Patigilin ang 

gaidw ng alinmdng bahagi ng 

katawin. U fig. Pigiiin; pabin- 

tuin aug kiios ng is^ng bagay. I 



PARA 

H V. r. Mamatd,y ang alinmdng 

bahagi ng katawdn. {] v. r. fig. 

Tumigil ang kilos 6 galdw ng 

isdng bagay. 
PARAMENTAR. v. a. Gayakdn 6 

palamuthan ang isang bagay. ^ 
PARAMENTO. m. Gaydk 6 pa- 

lamuiing inilaiagdy sa isdng bagay* 

I Gavak sa aitd,. 
PArAMO* m. Parang; kalawa- 

kan. 
PARANGdN m. Pagpaparis; pag- 

tutuiad; pagkakawangis. 
PARaNGONAR. V. a, Iparis; itu- 

lad ani< i-^ng bag^y sa isd. 
PARANINF0. m. Inaama ea kas^l. 

H Ang nagbabalitgi, ng isdng ka- 

iigayahan | Bulwagan ng mga 

matata^s na paaraiaa. 
PARAPETAR. V. a. !Kutaan. | 

V. r. Magiagdy ng mga kutS. 6 

kaniungan. II fig. Umiiag sa 

is4ng panganib sa pamamagitan 

ng isang pananggaldng. 

PARAPETO m. Barandilya na 
iuiialagdy sa tuldy. N Eut^ 6 
kaalungan. 

PARAR. V. n. Humint^; tumigii. 
I Magtigii; maghintd. H v. a. 
Pigilin; pahintuln. 

PARASITO, TA. adj. Nauukol sa 
hayop 6 haiamang nabubuhay sa 
katds ng ibd. i m. fig. Ang ku- 
mak&pit sa ibd upang kumaia 
sa gugol nit6. 

PARASOL. m. Payong sa tag- 
ar^w. 

PARGELA. f. Pitak ng lupi. 



— 403 



PARC 
PARGIAL. adj Niuukol sa isdng 

bahagi ng bu6 || Hindi gandp. 

I K itnikiliriyL. || S iinusun6d sa 

pangkatin rig ibd. 
PARGIALIDAD. f. Pagpapangkat. 

I K tipunan ng maraming bu- 
mubu6 ng is^ang angkdn. | Pag 
kikilttlH; pafl;lalapit ng looo^ pag- 
papalaKayan ng ioot). 

PARGO, CA. adj. Maiklt; kapos 
katamtaman sa paggamit Dg 
mga bagaybagay. H Katamta-. 
man sa pagkain at pagindm. 

PARGHE. m. Patse 6 tapal. 

PAREAR. V. a. Pdgpansiu ang 
dalawdog bagay. || Gawlng mag 
knpa^ ang anomdog bagay. 

PAREGER. m. Kurd; palagdy; 
pa^iNd. II V. n. Pakita; lumitdw. 

II V. r. Mamukhi; mawangis; 
mahnwig. 

PAREGIOO, DA. adj. Kahawig; 
kamukh^; kawangis. | m. Pag 
kakahawi»; pagkakawanKkt. 

PARED. f. Bakod 6 dinding na 
bat6. 

PAREJA. f. Pagkakabalansang ng 
dalawdng hagay na magkawang 
ki. i Kapareha sa saydw. 

PAREJ0, JA. adj. Magkaparis6 
magkawangis, | Patag 6 palas. 

PARENTELA f. Kamaganakan, 

PARe^NTESeO. m. P.gkakamag- 
anak, H fi«. Pagkakasama; pag. 
kakatnli ng mga bauay. 

PARSnTESIS m. Gram- Tan 
ddng gioagamit na paughiwaldy 
sa isdng paogungusap na katulad 
nito. ( ). ii fig. Pagleatigil 6 
pagkaputol sa pagsasays^y. 



PARI 
PARIAS f. pl Buwia na ib'na. 

bayad ng isang prinsipe sa \b& 

bilang pagkliaia ng kapangyari* 

han nit6, 
PARIDAD. f. Pagkakamukha; pag- 

kHknwangis. 
PARIENTE, TA adj. y g. Ka- 

mauanak; hinl^a^. H fig. y fam. 

Kawangis 6 kawangkl. U m. fig. 

y fam. Asawa 
PARIR V. n. Mnngan^k. || Ma- 

ngit 6g. H Mahaydg «a madi^ ang 

isdng oagay na natatagd 6 ku- 

bli. 
PARLAMENTAR. V. n. Makipa- 

nay^m; rnakinagsalitaan, 
PARLAMENTARIO RIA. adj. Na- 

uukul sa oakik pa ay^m. [| m. 

Kasangguni sa ihang kapulungdn. 
PARLAMENTO m. Kapulungdn 

ng mga (tnkil^ sa is^ng kaharian 

6 bayan. [| Piepapanaydm. 
PARLANGHIN, NA adj. y s. Ma- 

paasaliti, ng waidng katutuidn. 
PARLaR. V. a. MagsaiitA ng wa- 

lang gat6l. || Magsaiitd ng waldng 

katuturdn. |j Magpahayag ng 

ipdng bagay oa dapat ilihim. 
PARLERO, RA. adj. Madald^l; 

masalitft. 

P.-RNASO. m. Katipunan ng mga 
makatli. |j Katipunan ng mga 
tul4 ng ibd't ibdng maykathA. 

PARO m. Pagtigil ng mga pag- 
gaw& sa mga pagawaan. 

PARPADEAR. v. n. Kumurip- 
kurdp ang mati. 

pArpaDO. m. Talukap ng ma- 
ta. 



— 404 
PARQ 
PARQUE. m. Pook na nababa- 

kod at may mga halamao na 

liwaliwdn. 
PARRA. f. Ubas. 
PARRAPO. m. Gram^ Talata 
PARRAL« m. Ubasdng nasa ba^ag . 

II Tabong lupang pinagslsidlan ng 

pul6t. 
PARRieiDA. eom. Ang pumatdy 

sa atnd 6 ind 
PARRieiDIO. m. Pagpatdy sa 

amd 6 ind 6 sa isdng kamag- 

anak. 
PARROGO. m. Paring nanganga 

siw^ sa simbahaa sa isang bayan; 

kura, 
PARROQUIA. f. Simbaban. ll 

Po6k na nasasakop ng is^ng 

simbahang pinangangasiwaan ng 

i«dng pari. | Suki. 
PARROQUIANO, NA. m. y f. Su- 

ki; mamimili sa is^ng tindahan. 
PARSIMONIA. f. Katamtaman 

sa paggugol. II Kabaitan sa pag- 

gaw4 ng anoman.' 
PARTE. f. Bahagi n| isdng bu6. 

fl Hati 6 pangkdt. | For, Nag- 

uusdp II m. Pasabi; pahayag; 

balit^. H f. pl. Mga kasuutang 

nagpapadiMg sa isdng tao. | 

Kabahagi 6 punung kataw^n. | 

Partes de la oraoion* Gram» Mga 

bahagi ng kawikaan. |j Fartes 

del mundo. Mga babagi ng saug- 

daigdig* 
PARTEAR. V, a. Magpapanganak. 
PARTERA. f. Hilot. 
PARTERO, m. Salag. 
PARTIBLE. adj. Mahahati 6 

mababahagi. 



PART 
PARTIGION. f. Paghahati 6 pag- 

mumudm6d ng kayamanan sa mga 

tao 
PARTieiPAGION. f. Pagbibigay 

aldm; pagpapahayag. || Babal&; 

pasttbi; balit^, 
PARTieiPAR. V. a. Ipagbigdy 

aidm; ipahayag; ipagbigay sabi. 

II V. n. Makihati 6 makibahagi 

sa isdng bagay, 
PARTieiPE. adi. Kahati sa isdng 

bagay; kaaldm. 
PARTieULA. f. Bahaging maliit 

ng isdng bagay. || Gram. Ang 

bahagi ng hindi nagbabago ng 

isdng kawikaan. 
PARTieULAR. adj Sarili ng isdng 

bagay tl Tangi; dt karaniwan. 
PARTIGULARIDAD. f. Katangi- 

an; pagkakabukod. 
PARTICULAR1ZAR. v. a. Ipaha- 

yag ang ising bagay ng buk6d- 

bukod ang mga bahaging bumu- 

bu6 1[ V. r. Matangi; mamukod 

ang is^ng bagay sa ibd. 
PARTICDL.ARMENTE adv. m. 

Bukudtangi; sarili. 
PARTIDA. f. Pagyao; pagalia; 

pattlipat i Talaan sa binydg, || 

Kamatayan. 
PARTIDABIO, RIA. adj. Kapa- 

ualig sa isdng lapian 6 kapisa- 

nan. 
PARTIDO. m. Lapian; pangkatin. 
PARTIDOR. m. Tagapamahagi ng 

isdng bagay, 
PARTIR. V. a. Hatiin; pagbah^- 

bahagihin ang isang bagay. il 

Ipamahagi; imudm6d. |i r. n. y r. 

Yumao; umalls; tumulak. 



— 40 
PART 
PARTITIYO, VA. adj. Mahaha- 

ti 6 mabababaai. |j Gram Na- 

uukol sa bilang na buiiiabahagi. 
PARTO. m. PangangaDdk. 1| Ang 

likh^ ng kaisipdn. 
PARYEDAD. f. Kaliitan; kaun- 

tida. i KauDting pagkaing kina- 

kain sa umaga sa araw ng pag- 

aayuno 
PARVO, VA. adj. Maliit. 
PARVULEZ. f. Kaliitan. U Ka' 

musmusdn; lar6 ng mga bat^. 
PARVUL0, LA, adj. Maliit. |j 

adj. y s. Bata. |1 fig. Waldng 

malay; madaling dajaiM. || fig. 

Mahinhin. 
PASABLE. adj. Makararaan, 
PASADA. f. Pagdaraan. 
PASADERO, RA. adj. Madaling 
makararaan. || Mababatd; maipag- 

paparayd. 
PASaDIZO, m. Lagusang maki- 

pot sa bahay 6 lansangan. 
PASAJE. m. Pagdaraan. || Bayad 

sa pagdaraao sa is^ng p66k. H 

Po6k na pinagdaraai^dn. || Ba}ad 

sa pagsakdy. 
PASAJER0, RA* Nauukol sa po6k 

na pinagdaraanan. || Madailng 

dumaan 6 lumipas. n m. y f. 

Manglalakbdy. 
PASAMANO. m. Paldbababdn. 
PASAPORTE. m. Pahintulot 6 

katibayan upang makapagdadn 

sa isdng bayan. |j {ig. Pahin. 

tulot 6 layang makagaw& ng ipdng 

bagay. 
PASAR. V. a. Maghatfd || Ibago; 

ilipat. II Paglagusln. II Ipadald. 
U Lumagp^8;makahigll. || Mag- 



PASA 

ftrai 6 bumasa ng walfi sa lo6b. 
II Patuyuin sa araw 6 sa hangin 

ang isdng bagay. H v. n, Kuma- 

lat; makahawa || Magbago;mag- 

iba II Mamatay; magbago ang 

pamumuhay. H Magdaan, || v, r. 

Magbago ng lapian. II Malimu- 

tan 6 mawald sa aUala ang isdng 

bagay. || Magsimuldng mabul6k 

ang bungangkahoy, 
PASATIEMPO. m. Pagpaparadng 

panah6c; pagliliwallw. 
PAbGUA. f. Pask6, 
PASeUAL. adj. Nauukol sa pas- 

k6. 
PASE. m. Pahintulot. 
PASEADOR, RA. adj. Mapag- 

pasydl. 
PASEAR. V. n. y r. Magpasydl; 

lumibot, 
PASEO. m. Pagpapasy^l. |t Pas- 

yalan. 
PASIBILIDAD. f. Pagkamaram- 

damin. 
PASIBLE adj. Maramdamin 6 

mapagdamodm. 
PASieORTO, TA ad]. Maikltng 

humakbdng. 
PASILARGO, GA. adj. Mahabang 

humakbdng. 
PASILLO. m. Lagu«aDg mahab^ 

at makipot ng alinmdng taha- 

nan. 
PASION. f. Pagpapakasdkit; pag- 

durusa. | Pagkagul6 ng lo6b, |' 

Malabis iia pagkahilig 6 pagma- 

mahal sa isdng tao. H Mapiling 

pila sa isdng bagay. 



PASM 
PASMAR. V, a. Palamij^f3g 

bi^tg. I fiK. MBDghalog iabis 
I V r Lumamlpt na bid^ | 

Mapa^^md 6 mamanhfd. | v. r 

fig. Mamangha ng labi»; mag- 

tftkd. 
PASMO, m. Pamamanhl 1 6 pag 

kapasmA. tl ^^i- Pagiamanghd ng 

labis, 
PASMOSO, SA. adj Nakama- 

manKhd 6 n»katatal<^. 
PASO. na, Paghakbdos; hakb^ng 

I Baytdng. [1 Paudaraan. ^ Po- 

6k na pina^idadaanan. 
PASQUfN. m Sulttt na wa'aog 

lagd& na idinidikit sa lansangao 

at naglalamdn ng mga pahay«>3 

laban sa Pamahalaan 6 sa isdn^ 

tao 
PASTA- f. Kinamdl na h^rena 

mantika at ib^ pang bagay; mi- 

nasa g Baldt ng aklat. |j Buena 

pasta fig Asal na mahinatiun. 
PASTAR V. a Mag^uga ng mga 

hayep; magpast6». | v, n. Ma- 

nginain ang mga hayop ng dam6 

sa parang. 
PASTEL, m. Minasang «^tinayay 

na may palamdng karn6 at ibp. 

I fig. y fam. Kasunduang Hhim. 

ng il^ti sa masamang layon. 
PASTELERIA. f. Gawaan 6 tin- 

dahan ng mga minasang tinapay 

na may palam4ng karng at ibp. 
PASTBLERO, RA. m. y f. Mang- 

gagawii, ng minasang tinapay na 

may palamdng karn6 at ibp. 
PASTO. m. Pagpapast61. | Da- 

m6ng kinakain ng mga hayop. i 

Po6k na pinagpapastuldn sa mga 



406 — 

PAST 

hayop. 
PASTOR, RA. m. y f . Mamamas- 

t6i 6 tagapagalag^ ng mga ha- 

>'0p. 
PASTOREAR. V. a. Magpast6l 

ng mga hayop sa parang. ti fig. 

PangasiwHan ng pari ang kani- 

yAna mea alag^d. 
PASTOREO. m. Pagpapast6l ng 

mga hayop, 
PASTORIA. t TungkuiinK pagka- 
' pnstdi, II m, Kat punan ng mga 

mamamastol. 
PASTOSiDAD. f Kalambutdng 

kapara ng masa. 
PASTOSO, SA. adj. Malambot 

6 malatdng kapara ng masa, 
PATA. f. Pad ng mga hayop. | 

Patong babae. 
PATADA. f Tadydk; siph \\ flg. 

y fam. Bakds ng ^apak. 
PATALEAR v. n Dun abog; pu- 

masag ang mgi paa. |j Tumad. 

y^k. 
PATALEO. m. Pagpas^g 6 pag. 

tadydk ng mga pad. 11 Ingay na 

gawd ng tadydk 
PATEAR V. a. fam. Manip^. | 

V. n. Tumadyak sa galit 6 samA 

ng lo6b, 
PATENTE. adj. Haydg. | fig. 

Maliwanag- || f, Katibayaa 6 

pahintulot na ibinibigdy sa ka- 

ngmomdn upang manatili sa is^ng 

hanapbuhay. 
PATENTIZAR. v. a. Ihayag 6 

ipaliwanag ang isdng bagay, 
PATERNAL. adj. Nauukol sa 

amd. 
PATETNIDAD. f. Pagkaamd, 



— 407 
PATE 
PaTERKO. NA. adj. Nauukol sa 

PATETKO, CA. adj Nakatata- 
way Bg damdamin; nakalulung- 

PATIBULO. ra. BibHaydn. 
PATIO m Harapang aliwalas ng 

i-dng: bMhay 6 simbahin. 
PATITUERTO, TA adj. Pilipit 

aatf mga pad 
PaTIZAMB0, BA. ad]. y s. Pi- 

k! 
PATOGHADA. f. Salitdag ungas 

6 iiiauadpdng. 
PATRANA. f. Kasinungalingan 6 

balitang hindt tuto6. 
PATRAI^ERO, RA. adj. y s. Ma- 

patsbalit^ ng hindt tuto6. 
PATRIA, f. Bayang kinamulatan 

nz isdng tao. 
PATRIARGA. m, Tawag sa mga 

taong pinagmuldn ng maraming 

angk^D. 
PATRmONIAL. adj. Nauukol* 

sa kayamanang minana sa ma- 

gulang, ii Nauukol sa lednK tao 

sangayon sa kaniydng tinubuaog 

bayao 6 am^. 
PATRIMONIO. m. Mga kaya- 

manang minana ng an^k sa ka- 

nlydng magulang. 11 fig. Kaya- 

manans sarili. 
PATRIO, TRIA. adj. Nauukol sa 

bayang tiuubuau. |j Nauukol 6 

buhat sa amd. 
PATRIOTA. m. Makabayan. 
PATRI6tiC0, CA. adj. Nauukol 

sa makabayan 6 bayang tinu- 

bnan. 
PATRIOTISMO. m. Pagibig sa 



PATR 

bav8Tig tinubuan. 
PATROeiNADOR, RA. adj. y s, 

Turaatangkiiik* 
PATROGINAR. V. a- l agtangB^I; 

tangkilikin; ampunin; kupkui; In. 
PATROeiNlO. m. Pagtangkilik; 

pttgkupkop; tulong. 
PATRON NA. m. y f. Tagapag- 

ampon; tagapagtangkilik. | Ang 

ma} ari ng ieang bahay |.aupa- 

haa, II Psnginoon. |( m, Pund 

ng isang sasakydngdagat. | Pa- 

ris'^n. 
PATRONO, NA. m. y f. Taga- 

pag(an&g61; tagapagamp6n; ta- 

gHi agtangkilik. 
PATRULLA. f. Mga kawal na 

ni^talakad sa mga ianaangan u- 

pang magbant^y sa mga mama- 

mayan. 
PATRULLAR. v. n, Maglakdd 

ang msa kawai sa mga iHnsa*- 

ngan upang magbantiy sa mga 

mamamaydn. 
PATUDO. DA. adi. fam. May 

naalalaking pad; paahan. 
PAULATINAMENTie. adv.m. Un- 

tinntt; dahandahan. 
PAULATINO, NA. adj. Mabagal 

gumaw& 6 yumari ng ieang ba- 

gay- 

PAUSA. f. Bigldng hintd ng kilos 

6 galdw. I Kabagalan; kataga- 

Idn. 
PAUSADO, DA. adi. Mabagal; 

mahinay. 
PAUSAR. V. a. Tumigil aug ga- 

\&w 6 kilos. 



PAur 

PAUTA. f. Kasaoikapang pang- 

guhit ng papel na piDagaaralan 

pa pagsulat ng mga bat^, | fig. 

Paparis^n. 
PAYESA. f, Titis; alipato. 
PAYIDO, DA. ftdj. poet. Mata- 

takutin; masindakiD. 
PAYIMENTO. m. Sahfg na ni- 

yayapakan. 
PAYONEAR. V. n. y r. Magma- 

gailng; magparangalan. 
PaVOR. m, Takot na may ha- 

loDg sinddk. 
PAYOROSO, SA. adj. Nakasisin- 

ddk. 
PAYA80. m, Ang nagpapatawi 

sa dula^n 6 kasayahan. 
PAZ. f. Kapayapaan; katahioii- 

k«n. 
PEAJE. ra. Bayad na sinisin^il 

sa pagda^n sa is^ng po6k. 
PEA]fJA. f. Tuntungan ng is^ng 

larawan; piyanya. 
PEGA- f. Pekas sa mukh&. 
PEGABLE. adj. Mangyayaring 

maKkasala. 
PEGADO. m, Kasalanan. 
PECA©OR, RA. adj. y 8. Maka- 

salanan, | f. fam. Babaing ma- 

samS. 
PECAMIN0S0, SA. adj. Nauu- 

kol sa kasalanan 6 makasala- 

nan. 
PECAR. V. B. Magkasala. II Mag 

kulang sa mga utos. 
PEGINA. 1 Lubdk na pawalaan 

ng mga isd& sa Io6b ng hala- 

manao. 
PEdOLO. m. Mot. Tangkdy Bg 

iahoa i bulakldk. 



408 — 

PECO 
PEGO^O, SA adi. Mapekas. 
PEGTORAL adj Nauukol sa 

dibdib. I) Makabuluhin 6 ma- 

buti sa dibdib. H m. Krua na 

inilalagdy sa dibdfb ng mga o- 

bisno. 
PEGULIAR adj. Katutubd 6 sa- 

rili ng bawfci*t bagay. 
PEOULIARIDAD. f Pagkakatu- 

tub6 ng bawa t bagay. 
PEGULIO. m. Kayamanan 6 sa- 

iapi ng magulang 6 pangino6n 

na ginagamit 6 ipinaghahanap- 

buhay ng anak 6 lingk6d. || fig. 

Salapt na katutub6 ng bawa t 

tao. 
PEeuNIA. f- fam. Salapt 
PEGUNIARIO, RIA. adj. Nau- 

ukol sa sala t 
PECHERA. f. Pangdibdib na ka- 

pirasong teia. H Bahagi ng damit 

Ba nagagawt sa dibdib. | Ba- 

haging labds ng dibdlb. 
PECHO. m. Dibdib. || Suso ng 

babae. IH fig. Kalooban ng tao. 
I fisr. Tapang; lakas. | Buwls 

na ibinabayad sa feari. 
PECHDGA» f. Dibdib ng hayop 

na may pakpdk. | fig. y fam. 

Dibdib ng tao, 
PEDAGOGiA, f. Karunungan sa 

pagtutur6 sa mga bat^. 
PEDAg6GICO, CA, adj. Nauu- 

kol sa pagtutur6 sa m|a bata. 
PEDAGOGO. m, Gur6; tagapag- 

turd. 
PEDAL. m. Yapakdn. 
PEDANTE. adj. Mapagmaraling 

marunong. H m. GuF6ng nagtu- 

turd ng gramatika sa mga ba- 

tk sa bahaybah^y. 



409 — 



PEDA 
PEDANTEAR v. n. Manpangpd^ 

na marunong; magdundngduuu* 

ngan. 
PEDANTERIA. f. Pagpapangg&p 

na marunong. 
PEDAZO. m. Kapiraso 6 bahagi 

ng lA^ng bud. 
PEDE3TAL. m. Tuntuogan 6 

patuDgdn. 
PEDESTRE. adj. N^glalakill. || 

fig. Karaniwan; hindl nagaral; 

harnak. 
PEDICOJ. m* Tal6n ng is^ng 

pad; kandirft. 
PEDIDO. m. Kalo6b na hinihingl 

ng mga pun5 sa kanildng nasa- 

sakop sa mga pangangaiUngan. 
II Buwis. H Tal4 ng mga ka- 

lakal na hinihingt. | Kahilingan. 
PEDIDOR, RA. adj. y s. Humi- 

hingt; palahingiin. 
PEDIGtJE^O, Sa. adj. y s, Pa 

lahingiin. 
PEDIMENTO. m. Kahingian. || 

For. Kahilingan sa hukuman 

tunak61 sa isdng bagay. I^ A 

pedimentO' m. adv. 8a kahili- 

nian. 
PEDIR. V. a. Huminil/lumuhog; 

sumamd | Manghmgt; humiUng. 
H Mtghai»gd sa kalakal na ipi* 

nagbibili. 
PEDO. m. Ut6t. 
PEDORRERO, RA. adj. Utulin. 
PEDRADA. f. Pagpuk61; pagba 

labgg. I Bugb6g 6 tamd. ng pu. 

k61. H fig. y fam. Salitdng pa- 

rinlg. 
PEUREA. f. Pamumukdl 6 pang- 

babat6. H Pagbabatuhan. | Pag- 



PEDR 

ulAn ng yelo 
PEDREGAL, m. P(,6k 6 lupang 

mabat6; kabatuhdn 
PEDREGOSO, SA. adj. Mabatd, 

II adj. y s. Biuabalisawsaw. 
PEDREJ6N m. Bat6ng malakt 
PEDRERA. f, Tibagan n« bat6. 
PEDRErIa. f. Kaiipunan ng 

mabahiiagdng bat6. 

PEDRERO. m. Manginginis ng 
bat6. 

PEER. V. n. y r. Umut6t;. 

PEGAJOSO, SA. adj. MadaUng 

maoikii. | Kakahabawa. 
PEGAR. V. a. Idiklt ang l8fing 

bagay sa ibi. U Ilakip; isama; 

pagtaliin; itaM. | Idaiii; iakap. 

II fig. Paluin; hampa^In; unatan, 

II V. r. Dumikit; maniiilt; ma- 

dikit. 

PEINADA. f. Pagsusukl^y. 

PEINADO, DA. p. p. ng Peinar. | 
adj. fam. Nauukol sa lalaking 
naga»yos na mabuti na kapara 
rg habae, g m. Hniwi ng buh6k. 

PEINADOR. RA adi y s. Nag- 
busukldy; manunukldy ng.buh6k. 
y m. Balabal na inilalagdy sa 
liitf **a pagsusuklfiy 6 pagaabit. 

PEINADURA. f PagsusuklAy ng 
t>uh6k. y Pinagsuklaydng buh6k. 

PEINAR. V. a. Suklayio. B fig. 
Husayin 6 iinisin ang balahibo 
ng ildng hayop. I Alisdn 6 pu-» 
tulan ang bahaiii ng bat6 6 lu- 
pi^ ng is&ng bund6k. d y. r. 
Magsukldy. 

PEINE m, Sukldy.U Bub6ng ng 
I pafi. 

S2 



PEIN 
PEINERIA. f . Gawaan 6 tindahan 

ng mga sukldy. 
PEINERO, RA. m. y f. Mang- 

gagaw^ 6 tagapagtinda ng mga 

sukMy. 
PEJE. m. IsdS. II fig. Taong 

matalas ang isip at masipag. 
PELADA. f. Baldt ng haytp na 

inanit at inalisd.n ng balahibo. 
PELADERO. m, po6k na pinag- 

aanitan ng balat ng mga hayop. 
PELADO, DA. adj. fig. Nauukol 

sa mga bagay na wal^ng gaydk, 

palamuti 6 takip. y Nauukol ea 

bilang na pilado. 
PBLADOR. m. Mangaalis ng 

baldt ng is^ng bagay. 
PELADURA. f. Pagaalis ng ba- 

\&t ng ie^ng bagay. 
PELAEUSTAN, NA- m. y f. Ta- 

ong tamdd at bampdslup^. 
PELAGALLOS. m. fig, y fam. Ta- 

ong hamak at walang marangdl 

na banapbuhay. 
PELAGATOS. m. fig. y fam. Ta- 

ong mahirap at aiipustS. 
PELAMBRAR. v. a. Babarin ang 

baldt sa tubig at apog upang 

maalis |ing balahibe; magkulti. 
PELAMBRE. m. Katipunan ng 

mga baldt 6 katad na kinukultl. 
II Plnaghalong tubig at apog na 

pinagbababaran ng mga bal^t ng 

hayop. (I Kawaldn ng balahibo 

sa gawlng dapat magkaro6n. 
PELAMBRERA. f, Po6k na pi- 

nagkukultihdn ng mga baldt. 
PELANDUSGA. f. Babaing nag- 

bibilf ng lamao. 
PELAR, V. a. Putulin; bunutia; 



10 — 

PELA 

ahitan ng balahibo ang bal^t» H 
Himulmuldn; alisan ng balahibo, 
II Alisdn ng bal^t; anitan. II 
fig. Nakawin ang kayamanan 
ng kapuwa. |j fig y fam. Ta- 
lunin sa sugdl ang lahdt ng ku- 
waltd ng kasugal. II v, r. Ma- 
alisdn ng balahibo; mahimulmu- 
lan. il V. r. Malugon 6 mapa- 
not ang buhok sa saklt. 
PELARRUEGAS. f. fig. y fam. Ba- 
baing mahirap na nabubuhay sa 

pagha^i. 

PELDAI^O. m. Baytang. 

PELEA. f. Dium^; pagbabaka. |1 
Away; babag. || fig- Pagbaba- 
Dgay ng mga hayop. B fig. Pag- 
baka sa mga hilig ng katawan. 

PELEAR. V. n. Bumaka; kuma. 
laban. [| Umaway; bumabag. | 
fig Magpilit na matam6 ang 
isdng bagay. II v. r. Magaway; 
magbab^g, 

PELEGHAR. v. n. Tubuan ang 
mga hayop ng unang balahibo. 

I fig. y fam. Magsimuldng bu- 
muti ang pamumuhay. 

PELEONA. f. Away; babdg. 

PELIAGUDO, DA. adj. Mahab^ 
at malamb6t na balahlbo. || fig. 
y fam, Nauukol |sa hanapbuhay 
6 bagay na mahirap tamuhin. 

II fig. y fam, Nauukol sa taong 
matalas 6 maparadn. 

PELIBLANeO, CA. adj. Maputt 

anK buh6k. 
PELIBLANDO, DA. adj. Malam- 

b6t ana buh6k. 
PELIGANO, NA. adj. May uban. 
PELIGORTO, TA. adj. Maikll 

ang buh6k. 



- 411 



PELI 
PELieuLA, f. Baldt na mani- 

pis at makinis. il Pelikula sa 

sine. 
PELIGRAR. V. n. Sumapanganib. 
PBLIGRO. m. Kapanganiban. 
PELIGROSO, SA. adj. Mapa- 

ngaiiib. || fig, Nauukoi sa taong 

matigas ang lo6b at mapagsubo 

sa panganib. 
PELILARGO, GA, adj. Mahabi 

ang buhok. 
PELILLOSO, SA, adj. Manipls 6 

maramdamin sa pakikipagusap; 

makilitiin. 
LELINEGRO, GR\. adj. Maitlm 

ani buh6k; 
PELIRRUBIO, BIA adj. Mamu 

UmuU ang buhok. 
PELITIESO, SA. adj. Matigds 

at nangangalisag na buh6k. 
PELMAGERIA. f. fam. Kabaga- 

lan sa paggaw^, 
PELMAZO. m. Alinmdng bagay 

na mahigpit 6 lapat na mabuti. 
II Pagkaing nasa sikmur^ at di 

matunaw. 1| fig. y fam, Taong 

mabagal 6 makupad sa paggawa. 
PELO. m. Buh6k; balahibo. 1 

Bulo ng bal^t ng mga bungang- 

kahoy. i Himulmol 6 hilatsang 

pino, 
PEL6N, NA. adj. y s. WaMng 

balahibo 6 buhok; madalang ang 

baiahibo 6 buhok. 
PELONErIa. f. Kasalatan sa 

buhay; kahirapan; karukha^n. 
PELOSO, SA. adj. May buhdk 

6 may balahibo. 
PELOTA. f. Bolang maWt. 
PEL0T6n. m. BDlang malakf. 



PELU 

H Eatipunan ng mga buhok na 

magkakapisan, 1 fig. Katipunao 

ng m|a taong waldng kaayusan; 

pulut6ng, H Mil. Maliit na pu- 

Iut6ng ng mgp. kawal. 
PELUDO, DA. adj. Mabuh6k 6 

mabalahibo. 
PELUQUERiA. t Pagupitan ng 

buh6>c. 
PELUQUER0. m. Manggugupit 

ng buh6k. 
PELLEJA f. Katad; baUt na 

inaoit sa katawdn ng hayop. 
PELLEJ0. m. BaUt. « fig. y fam. 

Taon^ lasiog. 
PELLEJUD0, DA. adj. MabaWt. 
PELLIZCAD0R, RA. adj. Nangu- 

ngur6t. 
PELLIZCAR. V. a. Kurutin; ma- 

ngur6t. I V. r. Makur6t. 

PELLIZCO m. Pagkur6t. H Ku- 
r6t; bahaging muntt ng isdng 
bagay na piniraso 6 kinuha. 

PENA. f. Parusa; kaparusahdn. 
ii Dusa; s^kit: pighati. || Pak- 
pdk ng mga hayop na iumili- 
pdd 

PENABLE. ad]. Maparurusahan 
6 mangyayaring magdusa. 

PENACHO. m. Balahibo sa tnk- 
t6k ng mga ibon na parang pa- 
long. ^ Plumaheng inilalagdy sa 
sumbrero 6 ulo ng kabayo. | 
fig. y fam Kapalaluan; pagma- 
matads. 

PENADO, DA. p. p, ng Penar, i| 
adj . Lip6s ng dusa, | Mahirap 
isagawd. | m. y f. Naparu^a- 
bao. 



PENA 

PENAL. 8dj. Nauukol sa parusa 

6 kaparusahdn, 
PENALIDAD. f. Hirap; hinagpis; 

dusa U For» KapanisahAn, 
PENAR. V. a. pirusahan. y 

V. n. Magduaa; m^gtifs H Mag 

hiogald Qg mataizdl. || v. r. Mag- 

hinftgpfs; ma«tea-^kit, 
t^BINrOA. f. Balabi 6 palari. 
PENDEJO. m. Balahibo sa gawing 

piis6n at sir»|it. il fig. y fam. 

Taong duwfi^. 
PENDENGIA. f. Away; babig; 

takapan. 
PENDENCI4R V. fi. Makipag 

away; makipagbabfig; makipag- 

takapan, 
PENDENeiERO, RA adj. P«la. 

aw^y. 
PENDER. V. n. Mahitin; bumi- 

ilu. g Mttukol. I fig. Mabitin 

an» usa )f n. 
PENDIENTE. p. a. ng Pender. 

Nakabitin. ii adi- fig. Nabibitin 

aiig usapfn. U m. Hikaw na 

may pa«awft. { f. Libfs 
PENDOLISTA. eom Ang sandy 

sumulat at mainam ang titik. 
PENDCN. m. Bandiia ng isdng 

bukb6. U Bandilang Ipinangu- 

Dguoa sa nru8s\6a. 

PfiND0LO. LA. adj. Nakabitin. 

I m. Paiawtt na nakabitin at 

mangyayariQ« gumaldw. 
PENB m. Pdgiari ng lalaki. 
PENEQUE. adj. fam. Lang6; la- 

8fng. 

PENETRACI6n. f Pagpapatag6s. 
H Pagtar6k sa is^ag mabig^t na 



12 — 

PENE 
ba6av. 

PENETRAR. v. a. Patagustn; pa- 
panootln. || Pumasok na pil^t 
sa lo6^. II Manc)6t; tuma'db, il 
fiff. Tuma6s na mabuti ang 
damdamm 6 hinBgpis sa kai^u- 
turan ng pusd. || fig Tarukia 
ana Io6b ng kapuw^ 6 ng isdng 
mabig^t na bapay. || v. r. f'g. 
Matarok ang Io6b ng kapu^^it. 

PENINSULA. f. Lupang nalilieid 
ng tubig, matan^i ang muntfng 
bahagi na nakakabft sa is^ng 
lupang malakf. 

PENITENGIA f Parusang ga- 
wad ne paring pinaBkukumpisa- 
Mn. I Pags'sisi sa nagawdng ka» 
salartan. 

PENlTENdAR. v. a. Gawaran 
ng pnriiSH 

PENITENTE. adj. Nauukol sa 
p^rusH. I May tagl^y na parusa. 
1 Gom. Ang nagpaparusa sa 
^arili. II Aug nangungumpisdi. 

PENOSO, SA, ad.. Napbibitedy 
dusa 6 pasakit 

PENSA» OR, RA, adj. Umiisip. 
II Naglilining; nagiisip. II m. Ang 
nagaaral ng mga dakilang bagay. 

PENSAMIENTO. m, Pagiisip; 
kHsiidn. H Pagisip; paninimdfm. 

PENSAR. V n. Inpin; kuruln; 
akalfein 6 panimdlnDin. | Liningin; 
siyasating mabuti ang isdng ba« 
pay. I Tangkatng gawtn ang 
isdng bBgay. 

PENSATIYO, VA. adj. Palais£p; 
mapanimdimiii. 



— 4 
PENS 
PENSIL. adj, Nakabitin ga ala- 

ngaantf. [| m. f g. Halamanang 

kaligalitraya. 
PENSldN. f. Buwfs sa ta6nta6n 

ng isfing pagaa'i. | Pa uyanji 

ta6nta6ng ibinihiid^ sa i^dng 

tao dahil s*i kani\4ng mabuting 

Daglil«nek6d bilang uantln^pHla. 
PENSIONADO, DA. p p. ng Pen 

siona I adj. y s. Tumatang- 

gdp ng pabuyi 6 sumisingil ng 

pabuwi^. 
PENSIONAR. V. a. Pahuwisin » 

Paak looban ng isdap pabuy^. 
PENSIONAR^O na. Ang nagbi- 

bi 4v ng buwi-' 6 pabu^i 
PENSIONISTA. eom. Any tuma- 

taaggap nt ■^umislngil ng buwfs 

6 pabuy^. || Ang nakatira sa 

isdng.raaraldn n^. bumabayad ea 

p»gk^in Ht pasaaral. 
PENtlLTIMO. MA. adi. y s. Ka- 

8un6d ng hutf.S 
PENURI^. f Kasalatdn 6 pana- 

MHidt sa mga bagay na panguuang 

kailangan. 
PENa. f. Bat6ng malakina hindt 

kia nis | Bun«i6k na mabnt6 
P£f^4SCO m. Bat6ng malakt at 

matayog, 
PESASGOSO, SA. adj. Mabatdng 

buhiy. 
PE6n. m. Ang naglalakdd. ^ 

Manggagawang araw. K Kawai na 

lakdd I Piy6n sa iar6ag dama, 
PEONAJE m. Katipunan ng mga 

naglaiakdd 6 mga kawal na lakdd. 

B Katipanan ng mga manggaga- 

wang ariw. 
PEONERtA. f Lupang Dagagaw& 



15 

PEOR 

ng isdng tao sa i?aag araw. 
PEOR. adj. eomp, Lalung maaa- 

ma. 
PEPITA. f. But6 ng bungangka- 

^toy, gaya ng kalabasa, milon at 

ibp. 
P^PITOSO, SA. adj. Mabut6. 
PEPON. 111. Pakwdn. 
PEQUEIJEZ. f. Kaliiean. Q Ka- 

iaaun. || Ba^ay na watdng ga- 

anong halagd 
PEQUEfJO, NA. adi Maili • | 

Ba k; kap6s sa gulang. H fig. 

Hamak; [na^^ablt. 
PERA f. Peras. || Balbds sa du- 

1(1 n^ bab^. 
PER AeeiDENS. loe. iat. Sa 

pa^kaki^^ta^n; at siuasadyd.. 
Pt£RAL m. Pdod ng peras. 
PERALEDA. f. Lupang taniman 

g perhS 
PEUGAN^E m. Kapakinabangan 

6 iut)ung dt pangkaraniwaug na* 

aaragd^g !-a sahod, || Kapaha- 

mnk^n; sakun^; kapiosalaan. 
PEKGATAR. V. a. Idipin; alala- 

iiaLia; ingatan. | v. r. Maial- 

pati; magingat. 
PEKGEPeiON. f. Pagtanggdp. | 

Pagkataiastds; pagkabatid. I Di'- 

PERGEPTIBLE. adj. Mangyaya- 
r ng mabatid 6 matanggdp. 

PERdB^R. V. a- Tanggapin ang 

isdng bag^y. | Damdamln ea 

sarili aeg anomSng pangyayari. 

I Talastasin; unawain; kilalaniii 

ang isSng bagay. 

FERCIBO, m. Pagtanggdp. 



..— 414 — 



PERC 

PERGUDIR. V. a. Sirain ang 
kindng ng isdng bagay. | Ta|a- 
b^n ng karumibdn ang is^ng 
bagay. 

PERGUTIR. V. a. Uoapugin; da- 
gukan. 

PERGHA. f. Sabitaa ng damit; 
sampayan. |( Paogsild ng mga 
ibon. 

PERDER. V. a. Iwal^ ang isdog 
bagay; aksayahin. || Sayangin; 
lugsakin ang isaag bagay. || Ma 
ngulugi sa isang bagay; masira- 
ang puri. || ;v r. Maligdw ng 
daan. || Matuk61. D v.r.fig. Ma- 
gipit. II V. r. fig. Magpakagumon 
sa masamdng hilig ng katawan. 
II V. r, fig. Maputol ang diwang 
itinatalumpati. || v. r. fig. Malu- 
b6g sa tubig ang sasaky^ngdagat, 
f| V. r. fig. Umibig ng labis sa 
isHng tao 6 bagay. 

PERDieiON f. PagkawaM; pag- 
kaaksayd; pagkasa>ang. i| fig. 
Pagsintdng labis. II fig. Pagka- 
pasamang waldng katapusdn. 

P^RDIDA. f. Pagkawaia. || Ka- 
lugihdn 6 pagkalugi. 

PERDIZ. f. Pug6. 

PERDON. DCi. Kapatawardn sa 
kasilanan, pagkakautang at iM 
peng bagay, 

PERDONaBLE. adj. Mapatata- 
wad. 

PERDONAR. V. a. Magpatawad 
U Itangi ang isdng tao sa ka- 
samahdn, 

PERDULARIO, RIA. adi. y s. Na. 
pakapabayd sa sariliog kapaka- 
^iin 6 katawdn. 



PERD 

PERDURABLE. adj. WaUng hang- 
gd; habang panah6n, | Tumata- 
gA\ ng malu^t na panah6n. 

PERDURAR. V. n. Magludt n» 
tutio. 

PEREGEAR. V. a. fam. Papaglu- 
atln ang isdng bagay sa pama- 
magitan ng katamaran 6 pagpa- 
pabav^. 

PEREGEDERO, RA. adj. Walang 
gaanong tagdi; mamamatdy; ma- 
tatapos.. 

PEREGER. V, n. Matapos; raa- 
matdy S 'fig. Magdusa. [] fig. 
Maghirap; mawaian ng sukat na 
pagkunan sa buhay. || v. r. fig. 
Magnais ng labis sa isdns: ba* 
gay. I V. r. Magdanas na big- 
1& ng isdng paggiliw 6 pagdurusa 
ng damdBmin. 

PEREGIMIENTO. m. Pagkata- 
vo^ 6 pa^kannat^y. 

PEREGRINAGION. f. Paglaiak- 
bdy sa ibang bayan. ti Pagdayo 
sa isdng larawan na pinangakuan. 
II fig. Ang lakad ng buhay ng 
tao sa ibabaw ng lup^. 

PEREGRINAR. v. n. Mangibdng 
bayan. H Dumayo sa isang la- 
rawsn dahil sa pangako. i fig. 
Manatili sa buhay na ito hang- 
gdng sa sumapit sa kabitdng bu- 
hay. 

PEREGRINO, NA. adj. Nauukol 
sa nangingibdng bayaa. 1 Nau- 
kol sa dumadayo sa isdng lara- 
wao dahil sa pangakd. II Kakaibd; 
tangi; pangbihirA. | fig. Napapa- 
mutihan ng katangitan|ing kariki- 
tan, II fjg. Nabubuhay sa ibabaw 
ng luplt. 



415 — 



PERE 
PERENDENGUE. m. Gaydk na 

inilalagHy iig mga baba^ sa ka- 

niidng taiaga; hikaw. 
PERENNE. adj. Patuloy; wa- 

Idng tigil; habang panah^n. 
PERENTORIO, RIA. adj. Haydg; 

lub6s, II Madall; daglian. 
PEREZA. f. Katamaran. || Ka- 

bagalan 6 kapabayadn sa pag- 

gaw& ng isdag bagay. || Kaku- 

paran ng kilos. 
PEREZOSO, SA. adj. Tamdd; 

makupad; mabagal; pabayS. 
PERFECCI6N. f. Pagyari ng 

ganap. i Kaganapan. N Bagay na 

yari ng gandp. 
PERFECCI0NAMIENT0. m. Pag- 

kayaring ganap; pagkaganap ng 

isang bagay. N Kaayusan ng ya- 

ri ng isdng bagay, 
PERFECCI0NAR. V. a. Yariing 

gandp ang isang bagay. |a. r. 

Magandp ang kayarian ng isdng 

bagay. 
PERFECTIBILIDAD. f. Pagkaga- 

nap ng yari ng isdng bagay. 
PERFECTO, TA. adj. Gan4p ang 

pagkakayari | Lub6s. 
PERPIDIA. f. Kataksilan; pagli- 

lilo. 
PfiRFIDO, DA. adj. Taksil; lilo. 
PEREIL. m. Palamuting manipis 

na karaniwang inilalagdy sa pa- 

nulukan 6 dulo ng is^ng bagay. 
PEREORABLE. adj. Mabubutasan. 
PERF0RACI6N. f. Pagbutas. 
PERFORAR. V. a. Butasan; lag- 

ydn ng butaa. 
PEREUMAR. V. a. Pabanguhdn. 

n fig' Suubin ng paban|6. 



PISRE 

PEREOME. m. Panu6b na ma- 
ban|6. ^ fig. pabangd. II fig- 
Alinmang am6y na mabang6. 

PEREUMERIA. f. Gawaan 6 t|n. 
dahan ng pabango. 

PERPUMISTa. eom. Manggaga 
w& 6 nagbibili ng pabang6. 

PERICARPI0. m. Balok ng but6 
ng bungangkahoy. 

PERieiA, f. Karunungan, kabl- 
hasndn at kasanaydn sa isdng 
baga\ . 

PERIGALLO. m. Lambt 6 bala 
hibo sa bab^ 6 lalamunan dahil 
sa katandaan 6 labis na kapa- 
yatdo. II List6ng puld na inila- 
IsLU&y sa ulo ng mga babae. |{ 
f.g. y fam. Taong aiatangkdd at 
pay^t. 

PERIHELIO. Astron. Gawin'^ ki- 
nalalagydn ng isdng bituin na 
ialung maiapit sa Iup&. 

PERIMETRO. m. PaligidliKid. 

PERIODieO, CA. adj, Nauukol 
sa paDah6n. | Nauakol sa lim- 
bdg na inilalathal^ arawaraw. || 
m Pahayag^ng pangarawaraw. 

PERIODISMO. m. Pagkamama- 

mabayag. 
PERIODISTA. m, Mamamahaydg. 

1 Ang sumusulat sa mga paha- 

yaK^n ^ 
PERIODISTieo, CA. adj. Nau- 

ukol sa pahayagdn 6 mamama- 

haydg. 
PERiODO. m. Panali6n. li Agwdt 

ng isang tiydk na panahongtaglay 

ng isdng bagay. |{ Sakit ng 

tiyan ng mga babae. 
PERIOSTIO. m. AnaL Lamad 

ug but6. 



— 416 — 



PERI 
PERITO TA. adi. y s, Maalam; 

saDd.v; bihasa sa isadg karutu 

n^an 6 gawain. 
PEliJUDlCAR T. a. Maminsa- 

Ik; magpaoganyayll | v. r. Ma 

pinsal^; mapangatiyaylt. 
PERJUDICIAL. adj. Nakapipin- 

sal^. 
PERJUICI0. m. Kapinsalaan; ka- 

pangaoyaya^n, 
PERJURAR. V. n y r. Manum 

p& ng dl katutehan^n. || v. r. 

Magkulang sa pinanumpaan. 
PERJURIO. m. KasalaHaog pa- 

nunump& ng dt katutobanan. y 

Pagkukulang sa pinanumpadri. 
PERJURO, RA. adj. y s. Nanu 

nump& n^ d! katutohanan. H 

Nagkukulang sa pinauumpaan 
PERLA. f. MutyA 
PERLADO, DA. adj. May kis dp 

6 hugis ng isdng muty&. 
PBRLERiA. f. Katipunan ng 

maraming mutyd. 
PERLESiA. f. Saklt na panga- 

c|atdl ng kataw^n. 
PERLINO, NA. adj. Kulay muty&. 
PERMANECKR. v, n. M^mala- 

gl; manatili sa isang po6k. 
PERMANENGIA. f. Pamamalagi; 

pananatiii sa isdng po6k. 
PERMANENTE. adj. Namama^ 

iap!; aananatili sa is^ag po6k. 
PERMEABLE. adj. Tmatagus4n 

ng lubig. 
PERMiSIBLE. adj. Mapahihin- 

tululan 6 matutulutan 
PERMISldN. f. Pagpapaklntulot. 

I Pahintulot; kapahintuiuldn. 
PERMISIYO, VA. adj. May tag- 



PERM 

Hy na kapahintulutgng makaga- 

w4 n| is^ng bapay. 
PERMISO. m. Pahintulot; kapa- 

htntuhitin. 
PERMITIR. V. a. Pahintulutan; 

maKbi.dy ug k^pahirttulotin. | 

Payagan; rmwdy; pigilin ans mang- 

>Hyfiri at dMpat iwasan | v. r. 

MaipahiniuUit 
PERMUTA. f. PagpapaUt. 
PERMUTABLE. adj. Mapapalitdn. 
PERMUTACI6n. f. Pagpapait. 
PERMUTaR. V. a, Palitdn; ha- 

linh^n ar»g h&n\i bagay ng ibd. 

PERNIABIERTO TA. adj. Sa- 
kdng. 

PERNieiOSO, SA. adj. Naka 
pipin^a ang t t<>6; naka^asamS. 

PERNITUERTO TA. adj Pilipft 
ang mga pa^ 

PERNOCTAR. v. a. Magparaan 
ng gabf Ha bdng po6k. 

PERO. eori. advers. Nguni; da- 
tapuw&; subali. 

PEROL. m Tats6. 

PER0RAC16n. f. Paetatalum- 
pati II Bet Huling bahagi ag 
talumpa i, na kinapapalamndn ng 
mga panghikayat Ba damdamin 
ng mga nakikinig. 

PERORAR. V. n. Magtalumpatl. 
PERPBNDieULAR. adj Geom. 
Pitay6ng guhit. 

PERPETRACI6n. f. PaggawS 
ng kasalanan. 

PERPETRAR. V. a. Gumawi nf 
kasalaoan. 



417 — 



PERP 
PERPETUAR. V. a. Gawfa sa 

waldng hanggdn ang isdng bagay; 

pamaiagiin sa mahabang pana- 

h6n ang mga bagay. || v, a. Ma- 

malagi sa habang panah6a ang 

isd,ng bagay. 
PERPETUO, TUA. adj. Waldng 

hanggdn; lagl na sa habang pa- 

nah6n. 
PERPLEJIDAD. f. Pagaalinla- 

ngan; paguuruogsulong ng loob. 
PERPLEJO, JA. adj. AliniangaD; 

uriingsuldng ang lo6b. 
PERRA. f. Asong babae. H fig, 

y fam, Babaing lang6. 
PERRADA. f. Katipunan ng mga 

aso II f(g, y fam. Gaw& ng taong 

hindt nagaral at hamak. 
PERRENGUE. m. fam. Ang ma- 

daling magalit; bugn6t. 
PERRERIA. f. Katipunan ng mga 

aso. II fig. Katipunan ng taong 

masamd. 
PERRO. m. Asong lalaki. 
PERRUNO, NA. adj. Nauukol 

sa aso. 
PER SE. expr. !at. Sa kaniydng 

sarili. 
PERSEGUeiON. f. Pagusig; pag- 

tugis; paghabol. 
PERSEGUIDOR, RA. adj. y f. 

Naguusig; humahabol. 
PERSEGUIR. V. a, Usigin; ha- 

bulin. II fig. Hanapin sadnmang 

dako.ll fig. Yamutln; pagurin. 
PERSEYERANGIA. f, Katiyaga- 

an. 1 Pamamaiagi ng isdng ba- 

gay. 
PERSEVERAR. v. n. MagtiyagA. 

II Mamamalagi sa mahabang 



PERS 

panah6n» 
PERSIGNAR V. a. Lagdadn. t| 

V. r. MagantandS 6 magkurus. 
PERSISTENdA. f. Pananatili sa 

kalooban 6 sa paggawfi ng isdng 

bagay. 
PERSISTIR. V. n. Mamalagi; 

manatili sa isdng bagay. l| Mag. 

tagdl ng maluat na panah6n, 
PERSONA. f. Tao. || Ang lalaki 

6 babae. || Laiaking marangdl 

sa isd^ng bans^. 
PERSONAJE. m. Taong tanyig 

sa is^ng bansA. H Aog lumalab^a 

sa isdng duld. 
PERSONAL. a(ij. Nauukbl sa 

tao. H Katipunan ng mga ta- 

ong bumubud ng samahan. 
PERSONERO. m. Katiwal^ sa 

isang kalakal. 
PERSPICACIA. f. Kaliksih^n a* 

katalasan ng paningtn. H fig, 

Katalasan ng isip. 
PERSPICAZ. ad]. Matalas ang 

paningin. « fig. Matalas ang 

isip. 
PERSPieuO, CUA. adj. Mali- 

wanag; malinaw. 
PERSUADIR. V. a. Akitin; upa- 

tdn; udyukdn. |j v. r. Ma$kit; 

maupatdn; maudyukdn. 
PERSUASION. f, Pagakit; pag. 

upfit. II Kurd, 
PERSUASIYO, VA; ad^. Nakaa- 

akit; nakauupdt. 
PERTENEGER. v. n. Maukol. R 

Maging dapat sa is^ng katung- 

kulan. 

PERTENEeiENTE. p. a. ng Per. 
teneeer. Nauukol; ukol. 

53 



— 418 - 



PERT 
PERTENENGIA. f. Kaukuldn; 

pHttkakaukol. 
PERTlNAdA. f. Kaulitan; ka- 

trgas^n ng ulo. 
PERTINAZ. adj. Maulit; ma 

tigds ang ulo. f| fjg. Napaka* 

tagfil 
PERTINENTE. adj. Nauukol sa 

is^ng bagay, |j AkmS. 
PERTREGHOS. m. pl. Mga ka- 

gamitd.n, mga sandata at kasaog- 

kapang gamit sa mga sasakyang- 

dagat. 
PERTURBACI6n. f. Pagligalig; 

pagkaiigalig. 
PERTURBADOR, RA. adj. y s. 

Mangl iligalig ; manggugul6. 
PERTURBAR. v. a. Ligaligin; 

guluhin. II Hadlang:^n ang nag- 

tatalumpati. tl y. r. Maligalig; 

maguI6. 
PERYERSIDAD. f. Kasamadng 

labia. 
PERYERSO, SA. adj. y s Napa- 

kas^m^. 
PERYERTIR. y. a. Guluhin an» 

ayos ng mga bagay. || Pasama- 

fn sa pamamagitan ng masamaog 

aral at halimbaw^ ang kaugalian 

n| isdng tao. 
PESA. - f. Panimbdng. 
PESADEZ. f. Kabigat^n. ll fi«. 

Kaulitan; katigas^n ng ulo. il fig. 

Abala; pagil. 
PESADILLA. f. Bangungot. | 

PaHgarap. 
PESADO, DA. adj. Mabigat na 

tuto6. N fig. Matindf; malalim 

kung sa panaginip. || fig. Mabagal. 

II fig. Nakaaabala; nakagagalit. 



PESA 
PESADUMBRE. f. Kabigatdn. || 

fig. Damdamin at sukal na Io6b. 
P£SaME. m. Pakikidalamhati; 

pakikipighat!. 
PESANT|]Z. f. KabigatAn. 
PESAR. m. Damdamin; dalam- 

hati, H Pagiisisi sa nagawdng 

sala,. I vi n. Magkaroon ng bi- 

gdt 6 timbdng. H Bumigat na 

tuto6 II V. a, Timbaogin. 
PESAPOSO, SA. adi. Nagdaram- 

ddm 6 nagsisisi sa nagawdng 

sala II Nagdaramdam. 
PESGA. f, Pangingiada. || Hanap- 

buhay na paagiogisdA. || Aag pi- 

nangisdd. 
PESGADERiA. f. Po6k na tin- 

dahan ng mga isdA. 
PESGADERO, RA. m. y f. Ang 

taong naglalakd ng mga isdll. 
PESGADO. m. Isddng huli. 
PESCADOR, RA. adj. y s. Ma- 

ngingisdA. 
PESGAR. V. a. Mangisdd. || fig. 

y fam. Hulihin ang isdng tao 

sa pagsasalitA 6 paggaw& ng dt 

iaaaat^y. 1 fig. y fam. Makam- 

tdn aog bagay na ninanais, 
PESC0Z(3N. m. Dagok sa batok 

6 ulo. 
PESC0ZUD0, DA. adj, Malaki 

ang liig 6 batok. 
PESCUEZ0. m. Batok 6 liig. 
PESEBRE. m. Sabsabaa; laba- 

BgAn ng mga hayop. 
PESEBRERA. f. Pagkakahandy ng 

mga labangdn. 
pfiSIMO, MA. adj, Kasamdsama- 

an. 



— 419 — 



PESO 
PESO. m. Bigdt; timbdng. | 

TinabangBD. ^ i 

PEsgUERA. f. Po6k na pangis. 

daan 
PESQUERfA, f. Pangingisda. . 
PESguERO. RA. adj. Mangingis. 

dA. 
PESQUISA, " f. Paghahalungkdt; 

pagsisiyasat. 
PESQ¥ISAR. V. a. Maghalung. 

kdt; magBiyasat. 
PESTAlifA. f. PilikEpatd. , * 

PESTAfJFAR. V. n. Kumisdp ang 

mga naatd,, 
PESTANEO. m. Pagkis^p ng mga 

matd,. 
PESTE- f. Sakit na salot. | Ma- 

sam&ng am6y. 
PESTIEERO, RA 8dj. Nakapag- 

papasalot; lumilikb& ng pagka- 

kamatdy. 
PESTILLO. m. Kaling ng pint6; 

panarangki ng pint6 sa gawing 

lo6b. 
PETAGA. f. Kalupl. 
PfiTALO, m. Bot. Talulot. 
PETATE. m. Bani»: . 
PETIGION. f. Pdghingi. | Ka- 

hingian; kahilingan. 
PETieiONARlO, RIA. adj, y 8. 

Humihinit 6 humihiling ng isdng 

bagay- 
PETIMETRE, TRA. m. y f. Ma- 

pag&un6d sa bagong kalakardn 6 

moda. 
PETITORIA. f. Kahilingan 6 ka- 

bingian. 
PETO. m. Baluti sa dibdib. I 

Palamuting inilalaglLy sa dibdib. 
PSTREO, A. adi. Mabatd; naba- 



PETR 

balot ng bat6. II May uring ba- 

t6. 
PETRIFICAR. V. a. PagbatuWn; 

gawing kapara ng bat6. | v. r. 

Magbato; magparang bat6. 
PETROSO, SA. adj. Mabat6. 
PETULANGIA. f. Katampalasa- 

nan; kapangahasan. 
PETULANTE. adj. y b. Tampa- 

.lasan; pangahas. 
PEZ. m. Isd4 sa tubig. 
PEZ6n. m. Tangkdy ng dahon, 

bulaklak 6 bunga ng mga ha- 

laman. H Ut6ng n| suso. 
p£ZUf?A f. Kuk6 ng kabayo, 

baka, baboy at ibp. 
PIADA. f. Pagiydk Dg mga sisiw 

6 inakdy ng mandk, ibon at ibp. 
PIAD080, SA. adj. MaaTvain. 
PIAN, PIAN. m. adv. fam. Utlk- 

utik; in6tin6t 
PIAR. V, n. Umiydk ang sisiw 6 

inakdy ng man6k, ibon at'ibp. 

I fig. y fam. Tumawag 6 lu- 

muhog. ' 

PIARA. f . Kawan ng mga baboy, 

kabayo at ibp. 
PICA. f. S bdt na mahabit. 
PIGADA. f. Sund6t ng tukA. | 

Sugat na gaw4 ng tuki. 
PIGADURA. f . PagtukA. | Dkird. 

I Sugat 6 tund6 ng tuk&. | 

Tabakong ginayat. 
PIGANTB. p. a. ng Piear. Na- 

nuBuk^. II adj. fig, Salitang ma*i 

big^t at nakapagdaramd&m. | 

m. Ang maangbdng'. 
PICAPLEIT0S. m. Um. MahiHg 

sa pakikipagusdp. | taoi. Mana- 

nangg^I na waldngmga usapfn, na 

nagpapalibotlibot upang makakita. 



420 — 



PIGA 
BIGAR. V. 8. Duruin ng matulis. 
II Tukalo. II Tadtarln ng maliliit. 

I Tumuk& ng palay o pagkain 
ang mga hayop na may pakpdk. 

II Ktimapdt sa pain ang isd^. 
H Kumati ang alinmdng bahagi 

ng katawdn. 

PIGARDiA. f. Gawang tampala- 
gan; kapusungdn. || ^KalikutdA 
ng mga bati. || Gawang maha- 
lay. II pl. Malalaswang pangu- 
ngusap. 

PIGARO, RA. adj. Hamak; tam- 
palasan; magdarayli; waMng hi- 
y&. I Sandy sa mga gawdng 
pailallm. 

PieO. m. Tuk& ng mga hayop 
na may pakpdk. li Tangos 6 
ngusng6s. || Pangkinis ng bat6 
6 piko ng kantero. || Talukt6k 
ng bunddk. || fig. y fam. Biblg. 

PICOTAZO. m. Sundot ng tukA 
ng mga hayop na may pakpak. 
II PasS. ng tuk&. 

PIGOTEAR. V. a. Tukain; su- 
gatanngtukS,. II fig. y fam. Du- 
malddl; magsalit& ng waUog ka 
munasan. || v. r. fig. y fam, Mag- 
kagallt ang mga babae ng nag- 
tatakapan. 

PICT0RICO, CA, adj. Nauukol 
ss pintura. 

PICH6N. m. Inakdy ng kalapati. 

PIDIENTERO. m. Wagpapalim6s. 

PIE. m. PaS. M IBatay^n 6 tun- 
tungan ng is^ng bagay. || Ang 
budng katawAn ng punungkahoy, 
lalu na't bati. II Tining. U Su- 
kat na may labingdalawdng pul- 
gada, II A pie. m. ady. Lakgd 



PIED 

PIEDaD. f. Awa; habdg. 

PIEDRA. f. Bat6. || Gilingdn. || 

Po6k na pinagialagy^n sa mga 

batang tapon. 1 Pingkian. |i fig. 

SimuIS. na pinanggagaliogan ng 

isdng bagay at nagsisilbing ba- 

taydn. II Piedra imdn- Batii- 

balani. || Piedra p6mez^ BugJt. 

PIEL. f. Baldt II Katad. || Dar uno 

la piel frs. fig. y fam. Mamatdy. 

PI£LAG0. m. Laot ng dagat. || 

Dagat. 
PIERNA. f. Bintt. II Hit^ ng 
mga hayop na apat ang paa at 
mga may pakpdk. 
PIEZA. f. Piraso 6 bahagi ng 
ipdng bagay. || Salapi. || Hiyas; 
kasangkapan. | Bul6s ne damit. 
II Alinmdng bahagi ng isdng ba- 
hay. II Pieza de artilleria' San- 
datang pangdigmS.. 
PIGMEO, A. adj. y s. fig. Na- 
uukol sa tao 6 bagay na napa- 
kaliit; ang bagay 6 taong na- 
pakaliit. 
PIGRO, GRA. adj. Tamad. 
PILA. f. Lalagydn ng bendita sa 

pagbibinydg. 
PILAR. m. Hanggahang bat6 na 
ginagaw^ng tandd sa mga lan- 
sangan. || Haliging bat6, 
PILON. m. Sahurdng bat6 na 
itinatay6 sa mga batis. II Asu- 
kal na hinulmd.ng bu6. |1 Paba- 
t6 sa timbangang romano. 
PILOTO. DQ. Ang namamahali 

sa isdng sa'^akydngdagat. 
PILLADA. f. fam. Gawdng katu- 
tubd ng mga hindl nagaral; ka- 
pilyuhdn. 



— 421 — 
PILL 
PILLAJiil. m, PaDgungumlt; pa- 

n|ungulinib^t; ragnaDakaw. 
PILLAR, V. a. Mangumit; mag- 

nakaw. y HulihiD 6 suoggabdn 

ano: is^ng baaay. 
PILLERIA. f. Katipunan ng mga 

piiyo. {{ fam. Gawd.ng katutubd 

sa mta dt nasaral. 



Pamintd. 
Pund ng si!i. 



PIMIENTA. f. 
PIMIENTO. m. 

Buiiga ng sili, 
PIMPOLLEGER v. n. Magusb6ng; 

maslanubd. 
PIMPOLLO. m. Talbos; usb6ng; 

lanubd. |1 i fig y fam. Bata 6 

binatit na namumuk6d sa iba 

sa gandd at kisig. 
PIMPOLLUDO. DA. adj May 

maraming usboag 6 taib6s. 
PINAGULO. m. Bubungan 6 ta 

lukt6k ng is^na malaking taha- 

nan 6 simbahan. | fig. Bahaging 

dakilll ng isdng karunungan 6 

ibdug bagay. 
PINGELAR. V.. a. Magpiiitd. || 

Maglarawan. 
PINGHADOR. RA. adj y s Naog- 

dudurd. 
PINGHaDURA. f. Pagdur6;pag. 

kadurd. 
PINGHAR. V. a. Duruin; sun- 

dutfa ng matulis. | v. r. Ma- 

durd; masundot ng matulis. 
PINGHAZ0' m Dur6; sundot. 
PINGHO. m. Pangdurd 6 pang- 

8und6t, 
PlNGtiE. adj. Matabd; maman- 

tik^. li fig. Masagan^; maius6g. 
PINTA. f. Batik sa balahibo ng 

mga hayop. |) Patdk ng tubig. 



PINT 

II fig. Tandg, sa labds na ki* 

nakikilanldn ng mabutl 6 masa- 

mdng uri ng isdng tao 6 bagay. 

PINTADO, DA. p. p. ng Pintdr. 

I adj. May ibd't ibang kulay; 
tnay sarisaring batik. 

PINTAR V. a. Pintahan; ma^- 
pint^, I fig- Ilarawan sa pama^ 
magitau ng mga pangungungusap 
ang isdng bagay. | v. n. Mag- 
simulang magkulay ang mga bu- 
ngangkahoy sa pagkahin6g. || 
V. r. Maglagay ng kulay sa 
mukh&. 

PINTOR. RA. m y f. Ang nag- 
sasanay 6 marunong ng pagpi- 

pinta. 
PINTURA. f. Karunungan sa 

pagpintd. | Larawang pinintd. || 

Mga kulay na ginagamit sa pag- 

pintd, 
PIO, A. Maawain; mahabagin. ^ 

II m. lydk ng mga inakdy lig 
mga hayop na may pakpak, 

PIOjO m. Kuto. 

PIOJOSO, SA. adj. y s. Kutuhin. 
II fig. Abd; maramot. 

PIPA. f. Bariles na pinaglalag- 
ydn ng alak. ![ Hititan ng ta- 
bako 6 sigarilyo. 

PIPAR. V. n. Magpipa. 

PlQUE. m. Sukal ng lo6b na likha 
ng pagtatalo. |i Pagpipilit ng pag- 
gaw& og isdng bagay dahil sa pa»- 
kaibig na labis 6 pagkakaro6n ng 
kapangagdw. || A pigue» m. adV' 
Malapit, nasa paaganib. || Eehar a 
pique frs. Mar, Palubugin ang 
sasakydngdagat. || Irse a pique. 
fr8. Mar. Lumub6g sa tubig ang 
sasakydngdagat. 



PLAC 
PLAGEME. m. BatL 
PLAGENTA. f, Zool Inunan. 
PLAGENTARIO, RIA. adj. Nau- 

ukol sa inuiian. 
PLAGENTERO, RA. adj. Kalu- 

giidlugod; matiwas^y; maligaya. 
PLAGER, m, Kasiyahan ng io6b. 
li Tuw4; lug6d. | Ligaya; allw. 

M pagliliwaliw, | v. a. Maka- 

luff6d; raakagalak. 
PLAeiBLE. adj. Nakalulug6d; 

nakagagaldk. 
PLAGIDO, DA. adj. Tiwasdy; 

payap^; tahimik; | Nakalulugod. 
PLAGA. f. Hampda ng Diy^s; 

malaklng kasakuaaan sa is^ng 

bayan. | Karamdamang duma- 

p6 sa ising tao. H Sugat. |j 

Aliamdng kasawidngpalad. | Ka- 

saganaan sa mga bagay na na- 

nakapagkakasaklt. 
PLAGIAR. V. a. fig. Uaaangkin 

ng akda ng ibd; manghuwdd sa 

Ripulat ng ib^. 
PLAGIO. m. Panghuhuwdd sa 

akd4 ng ibd. 
PLAN. na. Tads ng ibabaw ng 

lupii U Panukali; balak. 
PLANA. f . Ang bawa't mukh& 

ng dahon ng papel. \ Impr. 

Katipunan ng mga titik na ou- 

mubu6 ng is^ng mukhd, 
PLANADA. f, Kapatagan. 
PLANGHA. f Piraso ng bakal 

na kininis at pinabpad. | Ka- 

sangkapang pamirinsa 
PLANGHADOR. RA. m. y f. Ma- 

mimirins^. 
PLANGHAR, v. a. Mamirinsa; 

mamalansa. 



422 — 

PLAN 
PLANieiE. f Kapatagan, 
PLANO, NA, adj. Patag. 1 m, 

Sakat at ayos na pinagkukunan 

sa itinata^^ng bahay; sukat ng 

lupa. 
PLANTA. f Talampakan. » Ha» 

laman. | Pananim. 
PLANTACi6N, f. Pagtatanim. || 

Pananim. 
PLANTADOR. RA. adj. y s. Nag- 

tatanim. | m. Kasangkapaog 

pangtanlm. 
PLANTAR. V. a. Magtanlm. M 

fig. Ita^o 6 itatag ang isdng 

bagay. || fig. Magtatag; mag- 

tay6. 
PLANTEAR. v a. Tayahin; ba- 

lakin. || fig. Magtatag; magha- 

rdp. 
PLANTEL. m Po6k na alagadn. 

ng mga hayop. 
PLANiO, A. adj Nauukol sa 

lupang taniman 6 matatamndn. 

\\ m. PdKtatanim. | Paaanlm. 

PLANIDERA. f . Babaing upahdn 

up^ng sumama at manangis sa 

libing, 
PLiiNIDERO, RA. adj. Nakaiiy^k 

at nakababagbig ng lo6b. 
PLAtoO. m, Himut6k; bibik; 

tapg's. 
PLA]RlR. V. n, Humibik; lumag- 

h6y. 
PLASMAR. V. a. Gumaw&, hu- 

mugis 6 yumari ng isdng bagay 

sa pamamagitan lig luid. 
PLASTA, f. Alinmdng bagay na 

malamb6t, gaya ng kinamal na 

ludd at ibp. 
PLASTIGA. f. Karunungan sa 

paggawg sa mga bagay na lu^d, 

yeso at ibp. 



— 423 — 



PLAT 
PLATA. f. Pllak. 
PLATAPORMA. f. TaatunganK 

tabld. II Sahig sa it»as na pa- 

rang suteya ng mga tore at ibp. 
I Tuntungan sa pagpaDhik sa 

uoahan at hulihdn n| naga tram- 

biy^ na tinatayuan ng konduk 

tor, raanioingil nt ihp. 
PLATANaR. m Sa«i[)gan. 
PLATaNO. m. Sagine;. 
PLATEABLE. adj. Mailulub6g sa 

piiak. 
PLATEADO, DA. p. p. ng Plateiir. 

H adj. Kulay pilak. 
PLATEAR. V, a. I ub6g sa pilak 

ang is^ng bagay. 
PLATERIA. f. Gawaan ng mga 

hi^ds na gintd at pilak. | Tin- 

dahan ng mga hiyas. 
PLATIGA. f. Usapan; panaydm 

H Pangaral ng parl sa simbahnn. 
PLATIGAR. V. a. Makipagusap; 

makipanayam; makitungo sa pa- 

ngangalakai. 
PLATIFICAR. V. a. Gawfng pilak 

ang is^ng bagay. 
PLATILLO. m, Bilao ng tirnba^ 

ngan. || pl. Pumpiydna 
PLATO, m. Pinggdn. |j Ulam 6 

pagkaing idinudulot. 
PLAUSIBLE. adj. Kapuripuri. 
PLAYA. f. Dalampasigan; bay- 

bayiB. 
PLAZA. f, Liwasan, |j Pamilihan 

II Eatungkulan; hanapbuhay. || 

Eutll; tanggulan, 
PLAZO. m. Taning na panahdn; 

takd^ng araw. 
PLEAMAR. f. Laki ng tubig sa 

dagat. 



PLEG 
PLEGABLE. adj. Mailulupt; ma- 

titikl6p. 
PLEGADIZO, ZA. adj. Madaliag 

mailupt 6 matikl6p. 
PLEGAR. V. a. Kubutdn ang 

isdng bagay; piligesan. 1| Itui^t; 

itikl6p. II V. r. fig. Pahinuhod; 

8umun6d. 
PLEITEAR. V. a. Makipagus^p. 
PLEITO. m. Usdp; usapin, U 

PagtataI6; pagaaway. 
PLENILDNIO, m. Kabilugan ng 

buw^n sa langit. 
PLENITUD. f. Kabuu&n; kapu- 

nuan. 
PLENO, NA.- adj. Pun6; tiglb. 
PLSTORA. f. Kbsaganaan sa 

du(26 
PL^YADE. f. fig. Lipon ng pi- 

t6ng taong maririUg. 
PLIEGE. m. TikI6p; lupi; pile- 

ges. 
PLOMO. m. Tingg&, H Pabigdt. 

H fig. Pungl6 
PLUMA. f. Pakpdk; bagwis. H 

Panulat; panitik. II fig. Kaua- 

lingan sa pagsulat. ii fig. Ma* 

nunuidt. 
PLUMAJE. m. Katipunan ng ba- 

lahibong nanpapadilag sa j hayop 

na may pakp^k. | Balahibo ng 

ibong inilalag^y na palamuti sa 

sumbrero at ibp. 
PLUMISTA. m. Ang naghahanap- 

buhay sa pamamagitan ng pag- 

sulat.l! Ang gumagawa ng mga 

bagay na yariag balahibo 6 pak- 

pdk Dg ibon, 
PLURAL. ad]. y s. Marami. 



— 424 -- 



PLUR 

PLURALIDAD. f. Karamlhaa ng 
bilang . 

PLUS ULTRA. lcc. lat. Sa dako 
pa ro6n. 

PLUYIOSO. SA. adj. MaiiUn. 

P03LACI6n. f. Pamamayan. || 
Bilang ng mga tao sa isaag ba- 
yan | Siyudad; kabayanan. 

POBLADO. m. Siyudad, bayan; 
nayoD 6 po6k. 

POBLADOR, RA. adj. y s, Ma 
mamaydn. 

POBLAR. V. a. Mamayan; pama 
yaoan ang isdng po6k. | Mag 
parami. || v. r, Lum^gd; duma- 
mi ang mga dahoa ng punung. 
kahoy 6 halaman. 

POBRE. adj. Mahirr.p ang bu- 
hay; dukha. II fig. Timaw^; ha- 
mak, II fig, Kulangpalad; kaa- 
waawS,. 

POBREZa. f. Kahirspan ng buhay; 
karukhadn. | Kawaldn ng sukat 
na pagkunan; kasaiat^n. 

POeiLGA. f. Kalung^a ng mga 
baboy. || fig. y fam, Alinmdng 
po6k na mabahd at nakaririma- 
rim. 

POeO, CA. adj. Kauntl; kap6s. 
II m. Kakauntidn. II adv. c. Ka- 
kauntt. II Foco d poeo. m. adv. 
Untiuntl; dahandahan. [| Poeo 
mds menos. m. adv. Humi^iit 
kumulang. II Por Poeo* m, adv. 
Muntl na. 

PODA. f. Pagpulak ng mga sa 
ng^ng labis ng halaman. 

PODAR. V. a. Pulakin ang mga 
sangdng labis ng halaman. 

PODER. m Kapangyarihan;Iakds 



PODE 

na makapagutos. j| Pagmamay-arl 
sa is^og bagay. II v. a. Maka 
pangyari, || Magkaro6n ng ka- 
panayarihaa. || Mangyari; maari. 

PODERDANTE. eom. lAng nagbi- 
bigay ng kapangyarihan sa ibd 
upang makapangatawdn sa kaniyd 
sa paalilitis. 

PODEHABIENTE m. Ang bi- 
nigydn ng kapangyarihang ma- 
kapangasiwlt sa kayamanan 6 
pagaari ng nagbigay. 

PODEROSO, SA adj. y s. Ma- 
kapangyariban. II Napakayambn. 
|J Dakila; tanydg. H MabisA. 

PODRE. f. Nan^. 

PODREDUMBRE. f. Kabulukdn. 
II NaLa. I fig. Damdamin sa 
lo6b na di naipahahayag. 

PODREDURA. f. Pagkahul6k. 

POEMA. m. Akddng tul4. 

POESIA. f. Tul& II Pagtula. 

POETA. m. Makatlt. 

P0£TIC0, CA. adj, Nauukol sa 
tu'&. 

POETISA. f. Babaing manuDul&. 

POETIZAR. v.n. TumuU. II v. a. 
Tulain. 

POLEA. f. Kal6. 

POLfiMICA. f. Karunungang nag- 
tuturd ng mga kaparaanan sa 
paglust)b 6 t^pagtatangg61 sa 
alinmdtig kut^. || Pagtatalong 
ginagawd sa pamamagitan ng 
sulat . 

POLEMISTA. eom. Manunuldt 
na nakikipagtalo sa sinusulat. 

POLEN. m. Pulb6s na nasa ubod 
Dg mga bulakldk. 



— 425 



POLI 
POLIGE. m. Daliring hinlalaki' 
POLIGaMIA. f. Pagaasawa sa 

minsaoan ng isdng lalaki sa ma- 

raming babae, 
POLlGAMO, MA. adj. y s. Na- 

uiikol sa lalaking maramiog asa 

wa, 
POLIGLOTO, TA. adj. NBsusulat 

sa ibd't ibdng wik^. | Nauukol 

sa taong maalam ng maramlng 

wik^, 
POLILLA. f. Tanga. II fig. y fam. 

Ang taong nakamumuhi. 
POLIN. m. Panggulong. 
POLIPO. m. Dikya. 
POLISILABO, BA. adj. Nauukol 

sa pangungusap na may mara- 

ming si^aba. 
pOLlTfiCNICO, CA. adj. Suma- 

sakidw ng maramiag karunungan. 
POLITEISMO. m. Aral na nag- 

tutur6 ng maraming Diy68. 
POLITIGA. f. Karunungan ng pa- 

mamakiaia sa bayan. | Kabuti 

hang pakikihardp sa kapuw^. 
POLITieO, CA. adj. Nauukol sa 

karunungan ng pamamahali sa 

bayan. i Magalang; mabuting 

makihar^p sa kapuwa. 
POLTRON, NA. adj. Mahiman; 

tamad, 
POLTRONEAR. v. n. fam. Mag. 

tamdd. 
POLTRONERIA. f. Katamaran. 
P0LTR0NIZARSB. v. r. Magpa- 

katamdd, 
POLYAREDA, f. Alikab6k na isi 

nasabdg ng hangin. 
POLYERA» f. Lalagyan ng pul- 
b6s sa mukb&. 



POLV 
POLVO. m. Alikab6k. H Pulb63. 

POLVOREAR. V. a. Alikabukia 
ang isaag bagay, 

POLVORIENTO, TA, adj. Pund 
ng alikabok. 

POLYOROSO, SA. ad^. Maalika. 

b6k. 

POLLA. f. Dumalagang man£k. 
POLLERIA. f. Po6k na pinagt!- 

tindabdn ng mga man6k. 
POLLO. m. Sisiw. H Inakdy ng 

mga pukyutan, 
POMEZ. f. Bug^. 

POMPA. f. Dingal; gar^i. | 
Pagsasay^ng mariDgal, 

POMPOSO, SA. adj. Maringal; 
magar^. 

POMULO. m, But6 ng pisngi. 

PONDERABLE. adj, Matitimbdng. 

P0NDERACI6n. f. Pagtaimtim, 

pagsasalo6b at pagiingat sa si- 

easabi 6 ginagawang bagay. ^ 

Pagpapahalagd sa isdng bagay. 

[| Pagtimbdng sa isdng bagay. 

PONDERAL. adj. Nauukol sa 
timbdng. 

PONDERAR. V, a. Timbangln. U 
Pahaiagahdn; pamahalfn. 

PONDERATIYO, VA. adj. Nag- 
papahalagd sa is^ng bagay. H 
Nauukol sa taong nagbibigdy ng 
malabis na halagd sa mga bagay. 

PONDEROSO, SA. adj. Mabig^t. 
I fig. Mab&l na asal. 

PONEDERO, RA. adj. Nauukol 
sa mga hayop na may pakpdk 
na nangingitldg. 

54 



PONE 

PONER, V. a. Ilagdy sa is^Bg 
po6k aag isdng tao 6 bagny. S 
Ihand& ang isang basay. H Ba- 
mikng. I Parnusta. | I aubaya 
ang isdiig bagay sa kapasyabao 
ng ib^. I I^ulat. H Mangi ]6g 
ang mga feayop na raay pakpak 
H lukol ang isdng tao ea isanu 
hanapbuhay 6 katungkulan. || 
Ikapit; iakrnA | Ibingit sa pa 
nRanib. || t, r. Lumag^y. |1 v r. 
Tumuto^* Biakipagbarap; lunaban. 
H V. r. Magbibis; enaggay^k. 1 
Y. r. Lumubig aag araw. 

PONIENTE. «1. Kanluran; lubu* 
gaii n| araw. 

PONTAZGO. m, Bayad na si 
nisiiiin sa pagdaraan sa liga 
tuUy . 

PONTEAR. V. a. Gumaw& ng tu 
Uy. 

PONTIFICAL. adj. Nauukol sa 
Papa 6 Arsubispo. 

PONTfFICI. M. Ang Arsubispo 
6 Ubispo sa isdng bayan. 

PONZOf<rA. f. Kamandag; lason. 
I fig. Aral na sumisira sa ma- 
buting kaugalian. 

P0NZOS^0S0. SA. adj. Mt.ka- 
naa&ddg. | fig. NakasasamH sa 
kagalingan ng kaluiu^a. 

POPA. f. Huhbd,n ng mga 
stisakydngdagat. 

POPULAGHERIA. f. Kabantugang 
natatam6 sa mga taeng pangka 
raniwan. 

POPULAGHO. m. Mamamayang 

paniKkaraniwan. 
POPULAR. adj. Hauukol sa bavan. 



426 — 

POPU 

II H^: &g sa bayan 6 mamama- 

yan. 
POPULARIDAD. f. Pagkabantog 

ng UAnn tao sa bayan. 
POPULARIZAR. V. a. Ibamt6g 6 

itan^^g ang isdng tao sa bayan. 

1] V r. Mttbaot6g 6 matanydg 

sa bayan. 
POPULOSO SA. adj. Nanukol sa 

llawiiian 6 siyudad na may ma- 

r minz mama'rjayan. 
POQ-UEUAD f. Kauntiin; kati- 

niawaan. || Kahinaan n| loob; 

kaduwagdn. 
POR. prer, Sa; dahil sa. 
P0RCI6n f. Bahaging kinuha sa 

karamihan 
PORDIOSEAR. V. n. Magpalimos 
PORDIOSEO. m. Paagbihing! 

ng hm6s. 
PORDIOSERO, RA. adj. y s, Nag- 

papaUmos. 
PORFf A, f . Pdkikipagtalo n| ma- 

ulit. II Pagmamaulit. 
PORPIADO, DA. adj. Matigds 

ang ulo; mauht. 
PORPIAR V. n. Makipagtalo rg 

maulit. I Magmaulit; magpiht. 

H Magpilit ?a isdng gawa. 
PORO. m. Kilabot ng baldt; 

buta?' na malililt. 
POROSO, SA, ad]. May mga bu- 

tas. 
PORQUE. conj. eaus. Sapagka; 

pagka. H l^orq\ie? Bakil. | 

conj. final. Upang; nang, 
PORQUfi, m. fara. Dahilan; san- 

bi. 



- 42 

PORQ 
PORQUERIA. f. fam. Kiriiraihan; 

iiDai: Siikil. I fam. Gawdag 

raariimi 6 kabastusa^i. 
P0RQUERIZA. f. Kii'uagaa Dg 

b«tr)ov . 
P0RQUERIZ0. m. Angtagapag- 

alagr^ ng mga baboy. 
PORRA. f. Pangbamb6. 
PORRAZO. m. Harapds n? bam 

b6. 
PORTADA. f Palamutin<< inila 

iagdy aa hardp ng mga tahanang 

maiaki. II fig, Mukhi, ng isaoK 

bngay. II Taklj 6 unang makha 

ns akilit. 
PORTADOR, RA. 8dj. y s. May 

taglay 6 may daid. 
PORTAL. m. Pintfiag m^^iakl ng 

bahay. 
PORTAR. V. a. ant. Daihia. || 

V, r. Magpakaigi; magpakahusay. 
PORTATIL. adj. Buhatbuhat 
PORTAVOZ, m. MiL Paltakak. 
PORTE. m. Pagdadad. i| Upr 

sa pagdadala ng isaug bagay sa 

ibing po6k. || Paguugaii 6 ka- 

asaUn. 
PORTEAR V. a. Dalhin 6 ihatid 

aai isdng bagay sa ibana dako. 
|j V. n. Kumat6g sa pint^ 6 

bintana. 
PORTENTO. tn. Hiwaga- paog 

yayaring nakamamaDgi a 
PORTErfT0S0, SA. adj. Kai:^^- 

is^ at waldng kaparis na naka 

mamangh&. 
PORTERiA. f. PmtuaBg malakl 

na pinapasukan pa bahay, II Ka- 

tungkulang pagkatanod pint6. 



7 - 

PORT 

PORTERO, RA. m. y f. Tanod- 

pint6. 
PORYENIR. m. Panah6ng haha- 

rapin 6 darating. 

POS. prei insep. Sa lik6d; sa huif. 
II En Pos, m, adv. 8a kabil&. 

POSADA. f. Tahanang sarili ng 
iedrg tao. ^ Bahay patuluyan, 

POSADERAS. f. pl. Mga pigt. 

P03ADER0, RA. tdy y s. Ang 
I ayipapatuloy sa kaniydng bahay 
sa pamamagitan ng upa. 

POSDATA. f. ADg iaihahabol sa 

huli ni sulat. 
POSEEDOR, RA. adj. Nagma- 

may ari. 

POSEER. V. a. Magmayarl ng 
)siini bagay. || MakaaUm ug ga- 
nip n| is^ng wiki. | r. r. Ma- 
kapangyari sa earili. 

POSESION. f. Pagmamay-ari; 
pagkakamit ng isdng bagay. 

POSESIONAR, T. a. Ipapri ang 
isdng bagay. |j v. a Magmay- 
ari n| ie^ng bagay. 

P03IB1LIDAD. f. Pangyayaring 
magkaro6n 6 makagaw& ag is&ng 
bagay. H Kapangyarihaig maka- 
gawA. II Kayamanan ng hing tao. 

POSIBLE. i»dj. Mangyayari 6 
maaari. 

P08ICI6n. f Tindig;lagiy; tay6. 
II Paiialagiy. H Kalagayan 6 ka- 
tayuan ng bawa't tao. 

POSITIYO, VA adKTunay;hindl 

mapagaalinianganan. 
POSO. m. Tiaiig; latak. | K^- 

tahimikan; katiwasaydn. 



POSP 

POSPONER. y. a, Ipagpahull. || 
fig. Tinandn ang isdng tao 6 
baaay ng mababll, kaysa ibd. 

POSTE. m, Haligi. 

POSTEMA, f. Pigsd; bag^. 

POSTERGAGION. f. Pagantala. 

POSTERGAR, v. a. Aotalahin; 
patagali . 

POSTERIDAD. f. Inap6. 

POSTERIOR, ad]. Haii; kaaun^d. 

POSTERIORIDAD. f. PagkahuU. 

POSTILLA. f. Langib n| sugat, 

POSTILLOSO, SA. adj. May 
langib. 

P03T MERIDIEM. loe. lat. Sa 
hapon, 

POSTRAR. V. a. Pasukuin; pa 
pagpakumbabaio 6 igib^ ang isang 
bagay. | Papanghinaio ang isdng 
tao, il V. r. Manikluhod; manga- 
yupapll. 

POSTRE. adj. HuU g m. Hi- 
magas. II A la Postre. m. adv. 
Sa huli; sa wakas 

POSTRER. adj. Huli, 

POSTRERO, RA. adj. Huli sa 
handy; katapusdn. 

POSTRIMERfA. f. Mga huling 
taon ni kabuhayan, H Ang bawa't 
is^ sa apat na hullng bagay na 
sasapit sa tao na gaya nit6: 
kamatayan, paghuhuk6m, ap6y 
na waldng hangg^n at kaluwal- 
hatian« 

P6STUM0, MA. adj. Sumilang 
sa maliwanag pagkaradng mama- 
tAy ng amd 6 ng may gaw&. 

POSTDRA. f. Tayd; bikas; ast4. 
H Paglalagdy 6 pagtatanlm ng 
mga punungkahoy. 



428 — 

POTA 
POTABLE. adj. MaiiD6m. 
POTENtlA. f. Kapangyarihang 

maiiagaw& ng isang bapiay. | 

Kihari^u; pag«akop. || Kapang- 

yariban at lakas ng isang ban- 

B& II Ang alinman sa tatlong 

bis^ ng kaluluwa, na isip, bait, 

at alaala. • || Bans^. 
POTENTADO. m. Hari 6 prin- 

sipeng makapangyarihan at ma- 

yaman. 
POTENTE. adj. May lakas 6 

kapangyarihan. jl Makapangyari- 

han. 
POTESTAD. f . Kapangyarihan sa 

isdng bagay. 
POTRA. f. fam. Lusl6g. 
POTROSO, SA. adj. Niluluslusdn. 
FOZA. f. Luldk. 
POZO. m, Balon. H Kalaliman 

Dg ilog, 
PRAGTIGA. f. Pagsasanay sa 

alinmdng gaw4 6 tungkulin. 
PRACTICABLE. adj. Maisasa- 

gaw&. 
PRAGTIGAR. V. a, Sanayin;isa- 

ffaw& II Magsanay. 
PRADERA. f. Pastulan; parang. 
PRADO. m. Pastulan ng mga 

hayop; parang, tt Po6k na ka- 

ayaaya na pasyalan, 
PREAmBULO. m. Pasimuld; pa- 

undng saliti, 
PREC AUGION . f . Pagiingat ; 

sa anomdng kapanganibdn. 
PREGAUeiONARSE. v. r. Mag- 

ingat; mangilag sa kapanganiban. 
PRECAVER. V. a. Hagan ang 

is^ng kapanganiban. II v. r. Mag- 

ingat; umilag sa kapangani- 

ban. 



_ 42. 
PREG 
PRECAVID0, DA. adj. Maingat, 
PRECEDENCIA, f. Kauaahdo; 

pajikakauna. || Katangian; kada- 

kilaan, 
PREGEDENTE. p. a. ng Preeeder 

Naunna 6 nangunguna. || nai. 

Pangyayaring nauna. 
PREGEDER, v. a. Ipagpauna. II 

luna II fiyr. Magkaro6n ng ka- 

taneii^n ang isang tao ea ibd. 
PREGEPTO. m. Atas; utos. 
PREGEPTOR. m. TagapaKtur^. 
PREGEPTUAR. V. a. Maglagda 

ng utos 6 tuntunin. 
PREGES. f. pl. Mga satnd 6 

luh®g. II Mga panalangin sa Di- 

yos, sa Mahal na Birhen 6 sa 

mga Santo. 
PREGIADO, DA. adj. Mahalaga- 

II Maoagmapuri; mapagpahanga. 
PREGIAR. v.a. Pahalagahdn. H 

V. r. Magmapuri; magpaha- 

ng^. 
PRBCIO. m. Halaga. II fig. Ka- 

mahalan 6 kahalagahan, 
PRBdOSIDAD. f. Kahalagahan. 

R Bagay na mahalaga. 
PREeiOSO, SA. adj. Mahalag^; 

I Mapagpatawd; masaya, || fam. 

Magandd. 
PRECIPICIO. m. Bangfn. f| Pag- 

kahulog na bigl&. 
PREGIPITADO, DA. adj. Bigl^- 

bigl4; dalosdaIo8. 
PREGIPITAR. V. a, IbuHd; itulak 

mul4 sa pook na matads. || v. r. 

fig. Magdalosdalos sa paggawd 

ng isdng bagay. 
PREeiPITE. adj. Nasa panganib 

na mabulid. 



PREG 
PREeiSAR. V. a. Takdadn 6 

tiyakin ng lubusan, || Piliting 

guraawd ng is^ng bagay. 
PREdSlON. f. Pangangailangang 

hind! maiwasan. 
PREeiSO, SA. adj. Kailangan; 

bindt maiiwasan; sapilit^n. i Ga- 

ndp; tunay; tiydk. 
PRECITADO, DA. adj. Nabang- 

gft nang mauna. 
PREdTAR. V. a, Banggiting ma- 

una. 
PRECLARO. RA. ad]. Marildg; 

dakil^. 
PRECOCIDAD. f. Pagkamaaga; 

kaunah^n sa panah6a. 
PREC0NCEBIR. v, a. Isiping 

maaga ang isdng bapay. 
PREC0NIZACI6N. f. Pagpuri sa 

ipdna tao 6 bagay ng hayagan- 
PRECONIZAR. V. a Purihin ng 

hayagen ang isang tao 6 bagay. 
PRECONOCER. v. a. Hulaan; 

kilalaning mauna ang isdng ba- 

PRECOZ. adj. Manp.a; una sa 
panahon. H fig. Nauukol sa tao 
na nasa kabataan pa ay nagpa- 
pakilala na ng malabis na kata- 
linuhan, 

PREGURSOR, RA. adj. Nangu- 
nguna. 

PREDEeiR. T. a. Hulaan. 

PREDESTINAR. v. a. Haan ka- 
pagkaraka na ang is^ng bagay 
sa kinauukulan. 

PREDICACI6N. f. Paghahay^g 
ng isdng bagai*. | Panganga- 
ral II Aral na iEihahaydg, 



PRED 

PRIDIGADOR, RA. adj. y s. Na 
B|aB|aral. S oi Tagapang&ral n| 
ebaBghelyo. 

PRSDie^R. V. a. IptViHyHK ang 
isdni bagay. H Mmgaral 6 na^g 
sermon | Panhiua labi« ang 
is^ng tao. 1 fig. PAOg'is^pan ng 
hu6ng bagsii^ aag 'n^i^g tao sa 
masamdog hilig 

PR«DICCi6N. f Paahul^. 

PREDILECCI6N. f Pa^tn*mabal 
sa isdng tao ng tangi is, iba 

PREDILECT0, TA adj Pinaka- 
Hiamahal ng ta<igi. 

PREDISPONER. V. a. I landdng 
raauna ang mga ba^^ay 6 kalo 
oban ng mga t-o s^ isang tiya^ 
na layunin. li v. r. Hamand^ 

PREDOMINAR. V. a. M^iDblg. P 
Humiglt sa ta^^ ang i^^ng bagay 

sa ib^. 
PREDOMINIO. m. K^paBgyan- 

hsn; kataaaan; panan.ig. 
PREFACI0. m. Pi*uaang saltA. 
PRErERENClA. f. Kalamangdn 

6 katangida ng isdng tao 6 ba- 

gay sa ibd. 
PREIEEENTB p. a. ng Preferir. 

Itiiiatangi: min^imagallrig. 
PREEEIIBLE. adj . Karapatda- 

pat itangi 6 magalingin. 
PREFERIR V. a. Iiangi; maga- 

lingi'^. 1 Pc*laluin; lumamdng, 
PRIGON. m- PagtatawBg. 
PREGONaR V. a Magpatawag 

6 magtawdg. | Magduro. || fig. 

laiwalat; ihay^g s* mad!& ang 

isdng bagay aa nakukubli. 
PREGONERO, RA. adi.ys». Nag- 

tatawag 6 naghahayi<% i m. Ta 



430 - 

PREG 

srapastawag. 
PREGUNTA. f. Taiong. 
PREGUNTAR. v. a. MAgtaeoDa:; 

magusi^^. 
PREJUICI0. m. PaKkukurong ma; 

8gi sa isang bagay. 
PREJUZGAR V. a. Magkurong 

maaga sa isdng bagay; magpas- 

y^ng mauna. 
PRELADO. m. Paring may ma- 

thd^ n»* katuegkulan. 

PRELIMINAR. adj. Nagsisill iag 

p»*simuli. II PttSimulA. 
PRELUDIO m. Simul&. 
PREMATURO, RA adj. Maaga. 

y Nangyayari n| una sa paBahon. 

I For. Nauukol sa babaing hiu- 

dt pa makapagHasawa, 
PREMEDITACI6N. f. Pagiisip 

muna sa isaag bagay bago isa- 

gHW&. 

PREMEDITAR V. a. Mpia rau- 
na ang is^ng bsgay bago isagaw&^ 

I For. I^iping mabuti aeg isin^ 
kasalanan bago gawin. 

PREMIAR. V. a. Gantihingpal^, 

PREMIO. m. Gantlniipal4. 

PREMURA. f. Knhigpitan; ka- 
gip tan; pagmaraadait. 

PREH^DA. f. SaDgl&. || Alinmdng 
hiyd-^, kasangkapan 6 palamud 
sa bahay. U fig, Ang pinakaubig 
ni lubos, gaya ng mga andk, 
asawa at ibp, 

PRENDAR T. a Magpasanglft. 

II Maakit ang kalooban n| isdng 
tao, II V. r. Mahilig; umibig ng 
labis sa isang tao 6 bagay. 



- 431 — 



PREN 

PRENDER. V. s. Tangndn 6 
hawakan aai^ isang biuay. H 
Hulihin; pilit'n. |1 v. n. Maa- 
ugat Ana, hnlaraaii sa lu a. | 
V. r. Maglagdy ng hiy^s ang 
mga babae. 

PRENDIMIENTO. m. Pdghui; 
pagpiit. 

PRENSA. f. Hapitdn. 1 fig, Lim- 
bagan. || f!|^. P gKamamaha- 

PRENSAR. V, a. Hapitin; daga- 
adn. 

PREMSI6n. f. Pagtangan sa i at-g 

bagay. 
PRltADO, Di. alj Biiat's || 

fif. Fud6 6 tipib. I m. Ka- 

bunti^^n; paibubuDlp. 
PRll?EZ. f. Kabuati*an; pagbu- 

buBtl«. 
PREOeUPAGlON. f. Kaabala- 

h^n Bg isip sa ising bagay. 
PREOeUPAR. T. a. Pdgkaabtila' 

hin ni isip aog is^ng bagay. | 

f<tf. Ihanddng mauna ang kalo 

ohan ng isang tao. || v. r. Hu- 

mand& sa isang bagay. 

PREPARAGION. f. Paghahandi; 

paghanda. 

PREPARAR. V. a. Maghand& || 
Ihand^ ang: i-^ang tao >a 'i^ini 
gawi. 1 V. r. Humandd. 

PREPARATIVO, VA. adj. Nauu- 
kol aa inihahandd. II m. Handd 

PRBPUeiO. m. BaMt na naka- 
babalot sa diilo ng pagaarl ng 
lalaki. 

PRESA. f. Paghuli 6 pagkuha n^ 



PRE8 
isang bagay. | Bagay na naku- 
h»; huli. H Padaluyangtubig. \\ 
Pangil ng mga hayop. |{ Kuko 
ng enga iboug mangdaragit. 

PRESAGIAR. V. a. Hiiaan ang 
mangyayari sa pamatnam 'gitan 
ng DEsga palatandaan. 

PRESaGIO. m. Palatandaang 
nagbababai^ ng naaagyayari. 

PRE^eiENGIA f. Pagkakilala sa 
mga bagay na di^rating. 

PRSSeiNDIBLE. adj Maiiwasan 
6 maipauubay^; maaaring huwii 
gawfn. 

PRESeiNDIR. V. n Iwasan; ali- 
sfn; huw^g isagawd. 

PRESGRIBIR. V. a. lutos; itak- 
d4 ang isang bagay. lj ir#r. Ta- 
DGiubia ang pagmaieay-ari ng 
hiug bagay sa pamamagitan ng 
paglampas ng panahdn. | Mawa- 
Idng bib4 ang ising tungkulin 6 
kasalanan sa pamamagitan ng 
pagUpas ng panahdo. 

PRESGRlPeiON. f. Paguutos; 
pafi.tatakd& ng isang bagay. || 
For- Pagkatam6 nl isdng bagay 
sa pamamagitan ng paglipas ng 
paQah6n. 

PRESEA. f. Hiyds 6 bagay na 
mahal>fg^- 

PRESENGIA. f. Pagharip. II Tm- 
dUy bikas at ayos ng katawdn. 
II fig. A>aalang kasaiukuyan sa 
isdng bagay. 

PRESENdAR. V. a. Humarip. 

PRESENTAGION. f. PaghaharAp 
6 paghardp, 



— 432 — 



PRES 
PRESENTAR. v. a. Ipakilala ang 
isdng bagay; ihardp sa ising 
tao. II Ibigay ng walang b^yaei 
at kusangloob sa kapuw^ ang 
isdng bagay. | Ipa^agay aog 
isaag tao sa isang katungkulan. 

I V. r. Magpakilala; humardp. 
1 V. r, Humand6g ng kusang- 
lo6b sa kapuwa. 

PRESENTE. adj, Nasa haraP; 
kahardp. | Kasalukuyan. H m, 
Kalc6b 6 alay na ibinibigay sa 

kapuwit. 
PRESENTIMIENTO. m. Kutob 

ng lo6b; kaba ng dibdlb sa mang- 

yayari. 
PRESENTIR. V. a, Kamut6b sa 

lo6b ^ng anomdn« pangyayarmg 

daratlag. || Makinlkiniid; kuma- 

M ang d bdlb. 
PRESERVACI0N. f. Pagliligtds; 

pagkaliiitas. 
PRESERYAR. v. a. Higtas ang 

is&ng tao 6 bagay sa panganib. 

II V. r. Maligtda sa panganib. 
PRESIDENCU. f. KatungkulaDg 

pagkapangulo. II PaDgungulo. |1 
P'o6k na kinadoroooan ng pangulo. 
PRESIDENTA, f. Ang babaing 
nangunguio. | Asawa ng pangn 

lo. 
PRESIDENTE. m- Pangulo, |! 
Pund ng isdng kapulungan 6 

pulong. 
PRESIDIARIO. m, Biiangid . 
PRE3IDI0 m. Bilangguan, 
PRESIDIR. V. a. Mangulo. || 

Pumangulo, 
PRESldN. f. Pagbigpit 6 pag- 

pis&. 



PRES 
PRESO, SA m. y f. B langgd. 
PRESTAeiON. f. Pagpapahir^m. 
PRESTAMISTA. eom. Ang nag- 

papahirdm ng salap! sa ihd,. 
PRgSTAMO. m. Pagpapahirdm 

ng sa'ap!, 
PRESTAR. V. a. Magpahirdm. j| 

Timulong sa ikapagtatamo sa 

isang bagav. [( v. r. Humand6g. 
PRESTATARIO, RIA. adj. y s. 

NanKhihir^m ng ealapl. 
PRESTEZA, f. Kadalian; kalik- 

sihdn sa paggawd 6 pagsasabi ng 

isang bagay. 
PRESTIGIO , m . Kabantugan ; 

katanyagdn sa madlS. 
PRESTO, TA. adj. Madall; ma- 

liksing gumawa. |j adv. t. Ka- 

pagdaka; kagydt. 
PRE3UMID0. DA. ad]. Palald; 

mapagpanggdp. 
PRESUMIR. V. a. Maghinal^; 

magpalagdy. | v. n. Magpalald; 

magpanggdp. 
PRESUNdON. f . Paghihinal^; 

pagpapalagdy. || Pagpapalalo; 

pagpapanggap. S For- Hinal^, 

PRESUNTUOSIDAD. f. Kapala- 
luan; pagpapanggap. 

PRESUNTUOSO, SA. adj. y s- 
Palald; mapagpanggdp. 

PRESUPONER. V. a. Mastpala- 
gay. II Magbalak. 

PRESUPUESTO. m. Sanhl; da- 
hilan sa paggaw^ og isdng bagay. 
I Palagay; balak. || Handdng 
gugol. 

PRE3UR0S0, SA. adj. Madal!; 
matulin. 



.••1:- %-< ,. , " 
}■**'< .."»^ "^^"A 



- 433 — 



PRET 

PRETENDER. v. a. Hangarin; 
nait^in | Pagsikapan. 

PRETENDIBNTE. p. a. ni Pre- 
tender Nayhahaogdd; napnanais. 

PRETENSI6N. f. Hangdd; nais. 
II ni. Mga mitbtin 

PRETERieiON, f. Pagbawas 6 
pa0k^li^t& sa isdng tao 6 bagay. 

PRETtRlR. V, a. Bawasin 6 ka- 
littta^n ang isdng tao 6 bagay. 

PRET£rITO, TA. adj. Nauukol 
sa nakara^ii 6 nanuyari na. 

PRETEXTAR. v. a. Magdahildn. 

PRETEKTO, m. Pagdadahilan. 

PRETINA. f. Platina ng saya 6 
salawai. 

PREVALECER. v. n. Makapang 
yari; mantifn; makahigit. 

PREVENCI6n. f. Papagap. | 
Paghahand& upang makaiwas t«a 
is^ng kapahamakd>n 6 makagawg 
ng isdng basay. | Laang pag» 
kain W pHgtatanod sa isdng po 
6k upang maagapan ang masa- 
samdng Io6b. 

PREYENIDO, DA. p. p. ng Pre- 
venir. || Hand&; laan. H Sagan^ 
sa mga kailangan. || Maagap; 
maingat. 

PREVENIR. V, a. Ihandft; ilaan. 
I A^apan ang isdng kapahama 
kdn 6 kapinsalaan. I>vasaD; 
pigilin ang isdng baeay. tl Iba 
litk; ipagbigd>aiiim. H v, r. Hu 
mand&; umagap. 

PREVER. V. a. Makitang mauna; 
huiaan ang mangyayari sa pa 
mamagitan ng mga palatandaan. 

PREYlO, VIA, adi. Uua; nasa 
unabfiQ, 



Mli;S . 'i«*-/_i:.\*^ 



PREZ 

PREZ, amb. Earangalang nata- 
tam6 sa is^ng pagtatagumpAy 6 
pagwawagi. 

PRIESA. f. Pagmamadalf. n A. 

depriesa. m. adv, Mada t* 
PRIETO, TA. adi. Halos itlm 6 

itimdn. 

PRIMAeiA. f- Kataasan at ka- 

hiatdn ng isdng bagay sa Ibd. 
PRIMA FACIE expr. adv. lal. 
Sa unaog malas. 

PRIMARIO, RIA. adj. Una. 
PKIMAZGO. m. Pagpipinsan. 
PRIMERIZO ZA. adj. y a. Ba. 

gutian. II Nanganganay. 
PRIMERO, RA. adj, Nauuna; una. 

1 Daii.J4 at nakahihigit sa ib4. 
PRlMieiA. f. Unang bunga ng 

alinmdng bagay. 

PRIMlTiyO, VA. adj. Una;wa. 
lang piuanggalingang ib^ng ba« 
gay. 

PRIMO. MA. adj, Una. H Dakil&, 
H m. y f. Pinsan, 

PRIMOG^NITO, TA. adj. y s, 

Panganay. 

PRIMOGENITDRA; f. Pagkapa- 
nganay. 

PRIMOR m. Kagalingan; kaa- 
yusan sa paggawA 6 pagsasabi 
n| is^ng bagay. 

PRIMORDIAL. adj, WaWng pi- 
nanggalingan;una. \\ Nauukol aa 
simulaug bataydn ng isdng ba- 
gay. 

PRIMOROSO, SA, adi, Mariktt, 
maayos at gandp. « San4y. 

m 










— 4 
PRIN 

PRINeiPAL. adj. Nauukol sa 
taoDg dakil^ at DangUDguna sa 
iba. I Marildg; bunyi. || Dakillt. 
H m Pund sa isang bahay ka- 
lakal. 

PRfNCIPE. m. Ang una at pi- 
nakhdakU^ sa isaog bagay. | 
An^k na lalaking panganay ng 
bari. | H^ri sa isdng bans^. || 
Katibayang pangdangdl na ipi- 
naKkakalo6h ng m|a hari. 

PRINCIPIANTE. p. a. ng Prin- 
eipiar, NayLsisimuld. II m, Ba- 
gong nagsisimulang magarai 6 
guraBndp ng isdng katungkulan. 

PRINGIPIAR. V. a. Simuldn ang 
isdng ba^ay. 

PRINGIPIO. m. Simuia. || gali- 
gao; pinagmulan. II S'mulain. 

PRINGOSO, SA. adj. May man. 
tiki 

PRINGUE. amb. Mantik^ ng ta- 

b& 6 ibdug bagay na kamukh^. 

N fig. Karumihd.Q 6 mantikaog 

naniDikit sa damlt at ibd pang 

bagay. 

PRIORIDAD. f. Pagkaund sa ha- 
ndy 6 sa panah6n ng isdng bagay 
na, ibd. 

PRrSA. f. Kadali^n. 

PRISION. f. Pagdakfp; pagsung- 

pdb; paghuli. I Bilangguan. II 

pl. Pangdw. 

PRISIONERO. m. Bihag na ka- 

wal. 
PRIVACI6N. f. Pagbabawal;pag- 

gaosalli.; pagpapaalls. || Eawai^n 

&S i^^°i hagay sa isdng taong 

dapat magkarodn. 



34 



PRIV 
PRIYADO. DA. adj. Hindi ha- 

yagan; tangi. 
PRIVAR. V. a. Alis^n ang i*dng 

tao ng bagay na tagl^y 6 ina- 

ari; ilitan. || AHsan ng tungk6l. 

|j Pagbawalan, || Ahsdn ng malay. 

II V. r. Mawalan ng malay. 
PRIVILEGIO. m. Biyay^; pahin- 

tulot. 
PRO. amb. Kapakinabangdn, H 

En pro- m. adv. Kasangayon. 
PROA. f, Unahdn ng bangkd; 

dooag ng sasakyd.agdagat. 
PROBANZA. f. Pagsubok. 
PROBAR. V. a. Subukin. |j Si- 

yasatin. | Patibayan; patutoha- 

nan. 
PROBIDAD. f. Kabutihan; ka- 

mahalan ng ugali; karangalan. 
PROBLEMA. f. Suliranin. 
PROBO, BA. adj. Mabuti;mahai 

na ugall; marangdl. 
PROCAZ. adj. WaMnghiyA; pa- 

n! ah^s ; tampalasan. 
PROCEDENCIA. f. Pinagmuldn; 

pinagbuhatan. 

PROGEDENTE. p. a. ng Proee- 
der. Nagmula; nanggaling aa isdng 
tao 6 bagay. II Sangayon sa ma- 
tuwid 6 utos. 

PROeEDER, m. Paraan ng pa- 
kikihardp at pamamahal^ sa sarili. 
II V. n. Sumundd ang isdng tao 
sa ibd na tagldy ang mabuting 
ayos. I! Manggaling; magbuhat 
ang isdng bagay sa \h&. || Mag~ 
pakabuti ng asal at panQamahaI& 
sa sarili. II l8agaw&. | Maayon 
sa matuwid 6 utos. 



^A&^Ail[Wc£...L^^^ ±A>LM:h$:M.....A^ 



435 



PROe 
PROGEDIMIENTO. m. Pdmama- 

raan 6 kaparaan^a ng paggaw^ 

ng isang bagay, 
PROGER. adj. Matads; dakil^ || 

m. Taong may matad,s na ka- 

tungkulan. 
PROGERIDAD f. Kataasan; ka. 

dakilaan, || Lakds; kalagu^n. 
PR0CE3I(5N. f. Panggagaling 6 

pagbubuhat ng isdng bagay sa 

ibd. II Prusisyon. II fig. y fam. 

Handy ng mga tao 6 hayop na 

naatutungo sa isdng po6k. 
PROGLAMA. f. Pahayagsama- 

dl4; tawag sa ikinakasdl. 
f- PR0CLAMACI6N, f. Pagpapa 

tawag; paghahaydg sa madl4 ng 

ie^ng utos. || Pagpupuring ha- 

PROGLAMAR. v. a. Itawag 6 
ipagpatawag; ipahayag sa madl&, 
II Ipagsayd, ang unang pagtata- 
tag ng kaharian at ibp. 

PROCREAR. V. a. Paramihin ang 
tao 6 mga hayop, 

PROeURADOR, RA. adj. y s. Ang 
nagsisikap upang matamo ang 
isdng bagay. || m. Ang guma- 
gaw& ng isdng bagay sa panga- 
lan ng ilia. 
^ PROeURAR. V. a. Pagsikapan 
ang isang bagay na ninanais. 

PRODIGALIDAD. f. Paglulugsdk 
6 pagaaksayd ng sariling kaya- 
manan. 1 Easaganaan, 

PRODIGAR. V. a. Maglugs^k 6 
magaksaya ng sariling kayama- 
nan. X Ipagbiyaylt. i fig. Magu- 
kol na madalis ng papuri, pag- 
lisgap at ibp. 



PROD 

PRODIGIO. m. Kababalaghdn. | 
Bagay na tan61 at dl pangka- 
raniwan. || HiraalA 

PRODIGIOSO, SA, adj. Kaha- 
ngahan^^; kahimahima S. 

PRODIGO, GA. adj y s. Alibugh&; 
mapaglugsdk ng sariling yaman: 
II Mapagbiyayang lubh&. 

RRODUeeiON. f. Paglikha;r8K- 
paparami. j| Bagay na ndikbft 
II Ani. 

PRODUeiR. V. a. LumikhA;mag- 
parami. | Umani. N Magbigdy 
Lg pakiuabanM. || v. r. Maapa- 
liwanae s^^ pamamagitan ngsaUtS.. 

PRODUOTO m. Bagay na nilik- 
^«^ II A"i 6 pakinabang. 

PR0EV1I0. m Prtunang ^alita. 

PROEZA> f. Katapangan; kaba- 
YHoihHn . 

PH0FaNACi6n. f . Paglapasta- 
ngan. 

PROPANAR. V. a. Lapastanganin; 
huwag iualang ang isdng bagay 
na kagalanggalang. || f g, Pang- 
labuin; dungisan ang liapurihdn. 

PROPANO. NA. adj. Hindt ka- 
galdnggalang. H Nalalaban sa 
pagKalaog sa mga bagay na ka- 
galauKgalang. g Mahilig sa mga 
lavaw ^a luplt. 

PROFECf A, f. Hula. II Panghuhuia. 

PROPERIR. V. a. Bigkasin; wi- 
kain; ipansusap. 

PROFESAR. V. a. Gumandp n| 
isdng karunungan, hanapbuhay at 
ibp. II Maetur6 n| isdng karunu- 
Dgan 6 arte f| Pumasok sa pagpa. 
pari 6 pagmomongha. | Magpaka- 
hilig Dt paggandp ng ising 
bagay. H Sumampalataya. 




f&'d,tw^k:iiik&J_ 



Lh^M:M^!^^MiMMi^k!$kMk<^^^^. 




— 436 



PROF 
PR0PESi6n. f. Pagpandp ng 
isdu« karuaungan 6 haiiapbuhay. 

I Ha lapbuhay; katunskuian 
PROPESOR, RA, m. y f Taga 

patrturd. 
PROPETA. m. Manghuhulang la- 

laki, 
PROPETISA. f. Manghuhulang 

babae 
PR0FETIZAR. v. a. Manghu'a, 
PR0FICU^, CUA. alj. May ka- 

p»ikinat»angda, 
PROEUGO GA. adj, y s, Tuma. 

kH8; tanan. 
PROPaNDlDaD. f. Kalaliman. || 

Lai m. 
PROFUNDIZAR. v. a. Laliman; 

palali iiiu. Q fig. Tarukia ng 

isip 
PROPUNDO, DA. adj. Malalim. 

II t'a. Dt sukat matai6k. 
PROPUSldN f. K'i^aganaan. II 

E iabisan sa paggugugoi; kabi* 

yayaan. 
PROFUSO, SA. adj. Masaganli; 

mala<^is gumugoi. 
PROGEi^IE. f; Angk^n. 
PROGENITOR. m. Kanunuang 

pmagbubatan. 
PROGRAMA. m. Patawag 6 

p^hayag sa madl4. | Pala- 

tuotunan. 
PROGRESAR. v. o. Umunldd; 

sumulong sa isdng bagay. 
PR0GRE:5lV0, VA. adi. Umu 

unldrl ; sumusulong. 
PROGRESO. m. PagunlAd; pag- 

sulon». 
PR0HIBICI6N. f. Pagbabawal 
PROHUAR. V. a. Parahing an«k 



PROH 

ang ip^ng tao, 
PROHOMBRE. m. 



Taong tan- 



>ai£. 



PROJIMO m. Kapuw^ 
PHOLE. f. Labi; inandk. 
PROLETARIO, RIA adj. Mahi- 

rap aog buhay. il fig. Pangka- 

THniwan 
PROLUIDAD. f Kahabaan 6 

kawijzw i^ang iubh&. 
PROLUO, JA adj. Mnhahli; ma- 

w'^uii^ na iubhg, | Napakama- 

i'gt. II Nakamumuhl 
PROLOGO, m. Paunajag salitfi 

ng is^nj< akdd,. 
PROLOvjUISTA m, Ang sumu- 

sulat ng rnga paunang salitS^. 
PROLONGAGION. f. Pagpapaha- 

b^ 6 paghaba. || Bahaging ma~ 

hab^ ng isdng bagay. 
PROLONGADO, DA- adj. Ma- 

hab^; malawig. 
PR0L0N6AR. v. a. P^haHain; 

palawitfm. || Paiuattn 6 pat8galfn. 

II V. r. Humabli,; lumawig. 11 

V. r. Magludt; tumagdl. 
PROMEDIO. no. Kaiagitnaan. 
PROMESA. f. Pangakd | Pa- 

nata 
PROMETER. V, a. Mangakd. | 

V. r. Asahan ang is^ng bagay, 

I Magpanata. | v. ree. Mag- 

paDgakuan sa pagiis^ngpalad. 
PROMINENGIA, L Kataasan ng 

isduK bagay. 
PROMINENTE.^ adj. MataSs. 
PKOMlSeUAR. V. n. MaghalA 

ng pagkain ng karng at isdisa 

araw ng kurismd* 



lc*J»*«n}f.i 



.^*'.^^kl 



PROM 

PROMlSeuO, CUA, adj. Halo. 
baid II May daiaw^nia kahulu- 
p^a na manpyavarinK gamitin 
an^ «linman sa dalawd. 

PROMISIOIHT. f: Panpak6. 

PROMOeidN. f. Pagkatads sa 
tunak^!. 

PROMONTORIO. m. Kataasanp 
turo6 Dg lupa; tugatog, [| Ta- 
T ^os, 

PROMOYER. V. a. Pasulungin 
anii isang bagay hanggi^ng ^a 
sumapit sa kaganapan. || Itads 
sft tungk^I. 

PROMULGaR. V. a. Ihfl^djr; ipa 
aldm sa madlfi. n fitf. Pakalatin 
sa kaalamdn ng lahdt ang 'isAug 
baeny. 

PRONOMBRE. m, Gram. Pang- 
balili sa ngalan. 

PR0NOSTICACIdN. f. PaBhuIli. 

PRONOSTICAR. v. a. Manghuia. 

PRONTITUD. f. Kadaliao.ll Ka- 
talftFan ng isip. 

PRONTO, TA. adj. Madalt; ma- 
tulin, II Handd sa papKaw&, 

PR0NUNCIACI0N. f. Pagbigkds. 
K Paahahaydg. 

PRONUNeiAR V. a. Bumigkds; 
laagbadyd. g For. Ipahayag ang 
hatol. g V. r. fig. Maghimagslk. 

PROPAGAdON, f, Pagpaparami; 
pagdami, | Pagpapalaganap 6 
papiaganap ng is&ng bagay. 

PROPAGANDA. f. Pagpapakalat; 
pigpapaiaganap. 

PR0PA6AR. v; a. Paramihin. ;j 
fig. Palagaaapin. I v. r, Du- 
tiaami. | t, r. fig. Lumaganap. 

PROPAI4AR. t. a. Ihaydg 6 isi- 



4b. 



PROP 

wa'at ang isdng bagay na lihim' 
PROPASAR. V. a. Lamoasan. | 
V r. Lum'imp^s; lumabia. 

PROPENDER. V. n. Mahilig ang 

isang tao sa isdng bagay. 
PROPENSION. f. Hilitr, 
PROPENSO, SA. adj. Mahilig. 
PROPIGIAR. V, a. Pahupain ang 

palit ng isSog tao. 

PROPIGIO, CIA. adj. MabutiAg 
lo6^ ; mahilig na gumawd ng ma- 
U'i. 

PROPIEDAD. f. Paga«ii. || Uring 
katntub6 og i?ang tao 6 bagay, 
II fis. Pagk>ikawangkl 6 pagpa- 
paris na lubos. 

PROPIETaRIO. RIA. adj. y «. 

Na^mHmay ari 

PROPINA. f Pabuy^; paragala. 
PROPIO, PIA. adi. Sarili. || Ka- 

t itubd. S Bagay at karapatda* 

pat. 

PROPONER. ▼. s. Ipalagdy; 
imungkHhi. | V. r. MagpasyA 
sa earili. 

PROPOKGION. f. Pagkakabagay 
6 pagkttkaukol ng mga bahagi \ 
ng isdng bagay sa kabuu^n. 

PROPORGIONAL. adj. Bagay; 
anakdp; ukol, 

PROPOReiONAR. y. a. Bagayan; 
pagukulan. | liag^y sa ayos aiis 
mga bagay upang matam6 ang 
nilalayon. | iiag&y sa kapakasin 
ng isdng tao aag kinakailaagaH ; 
6 nararapat. ^ 

PROPOSieiON. f. Pagpapi^a- 1 

^- 1 



"..i<,5iM,4iZ \A.,^", 



tI^±MiA,-d%.^^ 



Wp ''PWWr' " %^~rw- i 



— 438 — 



I)e 
ead- 



PROP 
PR0P6SIT0, m. Tangk&; haDg&d 
; II Bagay na tinutukoy. l A 
proposito. m. adv. Bagay. 
Propdsito. m. adv. Kmk; 

y^. 
PROPUESTA. f. Palapay. 
PKORRATA. f . Bahaginp nauukol 

sa bawa't isd; kaparte. || A 

Prorrata- m. adv. Untiaaii] 
PRORROGA. f. Palugit. 
PRORROGABLE. adj. Mapalulu 

gitan. 
PRORKOGAR. v. a, Palugitan. || 

A^^alahin; pigilin. 
PRORRUMPIR. V. a. Lumahds 

na b'gl& ang isdng bagay. || f'g. 

Bumulala8 ang tinig, buniung- 

hiningd 6 damdamin. 
PROSAPIA. f, Angkaa, 
PROSGRIBIR. V. a. Itapon ang 

isdng tao sa kaniyang bayang 

tinubuan. 
PROSGRlPeiON. f. Pagtatapon 

sa isdng tao sa kaniydng bayang 

tinubuan. 
PROSEGUeiON 

loy. 
PROSEGUIBLE 

patuloy. 
PROSEGUIR 
magpatuloy, 

PROSfiLlTO. ca. 

nagbalik lo6b. 

sa isdnR lapian 
PROSODIA. f. 

ng gramatikang nagtuturo ng 

maayos at wa8t6ng pagbigkds ng 

mga pangungusap. 
PROSPEGTO. m, Maikling pata 

lastas sa madlH hinggil ta isaog 

akdg. 



V. a. 



f. Pagpapatu- 
adj. Maipagpa- 
Ipagpatuloy; 



Hind! binyagang 
I fig. Eakampi 
6 aral. 
Gram^ Bahagi 



PROS 
PROSPERAR. V. a. Paeapanain; 

paginhawahin. || v. n. Lumusog; 

guminhawa. 
PROSPERIDAD. f. Kasapanaan; 

kaginhawahan; kapalarang mabu- 

ti. 
PROSPERO. RA. adi. Masagan^ ; 

mapalttd; magmhawa. 
PROSTlTUeiON. V a Pagbibil ng 

puri; pangangalttkal ng lamdn. ^ 
PROSTITUIR. V a Magbui n 

purl; mangalakal ng lami^n. \\ 

fig. S'raan ng puri; magbiii ng 

katungkulan. || v. r. SumamS.. 
PROSTITUTA f. Pata; masamdng 

bahae. 
PROTAGONISTA. eom. Pinaka- 

Dan^ulon^t lumalabds sa duld. 
PR0TBCCI6N. f. Pagkalingi; 

pagkupkap. 
PROTEGTOR, RA. adj. ys. Ku- 

Edakaiine^; nagkukupk6p. 
PROTEGER. V. a. Kalingain; 

kupkupfn, 
PROTEGIDO, DA. m. y f. Kina- 

kalinga; kinukupk6p. 
PRO TEMPORE. loe. lat. Sang- 

ayon sa paBat6n; pangsamantald. 
PROTE-^TA. f PagtutoL 
PROTaSTAR. V. a. Tumutol. 
PROTOTI^O. m. Pan dn. 
PROV£CHO m, Kapakinabangdn. 

11 Pakinabang na tinbtf<m6. 
PROVECHOSO, SA. adj, May 

k*ipakinabangdn. 
PROYEER. V, a. Maglaan at 

magtipon n| mga kailangan» il 

Pagkaiooban ng katungkulan. | 
1 Bipy^B ng kinakai angaa sa 

isang layon. | v r. Magkarodn 

Dg mga kinakailaBgan. 



— 439 — 



PROV 
PROYENIR. V. a. Magbuhat; 
maoggaling aag isdng bagay sa 

PROYERBIO. m Kasabihdn. 
PROVIDENC[A. f Katalagahan, 

II f i^. Diyos. II For, Hatol ng 

huk6m. 
PR0V1DENCIAL, adj. Nauukol 

sa kat^lairahan, 
PR0VINCIA f. Lalawigan. 
PROYINGIAL. adj. Nauukol sa 

h la\^i an. 
PROYiSlON, f. PaKbibigsLy ng 

ntga ku akailangan. |j Paglalaan 

ng mea pagkabuhay 6 kayama- 

n*in. (I Pigkain 6 pagkabuhay. 
PRO VlSIONAL. adj . Pangsa- 

mH'tH'd 
PROVOGACiOn. f. Paghamon; 

pas:uud\6k. 
PR0V0CAR V. a. Udyukdn; 

sulsulan II Hamunin. 
PROVOCATIVO, VA adj. Naka- 

psguudy6k; nakabubuy6. 
PROXlMIDAD. f. Kalapitan; ka- 

duiutan 
PROKIMO. MA. adj. Malapit; 

dulot. 
PR0YECTIL. m. Alinmdng pa- 

nudl^, gaya ng sib^t, pungl6 at 

ibp. 
PR0YECTO. m. Balak; panuka 

la. 
PRUDENeiA. f Kabaitan. f| 

Hinahon; lumanay. 
PRUDENTE. adj. MabAft; ma- 

lumanay; mahiaahon. 
PRUEBA. f. Pagpapatunay. | 

Pitunay 6 patuto6. | Subok. 

II Tikim. 



PRUR 
PRURITO. m. Med^ Eatl. || fig. 

Pitang malabis. 
PSEUDONIMO. m, Pangalang 

dt tunay 6 sagisag, 
PSieOLOGIA. f, Bahagi ng pi. 

losopiya na tumutukoy sa kalu- 

luwa at kapangyarihan nit6. 
PtJA. f, Tulis; Bubyang. | Ngi- 

pin ng sukldy. || Panugt6g sa 

«itara. || Pakd ng trump6. 
PUBER, RA. adj. y s. Magbaba- 

gungta6; magdadalaga. 
PUBERTAD. f. Pagbabagungta6; 

pagdadalaga. 
PUBESOER. V. n. Magbagiing- 

ta6; maedalagd. 
PUBLieAGION. f. PaglalathaU^. 
PUBLIGAR. V. a. Itawag sa ma- 

dld ang isang bagay. | Ilathali; 

ihaydg. || Isiwalat ang isang U- 

him. 
PUBLieiDAD. f. Paakahay^g; 

pagkalathal^.. [j Paglalathali. 
PUBLieO, GA. adj. Hayag. H 

Karaniwan 6 aldm ng lahdt. | 

Nauukol sa bayan, || m. Ma- 

mamaydn. || EnVuhlico* m.adv 

Hayagan. 
PUeHERO. m. Palay6k. | fig 

y fam. Pagkain sa arawaraw 

at karaniwaln. 
PUDENDO, DA, adj. .^^ngit; 

nakahihiyd. \\ m. Pagaari ng 

lalaki 
PUDieieiA, f. Kahinhinan ng 

mga kilos at pagsasalitS. 
PtlDieO, CA. ad]. Mahinhln; ma- 

linia na asaU 
PUDIENTE. adi. y s Makapang. 

yarihan; mayaman. 



£Mi!l»id i/'dAii •'«"„ 



' , r\f«i :fk-iV.li:Mc^'& 



- 440 — 



PDDO 

PDDOR. m KatiinLindD. 

PUDOROSO SA. Hdj. MHbinhln. 

PUDRieiON. f. Pagkabuldk g 
Kabulukan. 

PUDRIR. V. a. Bulukln. II v. r 
Mabul6k. 

PUEBLO. m, Bayan, II Mamama- 
vdn. II Ban &• 

PUENTE. amb. Tulay. 

PUERGA, f, Baboy na babae. |i 
fig. y fam. Babaing salaul^. H 
fig. y fam, Babaing wal^ng pi- 
nagaralan. 

PUERGO. m. Baboy na lalaki. 
I f»g. y fam. Lnlaking salaula 
I fig- y faDa- Lalakiog waldog 
pinagaraaln. 

PUERieiA. f. Kabataan. 

PUERIL. adj. Nauukol sa bat&, 

PUEHILIDAD. f. Pagkabata n 
Gaw& 6 salitdng batii.. | ftg 
Bagay na waidng gaanong ha- 
lagd. 

PUERTA. f. Pintd 

PUERTO. m. Daungan ng mga 
sasakydngdagat, li fig. Ampu- 
nan. 

PUES. conj\ eausal. Sapagka't; 
dahil sa. | conj. continuativa. 
Ng&. II <^oi^J. ilativa. Kung ga 
y6n 

PUESTA- f. Paglubog ng araw 
6 buw^n. y Pust^. 

PUESTO, TA. p. P- irreg. ng Po- 
ner. fl m. Kinalalagydn ng i^Sng 
bagay. || Po6k na pinagsaaagawan 
ng isdng bagay. 1| Piaagtitinda- 
hAn. H Katungkulan. II f g. Ka- 
tayuan ng ising bagay, U Puesto 
qne. modo eoB3untivo. Yayamang. 



PUGI 
PUGILATO. m. Pagpapanuntu- 
kan. 

PUGNA f. Labanan; away. | 

P^wKakaalit ng mga tao 6 bagay^ 
PUGNaR. V. n. Bumabag; uma- 

way. II fig. Magsumikap. |j fig. 

MaKiil t upang matam6 ang iedng 

bagay. 
PUJANZA. f. Sigld; lak^s upang 

makaganap, 
PUJaR. V. a. Magpilit na ma- 

una 6 makapagpatuloy sa i-idnK 

gaw^. II Magdagd^g ng tawad 

sa tiyik na haiagd ng isdng 

bagay. 
PDJO. m. Hilab. || fig. Nais na 

mapilf sa i:«dng bagsy. 
PULGRITUD. f. Kagandahan; 

kariktdn. 
PULGRO, CRA adj. Magandi; 

mankib, 
PULGA. f. Pulgiis, 
PULGADA. f. Dali. 
PULGaR. m. Daliring hinlalaki. 

POLGaRADA. I. Kat6 ng hinla- 
laki. 

PULGOSO, SA. adj Mapuig&s. 
PULIDEZ. f. Kakinisan. 
POLIDO, DA. a(lj. Makinis; ma- 

rikit. 
PULIMENTAR. v. a. Pakinisin; 

pakintHbln. 
PULIMENTO. m. Pagpapakinie; 

pagpapakintdb. 
PULIR. V a. Kinisin; pakinta- 

b$n I Pamutiban; ayusin. 
PULM6N. m. Bag&. 
PULMONaR, adj. Nauukol s» 

bag&. 



MMkzMf^^iL.A/.%£%. : i%i*k. «. .&:hAiilyf'-l... 



o , ^ ''lT.tl'-it -M-^.L ll.- ' i.i^*ii,Bi! . . ,*,: .. ^.^il,{ 






— 441 



PULM 
PULMONlA. f. Med^ Pamamagfi 

ng bag^. 
PULSAGION. f. Pagpuls6. || 

Tib6k ng puls^. 
PULSAR. V. a. Hipuiu; tapikln. 

l Pulsuhdn. N f'8- Tayahin 

ang isdng bagay. || v. n. Ta. 

mib6k ang puls^, pusd at ibp. 
PULSO. m, Tibok, [| Pulso. || 

Pagtaya sa isdng kalakal. 
PULULAR. V. n. Magusb6ng 6 

magsuwi ang halaman. il Du 

maming bigl& sa isdog po6k ang 

mga hayop. 
PULVERIZAR. V. a. Pulbusfn. H 

V. r. Magpulb6s. 
' PUWDONOR. m. Kapurihdn; ka- 

rangalan. 
PUNDONOROSO, SA. adj. May 

puri; marangdl. 
PUNTBLiE. adj. Kaparuparusa. 
PUNTA. f. Tulis. i DuU. || 

Lupaag nakaung6s sa dagat; 

tangos. 
PUNTADA. f. Dur6 ng karay6m, 

balibol at ibp. 
PUNTAL. m. Suhay. t| fig. Tu- 

kod; bataydn. 
PUNTAPL^. m. Sip^t 6 tad^dk. 
PUNTIAGUDO, DA. ad^. Matu- 

lis; mahayap. 
PUNTO. m. Tuld6k. 
PUNTUAL. adj. MadaU; masi- 

pag; hust6 sa panah6n. II Hm- 

dt mapagaalinlanganan; tunay. " 
Ayon; akm&. 
PUNTUALIDAD. f. Ingat at sipag 

sa paggawA ng isdng bagay. | 

|;:aftiigkup4n sa bagay na pinag- 

u^kulan. 



PUNZ 
PUNZADA. f. Sugat na gawA ng 

durd. I fig. Damdamin ng ka- 

looban. 
PUNZAR. V. a. Duruin; saksakln. 

I fig. Damdamln sa io6b ang 
isdng bagay. 

PUNADA. f. Sunt6k. 
PUI^ADO. m. Dak6t. 
PUNAL. m. Panarak. 
PUr^ALADA. f. Saksdk; ulos ng 

panarak. 
PUNETAZO. m. Sunt6k, 
PUr^ETE. m. Sunt6k. 
PUNO. m. Kamdy na nakatikom 

ang mga daliri. || Dak6t. 8 Pun- 

y6s. II Puluhdn. 
PUPILA. i. Batang babaing ulila. 

II ZooL Balintatdw ng matd. 
PUPILAJE mi Kalagayan ng 

batang uiila. || Babay patirahaii 

sa mga nagaaral. H Upa sa pag- 

tir^ ng mga nagaarai. 
PUPILERO, RA. m. y f. Ang 

tumatangg^p ng pagiird ng mga 

nagsisipagarai sa pamamagitan 

ng upa. 
PUPILO. m. Batang lalaking 

ulila. I Ang nagbabayad sa pag- 

tird sa bahay ng ib^, 

PUREZA. f, Kadalisayan. 

PURGACI6N. f. Paglilinis; pag. 
dalisay ng isdng bagay. 

PURGAR. V. a. Linisin; dalissyin 
ang isdng bagay. H Purgahin. | 
V. r. Magpurg^. 

PURIDAD. f. Kalinisan; kadali- 

sayan. li Lihim, 
PURIFICACI6N. f . Paglillnis; 

pagdalisay^ | Pagkadalisay. 

56 



mf'' 



PURI 
PURIFICAR. V. a. Dalisaym; li- 

nisiii. I V. r. Madalisay; lumi- 

nis. 
PURO, RA. adi. Dalisay; malinis. 

II fij?. Wag^s; lub6s, 
PURULENTO, TA. adj. Med. May 

PUS. m. mnL 
PUSILANIME, adj. y s. Mahi- 

eang lo6b; duwdg. 
PUSILANIMIDAD. f. Kahinaan 

og Io6b; kaduwagdn. 
PUTA. f. Babaing masam&. 
PUTAI3M0. m. Pagpuputa, 



442 — 

PUTA 
PUTAI^EAR. V. n. Magpakahilig 

sa masamdng babae. 
PUTATiyO, VA. adj. Inaaring 

amd, kapatid at ibp. 
PUTREFACCI6N, f. Pagbul6k. I 
PUTREFAGTIBLE. adj. Mabu- 

bul6k 6 madaling mabul6k. 
PUTREFACT0, TA. adj. Bul6k. 
PUTRIDEZ. f. Kabulukfin. 
PUTRIDO, DA adj, Bul6k. 
PUTR1VORO, RA. adi. ZooL Ku- 

makain ng mga bul6k. 






Q. f Ikadalawangpting titik ng 
abakadang kastil^ at pangiablng- 
anim sa kaniydng mga eonsonan- 
te. 

QUE. f. pron. rel. Na. H pron. 
interrog. iAn^? ti coDJ. eop. At. 

I conj. eaus. Sapagka't. 
QUEBRABLE. adj. Mababasag. 
QUEBRADA. f. Bitik ea mga 

bund6k. 
QUEBRADIZO, ZA. adj. Maru- 

p6k; madaling mabasag. 
QUEBRADO, DA. ad]. y s, Na- 

lupi. H Niluluslusdn. y Mabln^. 

II Nauukol sa lupang bakiiba- 
kfl. II m. Kasiraan; kabakil^n. 

QUEBRADOR, RA. adj, y s, Bu- 
mabasag 6 sumisirli ng is^ng 
bagay. H '^8* Lumalab^g sa 
isdng bat^s. 

QUEBRADURA. f. Basag; lamat. 
H Lnsl6s. 

QUEBRAJA. f. Lahang. 

PUBBRAJAR. T. a. Palahaniin. 
I T. r. Maglahang. 



QUEBRAJOSo, SA. adj. Maru- 
p6k. II Malahang. 

QUEBRANTABLE. adj. Maba- 
basag. II Malalabdg ang kautus&n, 

QUEBRANTADOR, RA. adj. y 
8. Sumisiri; bumabasag. f Lu- 
malabdg. 

QUEBRANTAMlENTO. m. Pag- 
sir^; pagbasag; pagkasiri; pag- 
kabasag il Paglabdg sa kautus£n« 

QUEBRANTAR, v. a. Sirain; ba- 
sagin. II Paglahangin. B Dikdi- 
kln. y Lapastanganin. il fig. La« 
bag{n ang kautusgn 6 kapanga** 
kudn. II fjg. Papanghinain. | 
V. r. Manghin^ ang katawda 
dahil sa damdamin 6 saklt. 

QUEBRANTO. m. Pagsira^, pag- 
basag; pagkasirlt; pagkabasag. | 
fig. Panghihin^. B fjg- Panghi- 
hinayang; habig. | fig. Kalu- 
gibdn 6 kasiradng malaki. | 
fig. Pighatt; damdamin. 



mw- 



_ 4 
QUEB 
QUEBRAR. V. a Basagin; sira- 

in, II Baluktutin; baliin. || v.n. 

fig. gumira ng pagkikilala ng 

kapuw^. II V. r, Lualusdn. I| 

V, r, Com. Mangulugi. 
QUEDAR. V. n. y r. Maiwan 6 

magpaiwdn sa ising po6k. II Ma- 

tir^; malabi ang bahagi ng isdng 

bagay. 
QUEDO, D^. adj. Tahimik. B 

adv. m. Bul6ng. || A, 6 de quedo. 

m. adv. Dahandahan 
QUEHACER. m. pl. Gawain. 
QUEJA. f. Daing; hinanakit. N 
QUEJARSE. V, r. Dumalng. || 

Maghinanakit. , H Magharap ng 

9umb6ng. 
QUEJICOSO, SA. adj. Madaingin; 

mahihinakitin. 
QUEJIDO. m. Dalng; hallnghlng. 
QUEJ030, SA. adj; May hina- 

nakit; dumaraing. || Maselang; 

maramdamin. 
QUEJUMBRE. f. Daing na ma- 

dalds na karaniwa'y waldng ga- 

anong dahil^n. 
QUEJUMBR0S0, SA. adj. Ma- 

dainiing labis. 
QIJEMA. f. Pagsunog 6 pagka- 

sunog. II Sunog. 
QUEMADERO, RA. ad^. Mang. 

yayaring sunugin. |j m. Sunu- 

gdn. 
QUEMADOR, RA. adj. y s. Su- 

musunog. | Manununog. 
QUEMADURA. f, Pasd. II Paltds 

sa pagkapasd. 
QUEMAR. V. a. gunugin. 9 Pa- 

suin. II V. n. Umiait ng iabis 



44 — 

QUEM 
QUEMAZ6n. f. Pagsunog 6 paa. 

kasunog. || Malalis na init. | 

f'g. y fam. Kati ng baldt. 
QUERELLA. f. DalDg. \\ Kaga- 

litan; away. ii For, Sumb6ng. 
QUERELLANTE. p. a. ng Que- 

rellarse. s. Dumaraing; nagsu- 

sumb6n«. 
QUERELLARSE. V. r. Dumaing. 
II For Magsumb6ng iaban sa 

isdng tao; magsakddl, 
QUERELL0S0, SA. adj, y s. Nag- 

su8uiiib6ng. II Madaiugin. 
QUERENC1A, f. Pagibig. || Hi- 

lig ng tao 6 ilang hayop na 

manumbalip sa po6k na kiaa- 

mulatan. || Po6k na kinawiwi- 

lihan ng sinomdn, 
QUERER. V. a. Nasain; pitahin. 

il Ibigin; sintahin. ^ Singuerer* 

m. adv. Hindt sinasadyd. 
QUERIDO, DA. p. p. ng Querer. 

II adj, Iniibig; sinisintd. || m* y f. 

KalunyA, 
QUESEAR. V. n. Gumaw& ng 

keso. 
QUESERA. f. Babaing gumaga- 

w& 6 nagtitindd n| keso, | 

Gawpan ng keso. i| Tagudn ng 

keso. II Lalagy^n ng keso sa me- 

sa. 
QUESERIA. f. Panah6ng igina- 

gaw4 ng keao | Gawaan ng 

keso. 11 Tindahan ng keso. 
QUESERO. m. Lalaking guma- 

sawi^ 6 nagtitindd ng keso, 
QUESO. m. Gatas na pinatig^s 

6 keso. 



445 — 



QUIC 
QUICIO. m. Kahoy na kinaka- 

kabit4n ng pinto 6 bintan^ sa 

pae^paspds. 
QUIEBRA. f. Basag. | Lahan? 

6 bitdk ng lup^. | Kalugiban 

6 pangulupj. 
QUIEN. pron. rel. Na; sino. 
QUIENQUIBRA. pron. indet. Si- 

notndn, 
QUIETO, TA. adj. Wal^ng ga- 

law, I f\^. Tahimik; matiwas^y, 
QUIETUD. f, Kawaldn ng galdw. 

I fig« Katahimikan; katiwasa 

y^n. 
QUIJADA f. Pang^; sihang. 
QUIJAL. m, Pangd; sihang. | 

BaganR. 
QUIJARUDO, DA. adj, Panga 

han 
QUILATE. m. Uri. 
QUILATERA. f. Uri^n. 
QUILLA. f Mar. Lunas ng sa- 

sakydngdagat. 
QUIMERA, f. fig, Guniguni; ha- 

kahakli.. || fiff. Away. 
QUIMfiRICO, CA. adi. Malik- 

matd; hakahakit^ 
QUIMERISTA. ad). y s. Maibi- 

gin sa mga hakahak^. |f Paia* 

awd,y. 
Q0IMERIZAR. v, n. Lumikh& 

ng mga bagay na hindi tutc6 

6 hakahaki. 
QUINCALLA. f, Katipunan ng 

mga bagay na yaring bakal na 

karaniwa*y malilt ang halapa, 

gaya ng gunting, didal at ibp. 
QUINCALLERfA. f. Gawaan, tin- 

dahan 6 pangangalakal ng mga 

bagay na yaring bakal, gaya ng 



QUIN 

guntfng, diddl at ibp. 
QUIN0E. adj. Lablnglimd. | m. ' 

Ang kabiiangang labinglimd.. 
QUINCENA. f, Sa Io6b ng la- 

binslimang araw. || Sahod sa 

lo6b ng labinglimang araw. 
QUINCENAL. adj. S«mu8un6d 6 

nauulit sa tuwlng labioglimdng 

araw. H Nagtatagdl ng lablng- 

limdng araw. 
QUINCUAGENARI0, RIA. adj. 

May bilang na limangpii. || Li- 

limanapuia ta6ng gulang, 
QUINCUAGfiSIMO. MA.adj. Ika- 

liman^pA. 
QUlNDfiCIMO, MA. ad]. y s. Ika- 

labinglim^ng bahagi ng is^ng bu6- 
QUINDENlO. m. Labinglimang 

ta6n. 
QUlNGENTfi3IM0, MA. adj. Ika- 

MmJtng d^an. 
QUINlENTOS, TAS, ad^. Limdng- 

daan. 
QUINQUENIO. m. Lim^ng ta6n. 
QUINTA. f, Bahay liwaliwan sa 

parang. 
QUINTAL. m. Timbdng na sang- 

daang libra. 
QUINTO, TA. adj. Ikalimi. 
QUINTUPLICAR. v. a. Gawing 

makalimdng dam || v. r. Ma- 

uUg makaHmdng dami. 
QUiNTUPLO, PLA. adj. Maka- 

limdng dami. 
QUINZAVO, VA. adj. Arit. Ika- 

latinglimdng bahagi ng isdng 

bu6 
QUIR0MANCIA. f. Panghuhuli^ 
ga pamamagitan ng mga guhit 
ng palad. 



^^ 



_,.*., ..-^ ',., ■ l-i.-.„9„'«..„.' ^ .4»' ,i 



iM 



ouis 

OUISeOSA. f. fam. Bugt6ng. 

OUITAAGUAS. m. Payong. 

OUITAPON. m. Tanggalin. 

OUITAR. V. a. Alisln. y Umitln. 
n Pigiiin. I PagbawalaB. » Pa- 
wal^ng bit^ ang isdns bat^s. | 
V. r. Maalis ang is^ng bagay. 
II Lumay6. 

OUITaSOL. m. Payong na gi- 



446 — 

OUIT 

aagamit kung tagar&w. 
0UITASUEfJOS. m. Pangaifs b| 

aot6k. 
OUITE. m. PagaaKs. 
OUIZA. adv. d. Marahil; tila, 
OUIZAS. adv. d. Marahil; tila. 
0U6j*UM. m. Bilang ng mga 

ka<)angguning kinakailangan ea 

pagpupulong. 




mmimmmm 



R 



R. f. Ikadalawangpii't isdng titik 
ng abakadang kastil^ at pang- 
labingpit6 sa kaniydng mga eon- 
sonante. 

RABADILLA. f. Tulat6d. 

RABANAL. m. Lupang taniman 
ng laban6s. 

RABANERA, f. Babaing nagti- 
tindd ng laban6s. 

RABANERO, RA. ad^. fiK. y fam. 
Nauukol sa damit na maiklt ng 
mga babae. II fig, y fam. Nau- 
ukol sa kilos at pagsasalitdng 
magasl&w at bast6s. | m. La- 
laking nagtitindd ng laban6s. 

RABANIZA. f. Binht ngIabaM6s. 

RABANO. m. Laban6s. 

RABE^R. V. n. Pumaspds ang 
bunt6t. 

RABEO. m. Pagpasp^s ng bun- 
t6t. 

RABIA. f. Sakit na nagbubuhat 
sa kamand^g ng kagdt. n fig. 
Galit; po6t, 



RABIAR. r. n. Magkasakft da- 
hil sa kagdt na makamand&g. 
n fig* Magdamd^m ng isdBg 
matinding kir6t na ikinahaha- 
linghing. | fig. Magngitngit; 
magalit. 

RABIATAR. y. a. Talian sa bun- 
t6t. 

RABieORTO, TA. adj. Nauukol 

sa hayop na maiklt ang bunt6t. 

I fig. Nauukol sa taong na- 

nanamit ng maikli kaysa kara* 

niwan. 

RABIETA. f. fig. y fam. Ngtt- 
ngit; nnalaking po6t. 

RABILARGO, GA. adi. Nauukol 
sa hayop na mabab^ ang bun« 
t6t. I fig. Nauukol sa taong 
nananamit ng mahabang humi- 
hilahod sa lup&. 

RABIOSO, SA. adj. y «, May 
sakit na buhat sa kagat na 
makamanddg. li Nagagalit; nai- 
ngingitBgil. | fig. Masidbt; ma- 
rahis. 



— 448 ^ 



RABO 
RABO. m. 'Buntdt. }| fig. y fam. 

Almmdng bagay na nakalawlt 

na parang bunt6t n| hayop. 
MABON, NA. adj. Nauukol sa 

hayop na maiklt ang buntdt 

kays{i karaniwan. 
RABOSO. SA, adj. May bunt6t 

6 himulm6l ang laylayan. 
RABUDO, DA. adj. Malaki aog 

bunt6t. 
RAGIMO. m, Buwfg, 
RAGIMOSO, SA. adj. Maybu- 

wfg; mabuwig. 
RAGlOeiNAR. v. n, Magwari; 

madisipisip. 
KACI0CINIO. m. Isip. 11 Pagiisip 

6 pagwawari. 11 Matuwid. 
RAGldN. f. Bahagi ng pagkaing 

ibinibigdy sa tao 6 hayop sa 

bawa*t oras ng pa«kain. 
RAeiONAL. adj. Nauukol sa ka- 

tuwiran. H adj. y s. May pag- 

iisip. 
RAdONALIDAD, f. Pagkama- 

tuwiran 6 pagkamayiaip. 
RAdONAR. V. a. Mih Mama 

hagi ng pagkain sa mga kawal. 
RAdONERO. m. Ang tagapa- 

mahagi ng pagkain sa isang ka- 

pisanan. 
RADA. f. KanUngan ng mga 

sasakydngdagat. 
RADIANTE. adj. Nagsaaabog ng 

liwanag. | fig, Nagniningning. 
II fig. Masayd; nasisiyahd-n. 
RADIAR. V. n. Magsabog ng li- 

wanag. 
RADIGAL. adj. Nauukol sa ugdt. 

I fig Pinagbabatayan. 
RADieAR. V. n. Magug^t. 



RAED 
RAEDERA. f. Kudkuran. 
RAEDIZO, ZA. adj. Madaling 

kudkurin 6 kakasia. 
RAEDURA f. Pagkudk6d; pag- 

kakas. || Pinagkudkuran 6 pi- 

nagkakasan. 
RAER. V, a. Kudkurin; kakasin. 
RAEaGA. f. Alinmdng ulap na 

manipis, kapa^i^ nagbabago ang 

panab6Q. | Hamp^s ng liwanag 

na matindl at bigl6. 
RAIBLE. adj. Makukudk6d 6 

makakakas. 
RAIDO, DA. p, p. ng Raer. [| 

adj. Gasgds; gamft nang tuto6. 

R adj. fig. Hindi nahibiyS. 
RAIGON. m. Ug^t na malakl. || 

Pun6 ng bagang at ngipin. 
RAIZ. f. Ug^t ng halaman. || 

fig. Ibabd 6 pa& ng is^ng ba- 

gay- II fig. Pinagmuldn ng isang 

bagay. 
RAJA, f. Pidpld ng kahoy. ^ 

Lahang; lamat ng isang bagay, 

tl Piraso ni bungangkahoy 6 

ibdng kakania. 
RAJAR. V. a. Sipakin; tilarfn. || 

Biyakin. 1| fig. y fam. Magsasa 

litd; dumalddl. 
RALEAR. V. n. Mangdalang; lu 

mabndw. 
RaLEZA. f. Pangdadalang; ka 

labnawao. 
RALO, LA. adj. Madalang; ma 

labndw. 
RALLADURA. f. Daan ng kayod 

H Nakayod, 
RALLAR. V. a. Kayurin; gad 

garin, 
RALLO. m. Gadgaran; kayurdn 



~ 449 — 



RAMA 
RAMA. f, Saagd. 11 fig. Angkdn; 

lahi. 
RAMAJE. m. Katipunaa ng mga 

sang^, 
RAMERA. f. Babaing nanganga- 

lakal ng puri. 
RAMIFICACI6N. f. Pdgsasangi. 
RAMIFICARSE. v. r. Magsangd. 
RAMILLETE m, Kump6l ng 

mga bulakldk na ginagawd,mg 

palamuti. 
RAMIZA, f. Katipunan ng mga 

sangdng pinutol. 
RAMO. m. Sangdng may kali- 

iiitan. | Sangdng pinutol sa pu. 

nd. |j K'imp6l ni mga bulakldk, 

sanga 6 danno na pinagsalitsalit. 

II fig. Bihagi Dg isang kabu- 

udn. 
RAMONEAR. v. n. Pumutol ng 

mga sangd ng punungkahoy. 
RAMOSO, SA. ttdj. Masaoga 
RANA. f. Palaka. 
RANCAJO m S^lubs6b. 
RANGIO. CIA, 8dj M%arita. 
RANOO. m, Uri ng kalagayan 

ng i&^ag tao. 
RAPAeiDAD. f. Pagkamaogda 

ragit 6 pagkamagnanakaw. 
RAPADOR, RA. adj. y s. Uma- 

ahit, H m. fam. Mangaahit cg 

balbds. 
RAPADURA. f. Pagahit 6 pag 

aahit. 
RAPAR. V. a. Ahitan, || fig. y 

fam. Umitdn 6 pagnakawan. | 

V. r. Magahit. 
RAPAZ, adj. Magnanakaw; mang 

daragit. 1 Rapa^, za. m. y f. 

Batang paslit. 



RAPI 
RAPIDEZ. f. Kabilis^n; katur^ 
nan, 

RAPIDO, DA. adj. MabiUs; ma- 

tiilin. 
RAPINA. f' Pangdaragit; panga- 

ngag^w. 
RAPINAR. V. a. fam. Dagitin; 

agawin. 
RAPISTA, m. fam. Mangaahit 

ng balb^s» 
RAPTAR. V. a. Agawin ang ba- 

bse- 
RAPTO. m, Pangangagaw, |( Pag- 

agaw Dg babae. || Med. Pag- 

kawal& ng malay. 
RAPTOR. Ra. adj. y s. Umagaw; 

tunnBngdy sa babae. 
RAQUITICO, CA. adj. fig. Ma- 

liit; mahin^. 
R.4R0, RA. adj. BihirH; hindt 

learaniwan. || Dakil^; katangi- 

tangl. 
RaSADURA. f. Pagkalos. g Pag. 

sagi ng marahtin. 
RASaR. V. a. Kalusin. || Isaging 

marahan arig isdng bagay sa 

ib^. 
RASGADOR. m. Pangamot. 
RASCADURA. f. Pagkamot. 
RASGAR. V. a. Kamutin; 'kas- 

kasin. || v. r. Makamot; ma- 

kaskas 
RASCAZ6N. f. Katl, 
RASERO m. Kalos. 

RASGADURA. f. Pagpunit 11 
Punit. ' " 

RASGAR. V. a. Punitin; pilasin 
RASGO. m, Guhit na paogpa.' 
gand^ sa titik na sinusulat. || fig. 
Kilos na makisig at dakil^ na ka- 
tutubd sa damdamin, n Tabas nt 
mukha. * 

*57 



450 



RASG 
RASG5N. m, Punit ng damit 6 

kayo, 
RASGUI^AR. V. a. Kamutin 6 

galusan, 
RASGUNO. m. Kamot; galos; 

gurlis. 
RASO, SA, adj. Patag: makinigi 
RASPADOR. m. Pangkatkdt sa 

sinulat. 
RASPADURA. f. Pagkatkdt. ii 

Plnagkatkatdo, 
RASPAR. V. a. Katkatin. || Su- 

migid ang alak sa ngal^ngald. 
RASPEAR. V, n. Gumaralgdl ang 

panitik. 
RASTRALLAR. v. n. Humaginlt 

ang latik6 kung ipinapal6. 
RASTREAR. v. a. Bakasln. U 

fig* Siyasatin; hanapin ang isdng 

bagay. 
RASTRILLO. m. Pangalaykay. 
RASTRO. m. Bakas, 
RASTROjO; m. Dayami. 
RASURA. f, Pagahit. || Pinag- 

kakasan, 
RASURAR. T. a. Ahitan. H v. r. 

Magahit. 
RATA. f. Dagdng babae. 
RATEAR. V. a. Bawasan ng un- 

tiuntt. 11 Pagbahagihin ng mag- 

kasingdami. || Mangumlt ng mga 

bagay na maliit ang halagd. || 

V. n. Magip6d sa lupa. 
RATERIA. f. Panguumit. 
RATERO, Ra. adj. y s. Tekas. 

U adj. Nagiip6d sa lup^. 
RATIFICACi6N. f. Pagpapatu 

nay; pagpapatibay. 
RATIPIGAR. V. a. Patunryan; 1 

patibayan. i v. r, Mapatunayan; 



RATO 

maatihay. 
RATO. m. Sangdal!; saglft. 
RATON. ro. Dsgang lalaki. 
RATONA. f. Dagdng babae. 
RATONAR. V. a. Ngatngatia ng 

dag& 
RATONERA. f. Pan^^huli ng da- 

gd. II Lunggd ng dajja. 
RATONESeO, CA. adj. Nauukol 

sa da(2d. 
RAUDAL m. Kasaganaan ng tu- 

big na tumatakb6 ng matulin. 

II fig, Karamihan ng mga ba.. 

gay na bigld at pamiiisanang 

nagkakatipon. 
RAYA. f. Guhit na mahaba.. H 

Hanggahan ng isang lalawigan 6 

bayan, | m. Isddng pagi. 
RAYAR. V. a. Guhitan. || v. n. 

Humangga ang isdng bagay sa 

ibl II Mamukod sa ibd sa pa- 

nanamlt 6 mga kilos. 
RAYO. m. Sinag na nagmumuIS 

sa isdng liwanag. [| Liotik. || 

Tadydng ng gul6Dg. | fig. Alin- 

mdng bagay na may malaking 

lakds, II fig. Taong maliksi at 

may madallng pagkukurd. || fig. 

Pagdaramddm na matindi at 

dagll ng isang sakit sa bahagi 

ng katawdn. 
RAYOSO, SA. adj. May mga gu- 

hit. 
RAZA. f. Lipi; lahl. || Bitak. || 

Sinag ng araw na pumapasok 

sa isdng butas 
RAZ6N. f. Katuwiran. H Pagi- 

isip. II Pangangatuwiran. i Da- 

hildn II Ayos at paraan ng ising 

bagay* || Katarungan. 



m,A. 1 w&: 



'■,'., .rf'vjlkM,J 



— 451 — 



RAZO 

RAZONABLE. adj. Matuwid; 
ayon sa katuwiran. || fig, Ka- 
tatagdD. 

RAZONAMIENTO. m. Pagma- 
matuwid. 

RAZONAR. V. n. Mingatuwiran. 

RE. i?rep. inse^. Muli. II m Mus ^ 
Paogaiawdng tinig sa musikd. 

REAL. adj. Tunay. j{ Nauukol 
ea iiari. | fi2. Mabutin^ asal; 
dakil^. II fig. y fam. Napaka- 
buti. I m. pl. Pook na bimpi- 
lan ng liukbo. || m. Kuwaltang 
DHgkakahalagd ng sikapat, 

REALGE. m. Palamuting naka- 
umbok sa ibabaw ng isdng ba- 
gay. I fig. Kindng; kadakilaan* 

REaLEGRARSE. V, r. Magdanas 
ng di pangkaraniwang tuw^. 

REALIDAD, f. Katunayan. 

REALIZABLE. adj. Maisasagawd. 

REALIZACI6N. f. PagsasagawA. 

REALIZAR. V. a. IsagawA ang 
ia^ng bagay. || Gom Ipagbili 
ang mga kalakal sa mababang 
halagd upang maging salapt sa 
madaling panah6n. II v. r. Ma- 
isttKawd ang isdng bagay, 

REALZAR. V. a. Itads ang is^ng 
bagay ng higft sa dati. || Pa 
umbukin ang palarauti sa iba 
baw. M fig' Padakilain. || v. r. 
Tumads ng higlt sa dati ang 
isdng bagay. |j v r. Qmumb6k 
ang palamuti sa ibabaw. H v, r, 
fig. Madakil^. 

REANIMAR. V. a. Palakaein. II 
Patapangin; buhayin ang lc6b, 
H V. r. Lumakis. R Tumapang; 
mabuhay ang loob. 



REaN 
REANUDAR. v. a. fig. Ulitin 

ang kasunduan, pagaaral, gaw4 

6 paguusap na natigil. || v. r. 

Maulit 6 magpanibagong muU. 
REAPAREGER. v. n. LumitSw 

6 paiiitang muli. 
REAPARieiON. f. Paglitdw na 

muli. 
REAPREGIAR. v. a. Halagahdng 

mult. II Magbigdy ng panibagong 

halagd sa isdng bagay. 
REAPRETAR. v. a. Higpitlng 

muli, y Higpiting mabuti. 
REARAR. V. a. Araruhing mult, 
REATAR. V. a. Taliang mult. | 

Taliang mahigpit. 
REAYENTAR. v. a. Pahanginang 

mult ang ieang bagay. 
REBAJA f Bawas. 
REBAJABLE. adj. Mababawasan. 
REBAJAR. V. a. Bawasan ang 

halag^ ng isj|ng bagay. || fig. 

Pagpakumbabain ; pangayupapa- 

in. II V. r. fig. Magpakumba- 

ba; mangayupap^. 
REBAJ0. m. Sabak. 
REBaLAJE. m. Agos ng tubig. 

II Uliuli ng agos. 
REBANADA. f. Hiwang manipla, 

malapad at pahabS. ng isgng ba* 

gay, 6 tinapay. 
REBANAR. v. a. Hfwain ng ma- 

nipis, malapad at pahab& ang 

isdng bagay. 
REBANO. m, Kawan ng mga 

alagang hayop. || Katipunan ng 

raga binyagang may sinusundd 

na 'iB&ng pun6. 
REBATE. m. Pagsasagupaang 

mull; pagaaway. || fig. Pagtatalo. 






:f*, . ,:.-.„?J„., -. L-ii- '&'iit^' 



'i.<'-AL 






452 — 



REBA 
REBATIR. V, a. Sagupaia ang 

Iskk&s ng iB&ng tao. li MaglabaDg 

mult H MaglabaDg oaabuti* | 

Tutulao; paogatuwiraDao. 
REBELARSE. v. r. Maghimag- 

sfk; magab^. 
REBELDE. adj. y s Naghihimag- 

sfi£; nagaalsd. || Suwall. 
REBELDiA, f. Pagkasuwall; ka- 

suwaildn. ^ For. Dl paghard,p 

Dg sakddl 6 kalaban sa oras Dg 

paglilitis. 
REBELI6N. f. Paghihimagslk. 
REBLANDEGER. v. a. Palam- 

butln aDg isdog bagay. il v. r. 

Lumamb6t. 
REBLANDEeiMIENTO- m, Pag- 

papalambdt; paglamDdt. 
REBOSAR. V. n, Umapaw. |] 

fig. Sumaganang tuto6 ang is^ug 

bagay. 
REBOZAR. V, a. Takpang halos 

ang buting mukhfi ng kumot [| 

Balutin ang ulam sa itl6g, ha- 

rena, pul6t at ibp. n v, r. Ma- 

takpdn halos ang buiiag mukh^ 

ng kumot. 
RBBOZO. m- Pagtataklpsa muk 

h& Dg kumot. li fig. Pagkukun- 

wart. II De rebozo, m. adv. fig. 

Pakublf; palihim. || Sinrebozo. 

m, adv. fig. Tapatan. 
REBUSOA. f. Pagsisiyasat 6 pag. 

haoap ng buong iogat. || fig. 

Pinagpilian. 
REBUSGAR. v. a. Siyasatin 6 

hanapin ng buong ingat. | fig. 

Magisip ng paraan upang maka- 

ahon sa kumundy. 



RECA 

REGABAR. v. a. Tamubln; ma- 
suodiin sa hiling 6 pakiusap 
ang ninanas^. 

REGaDO. m. Pasabi; katugu- 
nang ipinadadaid sa ibd, |1 Al^- 
ala sa pagmamahal 6 giliw na 
taula^ sa isang tao. j| Kaio6b; 
alay. || Katiounan ng mga bagay 
na kailangan sa pangawA ng 
anemang; sangkdp. || Pagiingat. 

REGAER. V. n. Mahulog na mu- 
li. II Mabinat. || Mahulog na mulj 
sa dating masBmang hilig, pag- 
kakamali at ibp 

REGAIDA, f . Pagkahulog na muli. 
II Pagkabinat. 

REGALGAR. v. a, lakmd; hig- 
pitang mabuti. || Siksikiog ma- 
buti II fig. Ipagbadyd,ng mahi- 
nab6n at buong gar^ ang isd^ng 
pangungusap upang maunawaang 
raabuti ang tagldy na kahulugdng 
ihig sabihin. 

RECALCITAR. V. n. Umurong; 
magbalik. II fig. Sumuw^y. 

REGALENTAR. V, a. Painiting 
mult. II Painiting tutoo. II v. r. 
Maginit na tutoo. 

REOAMARA. f. Silld na taguan 
ng mga damlt at hiy^s. 

REGAMBIAR. V. a. Magpallt na 
mult. 

REGAMBIO. m. Pagpapalit na 

mult. 
RECANCANILLA. f. fam. Pag- 
pipildypilayan ng mga bati. 






' V,.& , 



3^^ 



— 453 
RECA 
REGAPAGITAR v. a. Alalahanir; 

sariwrt'n ^a alaala ang isang b» 

gay, II V. n. Samariwa sa ala 

a'a ans; isang bhgay 
EEGARGAR v. a. Ipasdng mu i. 
I-II Dagdagdn ang pasan. || For. 

Dagdagan ang parusa ug isdug 

salarln . 
REGARGO. m. Pa^^aning mul! 6 

pagdaragddg ng pasaniL. II For. 

Pagdaragddg ng parusa sa sala- 

rfn. H Med, PagtiDdi ng lagnat. 
REGATADO DA a1j. Maingat. 

II Mnhiotiin. 
REGATAR. V. a. Ipagllhim. || 

V. r. Malihim. 
REGATO. m. la^at. || Kihinhi 

n^D. 
RECn.UDACl6N. f. Paniningil; 

paglilikom ng salapt. 
RECAUDADOR m. Maniningil; 

mangiilikom ng saia t. 
REGAUDAR. v a. ManiDgH; 

lumikora ng sala^t. 
RECAVAR. V. a. Hukaying muli. 
REGELAR, v, a. Katakutan; pag 

hinalaaa. II v. r Matakot. 
RECELO. m T^kot; hinaU. 
RECELOSO, SA. adj, Matataku- 

tiu; mapaghinala. 
REOEPeiON. f. P.gtanggdp- 
REGEPTAeULO. m. Sisidldn. 
REGEPTAR. v a. i^or. Ikanlong 

6 pagtakpdn ang mga salarln 6 

mga bagay na ipiuagkakasala || 

Tanggapin; kupkupln. | v. r. 

Paamp^a. 
REGETA. f. Hatol ng mangga- 

gamot. 
REeiBIDOR; RA. adi, y s. Tu- 



REGI 

matanggdp. II m. Tagatanggdp 

sa pint6. 
RECIBIMIENTO. m. Pagtanggdp. 

I Pag^alubong. 
REGIBIR. V. a. Tanggapin. | 

Tumanggdp 6 sumahod. H Salu- 

bungin ang panauhin. | ?. r, 

Tumanggap ng katibayan sa pi- 

naearalan. 
REGIBO. m. Pagtanggdp. || Kati- 

bayan ng pagkatanggd.p ng isdng 

bagay. 
REClfirf. adv. t. Hindi pa nata- 

tagaldn; bago. * 

REGIENTE, adj. Sariwi; bago 

pa iamang. 
REGINTO. m. Kaluangang nasa 

lo6b ng isang po6k. 
REGIO, CIA. adj. Malakds. n 

Matab&. || Matulin; maliksi. 
REeiPIENTE. adj, Tumatanggdp. 

y m. Ssidldn. 
RECiPROCO. CA. adj. Kapuwi 

tumatanggdp. 
REeiTAR, V. a. Magsalaysdy 6 

magbigkds n^ malakd^ ng isdng 

taiumpatl, tul& at ibp. 

RECLAMACI6N. f. Pagtutol: 
paghinging pilit ayon sa matu<* 
wfd. 

REGLAMAR. V n. Huwdg pu- 
mayae; tumutul sa salit& 6 su- 
la^ II V. a. Hinglng pilit ng 
ayon sa matuwld ang isdng 
bagay. 

REGLAMO. m. Ibong pangatt. II 
Pagtawag sa is^ng tao. II For^ 
Paghinging pilit ng ayon sa ma*' 
tuwid ng isdog bagay. 



£^itite«tet.-;.'. .l.i /.«.i. d.-L.:.. hA .„,' 



:k . 1. %:* r4 : v: .: w}J.:,.:M^' 'Bl 'MJ^ 



_ 4 
RECL 
REGLINAR. v. a. I3andfg; ihilig 
II Isaaddl ang isaog bagay ^a 
ibd. H V. r, Saaiandig; hunai 

lig. 
REGLINATORIO. m. Sandgan. 

tl Luhurdin. 
REGLUIR. V. a. Piitla; ibilang 

cA. II V. r. Mapiit; mabilanggd 
REGLUSION. f. Pagkukuloog ng 

kus^ 6 sapilitan. \\ Bilangguan. 
REGOBRAR. V. a. Mikuhang 

DDiull; mabawi. l! v. r. Maka- 

bawL 1 MahimaRmasdn; pagsa- 

ul|.ng malay. 
REGOBRO. m. Pagkakuhang muU 

6 pagkabawi. 
RECOCER. V. a, Lutuing muli. 
II Lutuing mabuti ang isang 

bagay. || v. r Malutong mabuti. 
RECODO. m. Lik6 ng daan. ilog 

at ibp. 
REGOGER. V. a. Makuhang muU. 
H Paapisanin 6 tipunm ang mga 

tao 6 bagay na nagkakatiwal^g. 
u Mamitds ng mga bungang. 

kahoy. II Ampunin. II Kulungin 

ang isdng tao dahil sa nasiwaan 

Q| bait. II V. r. Magtagd 6 mag- 

kubll ea isdng po6k. || Uooilag sa 

pakikiharSp sa kapuw^. i Mag 

pahingd 6 matulog^ 
REGOLAR. V. a. Salaing muil 
BBC0LECCl6N. f. Pagpipisan; 

pagtitipon. II Pdmimitds 6 pag. 

ani n| mga bungang halaman.|| 

Paniningil. 
RBCOLECTAR, v. a. Anihm ang 

mga bungang halaman. 
RECOLECTOR. m. Mtamingil. 
REGOMENDABLE. adj, Kara- 



54 - 

RECO 

Datdnpat ihabilin 6 mahalfa. 
REC0MENDACi6N. f. Paghaha- 

bihn H Habii>n 6 pakiusap. 
REGOMENDAR. v. a. Ihabilin. 
REGOMPENSA. f. Pagganting 

pal^ il Gantingpal^; upa. 
REeOMPENSAR. v. a. Ganti- 

hioa palli. || Upahan 
REGOMPONER. v. a, Ayusing 

muii. 
REGOMPOSieiON. f Pagaayos 

na mull. 
RECONCENTRACI6n. f. Pagti. 

tipon sa gitn&. 
RECONCENTRAR. v. a, Ipasok; 

ipagitn^ ang ig&ng bagay sa iba. 

I! Tipunin sa is^ng po6k na pi. 

nakagituS,, arg mga tao 6 bagay 

na tiwatiwaldg. | v. r. Gu- 

mitnA. H v. r. fig. Tumaos sa 

lo6b. 
REC0NCILIACI6n. f. Pagpapa. 

kasnnd^ o pagkaka8und6. 
REC0NCILIAR v. a. Papagka- 

sunduin ang nagkakagalit. | 

V. r. Magkasund6. ^ v. r. Ipag- 

kumpis^l ang ilang mga salang 

maga^n na nalimutan sa unang 

pagliukuroplsdl. 
REC6NDIT0, TA. adj. Tutoong 

tag6, lihim at kubli. 
REC0N0CER. V. r Kilalanin; 

siya^Bating maigi. |j Halungkatin; 

halughugin. H Itangi sa iba. || 

V. r. Makilala aog isdng bagay 

dahil sa mga tand^ng tagldy. || 

V. r, Kumilala sa pagkakamali. 
REC0N0CID0, DA. p. p. ng Re- 

eonoeer. || adj. Kumikilala ng 

utang na Io6b. 



455 



RECO 
REGONSTRUIR v. a. Itayd 6 

itatag na muii. 
REGONTAR. V. a. BilaDgin 6 

saysftyinji muli. 
REeOPILAdON, f Pagtitipon 

6 pap;«a-ama ng ibd,*t ibdag ba- 

a9v. 
REGOPILAR. V a. T'punin 6 

pagsamasamahin aag ibd't ibdng 

ba«ay. 
REGORDABLE. adj. Manayaya- 

yar na maalaald. || Dapat ala- 

lahanin. 
REC0RDACI6n. f. Pagguoita 

sa is^Dg bagay. || A^aala. 
REeORDAR V. H. Alalahanin 

ana i^^ng baeay. || v. n. Ma 

alaala. || Ipaalaala. |j v. n. fig. 

Gisingin ang natutulog. || v. r 

fig. Magisiog. 
REC0RDATIV0, VA. adj Nag- 

papaalaala. 
REeORDATORIO. m. Paalaala 
REGORRER. V. a. Libutin. | 

Halughugin ang isdng po6k upang 

Tnasum^)ungdn ang hinahanap. li 

Paraanan ng basa ang sulat. II 

V. n. Lumapit 6 pakupk6p. 
REGORTAR. v. a. Putuian ng 

labis. II Tabasin 
REGORTE. m. Pagputol ng labis. 

II Pagtabas. || pl. Pinagputulan. 
REGOSTAR. v. a. Isandig. || v. r. 

StHnandiir. 
RECOVECO, m. Likolikd ng 

daan 6 sap^. || fig. Pagpapaiik- 

wdtlikw^t na ginagawd ng isdng 

tao upang matamd ang isdng 

layunin. 
RECREACI6N. f. Pagliiibang 6 



RECR 

pagkalib^ng. || Pagliliwallw,' 
RECREAR. V. a. Libangin; ali- 

win. II V. r. Maglibdng; mag- 

a^w. 
REGREO. m. Paglilibane; pag- 

aaliw. II Po6k na libangan. 
RECTIFICaCi6N. f. Pagtutuwid 

ng malt. 
RECTIFICAR. v. a. Ituwid ang 

mali; itumpdk. 
REGTITUD. f. Katuwirdn. II iig, 

Pagkamatuwid, || fig. Katuwiran. 
REGTO, TA. adj. Tuwid. |1 fig. 

Matuwfd. ♦ 

REGUENTO. 

muli. 
REeUERDO, 

Alaaia. 
REeULADA. 
REeULAR. 

fig. y fam. 



m 



Pagbilang na 
m. Paalaala. | pl. 

f. PaguroDg, 
V. n. Umurong. || 
Isuko ng isdng tao 
ang kaniyang palag^y 6 pasiya. 
II V. r. Lumakad ng paur6fig 

RECUPERACI6N. f. Pagbawi 6 
pa^kabawi ng nawal^. 

REeuPERAR. v. a. Bawiin; ma- 
bawi ang nawal^. II v. r. Ma- 
numbalik ang dating isip 6 lak^a. 

RECURRIR. V, n. Lumapit 6 du- 
mul6g sa isdng hukooa 6 may- 
kaoangyarihan upang magsakddl, 
II Pftkupk6p. I! Bumallk ang 'n&ng 
bagay sa pinanggalingan. 

REeURSO. m. Pagdul6g.|| Pag- 
balik sa po6k na pinanggalingan. 
II Kahingiang nasusulat. | pL 
Kayamanan; pagkabuhay. 

RECUSACI6n. f. Hindt pagtang. 
gdp sn isdng bagay. 



. '■Mk^m^.'AidKh.iiMM^A^:*. ,. 



, S'*v..*i' 'ioi^,. t.-^i.i 



'&.. 'd^.. ,:tLm&\k.^..d:>£,2M.& 



— 4 
RECU 
REeuSAR. V. a. Huwdg tai)g- 

gapin ang is^ng bagay 
RECHAZaR. V. a Diigia, || fig. 

Paurun|ia ang kaaway. II fig. 

Tutulan 6 salaosangin aog kapiwa 

sa sinasabi 6 palagd.y. 
RECHINAMIENT0. m. Paglangit- 

ngft. 
REGHINAR. v. a. LuTnangitngit. 
RECHONCHO, CHA adj. Nau 

ukol sa taong naatab& at pan- 

dak. 
RED. f. Lambat. || fig. Si'6 6 

day^. 
RE»ACCI6n. f. Pag8ulat ng 

panukalang batA3, kur6 at ihp. 
II Pasulat^n. 
REDAGTAR. v. a. Sumulat ng 

mga panukalang batds, kur6 at 

ibp. 
REDAGTOR, RA. adj. y s. Su- 

musulat. 
REDAR. V. a. Iha^is ang lambdt 

sa tubig upang mangisdd. 
REDEDOR. m. Paligid. II Al 6 

en rededor. m. adv. Sa pali- 

gidligid. 
REDENCI6n. f. Pagtub6s; pag- 

katub6s. 
REDENTOR, RA. adj. y s. Ma- 

nunubos. 
REDERO, RA. adj. Nauukol sa 

iamb§t. II m. y f. Manggagawii 

ng lambdt. 
REDIMIBLE. adj. Matutub6s. 
REDIMIR. v. a. Tubusln. || Bil- 

hfng mull ang isdng bagay an 

naipagbill na. || v. r. Matub6s, 
RtDITO. m. Pakinabang ng pu- 

bunan. 



56 — 

REDI 
REDITUAR. V. a. Magbigdy ng 

pakinabang. 
REDOBLAR. V, a. Paeibavuhin. 
II Biluktu In. I Ulitie; gawing 

muii ana isdng bagay. 
REDOMADO, DA. adj. Lubhdng 

maingat. 
REDONDEAR. V. a. Bilugin. ll 

V. n. Bumilog; mabilog. 
RE00NDEZ. f. Kabilugan. |j 

Bilo«, 
REDONDO, DA. adj. Mabil®g i| 

fii<. Maliwanag; waldng ligoy. H 

m. fiK. Salapt. 
REDUCCI6N. f. Pagpapaliit 
REDUeiR. V. a. Iballk ang isdng 

bagay pa dati || Paliitin 6 ba- 

wasan. |i Ipagpalit ang kuwalta 

ng iud. II Pa^kiiin ang isang 

talumpat!, salitd at ibp. y Pag- 

hatihatiin ng m&liliit ang isdog 

bagay, I Akitin ang isdng tao 

sa pam^magitan ng mga pali- 

wanag. I! v. r. Magpakahusay 

ng pamumuhay 6 kilos 
REDUNDANCIA. f, Kalabisan 6 

labis na kasaganaan ng alinmdng 

bagay. 
REDUNDAR. V. n. Umapaw; 

lumabis. | Makabuti 6 makasa* 

m^. 
REDUPLICAR. V. a. Pagibayu- 

hin. 11 Ulitin. 
REEDlPie ACI6N . f . Pagtata. 

tag 6 pagtatay6Dg muli ng na- 

sir^. 
REEDflFICAR, v. a, Itatag 6 ita- 

y6ng mult asig nasir^. 
REELIGIR. V. a. Ihaldl na mu- 



— 457 — 



REEM 
REEMCARCAR. v. a. Isakdy na 

mult. 
REEMBOLSAR. v, a. Singilin 

ang ipinautang. II v. r. Masingi^ 

ang ipinautang. 
REEMBOLSO. m. Pagsingil 6 

pagkasingll ng ipinautang. 
REEMPLAZAR v. a Palitdn ng 

kamukh&. || Halinhdn, 
REEMPLAZO. m. PagpapaUt. || 

Paghahalii. | Eahalili. 
REENGUENTRO. m. Pagkaka- 

baoggaan. | Pagsasagup^ ng mga 

kawal na magkaaway. 
REEXAMINAR. v. a. Suliting 

mult. 
REFECTORIO. m. Po6k na ka« 

indn sa mga paaraidn. 
REFERENCIA. f. Pagsasalaysdy 

ng isdng bagay. N Pagkakawaog- 

kt 6 pagkakaukol ng isdng ba- 

gay sa ibd. 
REEERENTE. p. a. ng Reterir. 

Nauukol sa ibdng bagay. 
REEERIR. V. a. Isalaysdy; ipa- 

bayag. |j lukol. | v. r. Mau- 

kol. 
REEINAR. V. a. Dalisayin; lina- 

ngln. II fig. Paghusaying mabu- 

ti ang isdng bagay. 
REFIN0, NA adi- Dalisay. 
REFLEXI6n . f . Pagwawari . 
REFLEXI0NAR. v. a. Wariin 

ang isdag bagay, 
REELUIR. V. n. Umurong 6 ku- 

mati ang tubig. 
REFLUJO. m. Pagkati ng tubig. 
REEORMA. f. Pagbabago ng 

hugis. 
REPORMAR. V. a. Hugising 



REPO 
muli; gawing panibago. | Ibalik 
na mult sa dati. H Ayusin; Ituna- 
p^k. H V. r. Magbago; magpa- 
kahusay. 

REF0RMAT0RI0, RIA. adj. Bu- 
mabago; umaayos. | > . Babay 
ampunan sa mga salarin. 

REFORZAR. v, a, Dagdagdn ang 
lakds. II Palakasin. H Buhayin 
ang lo6b. li v. r. Mabuhay 6 
lu^ak&s ang lo6b. 

REERAn. m. Salawikain:! 

REPREGAR. v, a. Kuskusin; 
hagurin, 

REPREIR. V. a. Mantikaang 
muii. II Mantikaang mabuti. 

REPRENAR. v. a. Supilin ang 
kabayo sa pamanaagitan ng pre~ 
no. II fig. Pigilin; itumpdk, ii 
V. r Magpigil. 

REFRESCAR. v. a. Bawasanang 
init ng is^ng bagay, D Papana- 
riwaiti. || v. n. flg. Magkaro6ng 
iakds. II Magpalamig. || Umin6ni 
ng pangpalamig. || v. r. Mag- 
bawas ang init ng isdng bagay. 

REERESGO. m. Pangpalamlg. 

REPRIEGA. f. Pagaaway; pag- 
sasagupaan. 

REFRIGERACI6W . f , Pagpapa- 
lamlg 6 paglamlg. 

REERIGERAR. v. a. Palamigin; 
bawasan ng init ang isdng bagay. 
y V. r. Lumamig, 

REFRIGERI0. m. Ginhawang 
Qatatam6 sa kalamig&n. ^ fig. 
Ginhawa 6 kaaliwan sa alinm&ng 
kagipitan 6 pagdurusa. K fg. 
Kaunting pagkaing nagsasauUng 
mga lak^s. 

58 



-''im.::il^„ 



.j... ••.<?4k&.44l .iiA's.}#l 



— 458 



REFU 
REFlffERZO, M. Pangpatibay ea 

inilalagdy sa is^ag bagay upang 

magkaroSn ng lalgng iakds. || 

Saklolo 6 tulong. 
REFUGIAR. T. a. Kupkupln ang 

is^Eig tao. il V. r. Pakupk6p; 

magkanl6iig. 
REPUGIO. m. Kupkupan; am- 

punan. 
REFUNFUSAR. V. n. Umangil. 

I Bumuiiiogbuldng» 
REFUNFUNO. m. Pagangil; pag- 

bu uagbulong. 
REP^TaGION. f. Pagsalansdng. 

I Pan^angatuwirang pangsir^ sa 

mga matuwid ng kalaban. 
R£FUTAR. Y. a, Salansangin; 

tutuian sa pamamagitan ng mga 

katuwiran ang sinasabi ng ibd- 
REGADERA, f. Pangdillg. 
REGADIO, DfA. adj. Nauukol 

sa lupang madidilig. 
REGALAR. V. a. Ipa«kalo6b ng 

waidng bayad ang isdng bagay 

sa kapuw^ bilang tand^ ng pag- 

mamahiil 6 utang na lo6b. | 

Suyuln. i Libaagin. 
BSGALO. m. Alay; kalo6b. | 

Pagkain at inumlng dt pangka- 

raniwan at masar^p. | Kagin- 

hawaban. 
EEGALdN, WA. adj. fam, Lu- 

mak! sa ginliawa; layiiw. 
REGASAR. V. n. Magalit. || 

Pumut6k ang baldt ng mga bu- 

ngangkahoy kap^g hin6g na. | 

y. a. fam. Pangusapan, 
REGAllO. m. GaHt;angil. | fam. 

Pangusap. 
REGAfJ6N, NA. adj, y s. fam. 



rega 

Magagalitin. 
REGAR. V. a. Diligln. H fig. 

Wilig^n. 
REGATEAR. v. a. Tawaran ang 

halagd. II Ipagtingl ang mga 

bagay na nabill ng marami. 
REGATEO. m, Pagtawad. | 

Pagtitingt. 
REGATON, NA. adj. Nagblbili 

ng ti igl. II Ptilatawdd. 
RE6AZ0. m. Kandungan. || gi- 

napupunan. 
REGENGIA. f. Pamamahal^. 
REGENTAR. V. a. Pangasiwaan. 
REGieiDA. adj. y a. Nat^y sa 

hari. 
REGieiDIO, m. Pagpatay sa 

hari. 
RfiGIMEN. m. Paraan ng pa- 

mamahal^. 
REGIO, GIA. adj. Nauukol sa 

harl. D fig. Marangdl; dakil^. 
REGION, f. Bayan; po6k. 
REGIR. V. a. Patnugutan; pama- 

halaan. || Patnubayan; samaban. 

II V. n. Umiral. 
REGISTRAR. V. a. Siyasating 

mabuti, H Ifcal&; isulat. | v. r. 

Magpasuiat. 
REGISTRO. m. Pagsisiyasat. t| 

PagtatalA. 1| Pagpapasulat. y 

Talaan. 
REGLA. f. Pamitfk. | Palatun- 

tunan. || Alituntunin. | Pana- 

h6n ng babae. 
REGLAMENTO m. Katipunan ng 

mga tnntuning sinusun6d sa isdng 

kapisanan. 
REGNieOLA, adj. y s, Tubd sa 

is&ng kaharian. 



~ 459 — 



REGO 

REGOeUADO, DA p. p. ng Re- 

gocijar. | adj. Nagbiblgd,y tu- 

w4. H Masayd; matuw^. 
REGOeUAR. V. a. Pasayahla; 

bigydnK tuw^. | v. r. Magaldk. 
REGOGUO. m. Tuw&; galdk, H 

Kilos na nagpapakilala ng kasa 

yahan. 
REGOLDAR. v. n Dumighdy. 
REGRESAR. v, n. Magbalik sa 

pinanaratalingan; umuwt. 
REGRESO, m. PagbabaUk 6 

paguwi. 
REGUELDO. m. Pagdigh^y. | 
REGULAR. adj. Naaayos sa tun. 

tunin. II Katamtaman. | v. a. 

Sukatin at iayos ang isang ba- 

ffay. 
REGULARIZAR, v. a. layos sa 

tuntunin ang isang bagay. 
REHABILITAR. v. a. Ibalik na 

mult ang isdng tao sa dating 

kalagayan. H v. r. Magbalik na 

mult ang isdng tao sa dating 

kalagayan. 
REHACER. V. a. Gawing muU. 
I Isauli sa dati ang nasir^. || 

V. r. Masauli sa dati ang na- 

sir^. |j V. r. Magpanibagong 

lakas. 
REHARTAR. v. a, Busugfng ma- 

buti. II V. r. Mabus6g na ma- 

buti. 
REHfiN. m. Taong nasa kapang- 

yarihan ng mga kaaway bilnng 

saQgI& hanggdng dt nagkakaro6D 

Bg kasunduan sa kapayapaan. 
REHENCHIR. V. a. Papinluglng 

mult ang isdng bagay. || v. r. 

Mamintdg na mult ang ising 



REHE 

bagay. 
REHERIR. V. a. Sugatang muH. 
REHERYIR. v. n. Kumul6ng m«ll. 

II V. n, fig. Magalab ang lo6b 

dabil sa damdamia. H v. a. Pa- 

kululng mult. 
REHOGAR. V. a. Lutuin sa baga 

ang isdng ulam na nilulutd. 
REHUIR. V, a. Ilayd ang Is&ng 

bagay dahil sa taket sa is&sg 

panganib. l| fig. Itakwil ang 

isdag bagay. |1 , v. r. Lumay6; 

umilag, 
REHUNDIR. V. a. Ipakalub6g- 

lub6g ang isdng bagay. || Tu- 

nawin. || fig. Gugulin ng waldng 

pakinabang&n. 
REHUSAR. V. a« TanggihAn; hu- 

wag tanggapln. 
REIDOR; RA. adi. y s. Palata- 



Wa. 



REIMPRIMIR. V. a. LimbaglBg 

muil. 
REINA f. Asawa ng hari. | 

Babaing hari. 
REINADO. m. Paghahari. R 

fig. Kapangyarihan. 
REINAR V. n. Maghari. | Ma- 

kapangyari. | fig. Manafg. 

REINCIDENCIA. f. Paggawdng 
mult ng dating kasalanan; 

REINeiDIR. V. n. Makagaw^iig 
mutt ng dating kasalanan. 

REINO. m, Kabarian. 

REINTEGRAR. v, a, Isauli 6 
bayaran ng gan^p ang ts&ng ba* 
gay. I V. r. Mabawing lakit 
ang mwal&. 



460 — 



REIN 
REINTIGRO. m. Pagsasauli 6 

pagbabayad ng gasdp sa isdng 

bagay. 11 Pagkabawing lahdt ng 

nawaiS. 
REIR. V. n. y r. Tumawa. || 

{ig* Manglibal^. H y. a. Pagta- 

wanAn. 
REITERAGION. f. Pagulit. 
REITERAR. v. a. Gawing muU; 

ulitin. (I V. r. Magawang muU; 

maulit, 
REIVINDICACI6N. f. Pagbawi. 
REIVINDICAR. v. a. For. Ba- 

wiin, 
R1JA. f. Saldng bakal, 
REjaVENECER, v. a. Pabatain; 

bigy^n ang is&ng tao n% lakas 

na katutubd sa kabinataan. U 

V. n. y r. Bumat^; magkaro6ng 

lakds na katutubd sa kabina- 

taaoi. 
RELACI6n. f. Pagsasalaysay. || 

Pagkakaayos ng isdng bagay sa 

ibd. II pl. Pakikitungo; pagki- 

kilala. 
RELAGIONAR. V. a. Magsalay- 

B&Y Bi is^ng pangyayari. D 

layos ang mga tao 6 bagay. fl 

V. f. Magkaayos. 
RELAJACI6N. f. Pagpapahina; 

pagpapalamb6t. || Panghihinst; 

panglalamb6t. || Lusl6s. 
RELAJaR. t. a. Paoghinain; pa 

lambutin. | v. r. Manghinit; 

manglaiiibdt. 
RELAMER. v. a. Himuring mull. 

I V. r. Pakahimudhimurin ng 

dill^ aag oguso't labi. 
RELAMPAGO. m. Kidlit. 



RELA 
RELAMPAGUEAR. V. n. Kumid* 

Idt. II fig. Magsabog ng liwa* 

nag. 
RELAMPAGUEO. m. Pagkidldt- 
RELAPSO, SA. adj. y s. Nahulog. 

na mult sa kasalanang pinagsi- 

sihan na. 
RELATAR. v. a. Magsalays^y. 
RELATIYO, VA. adj. Nauukol 

sa is^ng bagay. || Hindi gandp. 
RELATO. m. Pagsasalaysdy. 
RELATOR, RA. adj. y s. Nag- 

sasalaysdy ng isang bagay. 
RELEER. V. a. Basahing mult. 
RELEVACI6n. f. Paghahalili. 
RELEVAR. V. a. Alis^n ng pasdn 

6 tuagk6l. II Saklolohan. II Pa- 

waldng sala; patawarin. || fig. 

Padakilaiu. | Halinhdn. 
RELEVO. m. Paghahalili. || 

Kawal na kahalili, 
RELIEVE. f. Pamuting nakaa- 

ngdt sa ibabaw. 
RELIGION. f. Pananampalataya 

sa Di}6s. 
RELIMAR. V. a. Kikiling mult. 
RELIMPIAR. V. a. Linising mult. 

II Pakalinisin. || v. r. Malinis 

na mult. 
RELINGHAR. v. n. Humuni ang 

kabayo . 
RELINCHO. m. Huni n| kaba- 

yo. 
RELOJ. m. Oras^n. 
RELOJERfA. f. Kaalamdn sa 

paggawi ng orag^n. H Panga- 

ngalakal ni orasdn. || Pakumpu- 

nihan 6 tindabaii ng orasdn. 



— 461 
RELO 
RELOJERO. nri. Ang manggaga- 

w^ 6 nai^titindd, ng orasdn, 
RELUeiR. V. n, Kumi4dp. li 

Magningning. 
RELUMBRAR. \. n. Magliwa- 

nag oa mabuti. 
RELUMBRE. m. Pagiliwanag 

na mabuti' 
RELUMBROSO. SA. adj. Mali 

wanag na mabuti. 
RELLENAR. v. a. Pakapunuin 

ang i5>dng bagay 
RELLENO, NA. adj, PuDtingpun6 

|j m. Tinadtdd na kart eng 

ipinapalo6b sa bituka, man6k 

at ibp. 
REMAGHAR. v. a PulpuHn 6 

ibalukt6t ang dulo iig pakong 

nakatag63 upang huwdg mabu 

not. 
REMAGHE. m. Pagbalukt6t ng 

dulo ng pakong nakatag6s upang 

huwag mabunot. 
REMANEGER- V. n. Pakitang 

muli na di inaakal^, 
REMANENTE. m. Labis ng 

isang bagay. 
REMAR. V. n, Gumaod 6 sumag- 

wdn. 
REMATAR. v. a. Tapusin ang 

isdng bagay. || Alisdng patuiu- 

yan ng buhay ang tao 6 hayop 

na nasa pagkamat^y. U v. n. 

Matapos. | v. r. Mawal& 6 ma* 

sir^ ang isdng bagay, 
REMATE. m. Wakds 6 dulo ng 

isaug bagay. || Huling halagd sa 

pagbibiii sa madlft 6 almoLeda. 
REMEGER. v. a. Uguying wa- 

i^n|; lub^y ang isdng b ^ 



REME 

V. r. UmuKoy ng wal^eg lutdy 

ang iFdng bagay. 
REMEDAR. v. a. Gagarin. 
REMEDIAR. V. a. Lunasan. | 

Sakl. lohan. || Iligtds sa panganib. 
REMEDIO. m, Lunas. 
REMEDIR. V. a. Sukating mult. 
REMEDO. m, Paggagdd. 
REMEMORAR. v. a. Ipaalaala. 
REMENDAR. v. a. Tagpiaa.; {| 

Ayusin. 
REMENDON, NA. adj. y s. Ma- 

nanagpt. 
REMERO, RA. m. y f. Mangaga- 

gaod 6 mananagw^a. 
REMESA, f . Pagoapadald sa ib^ng 

po6k ng isdng bagay. 
REMESAR. V. a. Bunuting ma- 

dalds ang balbas 6 buh6k. |1 

Gom. Magpadald ng salapt 6 

knlakal. 
REMES6N- m. Pagbunot ag 

buh6k 6 balbas. | Tipon ng 

buh6k na binubunot, 
REMETER. V a. Iso6t na mult. 

I IpakaIodblo6b. 
REMIENDO. m. Tagpt. || fig. 

Dagddg. 
REMINISCENCIA. f. Paggiit sa 

gunit^ ng bagay na nakaraan. 
REMISIBLE. adj. Maipadadald. 

y Mapatatawad. 
RIMISION. f. agpapadald. || 

Pagpapatawad. 
REMITENTE. p. a. ng Remitir. 

8. Ang nagpapadald. 
REMITIR. V. a. IpadaU. II Pa- 

tawarin. 
REMO. m. Gaod; sagwdn. 



~ 462 



REMO 
REMOeidN. f. Paglilipat ng is&Dg 

bagay sa ib^ag pook. H P**gli 

pat. 
REMOJAR. V. a. Basalag muU; 

ibabad. 
REMOJO. m. Pagbababad sa 

tubig ng isdng bagay. 
REMOLGAR. v. a, Hilahin ang 

isdng sasakydngdagat 6 ib^ag 

bagay sa ibabaw ng tubig. 
REMOLER. V. a. Ligising ma- 

buti ang isd,ng bagay. 
REMOLINEAR. v. a. Pa nugin 

ang is^ng bagay na parang ipo- 

ipo, II V. r. Maguliull 
REMOLINO, m. Ipoipo; uliuli, 

II Puy6 ng buh6k. 
REMOLdN, NA. adj. y s. Ta- 

mdd at aydw gumaw&. 
REMOLQUE. m. Paghila 6 pag- 

akay sa sasakydngdagat 6 bagay 

sa ibabaw ng tubig. 
REMORDER. v. a. Kagating 

muli; pagkakagatin. | fig. Ba- 

lisahin ang lo6b. | v. r. Ma- 

balisa ang lo6b, 
REMORDIMIESTO. m. Balisa 

nS lG6b. 
REMOTO, TA. adj. Malayd. i 

fig. Maliwag na mangyari. 
REMOYER. V. a. Ibago ng kU 

nalalagy^n ang isgng bagay. tt 

Alisiu ang nakasasagabah R 

Haluin. tl Alisin ang is^ng tao 

ea kaniydng tungkulin. K v. r. 

Mabago sa kinalalagydn ang 

\sim bagay. 
REMPUJAR. V. a- fam. Itulak. 
REMPUJ6N. si^. fam. Tulak. 
REMUDA, f. Paghahalili; pagha 



REMU 

lili. R Eatipunan ng damit na 

bihisan. 
REMUDAR. V. a. Ihalili. H v. r 

Mahalili. 
REMUNERACI6n. f. Pagganti. 
REMUNERAR. v. a. Gantihin; 

pagbayaran. 
RENACER v. n. Sumilang 6 tu- 

muboDg muli. 
RENAeiMlENTO. m. Pagsilang 

6 pagtubong muU. 
RENACUAJ0. m. Kitlkiti, | 

fig. y fam. Taong maiiit at ha- 

mak. 
RENOILLA. f. Alitan. 
RENGILLOSO, SA. adj. Mahilig 

sa pakikipagkagalit. 
RENCO. CA. adj. Tingk6d. 
RENCOR. m. Pagtatanim sa 

lo6b. 

RENGOROSO, SA. adj. Nagta- 
taoim sa lo6b. 

RENDICI6n> f. Pagpapasukd; 
pagsukd. ii Pakinabang 6 tubd. 

RENDUA. f. Bitdk; puang. 

RENDIMIENTO. m. Pagsukd; 
pagod. I Pagsun6d; kapakumba- 
baan. | Pakinabang 6 tubd^ 

RENDIR V. a. Pasukuin ang ka- 
away, [| Ibigay sa isdng tao aag 
nauukol 6 isauii ang kinuha sa 
kaniyd. H Bigydn ng kapakina- 
bangdn ang isdng bagay. || Pa- 
gurin. H V. r. Sumukd. | v. r. 
Mahapd. 

RENEGAR. v. a. Pakatanggihdn 
ang isdng bagay« il Itakwii; ka- 
suklam4n. I fig. y fana. Tunga- 
yawin ang kapuw&. 



~ 463 — 



RENG 

RENGLON. m Talat^. H pl. fi«. 
y fatn. AliamdDg sulat 6 lim- 
bdg. 

RENOMBRADO, DA, adj, Ban- 
t6g; balit^t. 

RENOMBRE. m. A^elyido 6 sa^ 
rilinip; pamaadt || K^bantugan. 

REN0VACI6N. f. Pa^babago 6 
paekabago. 

RENOYAR. V. a. Gawlng parang 
bago aog isdai? bagay 6 ibalik: 
ang isdng bagay s*^ dating ka- 
lagayaa.1 | Ipagpatuloy ang isaag 
bagay na natiail. ii HalinhdD 
ang isdng bai^H^y. || Palit^n ng 
bag:) ang is^ng bagay iia lumi. 
II liathalang mui!. |j v. r. Ma 

baSO. 

RENQUEAR. v, n, Tumingk6d. 
RENTA. f. Pakinabanpr na na- 

tatano ta6nta6n sa isdng basay. 
II Bayad ng isaag namumuwi- 

san 6 nangungupahaL. 
RENUENeiA. f. Pagtangging ipi. 

namamalas sa paggawd ng isang 

bagay. 
RENUEYO. m. Usb^ng; supllng. 

I Pagbabago. 

RENUNGIA. f. Pagtanggi sa is^ng 
bagay. H Paghibitiw 6 kusang 
pagpapabay^ sa isdng bagay na 
inaar}. 

RENUNGIAR. v. a. Ipaubayang 
kusd. ang is^ng bagay. || Tang 

12 gihdn. II Huwdg pahalagahdo; 
iwan. 

RlUlR. V. n. MakipagkagaKt; 
makipagaway. | v. a. Pangusa- 
pan ang is^ng tao; tangaan. 



REOJ 

REO eom. SalariQ.||Ang nasasak- 
ddl. 

REOJO. (M rar de) fr3. Tumingin 
ng panakaw, tl fig. Umirap. 

REPARAGION f. Pagaayos; pag- 
huhusay sa sira ng isdng bagay. 

REPARAR. V. a. Ayusin ang siri 
Dg isdag bagay. || Ma^ddng ma- 
buti; pansinln. II isalo6b; bulay- 
bulayin. || I a y o s. || Sanggahin. (1 
Lunasan 6 iiagan ang isdng pa- 
nganib 6 kapinsalaan. II Papana- 
ullin ang lakds. || v. n. Humiat6 
sa isaug po6k. || v, r. Magpigil 
ng lo6b. 

REPaRO. m. Pagsasauli sa dati. 
il Pansin sa isdng bagay. || Alin- 
langan 

REPARTICi6N, f. Pagmumud- 
m6d; pamamahagi. 

REPARTIDOR, RA. adj. y s. 
Nagmumudm6d 6 namamahagi 

REPARTIMIENTO. m. Pagbaba- 

hagi. 
REPARTIR. V. a. Imudm6d 6 ipa- 

mabhKi.ll Paghatihatlin. 
REPARTO. m. Pagbabahagi. 
REPaSAR. V. a. Magdadng mult 

sa isdng po6k.. || Tingndn 6 siya- 

sating muli ang isdng bagay. | 

Paraanang mult ng basg ang na- 

pagaralan na. 
REPATRIAdON. f. Pagpapauwt 

6 pa«uwt sa kaoiyinse bayan. 
REPATRIaR. V. a. Pauwiin sa 

kaniydng bayan, ||v. n. y r. 

Umuwt sa kaniy^ng bayan. 
REPELAR. V. a. Sabunutan 6 bu- 

nutinangbuh6k.S Putulan ngdulo 

ang mga damd. H ^is* Alis&ni 

bawa^aa. 



— 464 
REPE 
REPELER. V, a. Iwaksi ng bigl^ 

6 malakd,s ang isd,ng bagay. || 

Sumanglii ang Is^ng palagay. 
REPELON. m. Pagsabunot sa 

buh6k, 
REPENTE- m. fam. Galaw na 

bigl4 ng m|a tao 6 hayop. 11 

De repente- m. adv. Bigldng 

biglft; kaginsaginsa. 
REPENTINO, NA. adj. Madali; 

bigl^. 
REPESAR. V. a. Timbanglag 

rauli ang isdng bagay. 
REPETICI6n. f. Pagulit 6 pag 

kauiit, 
REPETIR. V. a. Ulitin. lj v. r- 

Maulit. 
REPICAR. V, a. TadtariDg ma 

buti ang isdng bagay. 1| Pihitin 

ang kampan^. {| Durumg muii. 
REPIQUE. m. Pagpihit ng kam- 

pan^, 
REPLETO, TA. adj. Puntingpund 
RfiPLICA. f. Pagtug6n, |i Pakli. 
REPLI<5aR. V. n. y a. Tumug6n; 

man|atuwiran. 
REPLIC6n, NA. adj. y s. Ma- 

sagutin. 
REPONER. V. a. Hw&y m mult. 

I Halinhdn. || Pumakli; tumu- 

tol. II V. r. Mabalik ang dating 

lak^s 6 kayamanan, 
KEPORTAeiON. f. Katiwasaydn; 

hinahon. 
REPORTAR. V, a. Pigilin 6 pa- 

lubayln ang sigabo ng damda- 

min. I Kamt^n; masundufin. || 

Magtaglay. || v. r. Magpigil ng 

lodb. 
REPOSADO, DA. p p. Dg Re- 



REPO 

posar. H adj. Matiwasdy; mata- 

himik. 
REPOSAR. V. n. Magpahingd || 

Tumahimik; humimld,y. |i v. n. y 

r. Mali^'lng, || v, r. Tumining. 
REPOSIGION. f. Paglalag^y 6 

pa(!:kalagav na muli. 
REPOSO, m. Pagpapahingd, \\ 

Ka^ahimikan. 
REPRENDER. v. a, Pangusapan 

6 paKsabihnn sa p«gkakaraa!l 
REPRENSIBLE. adj. Karapat- 

dapat paneusapan. 
REPRENSION, f. Pangusap. 
REPRENSOR RA adj y s. Na- 

ngungusap sa namamalt. 
REPRESALIA. f. Pagsamsdm ng 

kaaway sa mga kayamanan ng 

isa^'g banpdng kadigro&. 
REPRESENTAGION. f. Pagpa- 

paalaaia. || Paghardp, II Kapang- 

yarihan, karangalan, katangian 

ng isAng tao. || Katipunan ng 

mga taong kumakatawd,n sa isang 

kaoisanan. 
REPRESENTANTE. p a. ng Re- 

presentar, 1 eom. Kinatawdn. 
REPRESENTAR. v. a. Ipaalaala 

ang is^ng bagay. || Ipahayag. || 

Kumatawdn eaisdngtao. || Ma- 

glng iarawan 6 sagisag ng isdng 

baKay. 
REPRIMIR. V. a. Pigilin. II 

V. r. Magpigil. 
REPROBAR. V. a. Huwdg maga- 

)ingfn; masamaln. 
R£PR0B0, BA. adj. y s. Pina- 

rurusahan sa ap6y na walAng 

katapus^n. 
REPROGHaR. V. a. Talampa- 

kin 6 pamukbadn. H Huwdg ma- 

galin|fn. 



— 465 — 



REPR 
REPROGHE. m. Pagpapamukh& 

II PaDgungusap na dl minama- 

galing. 
REPRODUeiR. V. a. Likhaing 

mult 6 gawing panibaao. || Si- 

piin. [| V. r. Malikh4tig mull. 
REPTIL. m. ZooL Hayop na 

waldng pad at tiy^n ang igina* 

gapang sa lup^. 
REPUDIAGION. f. Pagpapaba- 

yang kus^ sa isdng bagay. 
REPUDIAR. V. a. Itakwil ang, 

asawang tunay. || Ipaubayang 

kusd, ang is^ng bagay. 
REPUDIO. m. Pagtatakwil sa 

asawang tunay, 
REPUDRIR. V, a. Buluking md- 

buti, II V. r. Mabulok na ma- 

buti. il V. r. fig. y fam. Mag- 

ngitngit ang lo6b dahil sa dt 

paghahaydg ng dinaramdam 6 

pighati. 
REPUGNANdA. f. Pagkakasa 

iungd.t ng daiawd,ng bagay. H 

Kamuhidn sa mga iiagay 6 tao. 
REPUGNANTE. adj. Nakamu- 

muhl; nakaausukldm, 
REPUGNAR. V. a. Masalungdt 

ang is^og bagay sa ibd. H Tu- 

tulan ang is^ng bagay. |j Ka- 

muhidn. || Gawln ng matamlay 

ang |o6b ang is^ng bagay. 
REPULGAR: v, a. Maglilip. || 

fig. Matulog. 
REPULGO. m. Lilip. 
REPULSA. f. Pdgtakwll 6 pag- 

tanggi sa hinihingt. 
REPULSAR V. a. Itakwil 6 pa- 

wal^ng halagd ang isgng bagay; 

tanggihdn ang hinihingt. 



REPU 

REPUTACi6n. f, Kabentugan. 

REPUTAR. T.a. Halagah6n; ba- 
tulan 6 pagukulan ng kurd ang 
kalagayan 6 uri ng isdng tao 6 
bagay, 

REOUEBRAR. v. a. Basaging 

mult ng maliliit ang mga bahaging 
basd,g na. | fig. Purihin ang; 
isan^ babae upang panuyuan. 
REQUERIR. V. a. Ipatalastds ang 
isdng bagay. || Siyasatin ang 
kalagayan ng isdng bagay. || 
Kailanganin ang isdng bagay. 11 
Maghaydg ang isdng tao ng ka- 
niy4ng nas^ 6 pagsintJt. || Ibu- 

REQUIEBRO. m. Pagbasag na 

mult ng basdg na. |I Salitdng 

panunuyd sa babae. 
REQUISA, f. Pagkapkdp 6 pag- 

halugh6g. 
REQUISAR. V. a. Kapkapdn 6 

halughugin. 

REQUISIT0. m. Kabagaydng 
kailangan sa isdng bagay, 

RES. m. Alinmdng hayop na 
apat ang pa&- 

RESARGIR V. a. Pagbayaran 6 
bigy^n ng katapdt ang is^ng 
sirk 6 kapinsalaan. || Tag^idn; 
husaying panibago. 

RESBALADERO, RA. adj. Naka- 
duduMs. ii m. Po6k na madu- 
lAs. 

RESBALADIZO, ZA. adj. Ma- 

dnl&B. II NakaduduUs. 

RESBALADURA. f. Bak&s na 

kinadulasdn. 

59 



466 — 



RESB 
RESBALAR. v. n, Magdulds. l| 

V. n. fig. Makapagsalitd 6 ma- 

kagaw^ ng walang ingat at dt 

iniisip. || v. r. MaduUs. 
RESBALON. m. PagduWs 6 psg- 

kadulds. 
RESBALOSO, SA. adj. MaduMs. 
RESGATAR. v. a. Tubusln. || 

Ipagpalit ang gint6 at ibdng 

bagay na mahalag^ sa karaniwang 

mga kalakal. II fig. Palayain sa 

paggaw^. 
RESGATE. m. Pagtub6s. i Sala- 

ping itinutub6s. 
RESeiNDlR. V. a. PawaUng bi- 

s4 aiig isdng kasunduan, kasu- 

latan at ibp. 
RESeiSION. f. Pagpapawal^ng 

bisl^ sa is^ng kasunduan, kasu- 

latan at ibp. 
RESEGAR: V. a. Patuyufng ma- 

buti. I V. r. Matuy6ng mabuti. 
RESEGO, CA. adj. Napakatuyd. 
RESEMBRAR. v. a. Pagtamndng 

mull. 
RESENTIMIENTO. m. Pagda- 

ramddm; pagdadaldng galit. 
RESENTIRSE. v. r. Magaimu- 

ling manghin^ 6 damdamin ang 

isdngbagay. g fig. Magdamddm; 

magalit. 
RESERVA. f. Paglalaan ng isdng 

bagay upang magamit sa ukol 

na panah6n. f( Pagingat upang 

huwdg matukUs ang bagay na 

nalalamaLi 6 iniisip. {{ Bahagi ng 

bukb6ng panglaan. 
RESERVADO, DA. ndi; Maingat; 

malihim. 
RESERYAR. v. a. Magladn. || 



RESG 

Ipaglihim. |j v. r. Magingat. 
RESGUARDAR. V. a. Ipagsang- 

galdng. ii V. r. Magingat sa 

is^ng kapinsalaan. 
RESlDENdA. f. Pagtahdn, i| 

Po6k na tinatahandn. 
RESIDIR. V. n, Manirahan 6 tu. 

maban sa isdng po6k. 
RESIDUO. m. Tird; pinaglabipan, 
RESIGNAR, V. a. Ibigay ng is^ng 

taong nanunungkulan ang pama- 

mahal^ sa ibd. || v. r. Maki- 

ayon; sumundd. 
RESINA. f. Dagtdng malapot ng 

il^ng halaman. 
RESINOSO, SA, adj. May dagtfi. 
RESISTENGIA. f. Paglaban; pag- 

salansdng. 
RESISTIR. V. n. Lumaban. || 

Sumalans^ng. || v. a. Tiisin. | 

Kalabanin ang mga damdamin, 

n&Bk at ibp. ii Daigln. 
RESOBRAR v, n. Lumabis ng 

marami . 
RESOL. m. Pagilanddng ng li. 

wanag ng araw na tumatam^ sa 

ibabaw ng is^ng bagay na ma- 

kintdb, 
RESOLUGION. f. Pagpapasyd. H 

Kapasyahdn. }} Tapaag, 
RESOLYER. v. a. Magpasy^. || 

Pagpasyahdn ang isang alinla- 

Egan. II Sirain.v || v. r. Mag- 

rilit na magsabi 6 gumawS ng 

isang bagay. 
RESOLLAR. v. n, Huming^, 
RESONANdA. f . Alingdwngdw 

ng tunog na untiunting nawawal^. 
RESONAR. V. n. Tumaginting; 

umaliQgawngdw ang tuii6g. 



— 46 
RESO 
RE^ORBER. V. n. Higuping mu 

11. 
RESORdON. f. Paghigop na 

mult. 
RESPALDAR. m. Sandalan. 
RESPALDO. m. Sandalan. II Ka- 

bildng mukha ng papel. [1 Su- 

lat sa kabildng mukb& n| papel. 
RESPECTIVO VA. adj. Nauukol. 
RH:SPETABLE. 8(lj . Kagalang. 

galang. 
RESPETAR, V. a. Gumalang; 

magpitagan. 
RESPETO. m. Galang; pitagan. 
RESPETUOSO, SA. adj. Maga- 

lang. 
RESPIRAdON. f. Paghirgd | 

Hanging sinisinghot. 
RESPIRADERO. m. Butas na 

labasan ng hangin. || fam. Da- 

anan ng hiningd. 
RESPIRaR. V. n. Huming^. || 

Suming^w ang isdng amoy. | 

fig. Sumigld; magkaro6ng lakas. 
RESPLANDEGER. v. n. Mag- 

ningning; magliwanag na raabu- 

ti. 
RESPLANDECIENTE. p. a. ng 

Re«»plandecer. NagniniBgning. 
RESPLANDOR. m. Liwanag ng 

araw, || fig. Ningnfng ng ildng 

bagay. 
RESPONDER. v. a. Sumag6t; 

tumug6n. || v. n. Magsasagdt. 
RESPONDON, NA. adj. y s. Ma- 

sagutin. 
RESPONSABILIDAD. f. Kapana- 

gutan. 
RESPONSABLE. adj. Nanana- 
g6t. 



/ — • 

RESP 
RESPUESTA. f. Kasagutan. 
RESgUEBRADURA. f. Bitdk; 

lahang. 
RESQUEBRAJO. m. Bit^k; la- 

hang. 
RESQUEBRAJOiBO, SA. adj. Nag- 

bibitdk 6 madallng magbitdk. 
RESQUEBRAR. v. n. Maglamat; 

magbitak ang isdng bagay. 
RESQUICIO. m. Puang ng pint6 

at ng kinakakapitan. {| Alinmdng 

siwang na maiiit. 
RESTABLEGER. v. a. Itatag 

na mu)! ang isd,ng bagay; isault 

sa dati. || v. r. Masauli sa da- 

ti; mabawi ang nawaldng lakds; 

gumaHng, 
RESTABLEdMIENTO. m. Pag- 

tatayong mul!; pagsasauli sa da- 

ti. H Pagkasauli sa datl. 11 Pag* 

galing sa karamdaman. 
RESTAURAGION. f. Pagbawi; 

paesasauli sa dati. 
RESTAURAR. v. a. Bawiin. g 

IsauU sa dati. 
RESTITUGION. f. Pagsasauli. 
RESTITUIR. V. a. Isauii. || lult 

sa dati. | v. r. Magbalik sa 

pinanggalingan. 
RESTO. m. Tir^. II Restos moT' 

taleS' Mp^ buto ng pat^y. 
RESTRICCI6N. f. Paglalagdyng 

hanffRd. 
RESTRINGIR. v. a. Hanggahdn. 
RESUeiTAR V a. Buhayin an« 

patay. || v. n. Mabuhay na 

muli. 
RESUDAR. V, n. Pawisan ng 

bahagy&. 
RESUDOR m. Pawis na bahag- 



468 — 



RESir 
RESUELLO. m. Hiningd 6 pag- 

hing^Dg malakds. 
RESULTA. f. KiDapangyarihan; 

kinasap't.an. 
RESULTADO. m. Kinahangga- 

D^n; kinalabasdn. 
RESUMEN. m. Pagpapadalt 6 

pagP^P^iklt ng mga pangungusap 

ng isdng sulat 6 kawikaan. 
RESUMIR. V. a, iPaikliin ang 

mga panguQgusap ng isdng su- 

lat 6 kawikaan. 
RESURREOeiON. f. Pagkabuhay 

na mult. 
RESURTIR. V. n. Bumalik ang 

igdng bagay dahil sa pagkabang 

g&. I Umangdt; bumukdl. 
RETaBLO, m. Katipunan ng mga 

anydng napipint^ na nagpapa- 

alaala ng isdng kabubayan 6 

pangyayari. y Gaw^ng inukit na 

ipinapalamuti sa isdng dalangi- 

n^n 6 alt^. 
RITADOR. m. Naghaham6n. 
RETAGUARDIA, f. Dakong hu- 

lihds ng hukb6, 
RETAR V. a. Magham6n. | 

fam. Pangusapan; pamukhadn. 
RETARDACI6n, f. Pagantala 6 

pagkaantala. 
RETARDAR. v. a. Antalahin. |j 

y. r. Maaatala. 
r|;TARDO. m. Pagantala 6 pag- 

kaantala. 
RETASAR. V. a. Halagahdng 

mull. 
RETAZ0. m. Pinagtabasan ng 

kayo. 
RETENER. V. a. Pigilan. 1 Tan- 

dadn sa isip ang is£ng bagay. ii 



RETE 

Ingatan. || Pigilin. || Pilting 

pangsamantala. 
RETENTIYA. f. Alaala. 
RETENIR. V. a. Tinaing muli 

ang is^ng bagay. 
RETINTIN. m. Taginttng ng kam- 

pan^ 6 ibdng bagay na matu- 

n6g. 
RETIRAGION f. Impr. Pag- 

limbds sa kabilang mukh& ng 

papel. 

RETIRADA. f. Paglay6. II Mil, 
PaguroBg ng bukb6 sa kaaway. 

RETIRADO, DA. adj. Malay6.1| 
Nauukol sa kawal na hindl na 
nagli(ingk6d sa hukb6. 

RETIRAR. V. a. Ihiwaldy 6 ilay6 
ang isdng tao 6 bagay sa kapu- 
wlt 6 sa isdng po6k. | Ikubli 
ang isdng bagay. || lurong. li 
Impr^ Limbagdn ang kabilang 
mukh& ng papel. f| v. r. Lu- 
may6 6 humiwaUy sa pakiki- 
harap, pakikipagusap 6 pagkiki- 
lala. 

RETIRO. m. Paghiwaldy. || Po- 
6k na tiwaldg at malayd sa gul6 
ng mga tao. || Paglay6 6 pag- 
ilag, 

RETO. m. Paghamon. II Bant&. 

RETOGAR V. a. Hipuing mult. 
H Hipuhipuin.il Pintahdng mult 
ang napintahdn upang pagayu- 
sing mabuti. 

RETOl^AR. V. n. Magusb6ng. II 
fig. Tumubong muU. 

RETOl^EGER. v. n. MagU8b6ng. 

RETOSO. m. Usb6ng, 



....i i:\s*i^-JM^ii 



- 469 
RETO 
RETOQUE. m. Paghipong ma. 

dalds at paulitulit. || Huling pa- 

raaia ng pint^ bilang pagaayos 

na rnabuti sa naipinta na, 
RETORCER v. a. pilibin 6 pi- 

lipiting mabuti ang isdng ba^ay. 

II fig. Bigy^n nr kaibang kahu- 

lugao ang isd.Dg bagay sa dapat 

tagIayfQ, || v. r. Mapilipit; ma. 

piHng mabuti. 
RETORNAR. V. a. Isauli. || Ba- 

luktutfng mult ang isang bagay. 

II Paurungin ang isdng bagay. 

II V. n. y r. Magbalfk sa pi- 

nanggalingan. 
RETORNO. m. Pagsasauli; pag- 

babalik. || Ganti sa kautangdng 

lo6b. 
RETORSION. f. Pagpilipit. 
RETOZAR. V. n. Lumuks6 ea 

sayd. II Maglar6. 
RETOZO. m. Paglukg6 sa sayd; 

paglaiaro* 
RETRACTACI6n. f. Pagtalikod 

sa sinabi 6 naipangakd. 
RETRAGTAR. v. a. Talikuran 

ang sinabi. II v. r. Tumalikod 

sa sinabi. 
RETRAER. v. a. Taglay{ng muli. 

y Paudlutin sa is&ng hangarin. 

II V, r, Magkanl6ng.|| v. r. Mag- 

balik. 
RETRASAR. v, a. Antalahin. || 

V. r. Maantala. 
RETRASO. m. Pagantala; pag- 

kaantala. 
RETRATAR. v. a. Ilarawan. y 

Parisan; mahawig. 
RETRATISTA. eom. Ang mang- 

gagaw^ Dg mga larawan. 



RETR 

m, Larawan, 
m. Palikuran. 



f, Ganti 6 ba. 



V. n 



m. 



. Bumalfk; 
Pagbaballk; 



RETRATO. 
RETRETE. 
RETRIBUeiON. 

yad. 

RETRIBUIR, V. a. Gantihfn 6 

bayaran. 
RETROGEDER 

umurong. 
RETROGESO. 

pagurong. 
RETROGRADAR, v. n. Bumalik. 
RETRONAR. v. n. Umugong ng 

malakds. 
RBTROYENDER. v. a. For. Pag. 

bibiling mult ng isdng bagay sa 

biniihdn. 
RETUMBANTE. p. a' ng Retum- 

bar. Utnuugong ng malakds. 
RETUMBAR. v. n. Umugong ng 

malakdi. 
RETUMBO* m. Pagugong ng ma- 

lakds. 

REUMATISMO, m. Med. Pana- 
nakft ng katawdn. 

REUNI6N. f. Pagtitipon 6 pag- 

kakatipon. H Kapisanan ng mga 

tao. 
REUNIR. V. a. Tipuning mull, 

II Pagpisanin; ibunt6n, H v. r. 

MagtipoDg mult. | Magpii^an; 

mabunt6n. 
REVALIDACI6N, f . Pagpapati- 

l?ay. 
REYALIDAR. v. a. Patibayan ang 

isdng bagay. |j v. r. Magsulit 

sa pinagaralan u{}ang magkamit 

ng katibayan. 
REVEJECER. V. n. y r. Mag- 

mukh&ng matandi; agdd. 



^ .Sy*i^t 



~ 470 — 



REVE 
REVELACI6N. f. Pagpapabayag 

ng lihim. 
REYELAR. v. a. Ipabayag aDg 

isdng libim. | Ibaydg ng J}\)6^ 

sa tao ang daratiog 6 libim 
REYENDER. y. a. IpagLiling 

muU sa tingt ang mga bagay na 

nabiii ng biglaan. 
REYENIRSE. v, r. Mangurong; 

maubos ng untiuntt ang isdng 

banay. || Mapanis ang mga ting- 

gdl, 
REYENTAR. v. n. y r. Magpu- 

t6k ang is^ng bagay. [1 Maba- 

sag ang aion, || Pumuslie na 

bii^ia. II fig. Magpitang mahig. 

pit sa isdng bagay. 1! fig. y fam. 

Sumambulat. || v. a. Pagputu- 

kio 
REVENT6N. m. Pagpapaput6k 

6 pagput6k. 
REVER. V. a. Tiugoan 6 siya- 

sating mu!f. 
REVERDECER. V. n, Maoariwang 

muil ang mga paDanim. i| v. a. 

Papauariwaing muli. 
REVERENCIA. f. Galang. II Pag" 

yuk6d bilang pagpipitagan. 
REVERENCIAR. V. a. Igalang. 
REVERENDO, DA. adj. Kaga- 

langgalang. 
REVBRENTE. ad^. Magalang. 
REVBRSI6N. f. Pagsasauli ng 

is4ng bagay sa dating kalagayan. 
REYERSO. m. Kibaligtar^n. 
REVERTER. V. n. Umapaw 
REVERTIR. V. n. For. Mabalik 

sa dating may-ari ang isdng ba- 

gay. 
REVfiS. m. Lik6d 6 kabaligtarAo 



REVI 

ng is^ne bapay. |f Dagok na pa* 

saliw^. II fig. Kasawian« palad, 

(I ] ^ reves. m. adv. Pae^aiiw^. 
REVESTIR. V. a. Susun^n ang 

damit sa katawdn, » v. f. fig. 

Magmalakl sa tagldy na katung- 

kulan. 
REVlEJO, JA. adj Napakatand^. 

I m. Sang^ng tuyo at waldng 

siibi ng pu .ungkaboy. 
REVISAR. V. a. Suriing mabuti, 
REVISI6n. f. Pagsusuring ma- 

buti. 
REVISOR, RA adj, Sumusuri. H 

ra. T^gapagsuri. 
REYISTA. f. Pagsisiyasat. H Pag- 

susuri ng is^ng pun6 sa mga 

tao 6 bagay na nasa kaniy^ng 

kapangyariban. || Pabayag^ng 

pa^ang akldt na manipis, 
REVIVIFICAR. V. a. BuLayin. 
REVIVIR V. n. Mabubay na 

mull. II Pagsauldn ng hiningd 
REV0CaCI6N. f. Pagpapawalang 

halagd. 
REVOCAR. V. a. Pawaldng ba- 

laed ang hatol 6 uios. 
REVOLCADERO. m Lubluban 

ne mga bayop. 
REVOLOAR V. a, Ibuwdl ang 

is^Dg tao at gumukin. H v, r. 

Maggum6n; maglubl6b. 
REVOLOTEAR v, n. Pailang- 

Idng. II V. a. Ihagis ng malakas 

at patads ang isdng bagay, na 

rarang umiikit, 
REV0LOTEO. m. Pagpailanlang; 

pagsaliDftdpdd. 
REYOLTOSO, SA. ad]. Mapang- 

gul6; mapanghimagsik. || Mali- 

k6t. 



REVO 

EEYOLUeiON. f. Padhalukay 6 
pagkahalukay. |j aguluhaD. || 
Paghihimagslk ,. II fig. Pagbaba 
go ng kalapayan ng mga bagay. 

REVOLUCIONARIO, RIA. adj . 
Nauukol sa himagsikaD, jj adj. 
y s. Manggugul6; manghihimag- 
sik. 

REV6LVER. m. Rebolber. 

REVOLVER. V. a. Halukayin 6 
haiuin ang isdng bagay. |] Ba- 
lutin ang isdng bagay sa ibd, 1 
Ibaling ang mukhd sa kaaway 
upang kalabanin. |j Halughugin. 
tl Ligaligin; guluhln. || Pagba- 
iik^ng lakarin ang naiakad na. 
II V. r. Magpabalikbalik; mag- 
pakabikabild. i| v. r. Magbago 
Rng takb6 ng panahon. 

REVUBLTO, TA. adi, Balisd; 
malik6t; magulS. || Mahirap ma- 
watas. 

REY. m. Hari. 

REYERTA. f. Pagtatalo; paga- 
away. 

REZADOR, RA. adj y s. Mada^ 
salin. 

REZAGAR, V. a. Ipagpahuli ang 
isdng bagay. || AntalahiD; pigi- 
lin sa iling panah6n ang paggawd 
sa is^ng bagay; || v. r. Mahuli, 

REZAR. V. a. Magdasdl 6 ma- 
naiangin, ", fam. Sabihin sa isdng 
sulat ang isdng bagay. 

REZO. m. Pagdarasdl. ll Dasdl. 

REZONGAR. v. n. Umungol; bu- 
muloagbulong. 

REZ0NG6N; NA. adj. y s» fam, 
Palaung6l; palabul6ng. 

REZUMARSE v. r. Tumagas 



571 - 

RIBE 

ang tubig sa sisidldn, 
RIA. f. Bitds, 
RIAGHUELO m. Batis. 
RIADA, t. BahS. 
RlBr.ZO. m. Bur6L 
RIBERA. f. Baybayin ng dagat 

6 ilog. 
RIBERENO, Ua, ndj. Nauukol 

sa baybayin. 
RIBERO. m. Pilapil sa paligid 

ng mga bangbang, 
RIBETE m, Tut6p. || Karagda- 

gan. 
RIBETEAR. V. a. Tutupdn. 
RIBETEO. m. Pagtutut6p. 
RICACH0, OHA. m. y f. Napa- 

kayamao. 
Rieo, CA. adj. Mayaman. H 

Masagan^. || Masardp. || Napa- 

kabuti 
RIDICULEZ. f, Salitd 6 gawdng 

kakaibd at dt pangkaraniwan. 
RIDICULIZAR. V. a. Aglahiln 

ang isang tao 6 bagay sa mga 

kasiraang taglay. 
RlDieULO, LA. adj. Nakatata- 

wa. II Kapos; waldng gaanong 

hnlaga. U Kakaibd.. 
RIEGO. m. agdidilig. 
RIEL. m. Daang bakal. 
RIENDA. f. Renda. 
RIESGO. m. Kapanganiban* 
RIFA. f. Lar6ng ripa. || Talta- 

lan; away. 
RIFAR. V. a, Ripahin. || ^ v. n. 

Makipagaway,- makipagtalo. || 

V. r, Mar^ Mapunit ang layag, 
RIGIDEZ. f. Kahigpitdn. 
RIGIDO, DA. adj. Mahigpit; la. 

pat. 






''&J'k^^.Z,JJk 



mA--J;7^l^t^ 



^ ^}'-fl-5t,"St1.^»^*'5 



— 472 ^ 



RIGO 

RIGOR. m. Bagslk. || KabaBgiidn, 

II Tindi. 
RIGUROSO, SA. adj, Mabagslk. 
II Mabangis. || Mahigplt. || Ma- 

tindi. 
RIMA. i' Pagkaka8ingtun6g ng 

8alit&. 
RIMAR. V. D. Magkasingtun6g 

ang naga 8alit&. 
RIMBOMBAR. r. n. Unaugong 

na mabuti. 
RIMBOMBO. m. Ugong na ma- 

lakds. 
RINGON. f. Sulok. II Po6k na 

kubli. II fig. y fam. Tahanang 

buk6d ng bawa*t tao. 
RltA. f. Away; babdg. 
RII^ON. m. Bat6 ng katawdn ng 

tao, baboy at ibp. || fig. Gitnd 

ng is^ng lupi 6 po6fc:. 
RIO. m, Ilog. 
RIQI|EZA. f. Kayamanan. 
RISA. f. Tawa. |] Aog nakata- 

tawd. 
RISADA. f. Halakbak. 
RISIBLE. adj. Katawatawd. | 

Nakatatawd, 
RISOTADA. f. Halakb^k. 
RISDEI^O, NA. adj. Masaydang 

mukh&; nakaDgitt. II Matatawa- 

nlQ. I fig. Kalug6dlug6d; katu- 

watuwA. H fig. Malus6g. 
RITMO. m- Tugm& ng mga pa- 

ngungusap; tul&. 
RITO. m. Kaugalian, 
RIVAL. eom. Kaag^w. 
RIYALIDAD. f. P^gpapangagdw. 

II Pagkakagalit. 
R1VALIZAR. V. n. Magpanga- 

gdw. 



RIZA 
RIZAR, V. a. Kulutio ang bubok. 

II Itupl ng maliliit atiK papel 

6 kayo, || v. r. ManguI6t ang 

buh6k, 
RIZO, ZA. adj. Kul6t 6 kinul6t 

na buh6k, || m. Buh6k na kinulot. 
ROBAR, V. a, Magnakaw. II 

Agawin ang babae. 
ROBIN. m. Kalawang. 
ROBLADURA. f. Pagkabalukt6t 

ng dulo ng pakong nakatag6s 

sa kabil&. 
R0BLIZO, ZA. adj, Malak^s, 

matibay at matigas. 
ROBO. na. Pagnanakaw. || Bagay 

na ninakaw. 
ROBORAR. V. a. Bigydng lak^s 

at tibay aog isang bagay. 
ROBORATIYO, VA. adi. Nag. 

papatibay. 

ROBUSTEGER. v a. Palakasln. 

II V r. Lumak^s. 
ROBUSTEZ. f. Kalakas^n. 
ROBUSTO, TA. adj. Malakds. 

II Matibay at malus6g na kata* 

wd-n. 
ROCA. f. Ba^6Dg buhdy, II Ka- 

batuhdng nasa lupli 6 dagat. || 

fig. Bagay na napak&tigds. 
ROCE. m. Pagkiskis 6 pagkakis- 

kis. II fig. Pakikihardp na ma- 

dal68 sa kapuwa, 
ROeiADA. f. Paghamog, || Ha- 

m6g. 
ROOIADERA. f. Pangdilig. 
ROeiADO. DA. p. p. ng Roeiar. 

y adj. BasS, ng ham6g. 
ROeiADOR. m. Pangwilig sa 

damit. 



— 473 



ROei 

ROeiAR V. n. Humain6g. II 

V. a. Wilig^n 6 wisikdn ng tu- 

bis. 
ROeiO. m. Hamog. 
RODADA. f. Bakds ng gul6ng 

sa lup^. 
RODADERO, RA. adj Madaling 

gumulong. 
RODADIZO, ZA. adj. MadaUng 

gumulong. 
RODADOR, RA. adj. Gumugu- 

long, 
RODADURA. f. Paggulong, 
RODAPlfi. m, Tabing ea mga 

pad. ng hihigda. 
RODAR. V, n. Pumihit. | Gimu- 

long. II Mahulog ng gumulong- 

gulong. 
RODEAR. V. n, Lumigid. | fii. 

Magligoy ng pagsasalita. n v. a. 

Ipaligid. II Ligirin. | Paikitin. 
RODELA. f. Kalasag. 
RODEO. m. Paligid. y Pagpapa- 

ligoyligoy. 11 fig. Pagpapalawig 

sa paggawA ng isdag bagay. 
RODILLA. f. Anat. Tuhod. i 

De rodillas- m. adv. Palu 

h6d. 
RODILLADA. f. Saksdk ng tu- 

hod, II Pagluh6d. 
RODILLAZO. m. Saksdk ng tu- 

hod. 
RODILLO. m. Panggulong. | 

Pamikplk ng lup^. 
RODILLUDO, DA. adj. Malaki 

aiig mga tuhod. 
ROEDURA. f. Pagngatngdt. | 

Piaagngatsgatdn. 
ROER. V, a. Ngatagatln. g fig. 

Gasgasin. || fig, Pahirapan aog 



ROIT 

sariling kalooban. 
ROETE. m. Alak na gam6t na 

kuha sa katds ng granada. 
ROGAGION, f. Pagdalangin. 
ROGAR. V. a. Dumalangin. || 

Lumuhog. 
ROGATIYA. f. Pagtawagsa Di- 

y6s upang makamtan ang lunas 

sa isdag malakiag sakunS.. 
ROJEAR. V. B. PumuW 6 ma- 

muld. 
R0JIZO, ZA. adi. Mamulimuld. 
ROJO, JA, adj. Mapuli. 
ROLLAR. V. a. Balumbunln. 
ROLLIZO, ZA. adj. Mabilog ^a 

parang baiumb6n. n Malak^s at 

matabd. 
ROLLO. m. Balumb6n. 
R0MADIZARSE. v. r. Masip6B. 
R0MADIZO. m. Sipdn. 
ROMERiA. f. Paglalalakbdy 6 

pangingibdng bayan. 
ROMO, MA. adj. Pulp6l ang dulo. 
ROMPEDBRO, RA. adj. Mada- 

Hog masirk, 

ROMPEDURA. f. Pagura 6 pag. 
kasir^. 

ROMPEOLAS. m. Pangbasag. 
alon. 

ROMPER. V. a. Sirain. | Basagin. 

II Gasgasln. y Pagwatdkwatakln 

ang isdng hukb6. N Iwaan « su- 

gataa. | v. a. SimulAn. |j fig^ 

Bumukd ang mga bulakUk. 

ROMPIMIENTO. m. Pagsiri 6 
pagkasirlt, | Bitk; basag. 

R0NCADOR, RA. adj. y s. Ha». 
hihillk. 

RONCAR. V. D. Maghillk. 

60 



474 — 



RONC 
RONCEAR V, D. Magiiwag hg 

paggawA ui is^og bagay na dt 

taDri^ aa io6b. 
R0NCERIA. f. Prtgbabag^l ng 

pagtawa Bg isaog bagay na dt 

tam& sa Io6b. 
RONGERO, RA adj Mabagal at 

tam^d sa paggaw^. 
RONCO, CA. adj. Namamaldt. || 

Nauukoi sa tinig na paos. 
RONCHA. f. Tagulab^y. || Latay 

6 pa8&. 11 Hiwang mani^ls ua pa- 

bil6g ng anomdag b^gay. 
RONDA. f. Pagtataaod sa gabi 

sa isdng bayan. | Pulutdng ng 

mga taong nagtatanod sa isdng 

bayan. 
RONDAR. V. n. Tumanod sa 

gabi sa isdng bayan. H Magpas* 

y&l ang mga bioat^ sa mga lan* 

sasgang liaitirahdn ng mga da- 

lagang kaniiing piaanunuyuan. i 

V, a. Ltgiran ang isdag bagay. 
I Ligidligirdn 6 sund^nsunddn 

ang isdeg tao upang makamt^n 

dito aag isdng bagay. 
RONQUEAR. v. n. Mama^dt. 
RONQUEDAD. f. Pagkamaldt. 
RONQUERA. f. Pamamaldt. 
RONQUIDO. m. Hilik. 
ROPA. f. Daaiit; bard. 
ROPAJE. na. Kasootan 6 gay^k 

sa labas ng katawdn. | Kati- 

punan ng mga damit. 
R0PAVEJERIA, f. Tindahaa ig 

ai|a lumang damit. 
ROPAVEJERO, RA. m. y f. Ang 

Bagtitind4 mg raga lumaag da-* 

mlt. 
ROPERiA. f. Hanapbuhay aa 



ROPE 

pagbibili ng mga yaring daoait' 
I T^ndaban ng mga jaring da- 

mit. I T«^gudi ng mga damit, 
ROPERO, RA. m. y f. TagapaK- 

bili ng mga yaring damit. ]] 

T^ong nagiingat r»^ damit ng 

isdng kaoisanan. H m. Tagudn 

ng damit. 
ROPdN. m. Damit na mahabi. 
ROQUEDA. f. P06k na mabatong 

buhay, 
ROQUElJO, I^A. adj. Nauukol 

sa pook na mabat6ng buhdy. ^ 

Mtttig^s na parang bat6Dg buhdy. 
ROSA. f. BulaklSk na mabango 

at maiaauldmul^. 
ROSACEO, A. adj. Kakulay ng 

bulakl^k na mamuUmuli>. 
ROSADO, DA. adj. Nauukol sa 

kulay na mamulimui^. 
r6sE0, Al. adj. Kulay na mar 

muldmula- 
ROSTRILLO, m. Gaydk na ini- 

liiigid sa mukbi ng mga babae 

6 ng iarawan ng Mahal na Bir- 

hen. 
ROSTRITUERTO, TA. adj. fig. y 

fam. Mukhdng galit 6 oagda- 

remdim, 
ROSTRO. na. Tuk^ ng hayop 

na may pakpdk. || Mukhfi. 
R0TACi6N. f. Pagikit. 
ROTO. TA. p. p irreg. ng Rom- 

per. II ad3. Sir&; basdg. i Gu- 

lanit at punitpunit ang damit. 
r6TULA. t. Zooh But6 8atuhod. 
ROTULAR. V. a. Maglagiy ng 

kartel* 
r6TUL0. m. Pamagdt. || Sulat iia 
idinidiklt sa haydg na po6k. 



ROTg 

ROTDNDIDAD. f. K^ibilugan 
ROTUNDO. DA. adj. Mabilog. || 

fig. Ma.liwaiiag; tiyakan. 
ROTURA. f Sir^; basdg. 
ROZ^DURA. f. Pa^kiskis ng isdng 

ba^ay sa ibd, 
ROZAMIENTO. m. Pagkiskls ng 

isdng bftgay sa ibd. 
ROZAR. V, a. Gu^arin anp: lu^a; 

bawanan ng sukal. | Ka^kasia 

ang ibabaw ng ieang bagay. | 

V. n. Kumiskia. || v. r. Mapa- 

tfd 6 masugatan ang is^ng pa^ 

sa ibd. II V. r. fig. Magpalagsyan 

ng lo6b ang dalawd 6 higlt sa 

daiawang tao. 
RUBi' m. Bat6ng mapuld at ma 

kindng. 
RUBIFICAR V. a. Papulahin ang 

isdne bairay. 
RUBIO, BIA. adj, Mapuldog ma- 

linaw aa kahavvig ng ginto. 
RUBOR. m. Kulay na mapuld. 

H Pamumula ng mukh& sa hiy&. 

l fig. Kadunguan at kahihiy^n. 
RUBORIZARSE. v. r. Maniuld 

&ng mikh&, ^ fig Mahiy&. | 

V. a. Pamulahia ang makh&. H 

V a. fig. Hiyaln. 
RUBOROSO. SA, adi. fig. Mahi. 

hiyain. 
R|JBRICA. t Tanddng pul^. R 

Guhit na inilalagdy sa ilalim eg 

lagd^ng pangalan. 
RUBRO, BRA. adj. M'^puld. 
RUDEZA. f. Kagaspang^n. 
RUDO, DA. adi. Magaspdng; ma 

galds. H fig. Waldng galang; 

bast^s. 
RUEDA. f. Gul6ng. || Katipunang 



475 



RUEG 

pabilog ng roga tao 6 bagay. 
RUEGO. m. Luhog; samd. 
RUPIAN. m. fig. Ang lalaking 

waldn^ P'iri, masam4 at hamak- 
RUGIDO. m. Ungal ng halimaw. 
RUGIR. V. a. Umungal ang ha- 

imaw. 

RUIDO. m. logay; ugong; kala. 

tis. 
RUIDOSO, SA. adi. Maingay; 

maugoDg. 
RUIN. adi. Hamak; alipustd. || 

Maramot. 
RUINA. f, PagkbsT^ 6 pagka 

guh5 ng isang bagay. | fig. Ka- 

iugiban 6 pagkaubos ug yaman. 
II pl. Mga tir^ ng mga bahay 

na mr§L 6 gumuhd. 
RUINDAD. f. Kaalipusta^n 6 

paakah-mak. || Gaw^ng hamak 
RUINOSO, SA. adi. NageisimulA 

nfivg ^nwuhd 6 masir^. 
RUMBO. m. Tumpahia. H Lan- 

dSs. U fig. y fam. Diagal; pag- 

papa'sngyH; gilas 
RUMBOSO, SA. adi. fam. Ma- 

rnlal II fam. Mapagbiyay^ 
ROMIANTE p. a. ng RumW. 

Ngiouiigu>ang mull ang kinain 

nang pinababailk sa bibfg. 
RUMIAR. V, a. Nguyafag mul! 

ang nakain nang pinagbaballk sa 

bibig, na katutubd sa mga kala- 

baw Et ibp. 
RUMI6N. NA. adi. fam. Mapag- 

BguyA Ei nakain nang pinagba. 

balik sa billg. 

RUMOR. m. Buliingbulungaa; all. 
ngawngdw. li Ingay da pa6*s at 
patuloy. 



— 476 
RUNR 
RUNRtlN. m.fam. Bultingbulun|an; 

alingawngdw. 
RURAL, adj.' Nanukol sa parang. 
RUSTICAR. V. o. Lumabds 6 mag- 

tird sa parang 
RUSTieiDAD. f . Kagaspangdn. 
Rti"STICO. CA. adj. Nauukol sa 

parang. || fig. Magaspdog; maga 

l^s. Q m. Lalaking tagaparaog 



RUTA ; 

Turopahin sa paglalak- 



f. Ugaling pinagkami- 



RUTA. f. 
bdy. 

RUTINA. 

hasahao. 
RUTINARIO, RIO. adj. Ginaga- 

w& sa pamamagitao lamang og 

kamihasndn. 
RUZAFA, f. Halamaidn. 



1frii iWb ift\n fffyin«ffik/glM^yfr>i Mn -^n '^^11 iHlk Mn llBl* i!ibillifc/tgilliiii)ffiiiiiiift^ii Aii tti (lffl^ l^ii ffl^ii HbAri^h.llli i%i Miiii 




S. f, Ikadalawangpu'^dalawdng titik 

n% abakadang kasti a at paugla- 

bf Qgwal6 sa kaniydDg mga cor.so- 

nante. 
SABADO. m Ikapita at huHng 

araw ng sanglinpgd 
SABALAR. m. Lambdt na panghuli 

ng bang6s. 
SABALERO. m. Magbabanf6s. 
sAbALO. m. Zool. Bang6s. 
SABANA. f. Kumot. 
SABANA. f. Kapatagang malawak 

ua waldng mga punon^kahoy. 
SABANDUA. f. Ang alinmang 

hayop na nakapangdidiri^ gaya 

Qg uwdng at ibp. 
SABA:St6N. m. Alipungd. 
SABEDOR, RA. adj. Npkaaalam 

6 nakatatal6s. 
SABER. V. a. Malaman. || Ma- 
tute; dumuoong. || v. n. Maglaea* 

II m. KaruDungan. 
SABIDO. DA. p, p. ng Saber» || 

adj. Msalam; marunong. 
SABIDURIA. f. Karunungan. 
SABISNDAS, (A) n. ady. Al&m; 



tinalagd. 
SABIHONDO, DA. adj. y s. Um^ 

NaKpapanggap na marunong. 
SABIO, BIA. adj. y s. Marunong; 

pah^m. II Ikinakapit sa mta ba- 

gay na nagtuiurd 6 naglalaman 

ng karunuGgan. 
SaBLAZO. m, Hampds ng sable. 

11 Sugat na gawA ng sable. 
SABLE. m. Patallm na mahab^ 

at hubog. 
SABONETA. f. Orasdng pangbul- 

sd. 
SABOR. m. Lasa; sardp. 
SABOREAMIENTO. m. Panglasa; 

pangDamndm. 
SABOREAR, V. a. Pasarapln. || 

Lasabin. || v. r. Lumasa. II v. r. 

fig. Masarapdn. 
SABOREO. m. Paglasa; pagnam- 

ndm. 
SABROSO, SA. adj, Masar^p. \\ 

fig. Kaiigaligaya; katuwatuwA. n 

fig. y fam. Maaldtal^t. 
SACA. f. Pagkuha. llPagpapadalA 



'fV.; ■ 



SACA 

j5 „ pagpapalabd,s ng kalakal. || 
Uoaog saiio ng isdog katibayau. 

SAGABaLA. f. Kasangkapaog pana:- 
kuba ng puDgl6 &a lo6b ng ka- 
tawd.n. 

SACACORCHOS. m. Pangkuba ng 
tap6n ng bote, 

SACAMANCff AS. eom. Tagapag- 
alls ng bakat 6 neiaura ng da- 
mlt. 

SAGAMUELAS eom. Man^bubu. 
n6t ng bagdng. || fig. Taoiig ma- 
salitd. 

SACAR- V a. Kunin. || Alisl r, iia- 
y6 ang isang tao 6 baa:«v sa 
po6k na kinalalaizyan. |j Pig- 
aralan; si.yasatin ang isaag uagav 
sa pamamagitaD Dg pagaaral. || 
K'lalanin ang is^ng bagay Sii 
pamamagitan ng mea t nd&. || 
Hugatin, || Tamubln. j| Huwdg isa- 
ma II I-ialm ang nakasulat 

SACARfFERO, RA. adj. Nagaasu 
k&\, 

SACARIFICABLE, adj Maaasukal 

SACAR1FICACI6n, f. Pagaasu- 
kal 

SACARIFICAR. v, a, Asukalin 6 
gawiog asuka^ 

gACARINO, NA, adj. May asu 

kal. 
SAOAROSA. f. Tamis na kinukuha 

sa tub6. 
SACAR0SO, SA. adj May pag- 

kaasukal 
SAOERDOeiO. m. P^gkapari. 
SAGBRDOTAL adj Nauukol sa 

parl, 
SAGERDOTE m. Pari. 
SAeiABLE. adj. Mangyayariag 



~ 478 - 



SACI 

mabu^6g. 
SAGIAR V. a. SaLdatfn 6 bu3U- 

gfng mabuti. ii v. r, Masanddt. 
SAdEDAD. f. Pagka^anddt. 
SAClO, CIA. adj. Sanddt. 
SACO. m, Sipot. » Ang lamdn ng 

supot. jt P gsamsdm sa balang 

masumpunaan sa i^ang pook. 
SACRA. f, A'ig bawA t isa sa rag» 

kuwadrong may titik na nakala- 

gjiy sa aitdag pinagmimisaban ng 

par! 
SAGRAMENTAR. v. a. Hatddn ng 

biyatiko ang maysakit. 
SACRATfSIMO. MA. adj. Ta- 

to6D{£ Hagaianggaiaost. 
SACRIFICAR. V. a. Magalay 6 

magkit.il ea Div6s || f g. P^pag- 

tiisin ng hirap. || v. r. Humand6g 

sa Di}63 II V. r. fig. Magtiis ng 

hirap. 
SACRIFICIO. m. Pagaalay 6 pag- 

hahain sa Diy6s. || fig. Pagtieiig 

ng madidug kaairapan. 
SACRILEGI0. m. P-iglapastangan 

si isang bagay na kagalangga- 

lang. 
SACRfLEGO, |GA. adj Lumala- 

pa-itang8n sa isdng bagay na 

kagalaoggalang. 
SACRISTAN, m. Katulong ng parl 

sa pagmii>isa. 
SACRO, CRA. adj. Kagalangga- 

lang, 
SACROSANTO, TA. 8dj. !Kaga- 

langsBlang at banal 
SAeUDIDA. f. Pagpagpdg; pag. 

SAeUDIDURA. f. Pagpagpdg og 
alikab6k sa is&ng. bagay. 



SACU 
SACIDIMIENTO. m, Pasiph^^hg 

paApaa. 
SAGUDIR V. a Ipat^p^g.llHam. 

pasia ang is^ng bagay 6 iwag- 

W8g updng maalis aop alikab^k. 
II Parusahan anp is^og tao ng 

banop^s |j v. r Itat 6y ang ka 

puw^ sa pamam^gitan ng mabi 

pdt na panguDgustip. 
SAGUAR. V. a. Luag^in ang lu 

pang may tanlm. 
SAETA. f. Pan4 6 palasA. 
SaETADA, f. Aagpan^. li Sugat na 

gaw& ne pan^ 
SAETAZO m. Pagpan^. |1 Sugat 

na KawS, ng pap^. 
SAETEAR. V. a Panain. 
SaGACIDAD. f. K»ita'asan ng isip. 
SlGAZ. adj Matal«s afig isip 6 

pagkilala. II Nauukol sa asong 

matalas ang pangamoy. 
SAGRADO, VA adj. Kagalang- 

gal^ner. 
SAGRARIO. m. Po6k na pinag 

iingatan at pinaglalagyan sa os- 

tiya. 
SAHUMADURA. f. Pagsusu6b. 
SAHUMAR V. a. Suubln 
SAHUMERIO m. Pagsusu6b. || 

Panu6b. 
SAINAR. V. a. Magpataba ng mga 

hayon. 
SAJADURA. f. Hiwa, kadUt sa 

lam^n. 
SAJAR V. a. Hiwaan 6 kadlir^n. 
SAL. f. Asin. 
SALA. f Tanggapan ng bahay sa 

mga panauhin. II Po6k na kinala- 

iagyan ng huk6m. 
SALADERO. m, Po6k ha pinag- 



9. ^ 

SALA 

«a^n^a i;g kart e 6 isd&. 
SALADO, DA. adj. Maalat 
SALADURA. f. Pagaasln. 
SALAR. V. a. Asndn ang karDe 

6 mga isdi. 
SALARIO m, Upa 6 sahod. 
SALCOCHAR v, a. Lutuin ang 

karre, isd4 6 naga guldy sa tu- 

big at asfn. 
SALDAR. V. a. Tuusin ang isiing 

pagkakautang. 
SaLDO. m. Katuuaan ng isang 

pagkakautang. || Halagi^ng nala- 

bis 6 nAuing kuiang sa pagtu* 

tu6s. 
SALEGaR. m. Po6k na pinagpa- 

pakanan sa mga alagang hayop 

sa parang 
SALERO, m. LalagyAn ng asia 

sa dula u, il Pc6k na tinggalan 

ng asfQ. 
SaLIDa. f. P^glabds. II Labasan» 

11 Bahagipg nakaung6s Dg isdng 

Waiiav. 
SALIPIGAR V. a; Gawfng aslo. 
SAlIN. na. Po6k na tinggalan 

ng asin, 
SaLINA. f. Asinan. 
SALTNERO. m. Magaasin. 
SALINO, NA. adj. May asfn. 
SALIR. V. n. Lumab^s || Luma- 

ya^; umali^. || Tumakas; umilag 

ea isang panganib 6 kagipitan. 

II Lumtaw. || Sumip6t; t«mub5. 

II M^gbuhat ang isdng bagay 

sa ibd, II V. r. Tumairas 6 tu^ 

mul5 ang tubig sa lamat 6 sir& 

ng isd.ng s^sidldn. 
SALIYA. f, Lnway. 
SALIVACI6N. f. P.iglalawdy. 



— 480 — 



SALI 
SALIVAL adj. Nauukol sa laway. 
SaLIVAR, V. n. Maslawdy. 
SALIYOSO, SA. adj Naglalaw^y. 
SALMUERA. f. Tubig na may 

haloDg maramiDg asln 
SALOBRB. adj. Maalat. 
SALOBRENO, SA. acij. Nauukol 

&a lupang maalat 6 may halong 

asln, 
SALPIGADUItA. f. Pagpapapilan- 

sik 6 pilanslk ng tubig. 
SALPIGAR. V. a. Papilansiklo 

ang tubig. || fig. Laktawdn. 
SALPIMENTAR. v. a. Babarin 

ang isdng bagay sa asla at pa- 

miiita upang matinggdi at suma- 

rdp na mabuti. 
SALPRESAR. v. a. Buruhin 6 

asn^n upang ang isdng bagay 

ay huwdg masiri. || Pasarapln. 
SALPULLIDO m Buagangaraw. 
SALPULLIR V. a. Siputdn ng 

bungangaraw. || v. r. Matiglu 

Dg buDgangaraw. 
SALSA. f- Pinaghalong sangkdp 

Da iniialagliy sa ulam. 
SALSERA. f. Lalagy^n ng pinag- 

haloDg saDgkdp na iniialagdy && 

ulam. 
SALTADERO, RA. ad]. Miihilig 

sa pagtal6n. | m. Po6k na iuk- 

suhaD. 
SALTADOR RA. adj. Tumatal6n 

y m. y f. Mangluiuk46. ." 
SALTAR V, D Tuoaaldn; lumuk86. 

U PumWansIk ang tubig. II Mag- 

put6k mng isdng bagay. || .Ma- 

hulog ang isdng bagay sa kina- 

kakabitdD. i ^'S Maging hala- 



SALT 

t& 6 umung6s na mabuti ang 

i^^Dg bagay. | fig. Pumasok na 

bigl^ sa Eunita ang isdng diw^. 

II V. a. f g. Laktawdn 
SALTARIN, NA. adj. y s, Su- 

misaydw. 
SALTEADOR. m. Manghaharang 
SALTEAR. V. a. Mangharang. | 

Mang o6b» || Gumtiw^ ng palak- 

tdwlaktdw. 
SALTEO. m. Panghaharang; pang- 

loioon. II Paggawd ng palaktdw- 

lalitaw. 
SALTO. m. Pagtal6D 6 pagluks6. 

|j TAlunan, H K^abd 6 tib6k ng 

Puf6. I! fig. Paglaktdw. 
SALUBRE. ad]. Nakagagaling ng 

katav&^. 
SALUD. f, KagalingaD ng kata- 

w6n.. li Kabutihan ng bawa't is&* 
SALUDABLE. ad]. Nakagagallng 

ng katawdn, 
SALUDADOR. RA. adj. y s. Ma- 

paitbigdy galang; bumabati. 
SALUDAR. V. a. Magbig^y galang, 

II Bumati. 
SALUDO. m. Pagbibigdy galang; 

pagbati. 

SALUTACI6n. f. Pagbibigliy ga- 
lang; pagbati. 

SALUTlPERO, RA. adj. Nakaga- 
gallng Bg katawdD. 

SALVACI6N. f. Pagliligtds; pag. 
kaligtds. 

SALYADO. m Dargk. 
SALYADOR, RA. adj. y s, Nag- 
liligtds. 

SALYAGUARDIA. t. Taood Da 
DagiiDgat sa isdDg bagay. 



— 481 — 



SALV 
SALVAJE. adj. Mail^p. II Nauukol 

sa lupang di piDagtatamndn. | 

fig. Napakaungds at matigds ang 

ulo. 
SALVAR. V. a. Iligtd:^. || Iwasan. 

II Magda^n sa ibabaw 6 naalapit 

Bg is^ng bagay na dt naasalang, 

II Lagy^n ng haboi ang isang ka- 

sulatan bilang dagdag 6 pagkat- 

kdt sa nauna || v. r. Maigtds. 

II V, r. Magkamit ng kaluwalha- 

tiang wal^ng hanggd. 
SALVAVIDAS. m. Kasaagkapang 

ginagamit ng mga naluiub6g sa 

tubig updng lumutang. 
SALVIA. f. Halamang sambong. 
SALVO, VA. adj, Ligt^s sa pa- 

nganib. |1 adv. m, Tangi; iiban.H 

A salvo. m. adv. Walaog sak.u 

n^; labds sa pangaaib. 
SANABLE. adj, Mapagagaling. 
SANAR. V. a. Pagaiingin. || v. n* 

Gumaling ang maysaklt. 
SANATIVO, VA. adj, Nagpapa- 

galing. 
SANATORIO. na. Pagamutan. 
SANGION. f. Batds. BParusang 

iginai^awad ng batda sa mga lu- 

malabag. 
SANCOCHAR. v. a. Sangkutsa 

hln. 
SaNDALIA, i Saping may tali sa 

may bukongbukong ng pad. 
SANDiA. f. Pakw^n. 
SANDIAR. m. Taniman ng pak- 

wdn. 
SANDIO, DIA. adj. y s. Hangal. 
8ANGRADERA f PanaMd. 
SaNGRADOR, m. Mananabdd. 
SANGRAR. V. a. Tabarda- 



SANG 
SANGRE. f. Dug6 li\g, AngkSn; 

pagkakamaganak. 
SANGRIA. f. Tab^d. 
SANGRIENTO, TA. adj. Dumu- 

dug6 I Tigmdk ng dug6. | Ma- 

dug6.||fig. Nakagagalit na lub- 

h4. 

SANGUUUELA. f. Linta. 
SANGUINARIO, RIA. Mabangfs; 

mapaghiganti, 
SaGUINEO, A. adj. Madug6.ll 

Kulay du«6. II Nauukol sa dug6. 
SANGUINOLENTO, TA. adj. Du- 

mudu«6. l Tigmdk sa dug6. || Ma. 

bangis. 
SANGUINOSO, SA. adj. May pag- 

kaduKd; II fig. Mabangis. 
SANIDAD. f. Kagalingan ng ka- 

tawdn. 
SANO, NA. adi. Wal^ng sakit. || 

Ligtds; waMng panganib. |j fig. 

Matap^t; may mabuting kaloo- 

ban. !! lig. y fam. Bu6; hindt 

sird. 

SANTABArBARA, f. Mar. Tagu4n 
ng pulburd 8alo6b ng sasakyang- 
dagat. 

SANTIDAD, f. Pagkaban^l. || Ga- 
lang na ibinibigdy sa Papa. • 

SANTI8ICAR. V. a. PabanaUn ang 
is^ng tao sa pamnmagitan ng 
biyay^ ng Maykap^l, || Ihand6g 
sa Diy6s ang isang bagay. || Iga. 
lang, 

S.^NTIGUAR. V, a. KuruB^n. || fig, 
y fam. Parusahan 6 saktdn ang 
isdng tao. [| v. r. Magkurtis. 

SANTO, TA. adj, Ban^l. II Ayon sa 
utos ng Diy6s, 



61 



- 482 
SANT 
SANTORAL. m, AklAt na kiaasu- 

sulatan ng mga buhay ng bandl. 
SAf?A. f. Galit. 
SAHUDO, DA. adj. Magagalitin. 
SAPO. m. Palaka 
SAQUEAR. V. a. S^msamin ang 

balang masumpungdn sa isdng 

pc6k, 
SAQUE0. m. PaRsamsd-n sa ba 

lang maaumpungdn sa isang po6k; 

panghaharang. 
SAQUERIA. f. Gaw^an ng mga 

supot 6 sako. || Katipunan ng mga 

supot 6 sako, 
SAQUERO, RA. m, y f. Mang- 

gagaw^ 6 nagtitindd ng supot*6 

eako. 
SARAMPION. m. Med. Tigdds. 
SARAO. m. Pagtitipon sa gabi ng 

mga tao updng magsayawan. il 

Si^yawan. 
SARGASMO. m. Aglabi 6 liMk. 
SARDINA. f. Tambdn. 
SARNA. f. Gaisj 
SARNOSO, SA. adj. Galisin. 
SARPULLIDO. m. Bungeng araw. 
SARRAdNA; f. Away ng mara. 

ming taong nagkakaguluhan. 
SARTA. f. Pagkakasunud3un6d ng 

mga bagay na naiutuhog sa si- 

nulid at ibp. 
SARTfiN. f. Kawali 
SASTRA. f. Asawa ng manana- 

hing lalaki. || Maaanahing babae. 
SASTRE m. Mananahing lalaki. 
SASTREEIA. f. Patahian, 
SATISFACCI6n. f . Pagbabayad sa 

utang . U Kasiyahdnglo6b. H Pagka- 

tupdd ng pita 6 kagustuhan. 
SATISFACER. V. a. Pagbayarin 



SATI 
ang utaug. H Gumaw^ ng isdnS 

bapay La ikapagkakamlt n| pa- 

tawad pa kaparusaban. |j P^t'.wa- 

sayin ang kalot ban. | Bigy^n ng 

kasiyahdng lo6b; busugin. | v. r. 

Maghiganti sa is6ng kaapihdn. 

II V, r. Mabus6g. 
SATISFACT0RI0, RIA. adj Ma- 

babayar^n ang utang. I| Nakabu- 

busog. 
SAUeo. m. Alagdw. 
SAYIA. f. DagtH. 
SAz6N. f . Kahinug^n, |] Pagkaka- 

taon; kapanahunaa. || A la saz6n^ 

m, adv. No6n. 
SAZ0NAR. V. a. Paea.apln ang 
tsgkain. U Pabinugin. | v. r, Ma- 

hiodg. 
SEBO. m. Mantikang Bamumud 

at matigds; tab^. 
SEBOSO, SA. ad.. Masebo || May 

pahid aa sebo. 
SECA f. PAnah6Dg wald.ng ul^n, 
SECADERO. m, Po6k na patu- 

yuan. 
SECADIZO, ZA. adj. Madaling 

matuyo. 

SEOAMIENTO. m. Pagtuyd 6 
pagkatuy^. 

SECANTE. p. a. Bg Seear. Tu- 
mutu}6 6 nagpapatuyd, 

SECAR V. a. Patuyuin. I fig. 
Yamutin; muhiin. | v. r. Matu- 
36. |v. r. fig. Mayam6t; ma- 
muht II V. r, fig. Mauhaw na 
tutoo, 

SEGGION. f. Putol. II Ang bawa't 
'ni, ng mga bahaging humahati sa 
isdng bu6 II Pangkftt. 



— 483 — 



SECO 
SECO, CA. adj. Tuy6 | Lantd. i 

fig. Waldng kib6; wal^ng lug^d 

sa pakikihardp. 
SEGRETARIA. f, Asawa ng kali- 

him na lalaki. || Kalihim na ba- 

bae. 
SEGRETARIA f . Tungkuling pag- 

k&kalihitn. [j Kilihimdn, 
SEGRETARIO. m. Kalihim na la 

iaki. 
SEGRETEAR. v. n. fam. Maki- 

pagiihimdo. 
SEGRETO, TA. adj. Lihim; nata- 

tagd I Waidng imtk; malihim. 
SEGTA. f. Mii'lng panaaampala- 

taya. 
SECUAZ. adj. y s. Kakampf 6 

kapanallg. 
SECUESTRAR. V. a. Simsamia. 

I Pi tia ag mga magnandkaw ang 

ibdng taong mayamaa upang hi- 

ngdii ng saUpt bilaog katubusan. 
SEGUESTRO m. Pagsams^m. II 

Pagpiit sa isAng tao updng ipa- 

tub6s ng salapi, 
SEGUNDAR. V. a. Pangalawahdn; 

tulungan. 
SEGUNDARIO, RIA. adj Panga 

law4 sa han^y. 
SECUNDINAS f pl Zool Inunan. 
SED. f, Uaaw || fig. Pitang ma- 

higpit sa isang bagay. 
SEDA. f Sutia. 
SEDATIYO, VA. adj, Med. Nag- 

papahimpil ng sakit. 
SEDE, f. Luklukan. | Sakop at 

kapangyarihan ng Kataastaasang 

Papa. 
SEDENTARIO, RIA. adj. Nauukol 

sa gawd 6 buhay. na wald^- 



SEDE 

gaanong sigla. 
SEDENO I?A. adj. Sinutm 6 ka- 

iiawig ng sutl&. || May mga sutla. 
SEDERIA. f, Pangangalakal ng 

sutld II Katipunan ng mga sutl&. 
II Tiudahan ng mga bagay na 

sutlfi. 
SEDERO, RA. adj. Nauukol sa 

sutia. II m. y f. MagsusutlA. 
SEDieiON. f. Paghihimagsik. 
SEDieiOSO, SA. adj. y s. Ma- 

panahimHgsik. 
SEDIENTO, TA. adj. Nauuhaw. 
SEDIMENTAdON. f. Pagpapa- 

tining; pagtining, 
SEDIMENTAR. v. a. Pat^'ningin. 

li V. r. Tumining. 
SEDIMENTO. m. Tining. 
SEDIMENTOSO, SA. adj. Parang 

tining. || Maraming latak 6 tining. 

SEDOSO, SA. adj. Kahawig ng 
sutl&. 

SEDUeeiON. f. Paghibd; pagka. 

yag- 

SEDUeiR. V. a. Hibuan; upatfin. 

II Yakagin ang loob ng kapuwi. 
SEDUGTIYO, VA. ad^. Nakahi- 

hitd; nakayayakag ng lc6b. 
SEDUGTOR RA. adj.y8. Nang. 

hih*bd; yumayakaet. 

SEGABLE. adj. Magagapaa. 
SEGADERA f. Lilik. 
SEGAI^OR, RA. m. y f. M^iuga- 

gapas. 
SEGAR. y. a. Gumapas. 
SEGMENTO. m. Piraso 6 baha- 

ging pinutol sa isdog bagay, 

SEGREGACI6n. f. PaghihiwaMy 
Dg isdng bagay sa karamihan. 



~ 484 — 



SEGR 
SEGREGAR. v. a. Ihiwaldy 6 

ibuk6d ang isdng bagay sa ka 

ramihan. 
SEGUIDA. f. Pagsunod. 
SEGUIDO, DA. p. p. ng Seguir. 

II adj. Patuloy; sunudsun^d. 
SEGUIR. V. a. Sundaa, H Hana- 

pin ang isdng tao 6 bagay. II 

Ipaapatuloy, || Sumaina; sumur6d. 

y Parisan ang isdng bagay |j 

fig. Panggalingan 6 pagkasimun 

d^n. 
SEGUN. prep. Sangayon 6 ayon 

sa. 
SEGUNDO, DA, adj Pangalawd. 
SEGUND6N. m. PangUaw^og 

andk na lalaki. 
SEGURIDAD. f . Kawaldn ng pa 

nganib; kasiguruhdn. 
SEGURO, RA. adj. L'gtas sa pa 

nganib. | Hindi mapagaalinla- 

nganan. |{ Waldng tiaatig. li m. 

Katunayan; katiwala^n. 
SEIS. adj. Anim. 
SEISENO, NA. adj. Ikaanim. 
SmEeeiON. f. Paghirang; pag- 

pili. 
SBLEGTO, TA. adj. Hirang; piii 
SELVA. f. Gubat. 
SELLADURA. f. Pagdidikit ng 

selyo; pagtatatdk. 
SELLAR. V. a. Diktdn ng selyo, 

II fig. Tatakdn. 
SELLO. m. PanatSk. || Tatdk; 

selyo, 
SEMANA. f. Linggd. 
SEMANAL, adj» Lingguhan. 
SEMANARIO, RIA. adj. Ling- 

guhan. II m. Pahayaging ling. 

guhan, . 



SEMB 
SEMBLANTE m. Mukba. 
SEMBRADIO, A. &dj. Nauukol 

sa lupanK tanitnan. 
SEMBRADO. m. Lupang may 

tanlm. 
SEMBRADOR RA. adj. y s, Nag- 

tatanim. 
SEMBRA.DURA f. Pagtatanlro. 
SEMBRAR V, & Magtanim; mag- 

hahik, II fig. Ikalat. 
SEMEIANTE adj Kamukhi R 

s. Kapuw^ tao. 
SEMEJANZA f. Pagkakawangkt; 

pagkakaQQiukh&, 
SEMEJAR V. n, y r. Mamukh&; 

mawangkt. 
SEMEN. m. Tab6d II Bot Bin- 

ht. 
SEMENTAR. v, a. Magpunlfi; 

maghasik ng binht. 
SEMENTERA. f. PagpupunU. I| 

Bukid. II Pananim | Panahong 

nahahand^ sa pagtatanlm. 
SEMESTRE ad]. Nangyayari sa 

ikaanim na buw^n, || Kalahating 

ta6n. 
SEMieiRGULO m. Kalahati ng 

kabilugan . 
SEMIDIPUNTO, TA. adj. Ma- 

matdymatdy 6 halos patay. 
SEMIDORMIDO, DA. adi. Nag- 

aagawtuldg. 
SEMILLA. f. Binht. || fig. Ang 

alinmdng bagay na simula ng 

maraming bagay. 
SEMILLERO. m. Punlaan, || fig, 

Mul4 ng mga bagay na nakapi- 

pinsal^. 



d85 



SEMI 
SEMINARIO. m. Pui.laan. | 

Paarald!n. || f ff Muidng puisg- 

bubuhataa ng isdng bagay. || 

Seminario eoneiliar Paaral^n sa 

pagpaparl. 
SEMPITERNO, NA. adj. WaWng 

katapupdn. 
SENCILLEZ. f. Kahinhindn ng 

kilos 6 ayos. 
SENGILLO LLA 8dj. Waldng 

hal6 II Walang gai^ || fig, Wa 

Idng ingat; madaUng dayain. lj 

f g. Matapat. 
SENDa.. f. Landas. 
SENDERO. m. Landds. 
SENDOS, DAS acij pl. I.a sa 

bawa't isa ng dalawd 6 marammg 

tao 6 baa;ay. ii Kinikaniya. 
SENECTITUD. f. Katandadn. 
SENIL. adj. Nauukd sa matandd 

6 katandaan. 
SFNO. m. Loob ng guang. 11 

Lo6b ng dibalb. | Bahaybat^. || 

fig. Kaaduugan. 
SENSAGION. f Pagkalimbdg sa 

Io6b ng anomdn || Sinddk, 
SENSAGIONAL. adj Nakasisin- 

ddk. 
SENSATEZ. f. Kabaitan; katinu- 

SENSATO, TA. adj. Mabait;ma- 

ud6. 
SENSIBILIDAD. f. Pakiramddm. 

II Pagkamaramdamin. 
SENSIBLE. adj. Karapatdapat 

damdamln. || Nararamdamdn. II 

Nnkapagdaramddm. H Maramda- 

min. 
SENSUAL. adj. Nauukol sa pita 



SENS 

ng katawan. 
SENSUALIDAD. f. Pagkaplta sa 

layaw Dg katawan, 
SENTAR V, a. Iup6. || v. n. fig. 

y fam. Tang«aplag mabuti ng 

sikmur^, gaya ng pagkain, inumin 

at ibp. II fig. y fam. MakaluB6d 

sa isdng tao ang isang bagay ll 

V. r, Umup6. 
SENTENGIA. f. Kur6 6 pasyd. 

II Arai. II For. Kahatuldn. 
SENTENeiADOR, RA. ad]. Hu- 

mahatol. 
SENTENOIAR. v, a. Humatol. || 

fig. Magpasyd; magbigdy ng kur6 

sa isdng bagay. 
SENTIDO, DA. adj. Naghahay^g 

ng isdng daradamin. || Maramda 

inin |{ m. PangdamdAm. || I^ip^ 
II Kahulugdn ng pangungusap. 
SENTIMIENTO. m. Pangdamddm 

6 pagdaramdam. || Damdamin. 
SENTiR. V. a. Maramdamdn. || 

Mapakinggao, || v. n. Magbigdy 

ng kurd. || v. r. Magdamddm. 
II Sin sentir. m. adv. Hindi na- 

paohiu, 
SENA. f. Palatandaan. 
SENAL. f Tand&. II Palatandaan. 

II Pikldt. 
SEl^ALAR, V, a. L^gydn ng tanda. 
11 Lagdadn. II Itur6. || Itekda 
II Gumawg, ng palatandaan | 

V. r. Matangi; mabant6g 
SEl^OR, RA. adj. y s. Nagma- 

maay-ari ng isdng bagay; pangi- 

noon. H m. Diy63. 
SENORi A. f . Tawag sa mga taong 

may matads na katungkulan. | 

EapaDgyariban. 



^k; 



SE^O 



_ 486 — 



SeI^ORITO, TA. m. y f Andk 

Dg isang mapino6 6 mabdl na 

t«o. It fam. Panginoon 
SEPARACI6n. f. PaghihiwaUy; 

paakahiwalAy, 
SEPARAR. V. a. Ihiwalav. 1| 

Itiwaldg ang isdng tao sa tungk61 
}) V. r. Huaiiwaldy. || Tumi- 

walag sa tungk6l. 
SEPELIO. m. Pagliiibiag sa mga 

patiiy. 
SEPIA. f Tinta ng puslt. 
SEPTENIO. m. Pit6ng ta6Q. 
SEPTENO, NA. adj. Ikapit6. 
SEPTENTRION. m, Hiia^.'^. 
SEPTENTRIONAL. adj. Nauukol 

sa hiiagii. | Hilagadn. 
SllPTIMO, MA adj. Ikapit6. 
SEPTUAGENARIO, RIA. adj. y s. 

Sumapit sa piruigpuag ta6Dg 

gulaog; pipitungpulag ta6n 
SEPTUAG^SIMO. MA. adj. I.a 

pitungpA. 
SEPTUPLIGAR. v. a. P rara hiu 

ng iaaakapit6 ang isaug ba^ay, 

StPTUPLO, PLA. adj. Makapii6ng 

bilang. 
REPULGRAL. adj Nauukol ^a 

libingan. 
SEPULGRO. m. Libingan. 
SEPULTAR. V. a. Iba6n ang pa- 

tdy. i fig- Ikubli 6 itagd ang 

isang bagay. || v r. fig. Maku- 

bU 6 matagd ang isdng bagay. 
SEPULTDRA. f. Pagblibing sa 

pat^y. II Libingan; hukay. 
SEPULTURERO. m. T.gapagba- 

6n ng patay. 
SEQUEDAD. f. Katuyudn. 
SEQUiA. f. Panahdn ng katu- 

yu&n. 



SEQU 

S:6QmTO m. Kaakb^y sa pag- 

«aiiad. 
SER m. Kalikasdn | Bagay. i 

Pagikiog. II V. 8. Ay. || V. n. 

Msgiig. I Magkata6n II Mau- 

k )i sa pagmaraay ari 6 kapang- 

yarhan ng isdng tao. 
SERENAR. V a. PAtiwasa^ in ang 

pauah^n, dayat at ibp. [j Paia- 

m-gda. II Patiningin. [| f g Pa- 

yapain ang pagkak^gui6. 1 fig. 

Paglubagin ang galit. || v. r. 

Taiii\wasiy ang paoah^n, dagat 

at ibp. II V. r, Mahamut?dn. [| 

V. r. Tumining H v. r. fig. Mag 

lubsg Bng galit 
SERENATA. f. Tugtugan ng mu- 

s'kd sa gabi. 
SERENERO m. Talukb6ag na 

pan«t)am6g ng mga babae. 
SERENIDAD. f. Kalinawan ng 

pafiah6fi. || KatahimikaD; kala- 

m^A i ng lo6b, 

SERENO, NA. adj. Malinaw 6 
maaiiwalas. | f'g. Tahimik; pa- 
yByk, 11 m. Hamog. || Bantdy 
panggaDi. 

SERIE f. Pagkakasun6d ng hanay 
ng mga bagay. 

SERIEDAD, f. Pagkawa!dngkil6. 

SEKIO, RIA. adj. Waling kib6 i 
Mabalasik ang mukhd. n Tunay; 
matap^t. [[ MakabulubSn; maha- 
lagd. I Mariidg; dakilit; 

SERM6n. m. Pangaral sa sim- 
bahan (| fig. Pangusap «»a isdng 
taong itinutuwid sa pagkakamalt. 

SERPENTEAR. V. n. Lumakad 
Qg palik6lik6ng katulad ng abas. 



— 487 - 



SERP 

SERPIENTE. f. Ahas. li fi^. Ang 
s demonyo. 

SERRADIZO. ZA. aHj. Malala 
gari. 

SERRADURAS. f pl. Kusot. 

SERRAR. V. a. Lagari q; magla 
garl. 

SERIN. m Kiisot. 

SESUDO, DA. adj. Maykabaitan; 
may gandp na pagii^ip. 

SETA. f . Kabuti. 

SETENIO. m. Pibong ta6D. 

SETENTA. f. Pitiingpii. 

SETENTON, Na. adj. y s. fana. 
Pipitungpuiog ta6n. 

SEUDONIMO. m. Pama2;dt na gi- 
iiMpamit ng isdng raa>kath& sa 
hallp n| tunay nivang ngalan 

SEYERIDAD. f. Kabagsikan s^i 
pakikibar^p 6 pagpa[ arusa. II K^- 
Kauapdn sa . pagtupdd ng uto8 6 
tuntunin. H itawaldn ng kilo 

SEVERO, RA. adj. Mabagsik H 
Gandp sa pagtupdd ng utoa 6 
tuntunin. | Waldog kilo- 

SEVIC[A f. LvbangisaQg labis. 

SEXAGENAR10. RIA. adj. y s 
Aanineiaapuing taong gulang. 

SEXAGfiSlMO, MA, adj. Ika- 

animnapA, 
' SEXENAL. adj. Nangyayari tu- 

wlng anim na ta6n. 
SEKENIO. m Anim na ta6n. 
SEXMA. f Ikaanim na bahagi ng 

aaomding bagay. 
SERRUGHO. m. Lagaring mala- 

pad at lis^ng hawak^n. 
SERVIBLE. adj. Magagamit. 
SERVICTAL. adj. Mapaglingkdd. 



SERV 
SERVICI0. m. PaglilinBk6d. | 

Pagkalingkod 6 pagkaalilst. ti Pa- 

t.abihan. 
SERVID0R, RA. m. y f. Taga- 

paglingk6d 6 alil^ H m. Aog na- 

nu!uivo sa isdng dalaga. 
SERVIDUMBRE, f. Paglilingku- 

ran II Pdgkaalipin. II Katipunan 

og m^a lingk6d 6 utusd,n. 
SERVIL. adj. Nauakol sa mg^ 

)inKk6ii at alil^. H Hamak. 
SERVIR. V. n. Maglingk6d || 

Mapakinabangan; magsilbi. || v. a. 

Paglingkiirdn. || Pakinabangan. |j 

Panuyuan ang i.sdng dalaga. || 

Sumambd, sa Diy6s 6 mga santo. 

II Ma^handdg. II v, r. Magali 

na;in ang isd.ng bagay sa paggamit. 
S£SAMO. m. Halamang ling^, 
SESENTA, f. Animnapti. H I^a- 

an m na p\l. 
SE ENTON, NA, adj. y s. fam. 

Aanimnapuing gulang. 
SE8ERA. f. Bahagi ng ulong ki- 

nalalagyan ng utak. 
SESGAR. V. a. Putulin 6 hatiin 

ng patiiwds. I m. Kahiwasdn 6 

kabaluktutdn ng isang bagay sa 

isdng dulo. 
SESION. f. Pulong. 
SEdO. m Utak sa ulo. || Bat6rig 

pangalana sa palay6k upang t\t- 

matdg. H fig' Kabaitsn; ganap 

na pagiisip. 
SESTE/^R. V. a. Magpahingd i g 

tanghali. || Magpahing^ ng tan»- 

hali aog mga kayop sa po6k na 

mahlim. 
SESTERO. m. Pahingahan ng 

mga hayop sa tanghaU. 



- 488 



SEXO 
SEXO. m, Uria» ikinaii'nd n| ia- 

laki sa babae, mai^ing tao 6 ha- 

3 0p. II Bello sexo. Katabaihan. 
SEXTO, TA. adj. Isaaaien; 
SEXTUPLICAR. v. a. Pagaaimia 

aoK isdng bagay. 
S6XTCTPLO, PL/k. adj . Makaaaim 

oa isd. 
SEXUAL. adj. Nauukol sa uring 

lalaki 6 babae, 
SI adv. af. Oo; opd i 

SI. conj. eoad. Kmg. || m li^p!- 

tong tinig ng musika 
SIEGA. f. Paggapai 6 pagaan 

llPanah6n ng paggapas 6 pag 

ani. !1 Ani. 
SIEMBRA. f. Pagtataniai. || Pana 

h6n ng pagtatanim. H Pauanlm. 
SIEMPRE. adv. t. Latti na. tuwi 

na. II Para siempre m. adv. Sa 

habang panah6n. i| Siemp^t jam.ds. 

m. adv, Magpakailanmaa. II Siem 

pre que^ m, coQJuativo c o u d 

Kilanman. |1 Siempre y euando^ 

m. conjuntivo, eond. Kaildamda. 
SIEN. f. Pilipisdn. 
SIERPE. f. Aha3.|Ifig. Taoag 

napakapangit 6 ntipakabangis 
SIERRA. f . L a g a r i. II Kabitkablt 

na bund6k. 
SIERYO, VA. m. y f. Alipin. || 

Lingk6dJ 
SIESO. m. Gawing lo6b ng tum- 

b6ng. 
Sli;STA. f. Katanghaliang tapdt. 
1 Panahdng itinutulog matapos 

makapananghali. 
SIETE. adj. Pit6. 
SIETE:SAL. adj. May pit6ng ta6a, 
SIGILAR. V. a Tatakdn ng selyo, 



SIGI 

i Ilihim aug isdng bagay. 
SIGILO. m. Panatdk; tatdk. \\ 

Lhim. 
SIGILOSO, Sa. adj. Malihim; li- 

him. 
SIGLO- m. Siagdaaag ta6a. H Pa- 

nah6ng matag^l. 
SIGNAguLO. m. Tatak. 
SIGNAR, V. a. L=igy^n og tand^ 

6 tatdk. I Lagdada. | Kurusan. II 

V. r. M^gkuruB 6 maizaatanda. 
SIGNlFiCACl6N. f, P.igpapaka- 

hulugdn I Kahulugdn. 
SIGNIF1CAD0. m. Kihulueaa. 
SIGNIFICAR- y. a. Laay^a ng 

kahulugdo. II Mapkahulugdn t|Ipa- 

a'^m; ipahayag aag isdag bagay. 
SIGNO m. Tand&. 
SIGUIENTE. p. a ng Seguir. 

Sumusan6d. || adj, Kasua6d. 
SILABA. f Titik 6 katipunan ng 

mga titik ua ibiaibigk^s ag mia- 

sanan. 
SILABEaR. V, n. Ibigk^s ng hi« 

walay ang bawa't silaba. 
SILAbIGO, CA. adj. Naunkol sa 

silaba] 
SILBAR, V. n. Sumuts6t. || Huma- 

ginit. 
SILBATO m, Sip61. 
SILBIDO. m, Hagini. 6 haging. 

II Sutsot. 
SILBO. m. Haging. I Suts6t. 
SILENeiO. m. Hindi pagimik. H 

fig. Kawald,pi ng ingay; katahi- 

mikaB. 

SILENdOSO, SA. adj. WaUng 
imik; tahimik; waldng ingay. 



489 — 



SILV 
SILVESTRE« adj. Tumutubong 

kuslt sa gubat. II Laklnggubat; 

wald.ng pinagaralaD. 
SiLLA. f. Likmuan 6 uupdng may 

sandalan. 
SILLERIA. f, Katipunan ng mga 

uupan. H Pagawaan 6 tindahan 

ng mga silya. 
SILLERO. m. ManggagawJt 6 

nagtitindd ng silya, 
SILLETA. f. Silyang roaliit. || 

PanabihEB sa hihigdn ng maysa- 

kft. II Batoag gilingdn ng siku 

late. 
SILLON. m. Uupdng malaki. || 

Siyd sa pangangaba>o. 
SIMBOLIZAR. V, n. Mahawig 

ang i^dng bagay sa ibd. 
SIMBOLO. m. Sagisag. 
SIMETRIA. f. Pagkakais^ ng 

sukat Lg mga bahagi ng is^ng 

bu6 
SlMfiTRlCO, CA. adj. Magkaisa 

Bg sukat. 
SIMIENTE. f Binht. 
SIMIL. adj, Kamukt&; kawa- 

ngis. 
SIMILAR. adj. Kawangis 6 ka- 

mukhg,. 
SIMILirUD. f. Pagkakamukha 

pagkakawangis. 
SIMPATiA, f. Kagaanan ng dug6 

sa kapuwS,. 
SIMPATieO, CA. adj Kinagaga- 

anan ng dug6; kinalulugidn. 
SIMPATIZAR. V. n. Kalugddn. 
SIMPLE, adj. Dalis^y. |1 Nagiisd. 

II fig. Waldng lasa. || fig. Ha- 

npl. 
SIMPLEZA. t KahangalSn; ka- 



SIMP 

ungasdn || Kagaspang^n ng pag^ 

uugali. 
SIMPL1FICAR. V. a. Pagaanfn 6 

padaliin ang isdng bagay. 
SIMULACI6n. f. Pagkukunwari. 
SIMULAGRO. m. Larawang ka- 

wangis ng isdng bagay 6 tao. || 

Guniguni. || MiL Paasasanay ng 

mga hukb6 sa pakikidigm^. 
SIMULAR. V. a. Magkunwsrt. 
SIMULTANEO, A. ad]. Nauukol 

sa ginagawd 6 nangyayari ng 

sabdy. 
SIN. 'prep. WalA. || Liban sa 6 

buk6d sa. || Hindl. 
SINGERIDAD. f. Katapatang 

lc6b; katunayan. 
SINGERO RA. adj Tap^t na lo6b; 

tunay, 
SINGOPA. f. Pagbabawas ng is^ 

6 higit sa h&ng titik sa gitna 

ng isdng pangungusap. 
SINGULAR. adj. Kais^isi. B fig. 

Dt pangkaraniwan; tangi. 
SINGULARIDAD. f. Pagkakatangi 

6 pagkakabuk6d sa karamihan. 
SINGULARIZAR. v. a. Itangi ang 

isaog bagay sa mga ib;S. || v, r. 

Matangi. 
8INGULT0. m. Hikbf. || Med. 

Sin6k. 
SINIESTRA. f. Kaliwdng ka- 

may. 
SINIESTRO, TRA. adj. Nasa da- 

kong kahwa || fig. Sawlngpalad, 
SINNUMBRO. m. Bilang na na' 

pakarami ng mga tao 6 bagay, 
SINO, conj. advers. Kungd! 
SINONIMO, MA. adj. Nauukoi 

sa mga saliting magkais^ 6 mag- 

kahawig ng kahulugdn. 

62 



~ 490 — 
SINR 
Gawling lab&g sa 



SmRAZ6N. 

matuwid. 
SINSABOR. m, Kawaldng lasa 6 

sardp. II fig . Dalamhati, 
SINTAXIS. f. Gram Bahagi Rg 

gram^tika na nagtuturd ng pag- 

easama ng mga pangungusap upang 

bumud ng gandp na kabulugan. 
SiNTOMA. m. fig. PalatandKan. 
SINUOSIDAD. f. Kapiiipitd» 6 

kabaluktutda. | Kalundu^n. 
SINUOSO, SA. adj. Plliplt; ma- 

lunild. 
SINVERGtJENZA. f. Wal£ngbiy&. 
SIQUI1RA, coiij. advers. Kabiman; 

kabil. 
SIRVIENTA* f. Alilang babae. 
SIRVIENTE. p. p. Bg Servir. Nag. 

liUBgk6d. II K). Alilang lalaki. 
SISA. f. Malilt ma bahaging inu- 

unit sa pamimili arawaraw. 
SISAR. V. a. MaBgumit sa pami- 

mili arawaraw. 
SISTEMA. m. Paraan. 
SITIAL. m, Uupia »g mga taong 

may kapaagyariban sa oras nl 

pagganip ng tuBgk61. 
SITIAR. V. a. Kubkubln ang isdng 

kiit4 6 tanggulan u[iaB| salakayin. 
SITIO, m. Po6k. |1 Pagkubk6b 

sa kaaway. 
SITO, TA. adj. Natatayd; naka- 

tayd; salalagiy. 
SITUACI6n. f. Katayuan; kala 

SITUAR. V. a. Ilagdy ang is^ng 
tao 6 bagay sa tiy^k na po6k. 
II V. r. Lumagdy sa isfing po6k. 

SO. prep. Sa ilalim. 

SOASAR. V. a. lihaw ag bahagy*. 



SOBA 
SOBA. f. Paghilot. 
SOBACO. m. Kilikili. 
SOBAJAR V. a. Lamasing.ma- 

buti aiig isdng bagay. 
SOBAQUINA, f. Anghit ng ki- 

likiii. 
SOBAR. V. a. Hilutin; lamada. 

I fig. Parusahan ng hamp^s. II 

f g. Hagudhagurln; himaskima- 

sin. 
SOBARCAR. V. a. Kipkipin. 
SOBERANIA. f, Kapangyarihang 

gandp. H Katungkulang mata^s- 
SOBERANO, NA. adj. y s. Ma- 

kapangy^rihan; hari 6 reyna. | 

Katadstaasan. 
SOBERBIA, f. Kasuwaildn; ka- 

palaluan. )1 Kalabisdn n^ inam 

ng i^4ng bagay, gaya ag taha- 

Dan at ibp. 
SOBERBIO, BIA. adj. Suwail; 

palald. II f g« Labis ng inam. 
SOBORNAR- V. a. Sabula». 
SOBORNO. aa. Pagsuhol. H Su- 

hel. 
SOBRA. f. Labis. i Pagapi. II 

pl. TirA. 
SOBRADO, DA. adj, Paiigahds.|| 

Mayaman. 
SOBRANCERO. RA. adj. Nauukol 

sa walAng gawft. 
SOBRANTE. p. a. ng Sobrar. Lu- 

malabis. |{ m. Labis. || adj. Ma- 

yaman. 
SOBRAR. V. a. Palabisan. || v. a' 

Lumabis; matir^ 
SOBRE. prep. S» ibabaw. || 

Hinggii &a. 11 m. Balot ng sulat. 
SOBREABUNDANCIA. f. Kasa- 

ganaang lubb^. 



— 491 



SOBR 
SOBREABUNDAR. v. n. Suma- 

gaoaop; lubh^. 
SOBREAGUAR. v. n. y r. Lu- 

mutang aa ibabaw ng tubig. 
SOBREALIENTO. m, Hingal, 
SOBREALZAR. v. a. Angating 

mabuti ang isdng bagay. 
SOBREAl!fADIR v. a. Dagdagang 

mabuti. 
SOBREASAR. V. a. Tayantangln 

an^ inihaw. 
SOBREGARGA, f. Dagd^g sa 

pas^n. 
SOBREGARGAR. v. a. Dagdagdn 

ang pasdn; pakabigatdn. 
SOBREGARTA. f. Balot n| sulat. 
SOBREGOGER. v. a. Bunggabdng 

bigia. II V. r. Magulat, masinddk, 
SOBREeOGlMIENTO. m. Pagka. 

gulat; pagkasinddk. 
SOBREGOMIDA. f. Hinaagas sa 

pagkain. 
SOBRlDlCHO,iCHA. adj. Nasabi 

na sa itaas. 
SOBREHAZ. f. Pangibabaw 6 

mukbft ng isdng bagay. 
SOBRBLLEYAR. v. a. Pasanln 6 

dalhing magisd ang dald ng ka- 

puwit. Bf'8- Tumulong na mag- 

tils ng mga gawain 6 kaabalahdn 

8a buhay. 
SoBREMESA. m. Latag sa mesa. 

U Himagas sa pagkain. 
SOBRENADAR. v. n. Lumutang 

ang isdnK bagay sa ibabaw ng 

tubig. 
SOBRENATURAL adj. Labds ga 

hangganan ng kalikasdn. 
SOBRENOMBRE. na. Pangala- 

w4ag pangalan 6 apelyido. ii Pa- 



SOBR 

layaw. 
SOBRENTENDER. v. a.Mabatld 

ang isdng bagay bagamd'^ dt 

binabangglt. 
SOBREPAGA. f. Dagddg na upa. 
SOBREPONER. v. a. Ipaibabaw. 
II V. r. fig. Mamaibabaw; puma- 

ibabaw 
SOBREPREeiO, m. Patong sa 

dating halagd. 
SOBREPUIAR. V. a. Pahigitln 

ang is&Bg bagay sa ibd. HLaluan; 

daigin. 
SOBRESALIENTE. p. a. ng So- 

bresalir. Lumalald 6 humihigit. 
II adj. y s. Nauukol sa pinaka- 

matads na nota sa pagsusulit. 
S0BRE3ALIR. v. n. Lumald 6 

humiglt ang is£ng tao 6 bagay 

sa mga iba. || Matangi sa ibd.. 
SOBRESALTAR. v. a. Daluhu- 

nging bigl&. 11 Gulatin; giklahln. | 

V. r» Magulat; magikU. 
SOBRESALTO, m. GuUt 6gMi. 
SOBRESORITO. m. Ang sulat sa 

ibabaw ng sobre, || fig| Tandd. 
SOBRESEER. V. n. Umurong sa 

hangdd 6 nais'||jPor, v. a. Hu- 

wdg ipagpatuloy ang is^ng usa- 

pin. 
SOBRESELLO. m. Pangalawdng 

tatdk na inilalagdy updng lalong 

magkabis^. 
S0BRE8TANTE. m. KatiwalanR 

nagtatanod at nangangasiwd. sa 

mga manggagawlt. 
SOBRESUELDO. m. Dagddg na 

upa buk6d sa sahod. 
SOBRETODO. m. Amerikanaag 

mahab^. 



— 492 — 
SOBR 

SOBREVENIR. V. a. Mangyari ang 

is&Qg bagay pagkatapos ng na- 

uaa. K DumatlDg na bigl&. H Mag- 

kata6n. 
S0BREVIVIENTE. p. a. ni So- 

irevivir. Nabuhay na natird, sa 

mga kasamahdn. 
SOBREVIVIR. V n. Mabuhay na 

matird sa mga kasamahdn. 
SOBRIEDAD. f. Katamtaman 6 

katatagan sa anoman, lalu na sa 

pagkain at pagin6m. 
SOBRINO, NA. m. y f. Pamang- 

kfn. 
SOBRIO, RIA. adj. Katamtaman 

sa anoioan, ialu na sa pagkain 

at pagiagnti. 
SOGARRAR. v. a. lihaw ng ka- 

tatag&a. 
SOGARENA. f. Guang. 
S0CARr6n, NA. afij. y s. Ma- 

pagkuBwart; mapaggaw^ ng pai- 

ialfBi. 
SOCARRONER$A. f. Katalasan sa 

paggawS.; pagpapakunwart. 
SOCAVAR. V. a. Hukayan sa ila 

lim ang isdag bagay; ukain. 
SOeiABLE. adj. Mahilig sa ka- 

pisanaa. 
SOelAL. adj. l^auukol sa kapisa- 

naB. 
SOeiEDAD. f. Kapisanan ng mia 

tao» bayan 6 bans&. 1 Samah^a. 
SOeiO, CIA. m. y f. Kasapi. H 

Kasamd. 
SOeORRER. V. a. Saklolohan; 

abuluyan sa is^ng pangaBgaila- 

agati. 
SOeORRO. m. Pagsaklole; pag- 

abuloy. | Abuloy. 
SOEZ. adj. Hamak. 



S0FA 
SOFA. m. Uap^ng maluang, ma- 

h&bk at may saadaian. 
SOFISMA. m. Katuwirang pang- 

liagldng. 
SOFLAMAR. v. a. Magsalitd ng 

paagpaakit sa lo6b updng maka- 

kapaDgul6l. || v. r. Matayantdng 

ang iniihaw. 
SOFOCANTE. p. a, ng Sofocar. 

Lumuluaod; umiinis. 
S0FOC4R. V, a. Lunurin; inisin. 

II Patayln akg ap6y, 1 f»g. Hiyain 

ang ipang tao sa pamamagitan 

m paglait 
SOGA, f. Lubid. 
SOJUZGAR. V. k Supilin; mag- 

utos ng bu6ag dahds. 
SOL. m. Ar'aw sa langit. |fig. 

Liwanag; init. | Ikalimdng tinig 

ng musika. 
SOLADA, f. Tiniag. 
SOLADO. m. Tuntungang may latag 

na baldosa. 
SOLANA. f. Po6k na tampdk sa 

araw. 
SOLANO. m. Hanging galing sa 

silanganan. 
SOLAR. m. Looban 6 bakuran, H 

adj. Hauukol sa araw. ||v. a. 

Latagan ang sahig 6 tuntungan 

ng baldosa. | Lagyan ng suwelas 

ang sapatos. 
SOLAZ. m. Alfw ; tuwd; ginhawa. 
SOLAZAR. V. a. Bigydng aliw, 

tuw4 6 ginhawa. i v. r. Magaliw. 
SOLAZO. m: fam. Matiading init 

n| araw. 
SOLAZOSO. SA. adi. Nakaaaliw; 

nakatutuwd; nakagtginhawa, 
SOLDADO. m. Kawal. 



— 493 



SOLD 
SOLDADOR. m. Man^hihinang. H 

Kas^nakapaag pan^hinaag. 
S0LDADUR4. f Paghihinang. | 

Panghinang; hinang 
SOLDAR. V. a. Ihinang; magh'- 

nang. 
SOLEAR. V a Paarawan. 
SOLEDAD. f. Pagiis^. II Po6k na 

ildog. H Daiamhati sa pagkawa'& 

ng isdna tao 6 bagay, at sa nais 

na raakitang muli 
SOLEMNE. adj Ginagawd «a 

ta6 ^te^n |Maragal; masayd. 
SOLEMNIDAD. i Karingalan. H 

Kasayahan. 
S0LEMNIZAR. V. a. loagdiwang 

ng buong dingal 6 sayd ang i ang 

pangyayari. ii Padilagin; padaki 

lain ang hAng bagay. 
SOLER. V. n. Mamihasa; m^hi- 

rati. II Madng roalimit, 
SOLERA. f. Saleras. 
SOLEVANTAR. v. a. Hikwatin. 

II V r. Mahikwdt. 
SOLEEaR. V. a Mafl;sulre3. 
SOLieiTAR V. a. Hangarin; hi- 

ngio; h.lingin. 
SOLIGITO, TA. adj. Masipag; 

maingat. 
SOLieiTUD f. Kasipagan; kahi- 

iingan. 
SOLIDARIDAD. f, Pagkakaisd ng 

damdamio. 
S0LIDEZ. f. Katibayan; kawaUng 

tigatig. 
S6lID0, DA. adj. Matatdg; ma- 

tibay; batibot. 
SOLIO. m. Likmuan ng hari. 
SOLITARIO, RIA, adj. Waldng 

magkupkdp; iling. ||Nagiis4. 



SOLO 

SOLO LA. adj, Iisfi; tangf. nWa- 

l^nse kasama || Wald,ng magkup- 

k6\ 
SOLTAR. V' a. Kalagdn, | Pawa- 

Un 6 palayain ang napipiit. | 

Btiwan || Makabitiw ng salitai^^ H 

V r* Makawala. 
SOLTERIA. f Papikabaaongtao 6 

pagkadaiaga. 
SOLTERO, RA. adj. y s. Waldng 

asawa || Malay^. 
S0LTER6N, NA. adj. Bagungtao 

6 d^ilagang matand&. 
SOLTURA f. Pagpapakawaia. || 

Kaiiksib^n ng mga kilos ng ka- 

taw^a.|fig. Pagkalag: pagpapa- 

lay^; pagbitlw. 
SOLUBLE ad]. Matutunaw, l| fig. 

Mapapasyahdn. 
S0LUCI6n. f. Pagkallig; pagtu- 

naw. II Kapasyah^n sa isang alin- 

iangan 6 katuwiran. 
SOLYENTAR v. a. Pagbayaran 

ang utang. 
SOLYENTE. adj. Natub6s sa mga 

utang llMay ikababayad sa utang. 
SOLVER V. a. Bigydng pasya ang 

isdng alinlangan 6 suliranin. 
S0LL0ZANTE. p. a. ng Sollozar. 

Humihiblk. 
SOLLOZAR. V. n. Humiblk. 
SOLLOZO. m. Paehiblk. 
SOMBRA. f, Dilim: anino. II Li- 

lim. II fiB. Kupkop; lingap; pag- 

ta^angkilik, 
SOMBRAJO. m. fig. Anino, 
SOMBRAR. V. a. Liliman. 
SOMBRERAZO. m. Hampds ng 

sumbrero. | f ig . Pagpupug^y lag 

sumbrero. 



.'*it",t 



~ 49i — 



SOMB 
SOMBRERERA. f. Babaing gtima-^ 

gaw& 6 nagtHindd ng sunabrero 
HLalagydn n| sumbrero. 
SOMBRERERiA. f. Pagawaan 6 

tindahan ng sumbrero. 
SOMBRERERO. m; Lalakling 

manggagaw^ 6 nagtitind^ ng sum 

brero . 
SOMBRERO, m. Sumbrero. 
SOMBRILLA; f. Payong m tsg 

ardw. 
SOMBRIO, RIA. aclj, Malilim. | 

f|g. MaoangUw. 
SOMEROiRA. adj. Mababaw. [[ 

fig. Gioawa ng dl Iniisip na ma- 

buti. 
SOMETER. V. a. Ipailalim sa ka 

pangyarihan ng isang tao. B v. r. 

Pailalim; sumailalim. 
SOMNIP'ERO, RA. adj. Nakapag 

aant6k. 
SOMNOLENGIA. f. Pagaantok. 
SOMNOLENTO, TA. ad|j Aatu 

kin. 
SOMPESAR V. a. Tantiyahla ang 

bigdt ng isdng bagay. 
SON. m. Tun6g na masardo sa 

pangdinig. tl fig. Baliti; kabantu- 

gan ng is^ng bagay. || fig. Pag- 

dadahil4Q. I f'g- Ayos 6 paraan. 
SONaDERA. f. Pagsmgd. 
SONADO, DA. adj. Bant6g. 
SONANTE. p. a. Bg Sonar, Tu- 

jnutun6g. |! adj. Mataginting; ma- 

tun6K. 
80NAR. V. n. Tumun6g ang isdng 

hagay; kumalaslng. || v. a. Patu- 

niigln 6 tugtuglo. || Magliaia ng 

nhog. II V. r. Suming^. II v. impers. 

Umalingawngdw ang baliti ng 



SONA 

iBang bagay. 
SONATA. f, Tugtugia, 
SONDA; f . Paagaros sa lalim, i 

Mar. Pangar6k ng laliaa. 
SONDAR. V, a. Arukfa ang lalioi- 
SONDEAR. V. a Amkln ang ia- 

lim 
SONDEO, m. PAgar6k- 
SONIDO. m. Tun6g; kalatls. 
SONORIDAD. f. Katuaog^n; ta- 

giatiag, 
SONORO, RA. adj. Matun6g; ina- 

ta^int ng. 
SONREIR. V. n. y r, Ngumitt. 
S0NRI3A. f. Pagngitl. 
80NR0DARSE. v. r. Mabaranddl 

aog mga gui6ng ng isdog sasak- 

y4n. 
SONR0JAR V, a. Pamulahia ang 

mukh4 sa pamamagitan ng saii- 

td ig paghiya | v. r. Mamul^ sa 

hiy^. 
SONROJO. m. Pamtimu(4 ^a hi^a. 
S0NR03AD0, DA. adj. Mamuld-' 

muM. 
SONROSAR V. a. Pagkdlayin ng 

mamnidmula !i v, r. Magkulay ng 

m^^muldmula. 
SONROSEO. m Kalay na mam i- 

Idmuldoa lumilitdw sa mukhi. 
SONSAGAR. V a. Kunin ng pa- 

umlt ang isdng bagay sa ilalim 

ng kinalalagyan. || fig. Sikapin sa 

pamamagitan ng paglingldng na 

naagsabi 6 maghaydg ang is^ng 

tao ng kaniy^ng nalalaman at 

ipinaglilihim. 
SO:StADOR.RA. adj Panaginipln. 
SOS^AR. V. a. M%naginip. llf ig. 

Mangarap. 






~ 495 



so^o 

SOHOLIENTO, TA. adj . AntukiB , 

tl Naffaant6k. jl Nakapagaantok H 

fig. Tamdd; mabagaU 
SOPA, f. Sopas. 
SOPALANGAR, v, a. Hikwallo. 
SOPAPO, na. Dagok sa ilalim ng 

baba, fl fam Tamp:^l. 
SOPERA. f. Lalaryan n| sopas, 
SOPEAR. V. a. Tayahin aug bi 

sdt Dg is^Dg ba^ay sa patnama 

gitan ng pagangdt. 
SOPET6n. m. Dagok na malak^s. 
SOPISTA. eom. Ang uabubuhay 

sa limoa ng kupuw^, 
SOPLADO, DA adj. ffg. y lam 

Napakakinis, maiaara at malinis. 
SOPLAR. V. n Huniblp. || \r. a. 

Hipan. |j fig. Umitdn. | fig. Bulu- 

ngin ang i^^ing tao ng dapat 

sabihin, (| v. r fig. y fam. Mag^ 

pakabundat sa pagin6m 6 sa pag- 

kiin. 
SOPLETE. m. Panghihip. 
SOPLO. m, Paghihip. | fig. SagUt 

6 sangdalt. 11 f g. y fam. Baba- 

lang ginagawd ng lihim at bu6BS 

ingat.||fig. y fam. S'imb6ag na 

paiihim. 
S0PL6N, NA. adj. y s. Mapag- 

«»umb<ing ng palihim. 
SOPONGIO. m. fam. Pighatt. 
SOPOR. m. Antok na malabis. 
SOPORTABLE. adj. Matitiis 6 

mababat^. 
SOPORTAR, V. a. fig. Tiiein 6 

batahia. 
SOR. t' Kakapatld sa pagkamong- 

ha. 
SORBER. V. a. Inumln ng pahi- 

tit. II iig. Higupin; lunukla. 



SORB 
SORBO. m. Pagin6m nang pft- 

hitlt. I Lag6k, 
SORDERA. f, Kabingih^H. 
SORDEZ. f, Kabingihdn, 
SORDIDEZ, f. Karumihin. 
SORDIDO,|DA. adj. Maruml | 

fig. Mahalay || fig. Maramot. 
SORDO, DA. adj. Bingl. |i Wa- 

Idng ingay. |j fig, Walang pang- 

damddm 6 matigds ang lo6b sa 

mga himok 6 payo. 
SORDOMUDO, DA» adj. y s. Bi- 

ngf 8t pipi. 
SORPRENDENTE. p. a. ng Sor- 

prender. Nakagugulat 6 nakama 

manghg, 
SORPRENDER, v. a. Gulatin; 

giklahin. II v, r. Magulat; m^- 

giklA. 
SORPRESA, f. Paggulat 6 paa;. 

kagulat; pagkamangh&, 
SORTEAR. V. a» Magsapaiardn. 
SORTEO. m. Pagsasapalardn. 
SORTIJA. f . Siagsing. || fig Ku- 

I6t ng buh6k na hugis singsft>c;> 
SOSEGADO, DA. adj. Tiwagdy; 

tahimik. 
SOSEGAR. V. a. Patiwasayli; 

payapain. |} fig. Pahupaln ani 

kagalitan. n V. n, Magpahinga- 

Idy. K Turaiwas4y; pumayap&. || 

V. r. fig. Humupa ang kagalitan. 
SOSIEGO. m. KatiwaeayAn; ka 

payapadn. 
SGSLAYO. (Al, o de) m, advr. 

Pahiwds. 
SOSO, SA, ad]. Matabdng; wa* 

Idng asfn. 
SOSPECHA. t Hinali; igpanta* 

hk. 



'.5iMSi&iili?j., 



^A^L^mi i' ,. . 'J^k;' L., 'A.^iA. 



...a: 



A.A;ikim.ML.^} 



-^ 496 — 



SOSP 

SOSPECHAR. V. a. Magliual^; 
magsapantah^. 

SOSPEGHOSO SA. adj. Naka- 
paghihiaallt. | Nauukol sa taong 
naRhihinali 6 nagsasapantahi. 

S0ST£N. m- Pagalalay. |! Ang 
tao 6 bagay na umaalalay. 

SOSTENEDOR, RA adj. y s U- 
maaUlay. 

SOSTENER. V, a. Alalayan; su- 
baybaydn. || Ipagtangff6l ang 
isdng palagdy. || fig. T isia. II 
Bigy^n ang is^ng tao ng kaka- 
nin. II V. r. Maalalayan; pumi- 
gil; masubaybay^n ang sarili; 
mamalagi. 

SOSTENIMIENTO, m. Pagala'ay; 
pagpigil- II Pagpapakain. 

gOTANA. f. Damft ng pari; su- 

^-tana. 
SOTERRAR. V. a. Ibaoa. | fig. 

Itagd ang isdng bagay. 
SUAYE. adj. Makini3 at malam- 

b6t sa saldt. || fig. Malam^ot. 

II fig. Matahimik; maamd; ma- 

banayad. || fig. Malambot na 

kalooban . 
SUAYIDAD. f. Kakinisan at ka- 

lambutlin sa saidt. || Kdban'iya 

ran, 
SUAVIZAR. V. a. Pakinisin at 
palambutin sa saldt. y Pabana 

yarin. . 

SDBALTERNO, NA. adj Maba- 

b^ 6 nasa ilalim ng kapaagyari- 
han ng isdng tao 6 bagay. 
S0BARRENDAR. v. a. Pabuwi- 

s&n sa ibd ng humubuwis. 
SUBASTA. t Pagbibill ng haydg 

ng m|a pagaari 6 hiyis sa lalong 



SUBA 

raay matads na tawad. 
SUBASTAR. V. a. Ipagbili ng 

baydg an« isdng bagay. 
SUBDIREGTOR. m. Pangalawang 

tagapamatnugot. 
SUBDITO, TA. adi. y s. Nasa 

ilalira ng kapangyarihan Dg kan- 

ydng pun6. 
SUBlDA. f. Pagakydt; pagpanhik. 

II Akyatan. 
SUBIDERO. RA. adj, Nauukol 

sa kasangkapang nagaaky^t ng 

isdng bagay sa mataSs. || m, Ak 

yatan. 
SUBIR. V, n. Unakydt; puman- 

blk. II TamaAs ang bilang. || fig. 

Tumaas sa tungkol. || v. a. lak- 

ydt; itads !j P'Uaasin. || fig, 

Imahdl aog halag^. 

SUBITAMENTE. adv. m. Kara- 
karaka. 

SUBITO, TA. adj. Ag^dagdd; ka- 

pagdaka. H B glabigl^; dalosdalos. 

II De subito^ m. adv. Karaka- 

raNa. 

S0BJBTIVO VA. adj. Nauukol 

sa gumaganap 6 gumagawd, 
SUBLBVACI6n. f. Pagbihimagslk, 
SUBLEVaR. V. a. Papanghimsg- 
sikin. l V. r. Maghimagsik. 

SUBLIMAR. V. n. Padakilain; 
ilag^y sa kataasan. 

SUBLIME. adj. Dakil^; matads. 
SUBLIMIDAD. f. K^dakilaan. 
SUBMARINO, NA. adj. Nasa 

ilalim ng dagat. 
SUB0RDINACI6N. f. Pagkalag^y 

sa italim ng kapangyarihan^ ng 

isdng tao. 



SUBO 
SUBORDINADO, DA. adj. Nasa 

ilalim ng kapangyarihan Bg is^ng 

tao. 
SUBORDINaR. V. a. Ipailalim sa 

kapangyarihan ng iba ang 'nkng 

tao 6 bagay. II v. r. Pailalim 6 

pasakop sa kapangyarihan ng 

isdng tao. 
SUBRAYAR. v. a. Guhitan sa 

ilalim ang isang titik 6 pangu- 

ngusap na nakasulat, 
SUBR0GACI6n. f. Paghahali'i. 
SUBROGAR V. a For. Halin. 

hdn ang is^ng bagay ng \h&. 
SUB8ANAR. v. a. Ituwid ang 

mall. H Pagbayaran ang isdng 

kapinsalaan, 
SUBSEGUIRSE. v. r. Sumun6d 

ang isdng bagay sa ibd; mapa- 

hull. 
SUBSIDIO. m. Ssklolo; tulong. 

II Buwis ng kalakal. 
SUBSIGUIENTE. p. p. ng Sub- 

seguirse. Sumusuadd 6 kasun6d. 
SUBSISTENGIA. f. Pamamarati 

at kapirmihdn ng mga bagay. || 

Katipunan ng mga bagay na 

pagkabuhay. 
SUBSISTIR. V. n. Mamarati 6 

tumag^l ang isAng bagay. [| Ma- 

buhay. 

SUBSTANGIA. f. Alinmdngbagay 
na nagpapalakds at nanpapaun- 
14d sa katawAn. || Katds na na- 
kukuha sa alinmdng kinakain, | 
Kayamanan. || Halagdng tagldy 
ng mga bagay. || Bahagi ng mga 
pagkaing Dagpapatab&. 

SUBSTITUCi6n, f. Paghahalili. 

gUBSTITUIR. V, a. Haliahfin. 



497 — 

SUBS 
SUBSTITUTO, TA. m. y f. Ka- 

halili. 
SUBSTRAENDO. m, Mat Ang 

halagdng ibinabawas sa ib£. 
SUBSTRAER. v. a. Ilayd; ihi- 

wald,y. I Bawasin. | v, r. Hu- 

miwaldy. 
SUBSUELO, m. Ilalim ng lupli. 
SUBTERRAnEO, A. adj. Nasa 

llalim ng lup^. y Aiinm^ng po6k 

st ilalim ng lup^. 
SUBURBIO. m. Nayon na ma- 

lapit sa siyudad 6 nasasakop 

nit6. 
SUBVENCI6n. f, Pagtulong; pag- 

tangkilik. || Abuloy. 
SQBVENIR. V, a. Tulungan; tang- 

kilikin; abuluyan. 
SUBVERTIR. V. a. Guluhfn ang 

mabuting kaayusan; sirain. 
SUBYUGAR. V. a. Alipinin; pag- 

barian; sakupin. 
SUGEDER. V. n. Humalili. | 

Mangyari; magbuhat. 
SUCESI6n. f, Paghalili; pagma- 

mana; pagbubuhat. || Inandk. 
SUCESIVO, VA. adj. Nauukol 

sa humahalili 6 sumusun6d sa 

ibd. 
SUGESO. m. Pangyayari. fl Tak- 

b6 nang panahgn. || Pinangyari- 

han; kinahinatndn ng isdng ka- 

lakal. 
8UCES0R, RA. adj. y s. Huma- 

haliii; kahalili. 
SUeiEDAD. f. Karumihin. 
SUeiNTO, TA. adi. DagU; ma- 

ikll. 
SUeiO, CIA, adi. Marumt. | 
, fig. MalaswA 6 mahalay. * 

63- 



498 — 



sueo 

SUeO. m. Katds. 

SUeOSO SA. adj. Makatas. 

SUeULENTO, TA. adj. Makatds; 

malinaoGindm. 
SUGUMBIR. V. a, Sumukd. || 

Mamatdy. H For. Matalo ang 

usapia. 
SUD. m. Timog. 
SUDAGION, f. Pagpapapawis. 
SUDADERO. m. Pamahid og 

pawis. 
SUDADOR, RA, adj. Mapapawi- 

8fQ. 

SUDAR. V. n. Magpawis. I f g. 

Magdagtd ang punongkaboy at 

mga halaman. || v. a. Pawisan 

II fig. y fam. Gumaw& ng ma- 

iabis. 
SUDARIO. m. Pamahid ng pawis. 

H Kayong panakip sa mukhd 

ng patdy. 
SUDESTE. m, Timogpilanganan. 
SUDOESTE. m. T mogkanluran. 
SUDOR. m. Pawis. u fig. Dag- 

ting iumalaba*^ sa katawdn ng 

punongkahoy. || fig. Pagod. 
SUDORIENTO, TA. adj Basd 

ng pawis. 
SUDORfFICO, CA. adj. Nagpa- 

papawis. 
SUDOROSO, SA. adj. Pinapawi 

sanp tutoo. || Mapapawislo. 
SUDOSO, SA. adj. May pawis 
SUEGRA. f. Biyeoang babae. 
SUEGRO. m Biyeadog lalaki. 
SUELA. f. Ilalim ng sapfn 6 

sinelas na sumasayad sa lup^* 
SUELDO. m. Sahod. 
SUELO. m. Ibabaw ng lupl.. || 

Tining. H SaMg. || fig. Lupi. n 



SUEt 

fig. Hangg^; wakds. 
SUENO. m. Pagtulog. || Pana- 

nagioip. || Panaglnip. ii Ant6k. 
SUERO. m. Tubig na kahald ng 

dugd 6 gptas. 
SUERTE. f. Kapalaran, 
SUFICIENCIA. f. Kakayah^n, 
SUEIGIENTE. adj. Kahustuhan; 

sapdt sa kail'angan. || May kaya; 

marapat. 
SUERAGAR. V. a. Tumulong 6 

tangkilikin. | Panggugulan; ba- 

yaran. 
SUERAGIO. m. Tulong; tangki- 

iik; sakiolo. || Patungkol sa ka- 

luluwd II B6to. 
SUFRIBLE. adj. Matitils. 
SUFRIDO DA adj. Nagtitiis 
SUFRIMI1NT0. m. akit ng 

nagtitiis j| Pagtttiis 
SUFRIR. V. a. Magdusa; mag- 

tiis. 
SUGERIR. v.a. IpagunitA ang 

isdng paradn; isurot sa aiaala. 
SUGESTION. f. PagpapagunitA 

6 pagsusurot sa alaala ng isdng 

paraan 6 diwi. 
SUGESTIYO, VA. adj. Nagpa- 

pagUDit& 6 nagsusurot sa alaala. 
SUieiDA eom. Ang nagpatiwa- 

kdl. 
SUieiDARSE. V. r. Magpatiwa- 

kal 
SUieiDIO. m. Pagpapatiwakdl. 
SUJECI6N. f. Pagsupil d.pagka- 

supil, II Pagsakop 6 pagpapasa- 

kop. H Pagkakatali. 
SUJETAR. V. a. Supilin. || Ta- 

liang mahigpit ang is4ng bagay. 
II V, r. Masupil, 



— 499 
SUJE 
SUJETO, TA. p. p. ng Sujatar. 

II Hayd.g 6 hilig sa isdnp; bagay. 

i|j m. Bagay na sinasabi 6 si- 

nusulat. II Tao. 
SUMA. f. Kabuudn ng bilang ng 

maraming bagay 6 kuwalta, U 

Pagsasamasama. 
SUMANDO. m. Mat^ Ang bawa't 

bilang na pinagsasamasama. 
SUMAR. V, a. Pagsamdsamahin; 

buuln. 
SUMERGIR. V. a. Iiub6g sa tu- 

big. II V. r. Lumub6g sa tubig. 
SUMERSION. f. Pagluiub6g 6 

paglub6g sa tubig. 
SUMINISTRAR. v. a. Bigydn 

ng m|a kailangan. « 

SUMINISTRO. m. Pagbibigdy 

ng mga kailangan. || Laang mga 

pagkabuhay. 
SUMIR. V. a. Ipailalim sa lup^ 

6 tubig. II Ubusin pg p&ri ang 

ostiys at alak sa kalis. H fig 

rub6g. II V. r. Mapaiiaiim sa 

lup^ 6 sa tubig. || v. r. Ma- 

humpdk ang mga pisngl dahil 

sa pagkawala ng mga bag^ng. 
SUMISION. f Pagpapasukd 6 pag- 

suk6 II Pagpapakumbab&. 
SUMISO, SA. adj. Masunurin. II 

Suk6. 
SUMO, MA. adj. Katadstaasan. 
SUNTUOSIDAD. ^f. Karingalan; 

kagaraang lubh&. 
SUNTUOSO ,SA. adj Maringdl. 

magarang lubhft. 
SUPERABLE, adj, Mahihigitdn 6 

madadaig. 
SUPERABUHDANCIA. f. Kisaga- 

iiaang labis. 



8UPE 
SUPERABUNDANTE. adj. Ma- 

saganang labis. 
SUPERABUNDAR. v. n. Suma- 

ganang iabis. 
SUPERAR V. a. Higtdn 6 daigln. 
SUPERAyIT. m. Labis. 
SUPERGHERiA. f. Day^. 
SUPERGHERO, RA. adj. y s. 

Magdaray^. 
SOPEREieiE. f. Kalaparan. 
SUPERPINO, NA. adj. Napaka- 

nipis 
SUPERELUIDAD. .. KalabisAn. || 

Bagay na hindt kailangan. 
SUPERPLUO, FLUA; adj. Labis; 

hindt kailangan. 
SUPERIOR adj. Lalong mata^s. 

II m. Lalaking pund sa is^ng ka- 

pisanan. 
SUPERIORA. f. Babaing pund sa 

is^ng kapisanan. 
SUPERIORIDAD- f. Kataasan 6 

kadaki'^an. II Ang may mataas na 

kapangyarihan. 
SUPERNO, NA. adj. Katadsta- 

asan. 
SUPERSTIGION, f. Pamah'in. 
SUPERSTieiOSO, SA. adj. Nau- 

ukoi sa pamahiin. || Mapamahiio, 
SUPERVIVIEhTE. adj. y s. Na- 

tirdng nabuhay sa mga kasama» 

han. 
SUPINO, NA. adj. Nakatihaya, 
SUPLEMENTO. m. PagdaragdSg, 

II Karagdagan. 
SUPLENTE. p. a. ng Suplir, s. 

Kahalili. 

StJPLlCA. f. Pakikiusap;pagsam6; 
II Plkkiusap. 



500 — 



SUPL 
SUPLIGAR. V. a. Makiuaap; su- 

laaiBd. H For, Maghabol sa ma- 

tads na bukumaii. 
SUPLieiO m, Parusang kamata- 

yaa; pahirap |fig. Parusahdn sa 

salaria. 
SUPLIR. V. a. Hustuhln ang ka- 

hulugdu ng isdag bagay. H Huma- 

lili. 
SUPONER. V. a. Ipagpalagdy. H 

Hakain ang isd.ae bagay, 
SUPOSieiON. f. Pagpapalagdy. || 

Palagay. 
SUPBEMAGIa. f . Kataasan 6 ka- 

dakilaan. 
SUPREMO. MA. adj. Katadsta- 

asan . 
SUPRESI6N. f. PagaaUs. 
SUPRIMIR. V, a. Alisln. M Ligtadii 
SUPUESTO, TA. p, p. irreg. ng 

Suponer. | m. Palag^y. N Supuesto 

qtie. coDJ. eausal y continuativo. 

Yayamang. 
SUPURAdON f. Pagnanana. 
SUPURAR- V. n. Mignani. | Ubu 

sin I V. r. Maubos; maparam, 
SIJPUTACI6N. f Pagbilang 6 pag 

taya. 
SUPUTAR. V, a. Bilangin; taya- 

hin. 
SUR. m. Timog. 
SURGAR. V. a. Tudlingdn ang lup& 

sa pagaararo. H Lagydn ng guhit 

na kahawig ng tudUng ang isdng 

bagay. 
SURGO. m. Tudlfng. || Bakds ng 

daan ng isdng bagay. H Eulubdt 

n| mukh&. 
SURGIDERO. m. Punduhan. 
SURGIR, Y. n. Bumuk&I ang tu 



SURT 

big II Pumuad^ ang sasakydngda* 

gat. II fig. Lumitaw. 
SURTIDO. DA. p. p. ng Surtir. 

II adj. Sarisaring klase sa lo6b ni 

mga bagay na magkakais^ ng uri. 
SURTIR. v; a. Laanan ang isdng 

tao ng isang bagay.|Iv, n. Bu- 

mukdl 6 tumiland^y ang tubig. 
SUSGEPTIBILIDAD. f. Kanipisdn 

ng damdamin. 
SUSGEPTIBLE; adj. Maramda- 

min. 
SUSeiTAR, V, a. Ungkatin. 
SUSGRIBIR. V. a. Lumagd& ea 

ibaba ng isdng kasulataa. || Uma- 

yon sa oaoukal^ ng ibd.||v. r. 

Umanibdg. 
SUSCRIPCI0N, f. Paglagda; pag- 

ambdg. 
SUSODICHO, CHA, adj.Nabang. 

glt sa itaas. 
SUSPENDER. V. a. Ibitin. II Pi- 

gilin. I fig. Manghain. || fig. Ihuiog 

ang nagsusulit || v. r, Mabitin. 
SUSPENSION. f. Pagbibitin 6 pag- 

kabitin. |j Pagpigil. 
SUSPICAZ. adj. Mapaghinal^. 
SUSPIRAR. V. n. Magbuntiing. 

hiningd. H ^. a. Nasaing mahigpit 

ang is^ng bagay. 
SUSPIRO. m. Buntiinghiningd. 
SUSTANeiA. f. Linamndm; katas. 
SOSTANeiOSO, SA. adj. Malinam- 

ndm; makatds. 
SUSTENTAR. v. a. Pakanin^ala- 

layan. K Ipagtanggdl ang isdng pa* 

lag§y. II V. r. Mabuhay sa sari- 

Kns banap. 
SUSTENTO. m. Pagkaing ikina- 

bubuhay. 



— 501 



SUST 

SUSTITUCI6n. f. Pa«hahalili. 

SUSTITUIR. V. a. Halinh^n. 

SUSTITUTO, TA. m. y f. Kahd 
lili. 

SUSTO. m. Guiat; gikld. 

SOSTRAER, V, a, Ilay6: ihiwalay; 
kunin. H Mat Bawasin. |j v. r. Hu- 
miwaldy. 

SUSURRAR. V. n- Bumuliiigbu 
16ag. 11 Magsimuldag masiwalat 
ang isdng lihim. |j fig. Humaging 
Dg marahan atig hangia, agos at 



SUSU 



ibp. 
SUSURRO. m. Buldng. i fig. Ha- 

ging na banayad ng is^ng bagay. 
SUTIL. adj, Manipia. I fig. Mata- 

lino; madaling magiining. 
SUTILEZA. f. Kanipisdn. II fig. 

Katalinuhan ; kadalidng maglining . 
SUriLKAR. V. a, Panipisln. || 

fig. Magisip ng bu6ng talino. 
SUYO, YA. pron. poses, Kaniyd. 
II Los suyos' Mga kamaganak, 

kaibigan 6 kakilala. 






- ^ ' ""». ,.* < f.;\} «;\ ' .pr f'''^Ji^'i,f| 






f . f. Ikadalaw^agpu't tatlong 

titik ng abakad^ng kastilll at 

panglabingsiydm sa kaniydng mga 

eoasonante. 
TABAGAL. ra. Po6k na taniman 

ng mga tabako, 
TABAOALERO, RA. adj, Nauu- 

kol aa paatatanlm, paggawA at 

pa«bibiH ng tabako. 
TABAeO. ra. H^ilamang tabako. 

I Tabakong hinihittt. 
TABALEAR. v. a. Ugaln. |i t. n. 

Katugin ng m|a daiiri ang ta- 

bl^, II y. r. Mauga. 
TABANAZO m. fam. Tamp^l. 
TABANO. ra. Baagaw. 
TABAQUERA, f . Lalagydn ng pul 

b68 ng tabako. 
TABAQUERfA i. Tindahaa ng 

tabako. 
TABAOUERO. RA. adj. y 8. Na 

ninigaro. d Nagtitiadfi ng taba 

ko. 
TABERNA. f. Tiadahan ng alak. 
TABERNACUL0. m. Lalagyin 

ng ostiya. 



ra. Dindfng. 
Tabld, (t Lamesa. 



!i 



m. Sahig na tabl^. 



m. Hampds ng tabl^. 
V. a. Tablahin 6 mag- 



tabique 

TABLA. f 

Taiaan 

tablado 

II Bibiraydn. 
TABLAJ£. m. Katipunan ng mga 

tabl^. 
TABLAZO. 

tablear 

tabla. 
TABURETE. m, Upuang waldng 

tatangndn at sandigan. 
TACAS:0 ^A adj. y s. Mapang- 

lin»dng; magdaray^. R Tampala- 

san. 
TAgITO, TA. adj. Waldng imfk; 

waldng ingay, | Hmdt haydg. 
TAdTURNO, NA. adj. Waldng 

imfk; waldng ingay, | fig. Ma- 

Iunak6t, 
TACO. m. Pamasak. || Kalin- 

darvong bakbakin. 
TAC6n. ra. Tak6ng ng sapln. 
TAGONEAR. v. n. Tumun6g ang 

takdng ng sapin sa marilng tun- 

t6ng: 



Pag 



Na- 



tAct 

TACTIC^. !. tearaaaaiaag nag- 

tutur6 ng paAthahanay ng mga 

bagay, H MiU Karuiungan? nai?- 

tuturd nS pagaayos ng mga kawal 

sa pakikidiam^. 
TAgTIL adj. MahihipS . 
TAOTO. m. Pangsaldt. 11 

hiD6 6 paj2sal&t. 
TAGHA. f Puad 6 nintds 
TAOaADOR, RA. adj. y ?, 

mimiotds; pintasin. 
TACHAR. V. a, PanaSln; pinta- 

sdn. II Katkatia ang sinulat. || 

fig. Bigying sala; Dangusapan. 
TAGHUELA. f. Pakong maiklt 

at maiaki ang ulo. 
TAPANARIO. m fam. Pi^it. 
TAHONA. f. Gilingan ng harena 

na pinipihit ng kabayo. II Tin- 

dahan ng tinapay. 
TAHUR, RA. adj. Manunugal. H 

m. Ang madatas sa bahay su- 

gal^n. 
TAIMADO DA. adj, y s. Mata 

las; mapaglal&ae:. 
TaJADA. f. Kapiraso ng isdng 

bagay. || fam. Pamamaldt. 
TAJAR. V a. Hatiin ang isang 

bagay ng dalaw& 6 higlt sa 

dalawdeg hiw^. 
TAJO. m. Hiniw&. H Gawain, | 

Sangkalao; tadtaran, 
TAJ6N, m. Sangkalan 6 tadta 

ran. 
TAL. adi. Kagaya; gay6n. 
TALDR^R V. a. Butasan. 
TALADRO. m. Pangbutas, || 

Butas na gawd ng pangbutas 6 

barena. 
TALAR. V. a. Putulin ng sagM 



— 503 — 

TALE 

ang mga punongkahoy. || Sirain 

6 sunugin ang mga parang, ba* 

hay 6 bayan at ibp. 
TALEGA. f. Supot. H Ang lamSn 

ng supot. 11 Halagdng i^Ang libong 

pisonie pilak 
TALEGO. ra. Supot na mahabli 

at makipot na ginagawing sisid* 

lfin ng isdng bagay. 
TALENTO. m. fig. Talino. II fig. 

Pagiisip, 
TALENTOSO, SA. adj. Matali- 

no. 
TAL6N- m. Sakong. H Sakona 

ng sapatos. || Oom. Kaputol na 

naiiwan sa ie^ng talaan matapos 

mahat) ahg bawa't dahon. 
TALONARIO. RlA. adj. Nauukol 

sa talaan na pinuputol ang mga 

dahon at natitird ang kaputol 

bilaog katibayan ng nilalamdTi 

upang huw^g makapagdayS, ang 

sinomdn. 
TALLA- f Pangangatawan 6 taSs 

ng tao. 
TALLE. m. Tindfg Bg panganga- 

tawdn, « Bayw4.ng, 
TALLEGER. v. n. Magusb6ng ang 

halaman. 
TaLLER. m. Pagawaani ng mga 

gawaing niyayari sa kamdy. 
TALLO . m . Kataw^n rig halaman . 

II U=»b6ng: ltfnub6. 
TALLUDO, DA. adj, Malakl ang 

puno 6 katawSn ng halaman, II 

fig. Malac6 at mayabong, 
TAMAilo, litA adj. comparativo. 

Lalung malaki 6 lalung malilt. 

II m. Tads 6 lakl ng is^tig ba* 



^s,^... 



TAMA 

TAMARINDO* m. Sampalok. 

TAMBALEAR. v. n. Sumuraysu 
ray. 

TAMBALEO. m. Pagsuraysuray. 

TAMBI^N. adv. m. G^ytn diD; 
oamda. 

TAMBOR. m. Tamb6l. | An« 

tumutugt6g iig tamb6l sa bukb6. 

I Tambor mayor- Gurd 6 pund 

ug is^ng baada ng nagtatamb61. 

TaMIZ. m Salaan. 

TAMIZACI0IS[. f. Pageaia. 

TaMIZAR. V a, Salain. 

TAMPOeO. adv. n Hind! rij, 

TAN. adv. c. Lald. B Kasiog. 

TaNGANILLAS. (Bn) ra. adv. 
Wal&ng gaaaong tibay; mapanga- 
nib na mahulog, 

TANGIBLE. adj. Mahihipd. 

TANTEAR. V. a. Isukat ans isdng 
bagay sa \b& updng alamiu kuog 
ayos na, || fig. Huluin; tayahin. 

TANTEO. m. Pagsusukat; pagtaya. 

TANTO, TA. adj. Nauukol sa ha 
lagd, bilang 6 daming h ndt ma- 
hanggando. || Gay6n 6 ganit6Dg 
bilang. I Lalong malaki 6 napa- 
kalakl. || m. Tiydk na halaptd 6 
bilang. II Algun tanto. Kauntt. [| 
Al tanto. Kagay6ng halagd. | Por 
lo tanto^ m. adv. Kaya nga. 

TASEH. V. a. TuitugiD. 

TA^i^IDO. m. Tnn6g tig tinutugt6g 
na istrumento. ||Tafl;in^ing. 

TAPA, f. Takip. || Baldt ng akit 

TAPADERA. f. Panaklp; 

TAPAR. V. a. Takpdn. f| Kulubu- 
ng&n ng dam!t updng huwdg ma- 
bas& 6 masikatan ng araw. il f ig. 
Pagtakpdn 6 iliogid ang ising 



504 — 

TAPE 

kasiraan. II v r. Magkulub6Qg. 
TAPETADO, DA. adj Nauukol sa 

kulay na maitimitim. 
TAPETE, m. Latag na malilt. | 

Latag na uii 6 ib^og kayo na 

inilalagdy sa ibabaw ng mesa. 
TAPIA, f. D'ndiog na lupaog ki- 

namSl at hinulmd. 
TAPIaR. V. a, Dindingdn ng lu- 

pang kinamd.1 at hinulmd.. 
TAPON. m. Panakip sa bote. 
TAPONAR V. a. Tapundn. 
TAQUIGRAFIA f Karunungan ng 

madalin« pagsulat . 
TAQUIGR\F0 FA. m. y f . Ang 

sumusulat ug mabili^, 
TARASGADA. f. Sugat na gaw& 

ng mga ngipin- 
TARASGAR, V. a. Kagatin, 
TARAlZ6N. m Limpdk. 
TARDANZA. f Pagkaantala^; pag- 

kabalam. 
TARDAR V. n, y r. Maglndt; 

mabaiam. * 

TARDE f. Hapon. H adv. t. Huli. 
TARDEGER. V. n. Magsimuldna: 

humapon. 

TARDIO, DIA. adj. Matagdl ma- 
hm6;t ang mga bungaugkahoy. li 
Huli fla panah6n. 

TARDO, DA. adj. Mabagal; ma- 

kupad II Huli. 
TAREA. f. Gaw& j{ Gawaiog da- 

pat isagaw& sa tiy^k na pana- 

h6n ||fig. Hap6 na muIS. sa ma» 

raming gaw&. 
TARIFA. f. Talaan ng halagd. 
TARQUfN. Pusali; putik. 
TARSO. m. Bub6ng ng pafi. 



— 505 — 



TART 
TARTAM0DEAR. v. n. Uoautdl- 

utdl, 
TAi^TAMUDEO. m. Pagutil. 
RARTAMUDEZ. f. Ksutaldo. 
TARTAMUDO, DA. adj. Utdl. 
TARUGO. m Pa8dk na tnalaklag 

kahoy. 
TASA f. Pagtaya; paghahalagi. fl 

Halagdng tiydk ng ising bagay. 
TASAGION. f. Pagtaya 6 pajrha 

halaga. 
TASADOR. m. Tagapaghalagd. 
TASAJO. m. Pinddng. 
TASAR. V. a. Tayahin 6 halaga- 

hdn ang m?a bagay na ipinag 

bibill. II fig. Lagy^n ng sukat ang 

halagd ng isdng bagay. 
TASQUERA. f . fam. Babdg; away. 
TATARABUELO, Lk. m. y f. Nu- 

nd sa talampakan. 
TATARADEUDO, DA. m. y f. Ka- 

maganak na malayd na. 
TATARANIETO, TA. m. y f. Ap6 

ga talampakan. 
iTATE! interj. Magtigil ka; hin- 

tiy. ^ 
TAUMATURGO. m. Taong kagi 

lagilalds sa kaniydng mga akd4; 

may-akd& ng mga bagay ua ka- 

bangahangll. 
TAURINO, NA. adj. Nauukol sa 

baka. 
TE. pron. pers. Sa iy6. 
Tfi. m. Tsd. 

TBATRAL. adj . Nauukol sa dulaan. 
TEATRO. m. Dulaan. 
TfiCNICO, CA. adj. Nauukol sa 

pangungusap na malalim at ka- 

pit lamang sa mga karunungan. 
TECHADO, m. BubungSu. 



TECH 
TECHAR. V. a. Magbub6ng. 
TEGHO. m, Bub6ng. II fig. Taha- 

nan. 
TECHUMBRE, f. Bttbungdng ma- 

taas . 
TED£UM. m. Awit sa simbahan 

na pagpapasalamat sa Diy6s, 
TEDIAR. V. s. Itakwil; kamuhi^n. 
TEDIO m. Yam6t. 
TEDIOSO, SA. adi, Nakayayam6t. 
TEJA. f. Tisi; 
TEJADO. m. Bubungdng tis^. 
TEJAR. m. Po6k na gawaan &g 

tisk. II y. a. Lagyga ng bubungdng 

tisli ang mga bahay. 
TEiEDOR. RA. ad}. Humahabi. I 

m. y f. Manghahabi. 
TEJER V. a. Humabi- 
TEIERt A. f . Po6k na gawaan ng 

tisi. 
TSJERO. m. MagtltisA. 
TEJIDO m. Habi. t Telang hinabi. 
TEJOLETA. f . Piraso ng tisi^. || 

Bibinga. 
TELA. f. Kayo; habi. | Pamumud 

ng ibabaw ng il^ng uring alak. 
II Balok ng'ild.ng bungangkahoy. 
TELAR. m. Habihdn. 
TEL4RAftA. f. Bahay gagamb^. 
TELEPONEAR. v. a Tumeiepon6. 
TELEEONISTA. eom. Tagatele- 

pon6. 
TELfiFONO. m. Pahatirang gabi 

sa kawad. 
TELEGRAFIAR. v. a. Magpaha* 

tidkawad. 
TELEGRAFISTA. eom. Tagapag- 

hatidkawad. 
TELtGR AFO . m . Pahatirangb»- 

wad. 

64 



— 506 — 



TELE 
TELEGRAMA. m. Pahatidka- 

wad. 
TEL13C0PI0. m. KBsangkapang 

pangpalapit ng tanliw. 
TELILLA. f. Habing manipls na 

laaa. || Pamumud ng ibabaw ng 

iling uring alak. II Lamad. 
TELINA. f. Kanturt; haladn 
TEl6n. m. Tabing na may pintd 

sa mga dulaan 
TEMa. m. Palagdy 6 bagay ng 

piiaguusapan. 
TEMBLAR. v. n. Manginig. ll Yu 

manig. |) fig. Magdaldng takot na 

tutoo. 
TEMBLdN, NA. adj y fam. Na- 

ngiaginig. 
TEMBLOR. m. Panginglnig. H Lin- 

d61. 
TEMBLOROSO, SA. adj. Nangi- 

nglBtg na tutoo. 
TEMEDOR, RA. adj. y 3. Nata- 

takot. 
TEMER. V. a. Eatakutsn. || Mag- 

hinailt 6 mangambd || v. n. Ma 

takot, 
TEMERARIO, RIA. adj. Wal^ng 

iBiat; bigldbiglfi. 
TEMERIDAD. f. KawaUng. 

ingat. 
TEMEROSO, SA. adj. Natatakot. 

li Matatakutin. 
TEMIBLB. adj. Nararapat kata- 

kutan. 
TEMOR. m. Takot. || Hinalli. 
TEMPERAMENTO. m. Takbd ng 

iingiw Qg panabdn. |{ Wisiol La- 

g&y ng pangangataw^n ng is&ni 

tao, 
TEMPERATURA, f. Init og ka- 



TEMP 
tawdn, I Takb6 ng init Dg pana- 
h6n. 

TEMPERIE f. Takb6 ng singdw 
ng panabdn. 

TEMPESTAD. f. Sam& ng pana- 
bdo; un68. 

TEMPESTUOSO, SA. adj. Masa- 
m& ang panah6n; maun6s. || fig. 
Magasrlirg na ugali. 

TEMPLADO, DA. p. p. ng Tem- 
plar. ||adi. Katamtaman; nagoi- 
pigil sa pagkain at pagin6m. || 
Hiridt malamig hindi mainit. 

TEMPLANZA. f. Katatagdn sa 
pagkain at pagin6m || Katamta- 
man; pagpipigil. H Mabuting tak- 
b6 ng panah6n sa isdog bayan. 

TEMPLAR. V. a. Ilagdy sa ka- 
tatagdn ang lakda ng isdng ba- 
gay. 11 Ilagdy sa katamtaman ang 
init ng tubig. l fig. Timplahia. || 
fig. Palubagin ang galit. H v. r, 
fig. Magpigii sa anomang malabis 
na pita, 

TEMPLO, m. Simbahan. 

TEMPORADA. f. Panah6n. 

TEMPORAL. adj. Nauukol sa pa- 
nah6n. || m. Mabuti 6 masamdng 
panah6n. H Uo6s. 

TEMPORERO, Ra. adj. y s. Nau- 
ukol sa isdng taong gumaga- 
ndp na pangsamantaU ng isdng 
tungkulin. 

TEMPRANO, NA. adi- Maaga. |1 
adv, t. Maaga. 

TEMULENTO, TA» adi. Lasiag 6 
laQg6 

TENAGIDAD. . Katibayaa ng 
kapit 6 pagkadikit ng isdng ba* 
gay. ||fig. Katigasdn ng ulo. 



507 - 



TENA 

TENAZ. adj. Matibay kumapit. 
H fig. Waldng tigatig; matigda 
ang ulo. 

TENAZA. f. Sipit. 

TENAZADA. f, Pag8ipit. || fig. 
Pagkagdt Bg mariiD. 

TENDEDERO. m. Bilaran. 

TENDENCIA, f. Hilig; layon. 

TENDER. V. a. Kadkarin. || 
Ilatag. H lyangydng; ibil^d. ii 
Iab6t. H Mahinggll. || y. r. Mag- 
pakaunat ng hig&. 

TENDERO, RA. m. y f. Taga- 
pagtiad^ 6 manglaiakd. 

TENd6n. m, Litid. 

TENEBROSIDAD. f. Kadilimdn. 

TENEBROSO, SA. adj, Madilim. 
II fig. Magul6; malab6< 

TENEDOR. m. Ang naghahawak 
6 nagmamay-ari ng islng bagay. 
11 Tinid6r. 

TENER. V. a. Hawakan 6 tangl 
ndn ang iB&ng bagay. || May; 
magkaroon. || PatQubayan.|| Sak- 
lawin. j| Kamtdn; pafibarian. | 
[l Pigilin; pahintuin. {{ Ingatan; 
tupdln. II Patuluyin sa kaniydng 
bahay. | v. n. Yumaman. | 
V. r. Pumigil upang huwdg ma* 
hulog. I V, r. Tumagdl sa paki- 
kipagaway. || v. r. Humint6. 

TENOR m. Pagkakayari at ay